2 Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong xây dựng và phát triển đất nước hiện nay MỞ ĐẦU Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là quan điểm cơ bản của Đảng và cũng là một bài họ[.]
Trang 1MỞ ĐẦU
Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là quan điểm cơ bản của Đảng và cũng là một bài học lớn của cách mạng Việt Nam Hiện nay, toàn cầu hoá mà trước hết là toàn cầu hoá về kinh tế đang tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội, đến mọi quốc gia, dân tộc Không một quốc gia, dân tộc nào có thể phát triển được mà lại tách biệt,
cô lập với thế giới Mở cửa, hội nhập, chủ động gia nhập vào quá trình toàn cầu hoá, đó chính là đòi hỏi của toàn cầu hoá, nhưng cũng chính là điều kiện thuận lợi để kết hợp và phát huy sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong phát triển Nhận thức sâu sắc tính tất yếu và cơ hội
đó, Đảng ta luôn coi việc kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để tạo nên sức mạnh tổng hợp xây dựng đất nước ngày càng phát triển
Quan điểm này tiếp tục được Đảng ta khẳng định tại Đại hội XII
và nhấn mạnh bài học mang tính quy luật của cách mạng Việt Nam, đó là: phát huy sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc
NỘI DUNG
1 Các khái niệm
1.1 Sức mạnh dân tộc
Sức mạnh dân tộc là sức mạnh nội sinh của một dân tộc, một quốc gia chính là tổng hợp vật chất, tinh thần của dân tộc, quốc gia đó, bao gồm toàn bộ các lĩnh vực kinh tế chính trị văn hoá, xã hội; chúng là tài nguyên thiên nhiên, nguồn lực con người, là tổng thể những giá trị
Trang 2vật chất, tinh thần, truyền thống văn hoá Sức mạnh dân tộc, vì thế là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của một dân tộc Như vậy, sức mạnh dân tộc, nội lực của chúng ta bao gồm cả những nguồn lực, những tiềm lực tự nhiên và xã hội
Về nguồn lực tự nhiên, Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lí, giao
thông, có bờ biển dài rất thuận lợi cho phát triển kinh tế biển; lâm sản, hải sản, khoáng sản tuy không thật nhiều nhưng khá đa dạng và phong phú Cũng chính trong điều kiện kinh tế thị trường, những nghiên cứu và
áp dụng khoa học - công nghệ được xúc tiến mạnh mẽ Nhờ thế những nguồn lực tự nhiên được khai thác và huy động tối đa cho phát triển
Về nguồn lực xã hội, Việt Nam cũng có những ưu thế về mặt văn
hoá và con người Có thể nói, đó là những nguồn lực nội sinh giữ vị trí trung tâm của phát triển; bởi con người với những sức mạnh về văn hoá, chính là chủ thể của sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, là chủ thể của sự khai thác, huy động và hợp nhất các lợi thế, các nguồn nội lực khác
Về văn hoá: Trải qua lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ
nước, những giá trị, những tinh hoa văn hoá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam đã được hình thành và trở thành truyền thống "Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lí, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động,
sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống” Những giá trị văn hoá truyền thống chính là nguồn lực tinh thần, nền tảng tinh thần để chúng ta xây dựng đất nước trong điều kiện mới Những giá trị đó khi được phát huy và nội tâm hoá thành sức mạnh tinh thần của mỗi người dân thì nó không chỉ là động lực kích thích họ trong lao động sáng tạo,
Trang 3xây dựng và bảo vệ đất nước mà đồng thời, còn góp phần tạo nên bản sắc dân tộc trong điều kiện toàn cầu hoá
Cùng với những giá trị văn hoá, con người là nguồn lực nội sinh
có ý nghĩa quyết định nhất đối với sự phát triển đất nước Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội cần
có những con người xã hội chủ nghĩa Con người chính là chủ thể của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước Nguồn lực con người, trên bình diện số lượng, được xác định bởi quy mô dân số, cơ cấu độ tuổi, giới tính, sự phân bố dân cư
Như vậy, sức mạnh dân tộc là tập hợp các yếu tố vật chất và tinh
thần, song trước hết là sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc, ý chí kiên cường, anh dũng đấu tranh vì độc lập tự do,
ý thức tự lực, tự cường dân tộc
1.2 Sức mạnh thời đại
Thực tế cho thấy, giao lưu kinh tế và văn hoá là quy luật phổ biến của sự phát triển lịch sử nhân loại; không dân tộc nào là không ít nhiều tiếp nhận và sử dụng những nguồn lực, những thành tựu, những tinh hoa văn hoá của các dân tộc khác để làm giàu thêm cho nội lực đồng thời tạo
ra một sự thống nhất, một hợp lực cho phát triển Chẳng hạn, việc tiếp nhận và bản địa hóa các giá trị của Phật giáo, Nho giáo, biến chúng thành sức mạnh nội sinh đã từng được thực hiện rất thành công trong lịch sử Việt Nam Những hệ tư tưởng này, dưới hình thức Việt hoá đã thực sự trở thành những yếu tố cấu thành của văn hóa Việt Nam, nghĩa
là của sức mạnh Việt Nam
Điều đó có nghĩa rằng, sức mạnh của một dân tộc phải bao hàm nội lực và sự bổ sung, sự kết hợp với các nguồn lực từ bên ngoài, các yếu tố ngoại lực, tức sức mạnh của thời đại
Trang 4Trong điều kiện hiện nay, sức mạnh thời đại là đa dạng, chẳng bao hàm các nguồn lực vật chất như vốn, máy móc, thiết bị, vật tư, công nghệ cùng các kiến thức, kinh nghiệm quản lý, những giá trị văn hoá tinh thần, của các dân tộc khác, của thời đại nói chung Những nguồn
lực thuộc về vốn, công nghệ, là những cái mà chúng ta còn thiếu hoặc
hạn chế Bởi thế, tiếp nhận những nguồn ngoại lực này là điều cần thiết
và dễ hiểu Vấn đề là làm sao để tăng cường được sự tiếp nhận cũng như
sử dụng được một cách hiệu quả những nguồn lực đó
Bên cạnh những nguồn lực thuộc về lĩnh vực vật chất, thì những giá trị tinh thần mà nhân loại đạt được, những giá trị được coi là thành quả và yêu cầu của xã hội hiện đại nghĩa là những sức mạnh thời đại, cũng là nguồn ngoại lực cần thiết, quý giá mà chúng ta cần tiếp thu
Trong số những giá trị mang tính quốc tế, thời đại, tinh thần sống
và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật là có ý nghĩa cực kì quan trọng.
Đây là giá trị gắn liền với kinh tế thị trường Chính sự phát triển kinh tế thị trường đòi hỏi con người tôn trọng và hoạt động theo hiến pháp và pháp luật Những ảnh hưởng của tâm lí và thói quen từ xã hội nông nghiệp truyền thống khiến cho ý thức pháp luật của xã hội ta hiện nay
chưa đáp ứng được đòi hỏi của sự phát triển Cũng như vậy, tính tích cực
về mặt xã hội của công dân là một giá trị gắn liền với dân chủ Dân chủ
hoá xã hội tạo điều kiện cho công dân phát huy tính tích cực về mặt xã hội Nhờ thế, cùng với những hoạt động sống mang tính cá nhân, con người đồng thời quan tâm đến trách nhiệm xã hội, tích cực tham gia vào các hoạt động mang tính cộng đồng Ngược lại, tính tích cực về mặt xã hội của công dân được thực hiện thông qua những hoạt động mang tính cộng đồng, đặc biệt là các hoạt động chính trị (bầu cử, tham gia quản lí
Trang 5xã hội, giám sát, phản biện, ) không chỉ là biểu hiện mà còn là nhân tố
để mở rộng và phát huy dân chủ
Tính chuyên nghiệp trong hoạt động nghề nghiệp cũng là một
trong những yêu cầu mang tính thời đại Với sự phát triển của kinh tế thị trường và tiến bộ công nghệ, sự phân công lao động ngày một chuyên sâu đã dẫn đến sự đa dạng của các loại hình lao động nghĩa là các loại hình nghề nghiệp Những yêu cầu của hoạt động nghề nghiệp trong điều kiện hiện đại đòi hỏi người lao động phải có sự phát triển tương ứng về trách nhiệm nghề nghiệp, trình độ chuyên môn, phong cách làm việc Những phẩm chất đó tạo nên tính chuyên nghiệp và do đó tính hiệu quả của hoạt động
Như vậy, sức mạnh thời đại là khái niệm chỉ các thành tựu, thắng lợi do con người sáng tạo ra, đạt được theo quy luật vận động và phát triển của xã hội loài người, theo đó, thúc đẩy sự tiến bộ xã hội
2 Kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại trong giai đoạn cách mạng hiện nay
2.1 Sức mạnh của dân tộc trong giai đoạn cách mạng hiện nay là khối đại đoàn kết toàn dân dựa trên cơ sở liên minh công - nông - trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng, là chế độ chính trị ổn định, an ninh quốc phòng được củng cố vững chắc.
Dân tộc Việt Nam là một dân tộc anh hùng, có ý chí vươn lên mãnh liệt, nhân dân có lòng yêu nước nồng nàn, cần cù lao động và sáng tạo Việt Nam đã tạo ra được một số cơ sở vật chất ban đầu, tài nguyên thiên nhiên nước ta tương đối phong phú, đa dạng Đất nước ở vào khu vực phát triển kinh tế năng động, lại nằm trên các tuyến giao thông quốc
Trang 6tế quan trọng Vị thế của Việt Nam không ngừng được nâng cao trên trường quốc tế
2.2 Sức mạnh của thời đại trong giai đoạn cách mạng hiện nay là sức mạnh của qui luật tiến hoá lịch sử, của thời đại quá độ từ chủ nghĩa
tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới mở đầu từ Cách mạng tháng Mười Nga 1917, là xu thế quốc tế hoá, là các lực lượng đấu tranh cho hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội
Một trong những đặc điểm nổi bật của thời đại ngày nay là cuộc cách mạng khoa học - công nghệ mới đang diễn ra mạnh mẽ, tạo bước phát triển nhảy vọt về lực lượng sản xuất và đẩy nhanh quá trình quốc tế hoá lực lượng sản xuất và xu thế toàn cầu hoá Toàn cầu hoá là một quá trình tăng lên mạnh mẽ sự tác động lẫn nhau, phụ thuộc lẫn nhau của tất
cả các khu vực, các quốc gia, các dân tộc trên thế giới, là quá trình tạo ra
sự giao lưu phổ biến trên phạm vi toàn cầu, tạo ra mối liên hệ phổ biến giữa các quốc gia, các khu vực và trên toàn thế giới Toàn cầu hoá mà cốt lõi của nó là toàn cầu hoá kinh tế là một xu thế lớn của lịch sử tác động nhiều mặt đến sự phát triển của tất cả các quốc gia, các dân tộc trên thế giới V.I.Lênin đã từng dự báo về một sức mạnh: “sức mạnh đó là những quan hệ kinh tế chung của toàn thế giới, chúng bắt buộc họ phải tiếp xúc với chúng ta” Các nước vừa độc lập, vừa phụ thuộc vào nhau Các dân tộc đều có quyền độc lập, song không thể sống biệt lập với cộng đồng quốc tế, không thể không có sự hợp tác quốc tế mà giải quyết được những yêu cầu, nhiệm vụ phát triển của dân tộc mình Trong thế giới hiện đại, nhiều vấn đề đặt ra có liên quan đến vận mệnh của dân tộc Đó
là giữ gìn hoà bình, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh hạt nhân, bảo vệ môi trường sống, bảo vệ và tái tạo tài nguyên thiên nhiên, hạn chế sự bùng
Trang 7nổ dân số, phòng ngừa và đẩy lùi những bệnh tật hiểm nghèo Con đường giải quyết có hiệu quả nhất các vấn đề trên là phối hợp sức lực và tài năng với ý thức trách nhiệm cao của tất cả các dân tộc trên thế giới Không một nước nào, dù đó là nước lớn có thể tự giải quyết được những vấn đề trên
2.3 Trong giai đoạn hiện nay, sứ mệnh lịch sử của Đảng là lãnh đạo nhân dân kết hợp được sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, xây dựng được một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Phát huy những thành công đã đạt được trong tiến trình cách mạng, Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam trong quan hệ đối ngoại bảo đảm lợi ích dân tộc chân chính kết hợp nhuần nhuyễn chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân Lợi ích của dân tộc
ta hiện nay là phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa, củng cố ổn định chính trị, giữ vững độc lập, thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, nhằm làm cho dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Lợi ích đó của dân tộc Việt Nam không mâu thuẫn mà gắn liền với lợi ích hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến
bộ xã hội của nhân dân các nước trên thế giới Việt Nam xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ được độc lập, thống nhất thì chính đó là
sự đóng góp lớn nhất và tốt nhất của nhân dân Việt Nam vào sự nghiệp cách mạng thế giới Đồng thời, Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam vẫn thực hiện nhất quán chủ trương đoàn kết, hợp tác với các nước xã hội chủ nghĩa, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, với phong trào không liên kết, các lực lượng hoà bình, tiến bộ khác, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh vì thắng lợi chung
Trang 8Trong điều kiện toàn cầu hoá và khu vực hoá phát triển nhanh chóng với cả hai mặt tích cực và tiêu cực, chúng ta chủ động hội nhập, nhưng giữ vững độc lập, tự chủ, giữ vững bản sắc dân tộc và định hướng
xã hội chủ nghĩa, quyết vượt qua thách thức giành lấy thời cơ, tranh thủ
ở mức độ cao nhất ngoại lực, bổ sung nội lực, tạo điều kiện đưa đất nước phát triển theo kịp đà phát triển chung của các nước ở khu vực và trên thế giới Đại hội IX của Đảng chỉ rõ “chủ động hội nhập kinh tế quốc tế
và khu vực theo tinh thần phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, bảo đảm độc lập, tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích dân tộc, giữ vững an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, bảo vệ môi trường”
3.Những vấn đề đặt ra
Trong những năm tới, nhu cầu kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại tiếp tục được đặt ra một cách cấp thiết và phải được triển khai trong bối cảnh mới, vừa nhiều cơ hội, thuận lợi và không ít khó khăn, thách thức Rất cần xác định kịp thời đâu là những vấn đề lớn có thể hạn chế, cản trở hoặc làm giảm sức mạnh dân tộc, sức mạnh thời đại
và việc kết hợp chúng với nhau thành động lực thúc đẩy công cuộc đổi mới, CNH, HĐH đất nước
Trên phương diện củng cố sức mạnh dân tộc, vấn đề lớn nhất chính
là nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình, tiếp tục tụt hậu về trình độ phát triển so với các nước trong khu vực và trên thế giới Điều đáng lo ngại nhất chính là sự tụt hậu này là hậu quả của quá trình phát triển lạc hậu kéo dài nhiều năm qua, với mô hình tăng trưởng theo chiều rộng, chất lượng thấp, không bền vững, không có sức cạnh tranh
Trang 9-Vấn đề lớn thứ hai liên quan đến các lĩnh vực văn hóa, xã hội, nội chính Chúng ta chưa xác lập được một hệ thống chuẩn giá trị con người, giá trị xã hội đủ sức mạnh tập hợp, động viên mọi nguồn lực tạo thành một động lực đồng tâm, đồng thuận phục vụ công cuộc chấn hưng dân tộc, kiến thiết quốc gia hiện đại Tham nhũng, lãng phí, suy thoái của cán bộ, đảng viên còn nghiêm trọng, làm nản lòng không ít tầng lớp nhân dân và triệt tiêu nhiều sức mạnh, động lực Nhiều bức xúc xã hội chưa rõ phương hướng giải quyết, trong đó có sự lúng túng trong xây dựng nền giáo dục, y tế, văn hóa, đạo đức, của một quốc gia XHCN trong điều kiện kinh tế thị trường Mô hình, cơ chế, giải pháp phát huy dân chủ và củng cố kỷ cương trong Đảng và toàn xã hội trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền còn nhiều vướng mắc Những trở ngại này, đang làm suy giảm sức mạnh dân tộc, sức mạnh nội sinh; và trong tình huống bất trắc xảy ra, sẽ tạo nên hiểm họa lớn từ bên trong, nếu không được nhận thức và xử lý kịp thời
-Trên phương diện quốc tế, bất lợi, thách thức lớn nhất đối với Việt Nam chính là quá trình điều chỉnh chiến lược của các nước lớn theo
xu hướng chung là ưu tiên lợi ích quốc gia dân tộc, sẵn sàng thỏa hiệp một cách hết sức thực dụng, bấp chấp lợi ích, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các nước khác có liên quan Trong thực trạng này, mặc
dù nước ta có hệ thống các mối quan hệ quốc tế đa phương, đa dạng, nhưng chưa đủ chiều sâu, sự ổn định, tính vững chắc Tình hình càng như vậy đối với hàng chục mối quan hệ đối tác chiến lược và đối tác toàn diện Mặt khác, do nhiều nguyên nhân từ phía các bạn và cả từ phía chúng ta, sự quan tâm, ủng hộ, sẵn sàng hành động vì Việt Nam của cộng đồng quốc tế đương đại là rất khiêm tốn và có nhiều giới hạn, nếu
so sánh với các thời kỳ đấu tranh cách mạng trước kia
Trang 104 Một số định hướng kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong tình hình hiện nay
Một là, phải luôn đặt lợi ích của quốc gia dân tộc lên trên hết, với
nội hàm cụ thể hiện nay là xây dựng thành công và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, bảo vệ vững chắc độc lập và chủ quyền quốc gia Đây là cơ sở hàng đầu để Đảng, Nhà nước và nhân dân quyết định những vấn đề đối nội, đối ngoại trọng đại của đất nước
Hai là, kế thừa tinh thần “đem sức ta tự giải phóng cho ta”, phải
biết “tự lực cánh sinh”, tự lực, tự cường Sức mạnh dân tộc, sức mạnh nội sinh là yếu tố quyết định; sức mạnh thời đại, quốc tế, sức mạnh bên ngoài là yếu tố quan trọng, chỉ có tác dụng và hiệu quả khi sức mạnh bên trong được chuẩn bị kịp thời, đầy đủ
Ba là, phòng chống mọi biểu hiện tuyệt đối hóa Không được thần
thánh hóa sức mạnh dân tộc mà xem nhẹ sức mạnh thời đại, coi việc tìm kiếm những nguồn lực quốc tế là sự lệ thuộc vào nước ngoài, là dẫn tới mất độc lập, mất bản sắc trong phát triển, từ đó dẫn tới bảo thủ, biệt lập
và nhất định sẽ đi đến chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi Cũng không được xem nhân tố quốc tế như cứu cánh cho mọi vấn đề, dẫn tới xem nhẹ sức mạnh dân tộc, lãng phí nhiều lợi thế nội sinh, vô tình bỏ rơi nhiều di sản quý báu cho sự hưng thịnh của đất nước hiện nay
KẾT LUẬN
Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh trong nước với sức mạnh quốc tế là vấn đề chiến lược, quyết định thành bại