Một Số Biện Pháp Rèn Kĩ Năng Đọc Hiểu Theo Định Hướng Phát Triển Năng Lực Cho Học Sinh Lớp 1.Pdf

Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 1 Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc hiểu theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 1 M C L CỤ Ụ MỤC LỤC 1 PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 2 1 LÝ DO C[.]

M C L C Ụ Ụ

MỤC LỤC 1

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 2

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: 2

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU: 3

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: 3

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU: 3

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 3

6 THỜI GIAN NGHIÊN CỨU: 4

PHẦN II : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 5

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN: 5

2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ HỌC MÔN TẬP ĐỌC CỦA HỌC SINH 7

3 GIẢI PHÁP: 10

* Đưa video clip vào giải nghĩa từ khó: 22

4 MỘT SỐ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 23

PHẦN III : KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 24

1 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 24

3 KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG VÀ TRIỂN KHAI 25

4 ĐỀ XUẤT 25

TÀI LIỆU THAM KHẢO 31

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Trong dạy học môn tập đọc ở tiểu học, việc rèn đọc hiểu chiếm vị trí đặc biệt quan trọng Như chúng ta biết, đọc hiểu là bộ phận của nội dung dạy Tiếng Việt - với tư cách là một môn học tiếng mẹ đẻ trong trường tiểu học Dạy học đọc hiểu ở trường tiểu học nhằm dạy cho học sinh các hành động học để lĩnh hội các văn bản thuộc một số kiểu văn bản phổ biến, thường gặp trong đời sống, dạy cho các em sử dụng những điều lĩnh hội được từ các văn bản (nội dung văn bản, đích của văn bản) để làm giàu vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mình Không những thế thông qua việc dạy cách lĩnh hội văn bản, tập cho học sinh từng bước thành thạo các thao tác tư duy, từ đó cùng với môn học khác góp phần dần hình thành năng lực giải quyết vấn đề ở các em Mặt khác, dạy học đọc hiểu còn nhằm cung cấp cho học sinh một công cụ - công cụ đọc hiểu và tập cho các em dùng công cụ này để học tập có hiệu quả các môn học khác trong nhà trường

Vì khả năng đọc của học sinh lớp 1còn hạn chế, các em ít vốn sống nên trong khi tìm nội dung bài đọc các em thường lúng túng khi tìm câu trả lời Một

số học sinh không dám trình bày ý kiến của mình cho người khác nghe Một số

em hiểu vấn đề mà không diễn đạt được để người khác nghe hiểu Điều này khiến cho học sinh dễ bị thụ động trong việc lĩnh hội kiến thức của bài Và lâu dài sẽ ảnh hưởng không tốt đến kết quả học tập của các em

Trong những năm tới nền giáo dục sẽ có những bước thay đổi về căn bản, chương trình giáo dục phổ thông tổng thể sẽ thay thế cho chương trình giáo dục hiện hành theo định hướng phát triển năng lực của người học

Vậy thế nào là dạy học theo hướng hình thành và phát triển năng lực: Dạy học nhằm hình thành năng lực là dạy học hướng đến mục tiêu phát triển những năng lực chung và những năng lực chuyên biệt của môn Tiếng Việt

để học sinh trở thành con người có tiềm lực phát triển, thích nghi với hoàn cảnh sống, học tập, làm việc luôn biến đổi trong cả cuộc đời

Các biểu hiện chủ yếu của năng lực làm chủ Tiếng Việt của học sinh:

- Kĩ năng đọc lưu loát thành tiếng , kĩ năng đọc hiểu ; kĩ năng nghe chính xác ; kĩ năng nói ; kĩ năng viết chính xác ; viết sáng tạo

Mỗi kĩ năng được chia ra thành các mức độ thành thạo khác nhau:

-Về kiến thức Tiếng Việt:

+ Biết là nhớ khái niệm , quy tắc và nhắc lại; là nhớ lại các thông tin thu thập được và nhắc lại

+Hiểu là diễn đạt lại các khái niệm, quy tắc bằng ngôn ngữ của bản thân,

có khả năng áp dụng khái niệm, quy tắc vào tình huống đơn giản tho mẫu hoặc

có khả năng đưa ra ví dụ theo mẫu

+ Vận dụng thấp là kết nối các kiến thức đã học để giải quyết các tình huống giả định gần giống tình huống mẫu

+ Vận dụng cao là dùng kiến thức để giải quyết một tình huống mới Trong môn Tiếng việt ở Tiểu học , nội dung được đánh giá nhận thức bao gồm: kiến thức về quy tắc chính tả , kiến thức về từ và câu, kĩ năng đọc hiểu văn bản, kĩ năng nghe hiểu

Quan trọng nhất là khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng vào giải quyết một nhiệm vụ giao tiếp cụ thể trong đời sống

Xuất phát từ thực tiễn dạy học môn Tập đọc lớp 1 và sự đổi mới phương pháp trong dạy học theo hướng tích cực Bởi vậy, tôi mạnh dạn tiến hành

nghiên cứu đề tài : “ Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc hiểu theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 1”

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập đọc lớp 1

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Học sinh lớp 1

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

- Nghiên cứu những vấn đề lí luận liên quan đến vấn đề dạy học Tập đọc đến lớp 1

- Nghiên cứu thực trạng học môn Tập đọc của học sinh trong những năm gần đây

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Khảo sát thực trạng ban đầu

- Đề ra giải pháp

- Ứng dụng tại lớp mình dạy

- Thu thập kết quả sau khi ứng dụng

6 THỜI GIAN NGHIÊN CỨU:

Tôi tiến hành thực hiện những biện pháp, những kinh nghiệm từ đầu năm học – đặc biệt là đầu học kì II Quá trình thực hiện các biện pháp là quá trình lâu dài trong năm học và có sự điều chỉnh nếu các biện pháp đó còn bất hợp lý đối với đối tượng học sinh

Tôi dự kiến sẽ tiến hành khảo sát chất lượng vào dịp tháng 4 để có căn

cứ đánh giá hiệu quả của kinh nghiệm sau khi thực hiện

PHẦN II : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN:

Từ những đổi mới của chương trình Tiểu học, đòi hỏi phải đổi mới chương trình môn Tiếng Việt Chương trình Tiểu học thực hiện đổi mới đồng bộ về:

- Mục tiêu giáo dục

- Nội dung và phương pháp dạy học

- Cách thức đánh giá học tập của học sinh

Xuất phát từ quan điểm: Chương trình học tập nói chung và học đọc nói riêng phải vừa tạo khả năng để học sinh tiếp tục học lên, vừa tạo cơ hội để học sinh có thể sử dụng những kiến thức, kĩ năng học được ở trường Tiểu học vào

việc học, việc sinh hoạt hàng ngày nên mục tiêu của việc dạy học ở trường Tiểu học là cho học sinh làm quen với các loại hình văn bản phổ biến của đời sống, làm quen với cấu trúc ngôn ngữ ở từng loại văn bản Dạy học sinh cách nắm nội dung văn bản, đích của tác giả Mặt khác, phát triển tư duy của học sinh, đặc biệt

là tư duy phê phán, làm giàu vốn kiến thức và kinh nghiệm của học sinh

Theo đặc trưng của môn Tiếng Việt tập trung vào sự hình thành và phát triển kĩ năng: Nghe - nói – đọc - viết, góp phần vào quá trình hình thành các giá trị mới như: Năng lực tự học, tự phát hiện và giải quyết vấn đề, tự chiếm lĩnh kiến thức và thực hành vận dụng kiến thức đó theo năng lực bản thân

Mặt khác, như chúng ta đã biết môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ đó được thể hiện qua 4 kĩ năng: Nghe - đọc – nói - viết Tập đọc

là một phân môn của chương trình Tiếng Việt bậc Tiểu học Đây là phân môn có

vị trí đặt biệt quan trọng trong chương trình, vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho kĩ năng “đọc” nói chung và “đọc hiểu” nói riêng - một kĩ năng quan trọng hàng đầu của bậc Tiểu học

Cũng như các lớp 2, 3, 4, 5 không có bài dạy đọc hiểu riêng Nội dung đọc hiểu là một bộ phận của nội dung bài Tập đọc Việc dạy đọc hiểu diễn ra sau việc dạy đọc thành tiếng, từ, câu, không đọc thừa hoặc thiếu chữ, thiếu từ, thiếu dòng thì các em mới có điều kiện để hiểu được nội dung bài Có thể nói, bản chất của “đọc hiểu” là một hoạt động giao tiếp ở đó người đọc lĩnh hội lời nói đã được viết thành văn bản nhằm làm thay đổi những hiểu biết, tình cảm hoặc hành

vi của chính mình, đọc hiểu là hoạt động đọc cho mình (người đọc) Như vậy đọc hiểu chỉ đơn thuần là hoạt động lĩnh hội Để lĩnh hội nội dung và đích của văn bản người đọc phải thực hiện phân tích văn bản trên nhiều bình diện: Bình diện cú pháp, bình diện thông tin, bình diện phát ngôn … Chính vì vậy mà đọc hiểu là cách đọc phân tích

Thật vậy, Tập đọc là môn học công cụ, là chìa khoá, là phương tiện để học sinh tiếp nhận tri thức loài người Tập đọc giúp các em hiểu được cái hay, cái đẹp tinh tế của nghệ thuật ngôn từ Tập đọc đặc biệt là đọc hiểu giúp các em học được cách nói, cách viết một cách chính xác, trong sáng có nghệ thuật, góp phần không nhỏ vào việc rèn luyện kĩ năng đọc mà còn phát triển cho học sinh vốn từ ngữ Tiếng Việt phong phú Từ đó các em sẽ học tốt các môn học khác bởi đọc đúng, hiểu được chính xác nội dung một vấn đề nào đó Từ đó, các em sẽ làm Toán đúng, viết đúng và nói đúng…

Với tư cách, nhiệm vụ là một phân môn thực hành Tiếng Việt, Tập đọc hiểu góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển năng lực cho học sinh Những bài Tập đọc trong chương trình sách giáo khoa lớp 1 mới là những bài văn, bài thơ hay trong kho tàng văn học trong nước và nước ngoài Chính vì thế mà các em có vốn văn học dân tộc, hay trên thế giới khá lớn Bên cạnh đó,

có các bài tập đọc còn cung cấp cho các em vốn từ ngữ phong phú, thuộc nhiều chủ đề để sử dụng vào việc tập viết, tập chép đoạn văn, bài thơ … và đặc biệt là việc viết các bài Tập làm văn của các lớp 2, 3, 4, 5, sử dụng vào việc giao tiếp, ứng xử hàng ngày Mặt khác các bài Tập đọc còn là bức tranh muôn hình, muôn

vẻ về đề tài thiên nhiên, xã hội phong phú, về phong tục tập quán, lối sống và kinh nghiệm sống Cho nên việc đọc hiểu giúp các em càng thêm hiểu biết về con người, về đất nước trong quá khứ cũng như trong hiện tại và tương lai

Khi học phân môn Tập đọc, đặt biệt là phần đọc hiểu giúp trí tuệ của các

em ngày càng được nâng cao, bồi dưỡng cho các em tình yêu, niềm tin trong cuộc sống Dạy Tập đọc nói chung và dạy Tập đọc ở lớp 1 nói riêng thì việc đọc hiểu sẽ giúp các em phát triển tư duy logic, rèn luyện khả năng thông hiểu ngôn ngữ, khả năng suy nghĩ logic và tổng hợp

Cũng như các môn học khác ở các cấp học, môn Tập đọc đòi hỏi giáo viên phải đổi mới phương pháp: Lấy học sinh làm trung tâm, học sinh giữ vai trò chủ đạo trong quá trình học tập,tự tìm tòi để hiều nội dung, phát triển kiến thức dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của người thầy Với những yêu cầu quan trọng như vậy thì người thầy phải là người tổ chức linh hoạt, chuẩn bị được nhiều tình huống phong phú cho học sinh Tránh nhồi nhét vào đầu các em những kiến thức

mà chính các em không hiểu gì cả

Trong chương trình tiểu học, các bài tập đọc của lớp 1 đã được chọn lọc

kĩ càng và được sắp xếp theo từng chủ đề Nội dung các bài tập đọc cung cấp, bồi dưỡng cho các em lòng yêu thiên nhiên, yêu đất nước, yêu người lao động, yêu người thân… ở xung quanh các em

Vì thế, việc đọc hiểu từng bài tập đọc nhằm trau dồi lòng hướng thiện đạo lí, truyền thống dân tộc …

2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ HỌC MÔN TẬP ĐỌC CỦA HỌC SINH

a Thực trạng về dạy học:

Chương trình Tiếng Việt lớp 1 là một bộ phận của chương trình môn Tiếng Việt ở tiểu học, chương trình này kế thừa và phát triển những thành tựu về dạy học Tiếng Việt lớp 1 ở nước ta Thực hiện những đổi mới về giáo dục Tiếng

Việt, đáp ứng những yêu cầu của thực tiễn giáo dục nước ta đang trong thời kì đổi mới

Sách Tiếng Việt 1 tập 2 - phần luyện tập tổng hợp gồm: 13 tuần tiếp tục phát triển các kĩ năng nghe - đọc – nói - viết cho học sinh thông qua các bài tập đọc

Về nội dung: Hầu hết các chủ điểm tập đọc lớp 1 đều được lặp lại theo logic sau:

- Chủ điểm : Nhà trường : 4 tuần

- Chủ điểm : Gia đình : 4 tuần

- Chủ điểm : Thiên nhiên đất nước: 4 tuần Riêng tuần 35 dành cho ôn tập và kiểm tra

- Các bài tập đọc được xếp theo chủ đề gần gũi, đan xen,kết hợp, phân

bố rất hợp lý

- Nội dung là những bài văn , bài thơ, những câu chuyện ngắn, hay, hấp dẫn gắn với cuộc sống sinh hoạt của các em

- Đặc biệt, ở mỗi bài tập đọc đều có tranh minh họa với màu sắc đẹp, hình ảnh sinh động phù hợp với nội dung từng bài

Trong đó, văn bản đọc hiểu ở lớp 1 gồm những loại sau:

- Văn bản nghệ thuật (hoặc được viết theo phong cách nghệ thuật) chiếm

tỷ lệ khoảng 70% nhằm đảm bào mục đích dạy tiếng đồng thời với dạy văn, phát triển khả năng giao tiếp kết hợp với bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm

- Văn bản khoa học (hoặc được viết theo phong cách khoa học)

- Văn bản nhật dụng (bao gồm một số giấy tờ đơn giản, ấn phẩm đơn giản dùng trong đời sống và gần gũi với học sinh lớp 1)

Độ dài của văn bản: Văn bản nghệ thuật là văn xuôi và văn bản khoa học khoảng 50 đến 80 chữ Văn bản truyền thông và văn bản nhật dụng khoảng

30 chữ

Độ dài của câu trong văn bản khoảng từ 8 đến 10 từ Các câu được dùng với nghĩa hiển ngôn

Chỉnh chữ

gần dấu gạch

ngang

• Ưu điểm:

- Với nội dung cấu trúc xen kẽ các chủ điểm, cứ sau 3 tuần sẽ kết thúc một vòng chủ điểm Tiếp đó, các chủ điểm lần lượt được nhắc lại tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 1 là khả năng chú ý của các em chưa cao nên cần thay đổi luôn chủ điểm để hấp dẫn các em song cũng cần lặp lại liên tục để củng cố

- Các văn bản đọc được tuyển chọn phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 1: thú vị, hấp dẫn, bổ ích, gần gũi với thế giới hồn nhiên, tưới tắn của trẻ Có tác dụng giúp trẻ nhờ tiếp xúc với một thế giới mới qua sách mà có thêm hiểu biết, nâng cao hơn về tình cảm, đáng yêu, cởi mở, thông minh và tự tin hơn

- Ngôn ngữ của các văn bản hồn nhiên, trong sáng, hiện đại và thích hợp với trẻ em, 6, 7 tuổi

• Tồn tại:

- Dạy học phần đọc hiểu còn chưa sâu, mới chỉ đưa ra hình thức giáo viên hỏi để học sinh trả lời câu hỏi Do đó, đa số giáo viên sử dụng phương pháp giảng giải là chủ yếu Giáo viên tập trung vào giảng từ, giảng nội dung câu Điều

đó khiến cho học sinh dễ bị thụ động trong việc lĩnh hội kiến thức của bải Hơn nữa, cách giải nghĩa từ, giảng nội dung từng câu hay đoạn, bài còn mang tính gò

bó, mang tính khuôn mẫu Vì thế làm hạn chế óc tưởng tượng phong phú của các em

- Chất lượng đọc hiểu chưa cao, chỉ mới dừng lại ở mức độ đọc đúng

Kỹ năng đọc hiểu cũng chưa cao dẫn đến kết quả đọc chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành kỹ năng cơ bản quan trọng

- Trong tiết học, học sinh chưa có thói quen, ý thức tự tìm tòi khám phá cái hay, cái đẹp của các bài văn, bài thơ

- Giáo viên chưa mạnh dạn áp dụng việc đổi mới các hình thức học tập cho học sinh

• Nguyên nhân:

- Do đặc điểm tâm lý của lứa tuổi tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 1 thường tri giác trên tổng thể, những hình ảnh, hiện tượng cụ thể dễ nhớ hơn các câu chữ

- Các em còn nhỏ chưa hiểu hết được tầm quan trọng của việc đọc hiểu

mà các em chỉ chú trọng đến việc đọc đúng, đọc to rõ ràng

b Thực trạng về học sinh:

- Khả năng chú ý thấp, các em thường ghi nhớ một cách máy móc rất khó nhớ nhưng lại mau quên

- Học sinh không dám trình bày ý kiến của mình cho người khác nghe Hiểu vấn đề mà không diễn đạt được để người khác nghe hiểu

- Do một số học sinh có hoàn cảnh đặc biệt ảnh hưởng đến việc học tập của các em

- Do một số học sinh chưa chăm học, nên chưa nắm bắt, tiếp thu được bài Vì vậy khi giáo viên yêu cầu trả lời câu hỏi tìm hiểu nội dung bài đọc, hoặc nghĩa từ thì các em thường trả lời sai và rất lúng túng

- Do vốn từ ít, kinh nghiệm sống của các em còn hạn chế nên có những

từ ngữ các em không hiểu hoặc hiểu sai lệch nội dung của bài

3 GIẢI PHÁP:

Theo tôi để đưa ra giải pháp hữu hiệu cho phân môn tập đọc thì mỗi giáo viên cũng nên thay đổi phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực của mỗi học sinh Cụ thể là :

- Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý

tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời

gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ GV – HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức và

kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

Những định hướng chung, tổng quát về đổi mới phương pháp dạy học các môn học thuộc chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực là:

• Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành

và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin, ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo

của tư duy

• Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương

pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của GV”.

• Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có

Chỉnh

lại

thành

dấu

cộng