ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TÔ THỊ QUỲNH MAI KHẢO SÁT TỤC NGỮ CỔ TRUYỀN VỀ THÁI BÌNH TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành Văn học dân gian HÀ NỘI 20[.]
Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Vấn đề sưu tầm, nghiên cứu và sử dụng tục ngữ người Việt trong văn chương và các hoàn cảnh giao tiếp đa dạng đã thu hút nhiều công trình nghiên cứu lớn và vừa Các tác phẩm tiêu biểu như "Tục ngữ phong dao" của Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc (1928), "Tục ngữ, ca dao, dân ca Việt Nam" của Vũ Ngọc Phan (1956), và "Kho tàng tục ngữ người Việt" gồm 2 tập của GS Nguyễn đều góp phần quan trọng vào việc lưu giữ và phổ biến các giá trị văn hóa dân gian Việt Nam.
Xuân Kính chủ biên (1999) tập trung nghiên cứu các công trình sưu tầm và phân tích văn học dân gian Thái Bình, đặc biệt là tục ngữ cổ truyền liên quan đến vùng đất này Trong phạm vi đề tài của luận văn, tác giả không đặt ra mục tiêu mở rộng nghiên cứu mà chủ yếu tập trung vào việc tổng hợp các công trình đã có về văn học dân gian Thái Bình Nghiên cứu này giúp làm rõ giá trị và đặc điểm của các tục ngữ cổ truyền phản ánh đời sống và văn hóa của người Thái Bình Các công trình này đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa địa phương, góp phần thúc đẩy nghiên cứu văn học dân gian trong khu vực.
Thái Bình có truyền thống văn hóa và văn nghệ dân gian phong phú, với nhiều tác phẩm còn lưu truyền trong nhân dân nhưng chưa được sưu tầm ghi chép lại Trong thời kỳ đất nước chưa độc lập và gặp nhiều khó khăn về kinh tế, tỉnh đã có ý thức rõ ràng về việc bảo tồn và sưu tầm các giá trị văn học dân gian nhằm giáo dục tư tưởng, tình cảm mới cho nhân dân Sau đó, Hội Văn nghệ và Thông tin Văn hóa Thái Bình đã phát động cuộc vận động sưu tầm văn học dân gian trên toàn tỉnh, kéo dài từ tháng 1 đến tháng 12 năm 1973, nhằm gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống quý báu của địa phương.
Với bề dày truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm và quá trình cải tạo thiên nhiên khắc nghiệt, người dân Thái Bình đã xây dựng và gìn giữ một nền văn hóa dân gian đặc sắc Các công trình nghiên cứu về văn hóa dân gian Thái Bình đã góp phần làm nổi bật giá trị và bản sắc độc đáo của vùng đất này.
“Thái Bình – Một vùng văn hóa văn nghệ dân gian phong phú” ,
Phạm Minh Đức (1997) trong bài viết trên Tạp chí Văn hóa Dân gian số 4 (60) đã phân tích rõ nét về hai đặc trưng chính của Thái Bình Đầu tiên, Thái Bình nổi bật như một vùng đất tiêu biểu của miền đồng bằng sông Hồng, với nền nông nghiệp lúa nước phát triển mạnh mẽ Thứ hai, vùng đất này còn nổi bật với bề dày văn hóa và nghệ thuật dân gian phong phú, góp phần làm nên bản sắc đặc trưng của Thái Bình trong đời sống cộng đồng.
Nguyễn Thanh (1997) trong bài viết “Về công tác sưu tầm nghiên cứu vốn văn hóa phi vật thể ở Thái Bình” đã định danh rõ nét về văn hóa phi vật thể, bao gồm các kỹ nghệ và thao tác trong quy trình sáng tạo các vật phẩm truyền thống Nội dung này phản ánh các phong tục, tập quán đã trở thành thuần phong mỹ tục, cùng với các vấn đề tâm linh, nghi lễ tôn giáo, và các phương thuật như bấm độn, tướng số, phù thủy, địa lý Những yếu tố này góp phần hình thành nên bản sắc văn hóa phi vật thể đặc trưng của địa phương Thái Bình.
Thái Bình là vùng đất có tiềm năng lớn về văn hóa và văn nghệ dân gian, như đã khẳng định trong bài viết của Nguyễn Thanh (2001) Bài viết nhấn mạnh rằng qua một thế kỉ sưu tầm và nghiên cứu văn hóa, văn nghệ dân gian, Thái Bình đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận Tác giả chứng minh điều này bằng các kết quả nổi bật mà địa phương đã đạt được trong lĩnh vực văn hóa truyền thống.
Nguyễn Huy Hồng (1987) với Nghệ thuật múa rối nước Thái Bình,
Cuốn sách về nghệ thuật múa rối nước Thái Bình được biên soạn bởi Sở Văn hóa Thể thao Thái Bình, gồm ba phần chính Phần một giới thiệu về đất Thái Bình và truyền thống nghệ thuật múa rối nước đặc trưng của vùng đất này Phần hai đi sâu vào các yếu tố quan trọng của nghệ thuật múa rối nước, như sân khấu, máy điều khiển, nghệ nhân, phường hội, tễu, văn học và âm nhạc, mang đến cái nhìn toàn diện về nghệ thuật này Phần ba cung cấp hình ảnh sinh động về các buổi biểu diễn múa rối nước tại Thái Bình, giúp độc giả hình dung rõ nét về nét đẹp truyền thống Cuối sách giới thiệu ba phường hội múa rối nước nổi bật của Thái Bình, trong đó phường hội Nguyễn là một trong những đơn vị tiêu biểu góp phần giữ gìn và phát huy nghệ thuật múa rối nước của địa phương.
Đền Đồng Xâm có quy mô kiến trúc đồ sộ với tổng diện tích 1000 m2, gồm 12 công trình kiến trúc chính thể hiện sự đặc sắc trong kiến trúc truyền thống Việt Nam Lễ hội tại đền diễn ra từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4 âm lịch hàng năm, thu hút nhiều du khách và tín đồ địa phương Theo Nguyễn Thanh và Đào Hồng (1997), đền Đồng Xâm không chỉ là nơi thờ cúng linh thiêng mà còn là trung tâm văn hóa, tổ chức các hoạt động lễ hội thể hiện nét đẹp truyền thống của cộng đồng xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình.
Hội múa Bệt làng Vọng Lỗ ở xã An Vũ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, là một trong những hội độc đáo nhất miền Bắc bởi còn duy trì khá nguyên vẹn tục múa Bệt đuổi hổ, chứa đựng nhiều yếu tố tín ngưỡng thần bí cổ xưa Ngài Thanh (1998) cho biết, hội làng Vọng Lỗ là một trong hơn 100 hội làng đã được khôi phục và duy trì theo định lệ, mỗi hội có những nghi thức lễ hội khác nhau Hội làng Vọng Lỗ thể hiện rõ nét truyền thống đặc sắc qua các phần lễ và phần hội độc đáo, góp phần giữ gìn giá trị văn hóa dân gian phong phú của địa phương.
Nguyễn Thanh (1999), “Lễ hội ở Thái Bình” , Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, Bộ VHTT số 09 (183)
Nguyễn Thanh (2000), Lễ hội truyền thống ở Thái Bình,Nxb Khoa học
Xã hội Hà Nội giới thiệu về các lễ hội truyền thống trên đất Thái Bình, nhấn mạnh vai trò quan trọng của chúng trong đời sống văn hóa và tâm linh của người Thái Bình Các lễ hội này không chỉ phản ánh lịch sử hình thành của địa phương mà còn giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua nhiều thế hệ Vị trí của các lễ hội trong đời sống cộng đồng thể hiện rõ nét nét đẹp văn hóa đặc trưng, góp phần xây dựng nét đẹp tâm linh và thúc đẩy du lịch văn hóa của tỉnh Thái Bình.
Phan Thị Hoa Lý (2011), Lễ hội làng Vọng Lô và văn hóa dân gian xã Quỳnh Hoa:Huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, Nxb Lao Động, Hà Nội
Nội dung cuốn sách này gồm 2 phần Phần 1: Lễ hội làng Vọng Cổ Phần 2: Văn hóa dân gian xã Quỳnh Hoa, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình
Phạm Thị Chuyền (2013) với “Lễ hội chùa Keo (Thái Bình)”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 07 (121), Viện Nghiên cứu tôn giáo, Hà Nội
Phạm Thị Nết (1997) nhấn mạnh rằng Thái Bình, nằm trong vùng văn hóa đồng bằng Sông Hồng, có bề dày truyền thống nghệ thuật dân gian độc đáo từ hàng ngàn năm nay Người dân địa phương đã sáng tạo và gìn giữ nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, trong đó nổi bật là nghệ thuật chèo và múa rối nước Đặc biệt, đất Thái Bình, dù bị bao quanh bởi sông biển, vẫn lưu giữ được hàng chục điệu múa dân gian cổ truyền mang giá trị văn hóa lớn.
Phạm Minh Đức (2011) đã giới thiệu nét văn hóa ẩm thực đặc sắc của vùng Thái Bình qua cuốn sách "Văn hóa ẩm thực Thái Bình" do Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc phát hành Cuốn sách trình bày các món ăn truyền thống riêng biệt của địa phương, cùng với các phương pháp chế biến độc đáo, góp phần lưu giữ và tỏa sáng nét đẹp văn hóa ẩm thực của Thái Bình.
Những làng văn hóa văn nghệ dân gian đặc sắc ở Thái Bình, Nxb Văn hóa thông tin 2006 giới thiệu các lễ hội truyền thống đặc sắc ở Thái Bình
Các công trình nghiên cứu về tục ngữ và văn học dân gian Thái Bình đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của địa phương Điển hình, cuốn sách "Văn học dân gian Thái Bình" cung cấp conosc sâu về các tập quán, câu ca, tục ngữ phản ánh đời sống và tâm tư của người dân Thái Bình Những công trình này giúp khám phá nét đặc trưng văn hóa dân gian Thái Bình, góp phần nâng cao nhận thức về giá trị văn học dân gian trong cộng đồng.
Phạm Đức Duật (1981) đã tổng quát về văn học dân gian Thái Bình qua cuốn sách do Nxb Khoa học Xã hội phát hành, chia thành hai phần chính: phần đầu giới thiệu những nét đặc trưng của văn học dân gian Thái Bình và phần hai tập trung vào phương ngôn, tục ngữ Cuốn sách phản ánh quá trình nghiên cứu, sưu tầm và khai thác từ các tài liệu Nôm do các nhà Nho Thái Bình viết, đồng thời kết hợp khảo sát thực địa của các nhà nghiên cứu với sự đóng góp quý báu của nhân dân địa phương về các truyền thống dân gian truyền miệng chưa được ghi chép thành văn bản.
Kho tàng tục ngữ người Việt, Nguyễn Xuân Kính chủ biên, (2002);