1 MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 1 DANH MỤC BẢNG BIỂU 2 MỞ ĐẦU 3 1 Lý do chọn đề tài 3 2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4 3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 5 4 Lịch sử nghiên cứu đề tài 5 5 Phƣơng phá[.]
Trang 11
MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 1
DANH MỤC BẢNG BIỂU 2
MỞ ĐẦU 3
1 Lý do chọn đề tài 3
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5
4 Lịch sử nghiên cứu đề tài 5
5 Phương pháp nghiên cứu 10
6 Bố cục của luận văn 11
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 12
1.1 Một số khái niệm cơ bản 12
1.1.1 Du lịch văn hóa 12
1.1.2 Di tích lịch sử cách mạng 13
1.2 Vai trò của phát triển du lịch với bảo tồn, phát huy di tích lịch sử cách mạng 15
1.3 Phát triển du lịch tại di tích lịch sử cách mạng 17
1.3.1 Đặc điểm chung 17
1.3.2 Nhân tố ảnh hưởng 19
1.3.3 Nguyên tắc 20
1.3.4 Nội dung tổ chức 22
1.4 Kinh nghiệm phát triển du lịch tại một số khu di tích lịch sử cách mạng 25
1.4.1 Kinh nghiệm trên thế giới 25
1.4.2 Kinh nghiệm một số địa phương trong nước 27
Tiểu kết chương 1 30
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG ATK ĐỊNH HÓA – THÁI NGUYÊN 30
2.1 Khái quát về khu di tích 30
2.1.1 Lịch sử hình thành 30
2.1.2 Hệ thống điểm di tích thuộc khu di tích 32
Trang 22
2.1.3 Hệ thống tài nguyên du lịch đan xen và lân cận 35
2.1.4 Các giá trị chính của khu di tích 36
2.2 Thực trạng hoạt động du lịch tại khu di tích 38
2.2.1 Chủ trương, chính sách 38
2.2.2 Hệ thống tổ chức 40
2.2.3 Công tác quy hoạch 44
2.2.4 Công tác bảo tồn, tôn tạo 46
2.2.5 Công tác xây dựng cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật 49
2.2.6 Hệ thống sản phẩm du lịch 55
2.2.7 Công tác quảng bá, xúc tiến 62
2.2.8 Công tác liên kết phát triển du lịch 65
2.2.9 Khách du lịch 66
2.2.10 Doanh thu từ du lịch 74
2.2.11 Những đóng góp của hoạt động du lịch đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị khu di tích 75
2.3 Đánh giá chung sự phát triển du lịch tại khu di tích ATK Định Hóa 76
Tiểu kết chương 2 77
Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG ATK ĐỊNH HÓA 79
3.1 Các chủ trương, chính sách của Chính phủ và tỉnh Thái Nguyên đối với khu di tích ATK Định Hóa 79
3.1.1 Các chủ trương, chính sách của Chính phủ 79
3.1.2 Các chủ trương, chính sách của tỉnh Thái Nguyên 80
3.2 Những định hướng chính trong phát triển du lịch tại khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa, Thái Nguyên 82
3.3 Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển du lịch tại khu di tích 83
3.3.1 Giải pháp về cơ chế chính sách 83
3.3.2 Giải pháp về tổ chức quản lý 84
3.3.3 Giải pháp về phát triển thị trường 85
3.3.4 Giải pháp về quy hoạch di tích 86
3.3.5 Giải pháp về bảo tồn di tích 88
Trang 33
3.3.6 Giải pháp về phát triển sản phẩm 92
3.3.7 Giải pháp phát triển nguồn nhân lực 94
3.3.8 Đầu tư cơ sở hạ tầng – vật chất kỹ thuật 95
3.3.9 Giải pháp về tuyên truyền quảng bá 98
3.3.10 Giải pháp về liên kết phát triển du lịch 101
3.4 Một số kiến nghị 102
3.4.1 Kiến nghị đề xuất với các cơ quan, ban ngành 102
3.4.2 Kiến nghị đề xuất với các công ty du lịch 104
3.4.3 Kiến nghị đề xuất với du khách 104
3.4.4 Kiến nghị đề xuất với cộng đồng địa phương 105
Tiểu kết chương 3 105
KẾT LUẬN 107
TÀI LIỆU THAM KHẢO 110
PHỤ LỤC 113
1) cần làm rõ về mặt lý luận nội dung phát triển dl tại các dtlscm nhằm góp phần bảo tồn; 2) bổ sung rõ hơn việc khai thác các giá trị sinh thái cảnh quan nhằm làm tăng sức hấp dẫn cho khu di tích
Ngoài ra, theo thầy nên bỏ mục 1.1.1 về kh/n dlvh Hãy bắt đầu ngay bằng khái niệm về DTLSCM (muc 1.1.2) Bổ sung trong mục này phân đặc điểm của loại hình di tích này
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
ICOMOS International Council On Monuments and Sites
Trang 4UNESCO United Nations Educational, Scientific and
Cultural Organization (Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa thế giới)
UNWTO United World Tourism Organnization (Tổ chức du
lịch thế giới)
hành Du lịch Thế giới)
DANH MỤC BẢNG BIỂU L
T rang
B Bảng 2.1 : Hệ thống điểm di tích cấp quốc gia thuộc ATK 3
Trang 5Bảng 2.4: Mức độ hài lòng của du khách về hoạt động bảo
tồn di tích tại ATK Định Hóa
Bảng 1: Đầu tư và phân kỳ đầu tư xây dựng, phục hồi, bảo
tồn, tôn tạo giá trị các Di tích ATK (2013 – 2020)
iểu đồ
Biểu đồ 2.1: Vốn đầu tư cho bảo tồn và du lịch tại khu di
tích ATK giai đoạn 2006 – 1010
Biểu đồ 2.5: Cơ cấu mục đích chuyến đi của khách du lịch
đến khu di tích ATK Định Hóa
7
4
Biểu đồ 2.6: Nhu cầu lưu trú của khách du lịch nội địa đến
khu di tích ATK Định Hóa
ơ đồ
Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức Ban quản lý Khu di tích lịch sử
sinh thái – ATK Định Hóa
Trang 6văn hóa nói chung Công ước quốc tế về Du lịch văn hóa đã chỉ rõ: “ Du lịch ngày
càng được thừa nhận rộng rãi, là một động lực tích cực cho việc bảo vệ di sản thiên nhiên văn hoá” Đồng thời, Du lịch Việt Nam ngay từ đầu đã xác định mục tiêu của
phát triển du lịch cũng nhằm bảo tồn và tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc
Thực tế cho thấy trong quá trình phát triển du lịch, nhiều di tích, trong đó bao gồm cả những di tích lịch sử cách mạng, đã tổ chức tốt các hoạt động du lịch, đảm bảo được sự hài hòa giữa mục tiêu phát triển và bảo tồn, vừa thu hút được du khách, mang lại nguồn thu, vừa bảo vệ, tôn tạo được di tích trở thành điểm du lịch hấp dẫn
Tuy nhiên thực tế phát triển cũng đã cho thấy hai hiện tượng khác: một là có không ít nơi, với không ít lần, đã xảy ra những mâu thuẫn và xung đột giữa lợi ích về phát triển với công tác bảo tồn, phát triển du lịch nhiều lúc đã bị đánh giá có tác động xấu đến công tác bảo tồn; hai là các di tích không đủ sức hấp dẫn, không thu hút được
du khách, đặc biệt là đối với các di tích lịch sử cách mạng – một dạng di tích đặc thù, như vậy dĩ nhiên dẫn đến việc khó phát huy được những giá trị của di tích
Khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa, nằm ở huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên là loại hình di tích đặc thù như vậy Đây là nơi chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam sống và làm việc trong khoảng thời gian từ 1947 – 1954 để lãnh đạo cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm chống thực dân Pháp Với mệnh danh “thủ đô kháng chiến” cùng các chứng tích gần như còn nguyên vẹn, khu di tích này đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt tại Quyết định số 548/QĐ-TTg, ngày 10/5/2012 Với những giá trị đặc hữu của mình,
Trang 77
khu di tích có tiềm năng trở thành một điểm du lịch “về nguồn” đặc sắc của du lịch Việt Nam Mặc dù vậy, cho đến nay, do nhiều nguyên nhân, hoạt động du lịch ở đây vẫn chưa được phát triển như mong muốn Do vậy, các đóng góp cho công tác bảo tồn, tôn tạo cũng như cho việc phát huy giá trị của di tích đương nhiên cũng chưa hiệu quả Như vậy, câu hỏi đặt ra là cần nghiên cứu tổ chức, quản lý phát triển du lịch tại đây như thế nào, để đảm bảo được tính bền vững nhằm góp phàn bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị của di tích Cho đến nay, vấn đề đó vẫn luôn mang tính thời sự Đây cũng
chính là lý do tại sao đề tài “ Nghiên cứu phát triển du lịch nhằm bảo tồn và phát huy
giá trị khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa – Thái Nguyên” đã được chọn làm
đề tài cho luận văn
Việc nghiên cứu để đưa ra được những định hướng, giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển du lịch ở đây sẽ trở thành mục đích và nội dung nhiệm vụ chính của luận văn
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là đề xuất định hướng và giải pháp góp phần phát triển du lịch nhằm bảo tồn, phát huy hiệu quả giá trị khu di tích cách mạng ATK Định Hóa – Thái Nguyên
* Nhiệm vụ nghiên cứu
Với mục đích nghiên cứu trên, luận văn có những nhiệm vụ nghiên cứu sau:
- Nghiên cứu tổng quan tài liệu lý thuyết về du lịch, du lịch văn hóa và phát triển du lịch tại các khu di tích lịch sử cách mạng
- Phân tích đánh giá thực trạng hoạt động du lịch tại khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa – Thái Nguyên
- Đề xuất định hướng và giải pháp phát triển du lịch góp phần bảo tồn, phát huy giá trị khu di tích cách mạng ATK Định Hóa – Thái Nguyên
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Trang 88
* Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề liên quan đến phát triển du lịch trong mối quan hệ với công tác bảo tồn tại khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa – Thái Nguyên
* Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: Điạ bàn khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa – Thái Nguyên
- Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2009 – 2014
- Phạm vi nội dung: Đề tài nghiên cứu các yếu tố phát triển du lịch, bao gồm quá trình tổ chức phát triển du lịch và kinh doanh du lịch tại khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa - Thái Nguyên; những đóng góp cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa, Thái Nguyên
4 Lịch sử nghiên cứu đề tài
Từ lâu mối quan hệ giữa Phát triển du lịch với bảo tồn, phát huy giá trị của di sản văn hóa đã trở thành một vấn đề được nhiều công trình nghiên cứu, tài liệu, văn bản trong và ngoài nước đề cập đến
Trong các văn bản, tài liệu quốc tế có liên quan đến di sản văn hóa, phát triển du lịch luôn được coi là giải pháp hàng đầu cho vấn đề bảo tồn và phát huy di sản
Năm 1999, Công ước Quốc tế về Du lịch văn hóa đã được ICOMOS thông qua tại Đại hội đồng lần thứ 12 ở Mexico, nội dung của Công ước đề ra 6 nguyên tắc về quản lý du lịch ở những nơi có di sản quan trọng, đồng thời cũng nêu lên mối quan hệ năng động giữa du lịch và di sản văn hóa
Tháng 11 – 2002, trong Hội nghị Quốc tế ở Venice vào dịp kỷ niệm 30 năm
Công ước Di sản thế giới, “Di sản, Du lịch và Phát triển” đã trở thành một trong
những chủ đề chính của hội nghị Theo đó, hội nghị đã khẳng định phát triển du lịch bền vững là cách duy nhất để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa, đồng thời cũng đề cập đến tác động tiêu cực của du lịch đối với di sản văn hóa và thiên nhiên
Trang 99
Cũng trong năm 2002, Trung tâm Di sản Thế giới của UNESCO xuất bản tập tài
liệu “Quản lý du lịch tại các khu di sản thế giới” của Arthur Pedersen, đưa ra các hành
động thích hợp ở nhiều cấp độ khác nhau của phát triển du lịch bền vững trong quản lý
di sản, tài liệu đã xác định và dùng du lịch như là một công cụ có lợi cho việc bảo tồn
di sản
Ở Việt Nam, vấn đề phát triển du lịch và bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa cũng được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm
Trong cuốn Giáo trình “Quản lý di sản với phát triển du lịch bền vững” của Lê
Hồng Lý chủ biên, xuất bản năm 2010, đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về du lịch bền vững, đề cập đến vấn đề quản lý và quy hoạch di tích gắn với phát triển du lịch
Năm 2014, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin phát hành cuốn “Bảo tồn và phát
huy di sản văn hóa Việt Nam” do Nguyễn Kim Loan chủ biên, trong đó, hệ thống hóa
lý luận về di sản văn hóa và các di sản văn hóa ở Việt Nam, giới thiệu các văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam có liên quan đến bảo tồn, phát huy di sản văn hóa, đặc biệt, trong phần lý luận về di sản văn hóa, tác giả có nêu lên vai trò của di sản văn hóa trong phát triển du lịch cũng như mối quan hệ qua lại giữa hai đối tượng này
Ngoài ra, còn một số các bài viết, báo cáo trên các tạp chí và hội thảo chuyên ngành như:
Bài viết “Đôi điều về việc bào tồn và phát triển du lịch tại các di sản ở Việt
Nam hiện nay” của PGS.TS Nguyễn Quốc Hùng trên tạp chí Di sản văn hóa số 1(22) –
2008 đã khái quát một số đặc điểm chung của di sản văn hóa nước ta, đặt ra vấn đề bảo tồn và khẳng định phát triển du lịch chính là giải pháp, đưa ra vấn đề tác động tiêu cực của du lịch tới di sản văn hóa
Bài viết “Bảo tồn di sản văn hóa và phát triển du lịch” của Th.s Đào Duy Tuấn
trên tạp chí Tuyên giáo điện tử số 1 – 2012 khẳng định vai trò của di sản với phát triển
du lịch và ngược lại, đặt ra các vấn đề về thực trạng bảo tồn di sản và hoạt động du lịch, đưa ra một số biện pháp nhằm giải quyết vấn đề đó
Trang 1010
Bài viết “Hoạt động bảo tồn các di sản văn hóa trong phát triển du lịch” của
tác giả Đặng Hoàng Lan trên tạp chí Văn hóa và Du lịch số 11 – 2013 đã đặt ra những vấn đề trong bảo tồn di sản văn hóa phục vụ phát triển du lịch
Tại hội thảo “Du lịch có trách nhiệm và Di sản văn hóa” diễn ra ngày 3/4/2015
tại Hà Nội trong khuôn khổ Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam VITM Hà Nội 2015, lấy
Chủ đề “Du lịch góp phần bảo tồn di sản văn hóa” là chủ đề chính, hội thảo đã khẳng
định Di sản văn hóa và Du lịch có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, tuy nhiên, vấn đề đặt
ra là cần phải khai thác các di sản văn hóa như thế nào để đảm bảo tăng trưởng du lịch nhưng không để lại hậu quả tiêu cực cho di sản và văn hóa bản địa
Di tích lịch sử cách mạng là một phần của Di sản văn hóa, vì vậy, hệ thống tài liệu trên đã gián tiếp đề cập đến vấn đề Di tích lịch sử cách mạng và Phát triển du lịch Tuy nhiên, đó là những hướng đề cập chung, chưa cụ thể cho loại hình di tích lịch sử cách mạng
Xét riêng về mảng di tích lịch sử cách mạng, có một số bài viết đề cập đến như:
Bài viết “Di tích cách mạng – bằng chứng của sự thay đổi” của PGS.TS
Nguyễn Quốc Hùng trên tạp chí Di sản văn hóa số 2 – 2012 đã khái quát hệ thống di tích lịch sử cách mạng nước ta, đưa ra vấn đề bảo tồn và phát huy hiện nay là vấn đề
cấp bách; Bài viết “Đôi điều suy nghĩ về di tích cách mạng” của PGS.TS Phạm Xanh
trên tạp chí Di sản văn hóa số 4 – 2012 đề cập đến một số đặc điểm chung của di tích lịch sử cách mạng, đặt ra vấn đề bảo tồn, phát huy loại hình di tích đặc biệt này; Bài
viết “Phát huy giá trị của các di tích cách mạng kháng chiến trên địa bàn thủ đô Hà
Nội” của tác giả Trần Đức Nguyên trên tạp chí Nghiên cứu văn hóa số 3 – 2010 đã hệ
thống lại và đưa ra thực trạng các di tích cách mạng trên địa bàn thủ đô Hà Nội, Các bài viết này đưa ra cách nhìn di tích lịch sử cách mạng là một loại hình Di sản, hầu như chưa đưa ra cái nhìn như một đối tượng phục vụ phát triển du lịch cũng như mối quan
hệ giữa hai đối tượng này
Trang 1111
Về không gian nghiên cứu, ATK Định Hóa – Thái Nguyên đã trở thành chủ đề cho rất nhiều tài liệu, bài viết, báo cáo hội thảo như:
Năm 2007, Tài liệu “Bác Hồ với Thái Nguyên – Thái Nguyên với Bác Hồ”, do
Tỉnh ủy Thái Nguyên biên soạn và xuất bản có đề cập đến ATK Định Hóa là một địa điểm quan trọng ghi dấu quá trình hoạt động của Bác Hồ tại Thái Nguyên
Năm 2009, nhà xuất bản Hội Nhà văn, Thái Nguyên xuất bản ATK in dấu lịch
sử do Đồng Khắc Thọ ghi chép, bút ký, giới thiệu ký ức một thời hào hùng về Thủ đô
gió ngàn – ATK Định Hóa
Đề tài “Quy hoạch kiến trúc cảnh quan khu văn hóa lịch sử ATK Định Hóa
nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch” (2002) do Ths Nguyễn Xuân Thành – Đại học Công
nghiệp Thái Nguyên làm chủ nhiệm đề tài, có nêu lên cơ sở khoa học quy hoạch không gian kiến trúc cảnh quan khu du lịch văn hóa lịch sử ATK Định Hóa và đưa ra các giải pháp quy hoạch không gian kiến trúc cảnh quan tại đây
Luận văn Thạc sỹ “An toàn khu Định Hóa trong căn cứ địa kháng chiến Việt
Bắc” của Nguyễn Thị Bích Ngọc (2008) (Đại học Sư phạm Thái Nguyên) đã nhìn
nhận, đánh giá ATK Định Hóa là một không gian quan trọng nằm trong không gian lịch sử của căn cứ địa kháng chiến Việt Bắc Qua đó, cũng đề xuất một số giải pháp nhằm thu hút khách du lịch tới tham quan nhằm khẳng định vai trò, vị thế lịch sử của
nó với lịch sử cách mạng dân tộc
Khóa luận tốt nghiệp “An toàn khu – Tiềm năng du lịch về cội nguồn” của
Nguyễn Thị Kim Anh (Đại học Sư phạm Thái Nguyên) đã khái quát tiềm năng du lịch
về nguồn của ATK Định Hóa, Tuyên Quang và đưa ra một số giải pháp phát triển loại hình du lịch này
Năm 2011, Tổng cục du lịch ban hành Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030, trong đó định hướng ATK Định Hóa (Thái Nguyên) sẽ phát triển thành khu du lịch quốc gia trong tương lai
Trang 1212
Tháng 9/2012, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Thái Nguyên tổ chức hội thảo
khoa học với đề tài “Lễ hội lịch sử cách mạng ATK Định Hóa, Thái Nguyên” Trong
nội dung buổi hội thảo đã nêu bật giá trị lịch sử khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa Thái Nguyên, đưa ra cơ sở lý luận và thực tiễn của tổ chức lễ hội lịch sử và đưa ra vấn đề giáo dục truyền thống cách mạng
Từ ngày 12 – 13/05/2014, Ban quản lý Khu di tích lịch sử - sinh thái ATK Định Hóa, Thái Nguyên phối hợp với Bảo tàng Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học
“Bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh ở ATK Việt Bắc – Thái Nguyên cần gắn với phát triển du lịch”, nội dung buổi hội thảo xoay quanh các
vấn đề về quy hoạch tổng thể Khu di tích ATK Định Hóa và ATK Tân Trào (Sơn Dương, Tuyên Quang) và ATK Chợ Đồn (Bắc Kạn), đồng thời, khẳng định việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy di tích cần gắn với phát triển du lịch theo một lộ trình với giải pháp cụ thể
Tháng 10/2014, Chương trình du lịch “Qua những miền di sản Việt Bắc” lần thứ VI tại Thái Nguyên đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Bảo tồn, phát huy
giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch vùng Việt Bắc” Hội thảo đã khẳng
định tầm quan trọng của việc bảo tồn, phát huy các giá trị của di sản văn hóa và vấn đề liên kết phát triển du lịch
Ngày 05/06/2015, Hội đồng thẩm định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tiến
hành thẩm định nhiệm vụ “Quy hoạch tổng thể bảo tồn tôn tạo và phát huy giá trị di
tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa gắn với phát triển du lịch tỉnh Thái Nguyên đến năm 2030”, buổi thẩm định khẳng định tầm quan trọng, cũng như xem xét các định
hướng chính của nội dung quy hoạch nhằm phát huy tối đa sự hỗ trợ của Trung ương
khi triển khai đề án “Phát triển kinh tế - xã hội vùng trung tâm ATK Định Hóa tỉnh
Thái Nguyên giai đoạn 2013 – 2020” Tuy nhiên, bản quy hoạch mới chỉ dừng ở mức
thẩm định nhiệm vụ, chưa được quy hoạch cụ thể
Trang 1313
Các nội dung nghiên cứu về ATK Định Hóa phần lớn tập trung vào lịch sử, văn hóa, kiến trúc, có nội dung về du lịch nhưng không toàn diện, hầu hết chỉ đề cập đến tiềm năng và hoạt động du lịch nói chung, chưa đi sâu vào khai thác và giải pháp phát triển du lịch gắn với bảo tồn, phát huy di tích lịch sử quốc gia đặc biệt này Tỉnh Thái Nguyên cũng bắt đầu xây dựng bản Quy hoạch tổng thể bảo tồn tôn tạo và phát huy giá trị ATK Định Hóa gắn với phát triển du lịch, tuy nhiên, mới hoàn thành ở nội dung nhiệm vụ và định hướng chính, chưa có nội dung và giải pháp cụ thể
Như vậy, có thể khẳng định chưa có tài liệu nào đề cập cụ thể, chi tiết đến vấn
đề phát triển du lịch nhằm bảo tồn, phát huy giá trị tại khu di tích lịch sử cách mạng
ATK Định Hóa Chính vì vậy, đề tài “Nghiên cứu phát triển du lịch nhằm bảo tồn và
phát huy giá trị tại khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa – Thái Nguyên” có thể
coi là một đề tài mới, không trùng lặp với bất kì đề tài nghiên cứu nào trước đó
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập và xử lý tư liệu thứ cấp: Thu thập và xử lý các nguồn tư liệu, tài liệu, báo cáo về hoạt động du lịch tại khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa – Thái Nguyên
- Phương pháp khảo sát thực địa: Thực hiện điền dã tại địa bàn ATK Định Hóa nhằm kiểm chứng và xác minh những vấn đề đã tìm hiểu qua sách báo, tạp chí, tư liệu đã được thu thập một cách thực tiễn
- Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn khách du lịch, nguồn lao động trong
du lịch, công ty du lịch, cơ quan quản lý nhà nước về du lịch về các vấn đề có liên quan đến phát triển du lịch tại ATK Định Hóa – Thái Nguyên
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Thực hiện điều tra khảo sát bằng bảng hỏi với khách du lịch (Việt Nam, Anh, Pháp), lao động trong du lịch, các công ty du lịch, cơ quan quản lý nhà nước về du lịch với số lượng 200 phiếu Phương pháp này nhằm phục vụ cho việc đưa ra định hướng và giải pháp được thiết thực, khả thi
Trang 1414
- Phương pháp thống kê cho phép xử lý các nguồn thông tin, các số liệu một cách hệ thống nhằm nghiên cứu sự phát triển theo trục thời gian, đồng thời cũng cho phép nghiên cứu so sánh nhằm đánh giá sự phát triển theo các giới hạn không gian
- Phương pháp phân tích tổng hợp các nguồn tư liệu nhằm đánh giá toàn diện vấn đề nghiên cứu, trên cơ sở đó đưa ra được các định hướng và giải pháp phù hợp
6 Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, phần Nội dung của đề tài gồm 3 chương:
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG ATK ĐỊNH HÓA – THÁI NGUYÊN
CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI
KHU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG ATK ĐỊNH HÓA
Trang 15du lịch nghiên cứu thiên nhiên, văn hóa hoặc nghệ thuật dân gian và hành hương”
Theo Công ƣớc Quốc tế về Du lịch văn hóa của ICOMOS thông qua tại Đại hội đồng lần thứ 12 ở Mexico, tháng 10 - 1999, Du lịch văn hóa đƣợc nhìn nhận nhƣ một
cách để bảo vệ các giá trị văn hóa, đồng thời phát triển kinh tế - xã hội: “ Du lịch văn
hóa là loại hình du lịch mà mục tiêu là khám phá những di tích và di chỉ Nó mang lại những ảnh hưởng tích cực bằng việc đóng góp vào việc duy tu, bảo tồn Loại hình này trên thực tế đã minh chứng cho những nỗ lực bảo tồn và tôn tạo đáp ứng nhu cầu của cộng đồng vì những lợi ích văn hóa – kinh tế – xã hội”
Nối tiếp các quan điểm trên, theo Khoản 20, Điều 4, Luật du lịch Việt Nam
2005 quy định: “Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc
với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống”
PGS.TS Trần Đức Thanh cũng cho rằng: “Du lịch văn hóa là loại hình du lịch
dựa vào các giá trị văn hóa của một cộng đồng hay một nhóm dân tộc, một quốc gia hay một khu vực có tác dụng giáo dục và nâng cao hiểu biết, nhận thức của khách du lịch”[19, tr.63]
Tóm lại, về khái niệm Du lịch văn hóa bao gồm những nội dung sau:
- Du lịch văn hóa là loại hình dựa vào các giá trị văn hóa để phát triển, đồng thời mang trên mình sứ mệnh tôn vinh, bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa đó
Trang 1616
- Bằng những hoạt động của mình, Du lịch văn hóa làm phong phú vốn văn hóa của điểm du lịch, của cư dân địa phương và khách du lịch bằng quá trình giao lưu, tiếp xúc tinh hoa văn hóa của nhân loại
- Việc phát triển Du lịch văn hóa không chỉ đem lại những lợi ích về kinh tế, mà còn góp phần phát triển xã hội, nâng cao giáo dục và nhận thức về văn hóa dân tộc những giá trị tốt đẹp của văn hóa thông qua hoạt động du lịch sẽ tạo ra sự phát triển tích cực đối với con người và xã hội
Như vậy, loại hình du lịch văn hóa mang nhiều ý nghĩa quan trọng: Vừa đem lại lợi ích về kinh tế – văn hóa – giáo dục – xã hội cho cộng đồng, vừa phát huy, bảo tồn các giá trị của tài nguyên du lịch văn hóa
Với việc khai thác giá trị các di tích lịch sử cách mạng như một nguồn tài nguyên để phát triển, phát triển du lịch tại các điểm di tích lịch sử cách mạng cũng là một loại hình, hay một sản phẩm của du lịch văn hóa
1.1.1 Định nghĩa về Di tích lịch sử cách mạng
DTLSCM được biết đến là một loại hình đặc biệttrong hệ thống di tích lịch sử văn hóa và chiếm một phần không nhỏ trong loại hình di sản văn hóa ở Việt Nam Vận dụng vào hoạt động du lịch, nó trở thành một dạng tài nguyên đặc thù của du lịch văn hóa
Trong các văn bản hiện hành ở Việt Nam không có khái niệm riêng về Di tích lịch sử cách mạng Tuy nhiên, ở một số văn bản quy phạm pháp luật, đề án, bài viết thì cụm từ “Di tích lịch sử cách mạng”, “Di tích cách mạng” hay “Di tích lịch sử cách mạng kháng chiến” được sử dụng khá nhiều Ví dụ như:
- Luật Di sản văn hóa (Điều 59): “Nhà nước ưu tiên đầu tư ngân sách cho các
hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt, bảo tàng quốc gia, bảo vật quốc gia, di tích lịch sử cách mạng và di sản văn hóa phi vật thể có giá trị tiêu biểu”
Trang 1717
- Nghị định số 92/2002/NĐ – CP ngày 11-11-2002 của Chính phủ quy định chi
tiết thi hành một số điều của Luật Di sản văn hóa (Điều 40, khoản 2): “Tổng hợp và
cân đối vốn đầu tư hàng năm cho các dự án bảo vệ và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt, bảo tàng quốc gia, di tích lịch sử cách mạng và di sản văn hóa phi vật thể có giá trị tiêu biểu”
- Quyết định số 1706/2001/QĐ-BVHTT ngày 24-7-2001 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch
sử và danh lam thắng cảnh đến năm 2020, tại phần “Mục tiêu cụ thể” : “Đến năm
2010, 50% di tích quốc gia đặc biệt được Nhà nước đầu tư tu bổ và tôn tạo trong đó ưu tiên các di tích về lịch sử cách mạng kháng chiến ”
Theo đó, một số nhà khoa học đã có những quan điểm khác nhau về khái niệm loại hình di sản đặc biệt này như sau:
Theo PGS.TS Nguyễn Quốc Hùng “Di tích cách mạng hay rộng hơn là di sản
2012)
Tiếp theo quan điểm của PGS.TS Nguyễn Quốc Hùng, PGS.TS Phạm Xanh quan niệm Di tích cách mạng là sự phản ánh quá trình đấu tranh của dân tộc từ
“ những năm đầu thế kỷ XX khi các phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ
tư sản, tức những hành động yêu nước mang tính chất cách mạng, muốn “phá cái cũ đổi ra cái mới” ” (trang 13, tạp chí Di sản văn hóa số 4 – 2012)
TS Trần Đức Nguyên cho rằng: “Di tích cách mạng kháng chiến là một bộ
phận cấu thành hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa, tuy nhiên, nó có những điểm
Trang 1818
khác biệt với các di tích tôn giáo tín ngưỡng như đình, đền, chùa, miếu ở chỗ: đó là những địa điểm cụ thể, công trình kiến trúc có sẵn (nhà ở, đường phố ), là những công trình được con người tạo nên phù hợp với mục đích sử dụng (địa đạo, hầm bí mật ) gắn liền với những sự kiện cụ thể, nhân vật lịch sử cụ thể mà trở thành di tích”
(Nghiên cứu văn hóa số 2, Tạp chí nghiên cứu văn hóa – trường đại học Văn hóa Hà Nội)
Từ thực tế như trên, trong khuôn khổ luận văn, khái niệm Di tích lịch sử cách mạng (hay Di tích cách mạng, Di tích lịch sử cách mạng kháng chiến) sẽ được sử dụng
với cách hiểu như sau:
- Di tích lịch sử cách mạng là một loại hình di tích đặc thù, là bộ phận cấu thành
nên Di sản văn hóa
- Di tích này bao gồm hệ thống các di sản vật thể và phi vật thể, là những địa
điểm, những công trình kiến trúc có sẵn, các công trình được con người sáng tạo ra, gắn liền với những sự kiện, những nhân vật lịch sử cụ thể, trong đó, có sự phản ánh một phần hoặc toàn bộ quá trình đấu tranh cách mạng giành lại độc lập cho đất nước
- Với tư cách là loại hình đặc thù của hệ thống di tích lịch sử văn hóa, di tích lịch sử cách mạng do vậy cũng là loại hình tài nguyên đặc thù của du lịch văn hóa
Trang 1919
- Về hình thức, những di tích cách mạng trên mặt đất thường đơn giản, đơn sơ như hang động, nhà dân tính hấp dẫn không cao nên nên ít thu hút khách tham quan Muốn phát triển du lịch cần đặc biệt chú ý làm phong phú về nội dung và hình thức dựa trên cơ sở bảo tồn nguyên vẹn giá trị di tích
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI khi đưa ra các nhiệm vụ để chăm lo phát
triển văn hóa, đã nhấn mạnh đến nhiệm vụ thứ hai, cần:“ bảo tồn, phát huy giá trị
các di sản văn hóa, truyền thống cách mạng” Nhiệm vụ này được gắn liền với phát
triển du lịch như là một giải pháp để phát huy, bảo tồn các di tích lịch sử nói chung và
di tích lịch sử cách mạng nói riêng
Muốn hệ thống di sản tồn tại một cách bền vững, cần phải hiểu rõ nội dung về bảo tồn di sản và phát huy di sản để có các biện pháp bảo tồn và tổ chức khai thác nhằm phát huy giá trị của chúng Tuy nhiên, trong quá khứ, khái niệm “bảo tồn di sản” thường ít đi cùng với khái niệm “phát huy di sản”:
Theo từ điển Tiếng Việt:
- Bảo tồn: “Giữ lại không để cho mất đi”
- Phát huy: “Làm cho cái hay, cái tốt tỏa sáng tác dụng và tiếp tục nảy nở
thêm”
Theo Khoản 1, Điều 3, Quy chế bảo quản, tu bổ và bảo tồn di tích 2003:
Trang 2020
“Bảo tồn di tích là những hoạt động nhằm đảm bảo sự tồn tại lâu dài, ổn định của di tích để sử dụng và phát huy giá trị của di tích đó”
Theo Khoản 6, Điều 1, Hiến chương của ICOMOS Australia về bảo vệ các địa
điểm di sản có giá trị văn hóa: “Bảo tồn (Preservation) có nghĩa là bảo quản kết cấu
một địa điểm ở hiện trạng và hãm sự xuống cấp của kết cấu đó”
“Bảo tồn di sản là hoạt động nhằm gìn giữ và tôn tạo di sản cho giữ được nguyên bản ban đầu của chúng”
Tóm lại, có thể hiểu:
- Bảo tồn di sản là các hoạt động tu sửa, bảo vệ, tôn tạo, bảo quản nhằm giữ gìn tính nguyên vẹn của các di sản văn hóa Đây là quan điểm chuyên ngành hẹp, mang tính thụ động, khép kín Ngày nay, quan điểm về bảo tồn đã thay đổi và khái niệm
“Bảo tồn tích cực” ra đời, theo đó bảo tồn phải gắn liền với phát huy giá trị của di tích, nghĩa là phải đưa các di tích vào cuộc sống để các di tích có thể phát huy được giá trị của mình phục vụ cuộc sống mang lại những lợi ích thiết thực
Ở nước ta, các Di tích lịch sử cách mạng hiện nay cũng như các loại hình di sản văn hóa khác, đang vấp phải bài toán về bảo tồn và phát huy giá trị một cách bền vững
Như PGS.TS Nguyễn Quốc Hùng đã đặt ra vấn đề “ Chúng ta đã, đang và sẽ phát
huy những giá trị tiềm năng vốn có của di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh
ở nước ta để góp phần thúc đẩy kinh tế đất nước phát triển trong tình hình hiện nay như thế nào? Làm thế nào để di sản văn hóa đóng góp tích cực hơn, mạnh mẽ hơn vào
sự phát triển bền vững của đất nước ” (trang 17, tạp chí Di sản văn hóa số 2 – 2012)
và phát triển du lịch đã được lựa chọn là một trong số các lời giải cho bài toán ấy
Ngày nay, quan điểm phát triển Du lịch để bảo tồn di tích đã được nhìn nhận rộng rãi Trên thực tế các hoạt động du lịch đã được tổ chức phát triển ở hầu khắp các
Di sản văn hóa trên bình diện quốc tế cũng như quốc gia Kết quả mà hoạt động du lịch
có được đã góp phần đáng kể cho công tác bảo tồn di sản.trên nhiều phương diện khác
Trang 2121
nhau., “Du lịch ngày càng được thừa nhận rộng rãi là một động lực tích cực cho việc
bảo vệ di sản thiên nhiên văn hóa” (Công ước Quốc tế về Du lịch Văn hóa)
- Hoạt động du lịch giúp cho các di tích trở thành những di tích sống: thông qua
du lịch, các di tích được giới thiệu rộng rãi cho công chúng biết đến, tham quan, chiêm ngưỡng, nghiên cứu nhờ đó, chúng được thổi hồn và phát huy giá trị
- Nhờ phát triển du lịch mà nhiều di tích đã được quan tâm đầu tư bảo tồn, tôn tạo và khôi phục Đồng thời, các hoạt động du lịch giúp tăng kinh phí trùng tu, giữ gìn di tích
- Phát triển du lịch góp phần quan trọng trong việc giáo dục nhân cách con người, lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc và tôn trọng lịch sử Từ đó, nâng cao giá trị của di
tích
Như vậy, nếu đặt đúng vào quỹ đạo của phát triển du lịch bền vững, các di tích không những sẽ trở thành một nguồn tài sản có khả năng khai thác không cạn kiệt, mà ngược lại, giá trị khai thác sẽ ngày càng được nâng cao Có thể nói, gắn di sản với phát triển du lịch là một hướng đi đúng đắn
a Khách du lịch:
Trang 2222
Du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng là loại hình du lịch rất kén chọn khách Khách du lịch tìm đến loại hình di tích này thường có hai dạng chính:
+ Tham quan di tích gắn với các chương trình học tập và giáo dục của một tổ chức chính trị, khoa học, giáo dục nào đó
+ Gắn với loại hình du lịch tưởng nhớ như: các cựu chiến binh thăm lại chiến trường xưa ôn lại kí ức hào hùng; các đoàn khách dâng hương, kỷ niệm ngày truyền thống
Do đó, nghiên cứu dòng khách và đặc điểm dòng khách là điều rất quan trọng trong phát triển du lịch tại các khu di tích cách mạng Rõ ràng đây là một loại hình di tích rất kén chọn khách Vấn đề đặt ra là phải nghiên cứu xây dựng các sản phẩm đa dạng nhằm thu hút thêm những phân khúc thị trường khách khác nhau
b Về đầu tư du lịch
- Là loại hình di tích lịch sử văn hóa, nhưng di tích lịch sử cách mạng lại không mang nhiều ý nghĩa tâm linh như các di tích lịch sử khác, ít thu hút được sự quan tâm, chiêm bái và đóng góp đầu tư, bảo tồn, phát huy giá trị của cộng đồng như với các di tích gắn với tín ngưỡng, tôn giáo Hiện nay, việc bảo tồn, phát huy giá trị các di tích này gần như được đầu tư 100% bằng nguồn vốn của ngân sách nhà nước Vấn đề phát triển du lịch vì thế cũng gặp nhiều trở ngại
Theo TS Trần Đức Nguyên, các Di tích lịch sử cách mạng “ dễ bị lãng quên,
dễ biến dạng theo mục đích sử dụng, theo thời tiết và theo thời gian” (Tạp chí Nghiên
cứu Văn hóa – số 2, Đại học Văn hóa Hà Nội) Vì thế, việc phát triển du lịch tại các di
tích lịch sử cách mạng nhất thiết phải tuân thủ các quy tắc bảo tồn và phát triển bền vững
Trang 2323
1.3.2 Nhân tố ảnh hưởng
Cũng như đối với du lịch nói chung, phát triển du lịch tại các di tích cách mạng cũng chịu ảnh hưởng bởi các điều kiện đó Theo PGS.TS Trần Đức Thanh, để phát triển du lịch cần có những điều kiện sau [19, tr.89]:
- Những điều kiện chung: Điều kiện an ninh chính trị và an toàn xã hội; Điều kiện kinh tế, Cơ sở hạ tầng - vật chất kỹ thuật; Chính sách phát triển du lịch
- Điều kiện tự thân làm nảy sinh nhu cầu du lịch: Thời gian rỗi; Khả năng tài chính của khách du lịch; Trình độ dân trí
- Điều kiện về khả năng cung ứng nhu cầu du lịch: Điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch tự nhiên; Điều kiện kinh tế xã hội và tài nguyên du lịch nhân văn; Một
số tình hình và sự kiện đặc biệt; Sự sẵn sàng đón tiếp du khách
- Bên cạnh đó du lịch đến các di tích LSCM còn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố sau:
- Đặc điểm tâm lý và nhận thức của du khách Rõ ràng đây là loại hình du lịch khá khó chọn khách Thường là những phân khúc thị trường cao tuổi có những tình cảm, hoài niệm về quá khứ Đối với các phân khúc thị trường khác thì chủ yếu khách tham quan vì mục đích giáo dục
- Sự tiếp cận thường khó khăn
- Sản phẩm du lịch chưa đặc sắc, thiếu tính hấp dẫn
Các doanh nghiệp ít mặn mà trong việc đầu tư
1.3.3 Nguyên tắcphát triển du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng
Là một nội dung của du lịch văn hóa, phát triển du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng ngoài việc tuân thủ những nguyên tắc trong phát triển du lịch nói chung, còn phải tuân thủ những nguyên tắc trong phát triển du lịch văn hóa nói riêng Cụ thể như sau:
Trang 2424
Nguyên tắc 1: Phát triển du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng phải bảo đảm được tính bền vững, gồm những nguyên tắc phát triển du lịch
có trách nhiệm với kinh tế, môi trường và văn hóa – xã hội
Việc phát triển du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng phải bảo đảm các nguyên tắc nhằm tăng trưởng kinh tế của điểm đến và các thành phần tham gia hoạt động du lịch Tuy nhiên, vẫn phải đảm bảo tính toàn vẹn môi trường, đảm bảo sự công bằng xã hội, tăng cường lao động, phát huy các giá trị và tôn trọng văn hóa địa phương, cam kết tạo ra những sản phẩm du lịch có chất lượng, hàm lượng văn hóa và giá trị đạo đức cùng giá trị trải nghiệm ngày cảng cao Những bảo đảm này sẽ duy trì mức độ bền vững trong khai thác di tích vào phát triển du lịch
Nguyên tắc 2: Phát triển du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng phải bảo đảm được sự hài hòa giữa mục tiêu an ninh quốc gia và lợi ích của các bên tham gia hoạt động du lịch: Tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch; khách du lịch và cư dân địa phương
Các di tích cách mạng có ý nghĩa rất to lớn đối với dân tộc, tuy nhiên, ý nghĩa của các di tích dễ bị các lực lượng thù địch xuyên tạc, bóp méo Do đó, vấn đề bảo đảm
an ninh, chủ quyền quốc gia trong phát triển du lịch là một điểm rất quan trọng trong nguyên tắc bảo tồn di tích
Nguyên tắc 3: Phát triển du lịch phải bảo đảm sự nguyên vẹn về giá trị của di tích lịch sử cách mạng, đồng thời làm cho du khách có thể hiểu, cảm nhận và thích thú với giá trị của các di tích, từ đó, phát huy giá trị di tích
Những nhà quản lý phát triển du lịch thường có tâm lý muốn sáng tạo ra những sản phẩm mới lạ, đôi khi đã vô tình xâm hại đến tính nguyên bản của di tích Đây là lỗi thường gặp và cần tránh
Nguyên tắc 4: Phát triển du lịch phải tôn trọng và tôn vinh những sắc thái đặc thù của di tích lịch sử cách mạng
Trang 2525
Sắc thái đặc thù là linh hồn của mỗi di tích lịch sử cách mạng Mỗi di tích đều
có những nét đặc sắc, đặc trưng và đặc biệt riêng Nhiệm vụ của ngành du lịch là phải tìm ra và làm nổi bật sắc thái đặc thù của di tích để thỏa mãn nhu cầu tìm sự mới lạ của du khách, thông qua đó, tăng cường tính cạnh tranh và sức hấp dẫn của du khách Đây cũng là một bước quan trọng để biến các di tích cách mạng trở thành một điểm thu hút du khách quay lại Tuy nhiên, phải nhấn mạnh rằng tôn vinh không phải là làm thay đổi Những hoạt động nhằm tôn vinh sắc thái đặc biệt của di tích phải gắn liền với gìn giữ giá trị căn nguyên của di tích
1.3.4 Nội dung tổ chức
1.3.4.1 Nghiên cứu thị trường
Nghiên cứu thị trường là việc làm đầu tiên của bất kỳ nhà đầu tư nào mong muốn bắt đầu sự nghiệp kinh doanh Đối với du lịch, đặc biệt là du lịch đến các di tích LSCM cũng vậy Cần nghiên cứu đánh giá thị trường mục tiêu và thị trường tiềm năng của loại hình này, đánh giá xu hướng phát triển tâm lý thị trường để có thể sản xuất ra những sản phẩm du lịch, những dịch vụ phù hợp
1.3.4.2 Xây dựng chủ trương, chính sách
Có thể nói, cơ chế chủ trương, chính sách phát triển du lịch có tác động đến tất
cả các hoạt động du lịch, từ khai thác đến sử dụng tài nguyên, đầu tư quy hoạch, xúc tiến hay phát triển nguồn nhân lực du lịch, Đây là một điều kiện quan trọng có vai trò thúc đẩy du lịch phát triển Phần lớn ở các địa phương nước ta, nơi có các di tích lịch
sử cách mạng, đều có những cái nhìn đúng đắn về vấn đề gắn phát triển du lịch với bảo tồn, phát huy di tích Tuy nhiên, việc xây dựng một cơ chế chính sách đúng đắn để du lịch có thể phát huy hiệu quả giá trị của di tích luôn là mối quan tâm hàng đầu của những người làm du lịch Thực tế cho thấy, những nơi có chính sách và cơ chế tốt, các
di tích cách mạng tại địa phương đã trở thành một điểm đến thu hút được du khách như địa đạo Củ Chi, ATK Tân Trào – Tuyên Quang
Trang 2626
Do đó, muốn thúc đẩy hoạt động du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng, nhất thiết cần phải xây dựng những chính sách phù hợp để tạo một môi trường du lịch thông thoáng nhưng đúng đắn, phù hợp cho sự phát triển bền vững của hoạt động du lịch
1.3.4.3 Xây dựng hệ thống tổ chức
Ở hầu hết các di tích trọng điểm ở nước ta hiện nay đều thành lập Ban quản lý
để thực hiện những nhiệm vụ này, cụ thể bao gồm các nhiệm vụ tổ chức, điều hành hoạt động tu bổ, phát huy, gìn giữ di tích, có các hoạt động sưu tầm, bổ sung tài liệu, hiện vật làm phong phú thêm giá trị của di tích, đồng thời nghiên cứu tổ chức, liên kết, phối hợp hoạt động du lịch như là một biện pháp tăng nguồn thu và phát huy, bảo tồn di tích Tuy nhiên, hoạt động hiệu quả hay không, lại tùy thuộc vào cách thức xây dựng hệ thống, cách thức quản lý cũng như chủ trương, cơ chế chính sách của từng Ban quản lý và tùy thuộc vào sự kết hợp có nhịp nhàng hay không của Ban quản lý với các tổ chức, doanh nghiệp du lịch để thực hiện các hoạt động kinh doanh du lịch
Vì vậy, việc tổ chức hệ thống quản lý sao cho hợp lý, đơn giản, tránh cồng kềnh nhưng vẫn thực hiện tốt vai trò của mình là một nhiệm vụ quan trọng trong hoạt động phát triển du lịch tại khu di tích lịch sử cách mạng
1.3.4.4 Đầu tư phát triển
Đầu tư quy hoạch
Tiếp theo việc nghiên cứu thị trường và xác định bộ máy tổ chức, vấn đề cần làm là lập quy hoạch tổng thể khu di tích Việc lập quy hoạch là bảo đảm cho việc phát triển bền vững vừa đảm bảo mục tiêu bảo tồn, vừa đảm bảo tạo thuận lợi cho các hoạt động du lịch; đồng thời cũng là cơ sở cho việc kêu gọi các nhà đầu tư
Đầu tư bảo tồn, tôn tạo
Có một vấn đề là muốn phát triển được du lịch thì phải đầu tư cho công tác bảo tồn Ngược lại nếu du lịch tại di tích phát triển thì sẽ tạo điều kiện đóng góp cho công tác bảo tồn Thông thường trước đây hai công việc này được phân biệt rõ ràng và thường trực thuộc hai cơ quqn quản lý khác nhau, nhưng ngày nay đa phần các nhà
Trang 2727
quản lý di tích đều mong muốn thu hút khách du lịch Do vậy việc đầu tư cho di tích nhằm phát triển du lịch đôi khi phải đi trước một bước không khác gì chúng ta muốn khách đến chơi nhà thì phải quét dọn trước
Vì vậy, khi đầu tư phát triển du lịch tại di tích lịch sử cách mạng, nhất thiết phải
có hạng mục đầu tư cho việc bảo tồn, tôn tạo giá trị di tích, đó cũng là hoạt động đầu tiên, cần thiết và cấp bách khi tiến hành các hoạt động phát triển du lịch tại di tích
Đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật – cơ sở hạ tầng
Cơ sở vật chất kỹ thuật trong phát triển du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng bao gồm nhiều thành phần, chúng có nhiệm vụ và ý nghĩa nhất định trong việc tạo ra
và thực hiện các sản phẩm du lịch, cũng như quyết định mức độ khai thác tiềm năng du lịch nhằm thỏa mãn nhu cầu của du khách Cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch có vai trò tạo
ra sự tiện nghi, hài lòng tối ưu các điều kiện của du khách trong chuyến đi của mình, đồng thời tạo hiệu quả kinh tế cao trong quá trình phục vụ hoạt động du lịch Đây là yếu tố trực tiếp đảm bảo điều kiện cho các dịch vụ du lịch được hình thành và cung ứng cho du khách Cơ sở vật chất kỹ thuật bao gồm các thành phần chủ yếu là: cơ sở lưu trú, ăn uống; cơ sở vui chơi, giải trí; các phương tiện vận tải chuyên chở cho khách
du lịch; các trạm đón tiếp du khách; hệ thống cửa hàng phục vụ du khách
Chính vì tầm quan trọng nêu ở trên, việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật – cơ sở hạ tầng là một bước quan trọng nhằm đưa các di tích lịch sử cách mạng tới gần cộng đồng một cách dễ dàng hơn, tạo ra những điều kiện vật chất đáp ứng được các nhu cầu đa dạng của du khách, việc phát triển du lịch vì thế mà cũng sẽ khởi sắc
Đầu tư xây dựng nguồn nhân lực
Để phát triển du lịch tại các di tích LSCM – một loại hình di tích đặc biệt, đội ngũ nhân viên làm việc tại khu di tích đòi hỏi phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ vững vàng Họ không chỉ là những chuyên gia bảo tồn giỏi, những chuyên gia du lịch
có trình độ nghiệp vụ cao mà còn là những người có năng lực sáng tạo, có đam mê
Trang 2828
nghề nghiệp Muốn có được một đội ngũ như vậy, phải có đầu tư bài bản ngay từ đầu Phải có chế độ đãi ngộ xứng đáng để thu hút nhân tài
Đầu tư xây dựng hệ thống sản phẩm/dịch vụ
Chúng ta biết rằng phát triển du lịch tại các di tích LSCM là nhiệm vụ tương đối khó khăn Mọi thành bại đều nhờ ở sản phẩm du lịch Trong khi đó hiện nay hệ thống sản phẩm du lịch tại các điểm này còn rất nghèo nàn và đơn điệu, kém hấp dẫn
Do vậy đầu tư cho xây dựng hệ thống sản phẩm du lịch đa dạng, phong phú với nhiều giá trị gia tăng sẽ là nhiệm vụ thiết yếu
Đầu tư quảng bá, xúc tiến
Có thể nói, hoạt động xúc tiến, quảng bá du lịch như chiếc cầu nối cho bên Cung – cơ sở kinh doanh du lịch và bên Cầu – khách du lịch gặp được nhau Vì vậy hoạt động xúc tiến, tuyên truyền, quảng bá có ý nghĩa rất lớn đối với hoạt động du lịch Đặc biệt là đối với du lịch tại các điểm di tích LSCM
Đặc điểm này của sản phẩm du lịch đòi hỏi các cơ sở kinh doanh du lịch cần phải có sự đầu tư thích đáng để tiến hành các hoạt động xúc tiến, quảng bá mạnh mẽ để kéo được du khách đến với điểm du lịch Các di tích cách mạng vốn là những điểm đến
“kén” khách du lịch, vì vậy vấn đề quảng bá, xúc tiến điểm đến lại càng phải được quan tâm, đầu tư hơn nữa
1.3.4.5 Liên kết phát triển du lịch
Một khâu quan trọng cuối cùng trong nội dung của việc tổ chức phát triển du lịch tại các điểm di tích LSCM là phải đặt các mối liên kết với các điểm du lịch lân cận, liên kết với các doanh nghiệp, với cộng đồng nhằm tạo ra một hệ thống chuỗi sản phẩm du lịch đa dạng, phong phú Có như vậy mới tạo nên sức hút cho điểm di tích Công việc này cần phải được triển khai ngay từ bước đầu tiên khi bắt đầu quy hoạch phát triển
Đối với các di tích lịch sử cách mạng, bản thân là một dạng di tích có nhiều yếu
tố đặc trưng, nhưng vì “đặc trưng” nên sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi phát triển du lịch,
Trang 2929
từ giao thông, khả năng thu hút khách đến khả năng phát triển sản phẩm Vì vậy, liên kết là một hướng đi quan trọng trong thúc đẩy hoạt động du lịch tại loại hình di tích này
1.4 Kinh nghiệm phát triển du lịch tại một số khu di tích lịch sử cách mạng
1.4.1 Kinh nghiệm trên thế giới
*Căn cứ địa cách mạng Diên An – Trung Quốc
Thành phố Diên An thuộc tỉnh Thiểm Tây, Tây Bắc Trung Quốc Diên An là căn cứ địa cách mạng trong thời kỳ kháng chiến chống Nhật, trung tâm hoạt động của Đảng Cộng Sản Trung Quốc giai đoạn 1935 – 1948, nơi được mệnh danh là “Thánh địa cách mạng” Đây cũng là điểm dừng chân cuối cùng trong cuộc Vạn Lý Trường Chinh gian khổ của Hồng quân Trung Quốc do Chủ tịch Mao Trạch Đông lãnh đạo
Hiện nay, trên địa bàn thành phố Diên An hiện có 5.808 di tích lịch sử, gồm 445
di tích cách mạng, trong đó, quan trọng nhất là các di tích núi Phượng Hoàng, nơi đóng quân đầu tiên của Hồng quân, di tích Dương Gia Lĩnh – nơi tổ chức Đại hội VII ĐCS Trung Quốc, di tích vườn Táo – nơi làm việc của Ban Bí thư Trung ương ĐCS Trung Quốc từ tháng 10/1943 đến tháng 3/1947,
Theo chủ trương của địa phương, tất cả các di tích đều được đưa vào khai thác
và khai thác khá hiệu quả: Năm 2010, Diên An đã đón 14 triệu 500 nghìn lượt khách
du lịch, thu về cho ngân sách 7,65 tỷ Nhân dân tệ, tỷ trọng ngành du lịch chiếm 30% GDP, Đây là một con số khá ấn tượng trong việc phát triển kinh tế tại nơi có điều kiện khí hậu khắc nghiệt như Diên An
Có được điều này là do chính sách đúng đắn của địa phương trong việc gắn liền phát triển du lịch với khai thác giá trị di tích lịch sử và đặc sắc trong văn hóa địa phương Ngay từ đầu, Diên An nhận thấy, với điều kiện khắc nghiệt, kinh tế nghèo nàn, trong khi địa phương lại có lượng di tích cách mạng lớn, là “địa chỉ đỏ” của cách mạng Trung Quốc, cùng với vốn văn hóa địa phương đặc sắc thì phát triển du lịch sẽ là hướng đi đúng đắn để phát triển kinh tế địa phương Do đó, Diên An chủ trương tăng
Trang 3030
cường đầu tư, phát huy tiềm năng thế mạnh, tích cực khai thác ưu thế tài nguyên du lịch sẵn có, phát triển ngành công nghiệp không khói, cụ thể đặc biệt nhấn mạnh đến việc kết hợp các di tích lịch sử với những nét đặc sắc văn hóa địa phương để tạo ra sản phẩm du lịch khác biệt, thu hút khách du lịch: ví dụ kết hợp thăm di tích lịch sử cách mạng vườn Táo đồng thời có những hoạt động trải nghiệm như một nông dân thực thụ tại vườn Táo; thăm và trải nghiệm sống tại những ngôi nhà đào sâu trong núi, nơi ở của các nhà lãnh đạo cách mạng khi xưa, đồng thời cũng là một trong những tập quán đặc biệt của người dân Diên An, ngoài ra trong các chương trình du lịch còn lồng ghép thưởng thức các đặc sắc trong văn hóa Diên An như dân ca Thiểm Bắc, nghệ thuật múa trống, nghệ thuật cắt giấy cùng các hàng thủ công đặc sắc của người Diên An,
Với nhận thức phát triển đúng đắn ngay từ đầu, kinh tế địa phương từ kinh tế nông nghiệp nghèo nàn đã có nhiều khởi sắc Đó cũng là bài học kinh nghiệm cho phát triển du lịch tại di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa Thái Nguyên
1.4.2 Kinh nghiệm một số địa phương trong nước
* Khu di tích lịch sử địa đạo Củ Chi – Hồ Chí Minh
Địa đạo Củ Chi là một hệ thống phòng thủ trong lòng đất ở huyện Củ Chi, cách thành phố Hồ Chí Minh 70km, gồm các hệ thống địa đạo khác nhau, được hình thành
từ khoảng thời gian 1946 – 1948, thời kỳ kháng chiến chống Pháp Hệ thống địa đạo bao gồm bệnh xá, phòng ở, nhà bếp, kho chứa, phòng làm việc, hệ thống đường ngầm dưới lòng đất dài khoảng 200km và có hệ thống thông hơi vào các vị trí các bụi cây Hiện nay, khu di tích do ban quản lý Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi (trực thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Hồ Chí Minh) trực tiếp quản lý
Đến địa đạo Củ Chi, du khách có thể được hưởng những cảm giác rất thật, được sống trong không gian từng là khu căn cứ, chiến trường khốc liệt đầy bom đạn, được tham quan và tham gia những hoạt động của quân, dân Củ Chi năm xưa Địa đạo Củ Chi đã được xếp vào top 7 điểm du lịch kỳ lạ của Đông Nam Á, rất hấp dẫn du khách
Trang 3131
trong và ngoài nước Đồng thời, thông qua cách thức tổ chức du lịch, Địa đạo Củ Chi
đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu
- Thứ nhất, là bài học về cách tái hiện lịch sử: Ban quản lý di tích sắp xếp ngay trước khi khách du lịch bước chân vào địa đạo sẽ được hướng dẫn viên cho xem băng video giới thiệu toàn bộ cuộc chiến đấu của nhân dân Củ Chi và mô hình địa đạo, để du khách có thể hình dung ra toàn bộ nội dung, ý nghĩa của địa đạo với nhân dân Củ Chi năm xưa Đồng thời, du khách có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm:
+ Khám phá các đường hầm: du khách có thể cảm nhận một phần lịch sử, sống lại thời chiến tranh gian khó nhưng vinh quang và tự hào Tại địa đạo, có những bức tượng mô tả sinh hoạt càng làm cho bức tranh thời chiến thêm sinh động Tất cả được tái hiện sinh động cuộc sống sinh hoạt nhiều thiếu thốn và sáng tạo ngay tròng lòng đất
+ Thưởng thức món ăn thời chiến: sắn luộc – muối vừng ngay trong lòng địa đạo cùng những món ăn đặc trưng của địa phương để cảm nhận sự thiếu thốn của bữa
ăn thời chiến
+ Du khách có thể tham quan: hội trường địa đạo trình chiếu các tư liệu kháng chiến của quân dân ta, bếp dã chiến Hoàng Cầm, nơi may quân phục cho bộ đội, khu làm dép râu từ lốp xe cao su, nhà ăn, hầm chế tạo vũ khí, hầm cứu thương, khu trưng bày tranh ảnh địa đạo,… Bãi xác các vũ khí thu giữ của giặc như: súng, lựu đạn, bom, mìn, pháo tận mắt chứng kiến các loại bẫy tự tạo của quân và dân Củ Chi khi xưa
- Bài học kinh nghiệm thứ hai là về cách thức tổ chức hoạt động Dịch vụ du lịch: Dịch vụ du lịch ở đây cũng khá phong phú, phù hợp với đặc điểm địa đạo: du khách có thể tham gia trò chơi bắn súng sơn, thưởng thức các món ăn đặc sản vùng miền Đồng thời, du khách có thể mua mang về các sản phẩm được làm từ vỏ đạn đã qua sử dụng làm thành máy bay, trực thăng, móc khóa, trang phục của bộ đội hay đôi dép râu rất bình dị, những sản phẩm gắn liền với hình ảnh của địa đạo Đó sẽ là
Trang 32Hiện nay, Ngã Ba Đồng Lộc là điểm tham quan du lịch khá phát triển, thu hút được sự quan tâm của du khách: Những tháng đầu năm 2014, có trên 300.000 lượt khách tới đây, tính riêng tháng 7/2013, mỗi ngày Khu Di tích Ngã ba Đồng Lộc đón khoảng 3.000 người về thăm viếng Để thu hút khách thập phương đến với nơi đây như vậy, tỉnh Hà Tĩnh đã có nhiều chủ trương phát triển du lịch đúng đắn, phù hợp với đặc điểm di tích Cụ thể như sau:
- Hà Tĩnh luôn có chính sách thu hút đầu tư cho các hạng mục công trình thuộc khu di tích mà không làm mất đi sự linh thiêng nơi đây, hơn nữa còn tăng thêm sự trang nghiêm của một quần thể có ý nghĩa đặc biệt về mặt truyền thống lịch sử và ghi nhận công lao đóng góp, sự hy sinh lớn lao vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc của thế hệ trẻ Việt Nam
- Hà Tĩnh chủ trương tổ chức thường xuyên những chương trình và lễ kỉ niệm nhân những dịp có liên quan đến khu di tích như: ngày giỗ của 10 nữ liệt sỹ thanh niên xung phong, kỷ niệm ngày chiến thắng Ngã Ba Đồng Lộc, kỷ niệm ngày thương binh liệt sỹ 27.7, Mặc dù được tổ chức thường xuyên, nhưng các chương trình đó không mang tính hào nhoáng, phô trương, ngược lại, được thực hiện hoành tráng, tổ chức linh thiêng, trang trọng, mang ý nghĩa đền ơn đáp nghĩa và thu hút khách du lịch
Trang 3333
- Hướng dẫn viên du lịch tại điểm di tích luôn được đào tạo với chuyên môn nghiệp vụ cao, những bài thuyết minh, hướng dẫn của họ dường như chạm tới trái tim của du khách với tình cảm chất chứa, lòng biết ơn sâu sắc danh cho các thế hệ đi trước
Những chủ trương đúng đắn của Hà Tĩnh nói trên cũng là những bài học kinh nghiệm quý báu cho phát triển du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng nói chung và di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa nói riêng
Thông qua kinh nghiệm phát triển du lịch ở một số nơi, ta có thể nhận thấy, vấn
đề phát triển du lịch tại các di tích lịch sử đòi hỏi nhiều nội dung Trong đó, có ba nội dung quan trọng khi phát triển du lịch:
- Đảm bảo di tích luôn là “di tích sống” – chân thực, sống động, tái hiện được nguyên vẹn giá trị lịch sử của di tích;
- Có các hoạt động đánh thức mọi giác quan của du khách hướng về tính lịch sử của di tích, sẽ là cách mà di tích tồn tại trong trí nhớ của khách du lịch;
- Đồng thời, cần phải thực hiện các hoạt động xúc tiến du lịch sao cho hiệu quả,
ấn tượng, đây sẽ là điểm cộng để du khách lựa chọn điểm di tích là điểm đến của chuyến du lịch
Tiểu kết chương 1
Di sản văn hóa nói chung và di tích LSCM nói riêng với phát triển du lịch từ lâu
đã được chứng minh có mối quan hệ khăng khít, gắn bó, có tác động qua lại, tương hỗ lẫn nhau Do đó, để bảo tồn và phát huy giá trị các di tích LSCM, nhất thiết cần phải có
sự phối hợp với việc phát triển du lịch bền vững Trong nội dung chương 1 đã hệ thống hóa lý luận mối quan hệ giữa phát triển du lịch và di tích LSCM, đưa ra những luận chứng, những nội dung cần thiết, những bài học kinh nghiệm quý báu về phát triển du lịch tại các di tích LSCM, góp phần tìm ra giải pháp phát triển du lịch, nhằm bảo tồn vào phát huy giá trị của khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa – Thái Nguyên
cũng như các di tích lịch sử cách mạng trong cả nước
Trang 34do đồng chí Trần Đăng Ninh phụ trách, chuyên lo việc nghiên cứu di chuyển và chọn địa điểm an toàn đặt cơ quan Trung ương trong trường hợp xảy ra chiến tranh
Giữa tháng 11/1946, một số cán bộ trong Đội công tác đặc biệt lần lượt lên vùng Việt Bắc làm nhiệm vụ khảo sát thực tế Sau khi căn cứ vào báo cáo của Đội công tác
và cân nhắc kỹ lưỡng mọi mặt, Trung ương và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định chọn nơi đây để xây dựng An toàn khu (ATK) của Trung ương, gọi là căn cứ địa ATK Việt Bắc, bao gồm các ATK bộ phận thuộc các huyện Định Hóa, Đại Từ, Phú Lương, Võ Nhai (Thái Nguyên) cùng với các huyện Sơn Dương, Yên Sơn, Chiêm Hóa (Tuyên Quang) và Chợ Mới, Chợ Đồn (Bắc Kạn) Đây là những nơi có đủ những yếu tố địa lợi
và nhân hòa, đảm bảo sự an toàn cho các cơ quan đầu não kháng chiến hoạt động Đến đầu năm 1947, hầu hết các cơ quan Trung ương, Chính phủ, Mặt trận, Bộ Quốc phòng, các cơ quan kinh tế, văn hóa, giáo dục… đều có mặt tại căn cứ địa ATK Việt Bắc
Nằm trong tầm quan trọng của Trung ương kháng chiến ATK Việt Bắc, các vùng của ATK Định Hóa được xác định là một trong những “vùng lõi” của Trung ương
Trang 3535
kháng chiến Đây là nơi “tiến khả dĩ công, thoái khả dĩ thủ”, có địa thế hiểm yếu, có
nền kinh tế tự cung tự cấp, giao thông vừa đảm bảo an toàn, vừa thuận lợi cho việc lãnh đạo, liên lạc và hậu cần, tiếp tế về đồng bằng, Hà Nội hay sang Bắc Kạn, sang Tuyên Quang, lên Cao Bằng, Lạng Sơn Đồng thời, nhân dân các dân tộc được tôi
luyện trong phong trào đấu tranh cách mạng của “một huyện mà cả về kinh tế, chính
trị, văn hóa, xã hội vượt trội nhất trong vùng” (Võ Nguyên Giáp) Vì vậy, trong suốt 9
năm kháng chiến, các hoạt động lãnh đạo kháng chiến, kiến quốc của Trung ương Đảng, Chính phủ và chủ tịch Hồ Chí Minh chủ yếu diễn ra ở ATK Định Hóa
Khi chiến tranh qua đi, các điểm di tích ghi dấu nơi làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng, Chính phủ trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 – 1954) phân bố trên 24 xã, thị trấn của huyện Định Hóa được Chính phủ công nhận là ATK Định Hóa – trung tâm của Thủ đô kháng chiến trong căn cứ địa Việt Bắc Các di tích lịch sử thuộc ATK Định Hóa, cùng hệ thống ATK Việt Bắc đã được
Chính phủ đánh giá là một phần của “quần thể di tích quan trọng bậc nhất của dân tộc
Việt Nam trong thế kỷ XX” ( Theo Điều 1, Quyết định số 784/TTg, do Thủ tướng
Chính phủ ký ngày 22 tháng 09 năm 1997)
Căn cứ vào giá trị của khu di tích với dân tộc ta, ngày 05/01/2010, UBND tỉnh
Thái Nguyên có quyết định số 23/QĐ – UBND, thành lập Ban quản lý Khu di tích lịch
sử - sinh thái ATK Định Hóa, Thái Nguyên trực thuộc UBND tỉnh Thái Nguyên, thực
hiện chức năng bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích lịch sử cách mạng gắn liền với hoạt động du lịch của địa phương Đây là bước ngoặt quan trọng cho sự nghiệp bảo tồn, phát huy giá trị quần thể di tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa
2.1.2 Hệ thống điểm di tích thuộc khu di tích
Tháng 5/2012, khu Di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa đã được Nhà nước xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt với 108 điểm di tích lịch sử cách mạng Trong đó có
14 điểm di tích xếp hạng cấp quốc gia, 6 di tích xếp hạng cấp tỉnh thuộc địa phận các
xã Phú Đình, Điềm Mặc, Thanh Định, Định Biên, Bảo Linh, Đồng Thịnh, Quy Kỳ,