Phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại việt nam tt

MỞ ĐẦU PAGE 1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ( ( ( HỒ CÔNG TRUNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI VIỆT NAM Chuyªn ngµnh Tµi chÝnh Ng©n hµng M sè 62 34 02 01 TÓM T[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

  

HỒ CÔNG TRUNG

PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ

TẠI VIỆT NAM

Chuyªn ngµnh : Tµi chÝnh Ng©n hµng

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ

Hà Nội - 2015

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Người hướng dẫn khoa học:

1 GS.TS Nguyễn Văn Nam

2 TS Trần Vĩnh Đức

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước

họp tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội vào hồi …… giờ … ngày … tháng … năm ……

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Đại học Kinh tế Quốc dân

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Bảo hiểm nói chung và bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng là hoạt động có ý nghĩa

về mặt kinh tế - xã hội cao Hoạt động này có vai trò quan trọng đối với nền kinh tếkhi huy động được một lượng vốn lớn để tài trợ cho các hoạt động sản xuất, kinhdoanh Hơn nữa, hoạt động này có ý nghĩa nhân văn sâu sắc khi chia sẻ rủi ro giữacác tổ chức và cá nhân tham gia bảo hiểm, góp phần ổn định sản xuất và đời sống Vềmặt xã hội, hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ cũng giúp tạo thêm công ăn việc làmcho người lao động và là chỗ dựa tinh thần cho mọi người, mọi tổ chức Chính vì thế,phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ không chỉ là mối quan tâm của các nhàquản trị doanh nghiệp mà còn là sự quan tâm của các nhà quản lý, nhà hoạch địnhchính sách và nhà nghiên cứu

Hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam còn chưa phát triển, với các biểuhiện như quy mô hoạt động còn nhỏ, đối tượng, phạm vi bảo hiểm còn hạn hẹp, loạihình bảo hiểm còn đơn giản, đơn điệu, chất lượng và hiệu quả hoạt động bảo hiểmphi nhân thọ còn chưa cao

Làm thế nào để phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ đang là nhu cầu bức

xúc của thực tiễn hiện nay Đề tài “Phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ

tại Việt Nam” được lựa chọn nghiên cứu nhằm đáp ứng nhu cầu bức xúc đó của

thực tiễn

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu nhằm:

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ

Đề xuất phương pháp đánh giá mức độ phát triển và các nhân tố ảnh hưởng tớiphát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam

Đánh giá được thực trạng hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam, đặcbiệt là làm rõ hạn chế cùng các nguyên nhân làm hạn chế sự phát triển hoạt động bảohiểm phi nhân thọ tại Việt Nam

Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tạiViệt Nam.

3 Câu hỏi nghiên cứu

Luận án này đưa ra các câu hỏi nghiên cứu cần giải đáp như sau:

(1)Hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ như thế nào được coi là phát triển?

(2)Đánh giá mức độ phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ qua các chỉ tiêunào?

(3)Có những nhân tố nào ảnh hưởng tới sự phát triển của hoạt động bảo hiểm phinhân thọ?

(4)Những yếu tố cấu trúc tài trợ có ảnh hưởng như thế nào tới sự phát triển hoạtđộng bảo hiểm phi nhân thọ ?

(5)Sự hài lòng đối với hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam được đolường như thế nào?

(6) Mức độ ảnh hưởng của chất lượng dịch vụ cung cấp tới sự hài lòng kháchhàng như thế nào?

(7)Làm thế nào để phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ của các doanh nghiệp

bảo hiểm phi nhân thọ

Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ của các doanh nghiệp

bảo hiểm tại Việt Nam từ năm 2009 đến nay

5 Đóng góp mới của luận án

 Luận án thiết lập được mô hình phân tích ảnh hưởng của cấu trúc tài trợ tớihoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm niêm yết trên thị trường chứngkhoán Việt Nam

 Luận án thiết lập được mô hình tiên lượng ảnh hưởng của chất lượng dịch vụ,hình ảnh doanh nghiệp và cảm nhận về giá dịch vụ tới sự hài lòng khách hàngtham gia bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam

 Luận án cũng kiểm định được tính tin cậy của mô hình đánh giá chất lượngdịch vụ SERVQUAL trong việc đo lường chất lượng dịch vụ Kết quả nghiên

cứu cho thấy tại thị trường Việt Nam hai nhân tố chất lượng dịch vụ (1) sự tincậy và (2) khả năng đáp ứng không được khách hàng cảm nhận như hai nhân tốriêng biệt mà thực sự chúng chỉ là một nhân tố Đây là một phát hiện mới củaluận án cho thấy các lý thuyết được thiết lập ở các nước phát triển (mô hìnhSERVQUAL) có thể chỉ đúng một phần trong các bối cảnh nghiên cứu mới.

 Về mặt thực tiễn luận án cũng đưa ra các nhóm giải pháp nhằm phát triển hoạtđộng bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam, đặc biệt nhấn mạnh các giải phápđịnh hướng vào khách hàng từ các doanh nghiệp

6 Kết cấu luận án

Kết cấu luận án được chia thành 04 chương

Chương 1: Tổng quan và phương pháp nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận về hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ

Chương 3: Thực trạng hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam

Chương 4: Giải pháp phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan

1.1.1 Các tác giả và công trình khoa học của nước ngoài viết về hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam

Các nghiên cứu của ngước ngoài về hoạt động bảo hiểm chủ yếu là giới thiệu

về các kỹ thuật bảo hiểm, các kinh nghiệm của các nước về phát triển bảo hiểm màchưa có các nghiên cứu có hệ thống về thị trường bảo hiểm Việt Nam đặc biệt cácnghiên cứu theo định hướng khách hàng

1.1.2 Các tác giả, công trình khoa học ở trong nước liên quan đến đề tài luận án

Nghiên cứu của Phạm Thị Định (2004) [12] về hoạt động đầu tư của doanhnghiệp bảo hiểm nhà nước tại Việt Nam

Nghiên cứu của Đoàn Trung Kiên ( 2005) [2] về hoạt động đầu tư của cácCông ty bảo hiểm

Nghiên cứu của Hoàng Mạnh Cừ (2007) [4] về cơ sở lý luận của các giải pháptài chính nhằm phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam

Nghiên cứu của Đoàn Minh Phụng ( 2009) [3] chủ yếu tập trung giải quyết vấn

đề chính đó là thực trạng kinh doanh, đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm Nhànước và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh, đầu tư trong các doanhnghiệp này

Nghiên cứu của Trần Hữu Hạnh (2012) [16] năng lực tài chính và phươngpháp đánh giá năng lực tài chính các doanh nghiệp bảo hiểm

Nghiên cứu của Trịnh Thị Xuân Dung (2012) [17] về giải pháp phát triển thịtrường bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam

Nghiên cứu của Công ty chứng khoán VPBank (VPBS, 2014) về ngành bảo hiểm.Nhìn chung các nghiên cứu tập trung đánh giá nghiệp vụ mà thiếu tính kháiquát hóa, hệ thống nên còn hạn chế về tính mới của một nghiên cứu khoa học

1.2 Quy trình nghiên cứu

Nghiên cứu này được thực hiện theo các bước như sau:

Hình 1.1 Quy trình nghiên cứu

1.3 Phương pháp nghiên cứu với dữ liệu thứ cấp

Phương pháp phân tích sử dụng chủ yếu là các phương pháp tổng hợp, phân loại,

so sánh với các kỹ thuật thống kê và phương pháp đồ thị Để đánh giá ảnh hưởng củacấu trúc vốn tới hiệu quả hoạt động nghiên cứu sử dụng phân tích dữ liệu bảng (paneldata)

1.4 Phương pháp nghiên cứu với dữ liệu sơ cấp

1.4.1 Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết

Xác định vấn đề

nghiên cứu Xem xét các mô hình lý thuyết

Phân tích dữ liệu Thu thập dữ liệu

Thiết kế nghiên cứu

Thiết lập mô hình nghiên cứu và các giả thuyết

Sự đồng cảm

H1

H2 H3 H4 H5

H6

H7

Hình 1.3 Mô hình nghiên cứuGiả thuyết nghiên cứu:

H1: Nhân tố sự tin cậy có tác động dương tới sự hài lòng khách hàng

H2: Nhân tố khả năng đáp ứng có tác động dương tới sự hài lòng khách hàng H3: Nhân tố năng lực phục vụ có tác động dương tới sự hài lòng khách hàng H4: Nhân tố sự đồng cảm có tác động dương tới sự hài lòng khách hàng.

H5: Nhân tố phương tiện hữu hình có tác động dương tới sự hài lòng khách hàng H6: Nhân tố hình ảnh doanh nghiệp có tác động dương tới sự hài lòng khách hàng H7: Nhân tố cảm nhận về giá có tác động dương tới sự hài lòng khách hàng.

1.4.2 Phát triển các thang đo nghiên cứu

Các câu hỏi của từng nhân tố trong mô hình nghiên cứu được tham khảo từ cácnghiên cứu trước đây Năm nhân tố chất lượng dịch vụ được tham khảo từ 22 câu hỏitrong thang đo SERVQUAL của Parasuraman và cộng sự (1988)[83], nhân tố hìnhảnh doanh nghiệp được tham khảo từ nghiên cứu của Kang và James (2004)[45],nhân tố cảm nhận về giá được tham khảo từ nghiên cứu của Andaleeb và Conway(2006)[22], biến phụ thuộc sự hài lòng của khách hàng được tham khảo từ nghiên cứucủa Oliver (1993; 1997)[81], Kim và cộng sự (2004)[44], Hanzaee và Nasimi (2012)[35]

1.4.3 Tổng thể và mẫu nghiên cứu

Tổng thể là toàn bộ khách hàng sử dụng dịch vụ bảo hiểm phi nhân thọ, cỡ mẫuđược lấy theo quy tắc của Comrey & Lee (1992) là 300 mẫu đạt mức tốt

1.4.4 Phương pháp thu thập dữ liệu

Phương pháp thu thập dữ liệu dựa trên quy tắc phát triển mầm cỡ mẫu

1.4.5 Phương pháp phân tích dữ liệu

Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu: bằng giá trị trung bình và độ lệch chuẩn

Kiểm định sự tin cậy của thang đo: Conbach Alpha lớn hơn 0.6, tương quan

biến tổng lớn hơn 0.3:

Phân tích khám phá nhân tố: KMO > 0.5, p < 0.05, tổng phương sai giải thích

lớn hơn 50%, factor loading lớn hơn 0.5, phân tích bằng phương pháp thành phầnchính với phép xoay varimax

Phân tích hồi quy và kiểm định giả thuyết nghiên cứu: Kết quả phân tích hồi

quy sẽ giúp đánh giá khả năng giải thích của mô hình (qua hệ số R2 hiệu chỉnh), sựphù hợp mô hình (kiểm định F của phân tích phương sai) và kiểm định các giả thuyếtnghiên cứu (p –value của thống kê t)

Phân tích sự khác biệt giữa các nhóm khách hàng được phân loại: sử dụng

T-test và ANOVA

1.5 Nghiên cứu định tính bằng phỏng vấn sâu đối tượng liên quan

Ba nhóm đối tượng có liên quan được xác định là (1) Lãnh đạo các đơn vị cungcấp dịch vụ bảo hiểm; (2) Nhân viên các công ty bảo hiểm và (3) Các đại lý bảohiểm Các phỏng vấn này sử dụng các câu hỏi mở có định hướng (câu hỏi bán cấutrúc) về chủ đề phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ 2.1 Khái quát về bảo hiểm phi nhân thọ

2.1.1 Khái niệm bảo hiểm

Khái niệm về bảo hiểm

“Bảo hiểm là một dịch vụ tài chính, thông qua đó một cá nhân hay tổ chức cóquyền được hưởng bồi thường hoặc được chi trả tiền bảo hiểm nếu rủi ro hay sự kiệnbảo hiểm xảy ra nhờ vào khoản đóng phí bảo hiểm cho mình hay cho người thứ bakhác thông qua hợp đồng bảo hiểm”

2.1.2 Đặc điểm của bảo hiểm, bảo hiểm phi nhân thọ

Bảo hiểm cung cấp dịch vụ đặc biệt nhằm thỏa mãn nhu cầu an toàn của kháchhàng

Bảo hiểm hoạt động trên nguyên tắc số đông bù số ít, phân tán rủi ro

Bảo hiểm hoạt động dựa trên nguyên tắc tin tưởng tuyệt đối

Những đặc điểm riêng của bảo hiểm phi nhân thọ

Thứ nhất, bảo hiểm phi nhân thọ chỉ nhận bảo hiểm những rủi ro mang tínhchất thiệt hại mà không có tính tiết kiệm như trong bảo hiểm nhân thọ

Thứ hai, thời hạn tham gia bảo hiểm phi nhân thọ thường ngắn, thường từ mộtnăm

Thứ ba, bảo hiểm phi nhân thọ sử dụng kỹ thuật phân chia trong việc quản lýquỹ bảo hiểm, khác với bảo hiểm nhân thọ sử dụng kỹ thuật tồn tích

Thứ tư, người tham gia bảo hiểm có tâm lý không thích được thụ hưởng dịch

vụ bảo hiểm

2.1.3 Các loại hình bảo hiểm

Nếu căn cứ vào đối tượng bảo hiểm thì bảo hiểm được chia thành 3 nhóm làbảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự, bảo hiểm con người

Nếu căn cứ vào phương thức triển khai, bảo hiểm chia thành 2 nhóm là bảohiểm tự nguyện và bảo hiểm bắt buộc

Nếu căn cứ vào cách thức quản lý hợp đồng thì bảo hiểm được chia thành 2nhóm, đó là bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ

1.1.1 Vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ

Vai trò kinh tế

Thứ nhất bảo hiểm góp phần ổn định tài chính và đảm bảo cho các khoản đầu tư.Thứ hai là bảo hiểm phi nhân thọ là một kênh huy động vốn hữu hiệu để đầu tưcho phát triển kinh tế - xã hội

Thứ ba, bảo hiểm góp phần ổn định và tăng thu ngân sách nhà nước

2.2 Doanh nghiệp bảo hiểm và hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ

2.2.1 Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

Doanh nghiệp bảo hiểm là doanh nghiệp được thành lập để kinh doanh bảohiểm, có nghĩa doanh nghiệp bảo hiểm được thành lập để tiến hành các hoạt độngkinh doanh nhằm mục đích sinh lợi, theo đó doanh nghiệp chấp nhận rủi ro của ngườiđược bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảohiểm trả tiền cho người thụ hưởng hoặc bồi thường người được bảo hiểm khi xảy ra

sự kiện bảo hiểm

Thứ nhất, doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ là doanh nghiệp kinhdoanh trong lĩnh vực đặc thù

Thứ hai, bảo hiểm phi nhân thọ áp dụng kỹ thuật phân chia nên hầu hết cácdoanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ không được kinh doanh bảo hiểmnhân thọ và ngược lại.

Thứ ba, sản phẩm của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ có yếu tố đặcthù nên chịu sự giám sát rất chặt chẽ của các cơ quan quản lý

Thứ tư, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ có quá trình hội nhập quốc tếcao hơn hẳn so với nhiều ngành nghề khác

2.2.2 Các loại hình doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

Thứ nhất, Công ty cổ phần bảo hiểm

Thứ hai, Công ty trách nhiệm hữu hạn bảo hiểm

Thứ ba, hợp tác xã bảo hiểm

Thứ tư, tổ chức bảo hiểm tương hỗ

2.2.3 Hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ của doanh nghiệp bảo hiểm

Khái niệm

Hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ của các doanh nghiệp bảo hiểm được hiểu làcác hành động hoặc công việc mà Công ty thực hiện để kiểm soát quá trình kinhdoanh

Nội dung

Thứ nhất, phân tích nhu cầu khách hàng và thiết kế sản phẩm

Thứ hai, hoạt động phân phối sản phẩm bảo hiểm

Thứ ba, đánh giá rủi ro, ký kết hợp đồng và thu phí bảo hiểm

Thứ tư, bồi thường và thực hiện các dịch vụ khách hàng

Thứ tư, đầu tư và các hoạt động quản trị khác

2.4.Phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ

Khái niệm phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ: Phát triển hoạt động bảo

hiểm phi nhân thọ đó là sự tăng tiến, toàn diện, mọi mặt của hoạt động bảo hiểm phinhân thọ

Các chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ: (1)

Tổng doanh thu, doanh thu của từng nghiệp vụ; (2)Tốc độ tăng trưởng; (3) Số lượng,

cơ cấu các Công ty bảo hiểm: (4) Tổng tài sản của các doanh nghiệp bảo hiểm; (5) Tỷ trọng phí bảo hiểm trên GDP; (6) Phí bảo hiểm bình quân tính theo đầu người; (7)Lợi nhuận: (8) Mức độ cạnh tranh: (9) Chất lượng nguồn nhân lực; (10) Chất lượng dịch vụ; (11)Sự hài lòng của khách hàng đối với doanh nghiệp bảo hiểm; (12) Hình ảnh

của doanh nghiệp

2.5 Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ

2.5.1 Nhân tố chủ quan thuộc về doanh nghiệp bảo hiểm

Nhân tố chủ quan: Năng lực tài chính của các doanh nghiệp bảo hiểm, Loại hình

sở hữu doanh nghiệp,Trình độ quản lý, Nguồn nhân lực, Công nghệ thông tin

2.5.2 Nhân tố khách quan

Nhân tố khách quan:Sự phát triển của nền kinh tế,Các nhân tố môi trường

ngành, Quy mô dân số cũng như thị hiếu của người tiêu dùng, Hệ thống pháp luật, Sự

mở cửa và hội nhập, Sự phát triển của thị trường tài chính, Công tác đào tạo

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TẠI VIỆT

NAM 3.1 Khái quát về thị trường bảo hiểm Việt Nam

3.1.1 Lịch sử phát triển

3.1.2 Các sản phẩm bảo hiểm trên thị trường bảo hiểm Việt Nam

(1) Sản phẩm bảo hiểm nhân thọ; (2) Sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ; (3) Bảo hiểm sức khỏe

3.2 Thực trạng hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam

Về tính tin cậy và khả năng đáp ứng

Có đến 77% (228 người) khách hàng đánh giá nhân tố này ở mức hài lòng vớiviệc đáp ứng của các doanh nghiệp, chỉ có 16% (48 người) khách hàng không hàilòng với nhân tố này từ các nhà cung cấp

Về nhân tố phương tiện hữu hình

kết quả khảo sát này cũng cho thấy có đến 70% (207 người) đánh giá ở mức hàilòng và chỉ có 16% (49 người) đánh giá ở mức không hài lòng

Về nhân tố hình ảnh doanh nghiệp

Có đến 80% khách hàng được hỏi hài lòng với hình ảnh của doanh nghiệp cungcấp dịch vụ và chỉ có 10% khách hàng tỏ ra không hài lòng