Tìm hiểu một số phương pháp và phương pháp luận nghiên cứu về hồ chí minh

MỞ ĐẦU Hiện nay, trong quá trình phát triển, hội nhập cùng với việc đổi mới tư duy về kinh tế, đưa đất nước phát triển theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa thì việc đổi mới tư duy về lý luận cũn[.]

MỞ ĐẦU

Hiện nay, trong quá trình phát triển, hội nhập cùng với việc đổi mới tưduy về kinh tế, đưa đất nước phát triển theo hướng công nghiệp hóa và hiệnđại hóa thì việc đổi mới tư duy về lý luận cũng được Đảng và Nhà nước tanhận thức ngày càng rõ ràng hơn Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII củaĐảng ta (1991) đã khẳng định rõ: Cùng với chủ nghĩa Mác-Lênin Đảng lấy tưtưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động củaĐảng Đó là một sự khẳng định của Đảng ta đối với tư tưởng Hồ Chí Minhnói chung và chuyên ngành Hồ Chí Minh học nói riêng Từ đây khoa học về

Hồ Chí Minh đã từng bước hình thành và đi vào nghiên cứu có chiều sâu, cáccông trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh được các nhà khoa học bỏ nhiều côngsức và nhiệt huyết cụ thể như: đề tài khoa học cấp Nhà nước KX 02, cácchuyên luận về Hồ Chí Minh và các sưu tầm khác Điều đó thể hiện được vịtrí, vai trò, công lao to lớn của Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo cáchmạng Việt Nam và giá trị của khoa học Hồ Chí Minh đối với việc vận dụng

và phát triển trong công cuộc đổi mới hiện nay

Tuy nhiên, Hồ Chí Minh học là một chuyên ngành mới, nghiên cứu vềcuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh, mà chính bản thân của chủ thể đólại gắn liền với sự phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế,gắn với cuộc cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa nói chung và con đườngcách mạng Việt Nam nói riêng là một việc làm hết sức khó khăn Bởi vậy, cầnphải có một phương pháp và phương pháp luận nghiên cứu về Hồ Chí Minhmột cách khoa học, đó cũng là lý do em chon đề tài tiểu luận của môn học :

“Đối tượng và phương pháp nghiên cứu Hồ Chí Minh học” là “Tìm hiểu một

số phương pháp và phương pháp luận nghiên cứu về Hồ Chí Minh”

Đây là một đề tài không mới, đã được nhiều nhà khoa học và các học giảnghiên cứu nhiều Tuy nhiên, ở góc độ là một người nghiên cứu về Hồ ChíMinh thì việc làm rõ một số vấn đề về phương pháp và phương pháp luận khinghiên cứu Hồ Chí Minh là việc làm cần thiết.

Mỗi ngành khoa học đều có những phương pháp nghiên cứu khác nhau

và có rất nhiều phương pháp nghiên cứu cho một ngành khoa học Hồ ChíMinh học là một khoa học có đối tượng nghiên cứu và phương pháp nghiêncứu riêng Hồ Chí Minh học có các đối tượng nghiên cứu của ngành trong đóbao gồm tiểu sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, phương pháp phong cách và sự vậndụng của Đảng Vì vậy đối với Hồ Chí Minh học cũng sẽ có rất nhiều phươngpháp nghiên cứu khác nhau Nhưng đều quan trọng phải khẳng định là vậndụng phương pháp như thế nào đáp ứng được mục đích nhiệm vụ cần nghiêncứu Đối với phương pháp nghiên cứu phải khẳng định rằng có phương phápđúng sẽ làm sáng tỏ nội dung nghiên cứu Hồ Chí Minh học là một khoa họcthuộc lý luận Mác – Lênin, do đó có những phương pháp đặc thù như phươngpháp kết hợp lịch sử và lôgíc, phương pháp lý luận gắn với thực tiễn, phươngpháp tổng hợp so sánh, phương pháp tham quan thực tế,

Khi nghiên cứu Hồ Chí Minh để thấy được bản chất vốn có của Người

đó là từ nhận thức đến hành động, thấy được tinh thần của Hồ Chí Minh đó làyêu nước thương dân, thương nhân loại bị áp bức và đau khổ và suốt đời đấutranh để chống lại sự áp bức bất công đó, để có được một ham muốn, hammuốn tột bậc đó là đồng bào tôi ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được họchành… Và hôm nay, tinh thần đó đã trở thành khoa học, khoa học về Hồ ChíMinh Với thời gian nghiên cứu và nguồn tài liệu có hạn, tiểu luận sẽ khôngtránh khỏi thiếu sót kính mong quý thầy cô và các bạn chia sẽ đóng góp đểtiểu luận hoàn thiện hơn

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU

Lý luận(teorija), phương pháp(metod) và phương phápluận(metodologija) là những khái niệm khác nhau nhưng có quan hệ mật thiếtvới nhau Chúng thống nhất nhưng không đồng nhất

1 Lý luận

Theo chữ Hy Lạp có nghĩa là quan sát, khảo cứu, nghiên cứu Lý luận là

hệ thống các luận điểm gắn bó chặt chẽ với nhau về mặt logic, phản ánh bảnchất, quy luật vận động và phát triển của khách thể được nghiên cứu

Điểm xuất phát của lý luận là thực tiễn Những kết quả nghiên cứu dướidạng khái quát hóa và trừu tượng hóa khoa học, sử dụng các khái niệm, phạmtrù khoa học để xác lập hệ thống luận điểm và nguyên lý để biểu thị bản chất,quy luật của đối tượng Nó chỉ được coi là lý luận và trở thành lý luận nếu qua

sự kiểm tra, đối chiếu trong thực tiễn nó tỏ ra phù hợp với thực tiễn

Lý luận không tồn tại dưới những luận điểm riêng lẻ, rời rạc mà là một

hệ thống chặt chẽ, có trật tự logic của các luận điểm đó Tính hệ thống là mộtđặc trưng nổi bật của lý luận, là yêu cầu của tư duy lý luận Tiếp cận hệ thống

và phân tích hệ thống trong nghiên cứu khoa học xuất phát từ đòi hỏi đó

Là một hệ thống, lý luận còn được xem xét về mặt kết cấu Nó bao gồmnhiều thành tố khác nhau nhưng quan trọng nhất là ba thành tố sau đây:

Thứ nhất, các sự kiện khoa học đã được tích lũy, kể cả nghiên cứu khi

thực nghiệm

Thứ hai, tập hợp các quy tắc, suy lý logic và chứng minh được chấp nhận

trong khuôn khổ của lý luận

Thứ ba, tập hợp các khái niệm, các nguyên lý cơ bản cùng các quy luật,

định lý, các khẳng định, các hệ quả được suy ra từ căn cứ thực nghiệm, từ cáckhái niệm, các nguyên lý cơ bản ấy bằng con đường suy lý logic và chứngminh tương ứng

Mỗi khoa học có lý luận và cơ sở lý luận luận riêng của nó Vì vậy môn

Hồ Chí Minh học muốn trở thành bộ môn khoa học độc lập trước hết nó phảixây dựng được cơ sở lý thuyết về đối tượng nghiên cứu của mình

Để nghiên cứu về Hồ Chí Minh trước hết phải xây dựng được lý thuyết

về đối tượng nghiên cứu của bộ môn; đó là toàn bộ cuộc đời, sự nghiệp, tưtưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách, lối sống,v.v của Hồ Chí Minh Lýthuyết đó bao gồm:

Hệ thống sự kiện có tính quy luật về đối tượng, nghĩa là nó phải phổ biếnchứ không đơn nhất, phải phản ánh được cái bản chất chứ không phải hiệntượng bề ngoài, cái ngẫu nhiên phải là sự biểu hiện của cái tất nhiên Đó lànhững sự kiện chính xác, đã qua giám định, xác minh khoa học về các giaiđoạn của cuộc đời, hoạt động, trước tác của Hồ Chí Minh từ khi sinh ra đếnkhi từ biệt thế giới này

Những kết quả nghiên cứu về Hồ Chí Minh đã đạt được trong mấy chụcnăm qua ở trong nước và nước ngoài, những nhận định, đánh giá chính thứccủa Đảng và Nhà nước ta về Hồ Chí Minh, những suy lý hợp logic của cácnhà khoa học đã được khảo nghiệm qua thực tế, có thể chấp nhận được

Hệ thống khái niệm, phạm trù cũng như công cụ, phương tiện của bộmôn để chiếm lĩnh đối tượng, cần sớm được làm rõ và chính xác hóa

Tóm lại, có xây dựng được hệ thống lý thuyết về đối tượng nghiên cứu ở đây là Chủ tịch Hồ Chí Minh – mới có thể từ đó bàn tiếp về phương phápluận và phương pháp nghiên cứu Hồ Chí Minh, bởi phương pháp hình thành

-từ lý luận; lý luận nào phương pháp ấy

2 Phương pháp

Phương pháp được hiểu là cách thức đề cập tới hiện thực, cách thứcnghiên cứu các hiện tượng của xã hội và tự nhiên Phương pháp là hệ thốngcác nguyên tắc điều chỉnh hoạt động nhận thức và hoạt động cải tạo thực tiễnxuất phát từ các quy luật vận động của khách thể được nhận thức như vậyphương pháp là sự thống nhất giữa chủ quan và khách quan, nó không phải là

phạm trù thuần túy chủ quan do lý trí đặt ra mà xuất phát từ những quy luậtvận động của khách thể đã được con người nhận thức

Cơ sở lý luận trực tiếp của phương pháp không phải là những quy luậtvận động khách thể này mà là những quy luật đã được nhận thức, được diễnđạt thành lý luận Do đó, lý luận là hạt nhân của phương pháp, là cái lõi mà từ

đó hệ thống các nguyên tắc điều chỉnh tạo nên nội dung của phương phápđược xây dựng Như vậy, cũng như lý luận, phương pháp thuộc về nội dungkhoa học, nó cũng ở cấp độ lý luận – tư tưởng chứ không phải là hình thức, làcái vỏ thuần túy để biểu đạt tư tưởng Phương pháp được xây dựng nên từtrình độ của lý luận chứ không phải bằng kinh nghiệm dù cho sự tích lũy kinhnghiệm có một vai trò quan trọng to lớn trong sự hình thành phương pháp.Không có lý luận thì không có phương pháp khoa học, chỉ có vũ trang bằng lýluận, dựa trên một cơ sở lý luận vững chắc thì phương pháp mới trở thànhphương pháp khoa học

Hệ thống các phương pháp là đa dạng, tùy theo sự phân loại khoa học; cónhững phương pháp riêng áp dụng trong phạm vi một bộ môn khoa học; cóphương pháp chung cho một số bộ môn và có phương pháp phổ biến cho tất

cả các bộ môn

Ta thường thấy các phương pháp được sử dụng kết hợp trong nghiên cứunhư phân tích và tổng hợp, logic và lịch sử, mô tả, phân loại, thống kê, phântích so sánh và phân tích hệ thống, phỏng vấn, điều tra xã hội học, phươngpháp điều tra thực địa, phương pháp chuyên gia,… Trong nghiên cứu tưtưởng – cuộc đời – sự nghiệp Hồ Chí Minh, những phương pháp trên đây đều

có thể được chọn lọc để áp dụng, trong đó có cả phương pháp phân tích vănbản học là phương pháp thường dùng khi nghiên cứu di sản lịch sử tư tưởng,phương pháp kết hợp phân tích lịch đại với phân tích đồng đại để làm sáng tỏ

sự hình thành và phát triển tư tưởng, quan hệ và ảnh hưởng qua lại giữa vĩnhân và thời đại lịch sử

Cùng với phương pháp chung và riêng đó, phương pháp phổ biến trongnghiên cứu và nhận thức khoa học là phương pháp biện chứng Đây là mộtphương pháp triết học mác xít đóng vai trò dẫn đường về thế giới quan vàphương pháp luận trong nghiên cứu.

3 Phương pháp luận

Cấp độ cao nhất của lý luận và phương pháp, ở trình độ khái quát sâu sắcnhất cái bản chất của cả lý luận lẫn phương pháp là phương pháp luận.Phương pháp luận là lý luận về các phương pháp nhận thức và cải tạo thựctiễn Nó xứng đáng được gọi là học thuyết về phương pháp Là khoa học vềphương pháp, phương pháp luận biểu hiện ra như một hệ thống chặt chẽ cácquan điểm, các nguyên lý chỉ đạo việc tìm kiếm, xây dựng, lựa chọn và vậndụng các phương pháp Có thể khái quát mối quan hệ giữa phương pháp luậnvới các phương pháp như là mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng Tínhthống nhất giữa lý luận, phương pháp và phương pháp luận là ở nguồn gốc,nội dung khách quan của nó, là ở sự chế ước lẫn nhau giữa khách quan và chủquan, là sự chung đúc trong nó cả thế giới quan và hệ tư tưởng

Tóm lại, giữa lý luận, phương pháp và phương pháp luận có mối liên hệ

nội tại và quy định lẫn nhau

Lý luận là hệ thống các tri thức, khái niệm, phạm trù có chức năng vừaphản ánh, vừa dự báo bản chất, quy luật vận động, phát triển của khách thểnghiên cứu Do đó, lý luận là cơ sở, là đường dây dẫn đến phương pháp

Phương pháp là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực, cách thức điều chỉnhnhận thức và hoạt động của con người trong việc tiếp cận lý luận, nhưngkhông phải một chiều Lý luận đẻ ra phương pháp, phương pháp tác động trởlại lý luận, làm cho lý luận phát triển, hình thành lý luận mới; đến lượt nó, lýluận đẻ ra phương pháp mới

Phương pháp luận là phương thức luận giải, khái quát, lựa chọn và vậndụng các phương pháp, bảo đảm cho sự thiết lập mối quan hệ hài hòa giữa lý

luận và phương pháp, giữa khách thể và chủ thể nghiên cứu Do đó, cũng cóthể nói phương pháp luận là cầu nối giữa lý luận và phương pháp

Đó là mối quan hệ ba chiều: giữa nhận thức về đối tượng nghiên cứu (lýluận) và công cụ tác động vào đối tượng(phương pháp) à những nguyên tắc lýthuyết giữ vai trò điều chỉnh, giúp cho quá trình tác động của công cụ vào đốitượng đạt được kết quả tối ưu(phương pháp luận)

II NHỮNG NGUYÊN TẮC PHƯƠNG PHÁP LUẬN CHUNG CHỈ ĐẠO VIỆC NGHIÊN CỨU VỀ HỒ CHÍ MINH

1 Nắm vững những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.

1.1 Quan điểm khách quan

Đây là điểm xuất phát xác định mọi quan điểm nghiên cứu về xã hội vàlịch sử Quan điểm này có cơ sở từ việc giải quyết đúng đắn vấn đề cơ bảncủa triết học, coi cái bản chất của thế giới là vật chất, là cái có trước, tồn tạiđộc lập với ý thức con người và ý thức con người có khả năng nhận thức,phản ánh cái vật chất khách quan ấy Mác đã từng định nghĩa, ý thức conngười chẳng qua là cái tồn tại được ý thức(tức là sự phản ánh tồn tại)

Tính khách quan bảo đảm cho mọi nghiên cứu đạt được sự chân thật,đúng đắn, đến gần với chân lý và quy luật Do đó, chỉ những nghiên cứu nàotuân thủ tính khách quan mới có thể đem lại kết quả mang độ tin cậy Nó xa lạvới những suy đoán chủ quan thoát ly thực tiễn, những kết quả không chânthực Ăng ghen có nói một câu nổi tiếng: hãy gọi tên sự vật đúng bản thân nó

Đó chính là một đòi hỏi nghiêm ngặt trong việc tôn trọng tính khách quan củađời sống hiện thực Yêu cầu tính khách quan của chủ nghĩa duy vật biệnchứng là khách quan trong xem xét nhận thức, đánh giá, phát hiện bản chất,quy luật; trong sự sinh thành, biến đổi, phát triển, chuyển hóa, tương tác biệnchứng giữa các sự vật, hiện tượng

Một nét đặc sắc khác về nhận thức trong phạm trù cái khách quan là ởchỗ, triết học Mác tôn trọng cái khách quan trong tính thống nhất với việc đề

cao năng lực chủ quan con người Đây là biện chứng của sự xâm nhập,chuyển hóa lẫn nhau giữa cái khách quan và cái chủ quan theo logic pháttriển Nó là sự thống nhất hai mặt của một quá trình.

Quan điểm khách quan có ý nghĩa sâu sắc đối với nghiên cứu các vĩnhân, xem xét mối liên hệ xã hội-lịch sử của sự sản sinh ra các thiên tài, xem

họ là sản phẩm của lịch sử, con đẻ của thời đại Chúng ta thấy rõ điều này khinghiên cứu các nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

1.2 Quan điểm thực tiễn

Lý luận nhận thức của triết học Mác-Lênin cho rằng, thực tiễn là nguồngốc và động lực của nhận thức, là cơ sở và tiêu chuẩn của chân lý Một trongnhững dấu hiệu căn bản chứng tỏ sự ra đời của triêt học Mác như một cuộccách mạng trong lịch sử triết học là ở chỗ, triết học Mác đã khẳng định vàluận chứng đúng đắn, triệt để nhất vai trò và bản chất của thực tiễn Quanđiểm thực tiễn, dưới ánh sáng của chủ nghĩa duy vật biện chứng là thực tiễnhoạt động của con người, một hoạt động vật chất cảm tính, có mục đích, cótính lịch sử-xã hội của chủ nghĩa xã hội người nhằm cải tạo tự nhiên và xãhội Đó là thực tiễn và hoạt động thực tiễn của con người hiện thực trong sựphát triển

Nhận thức là hoạt động đặc trưng của con người nhưng sự xuất hiện vàbản chất của nhận thức chỉ có thể được hiểu một cách đúng đắn trong mốiquan hệ của con người với hoạt động thực tiễn không ở trong thực tiễn thìkhông có bất cứ một nhận thức nào được nảy sinh Cũng như vậy, không cómột sự biến đổi tích cực nào của thực tiễn nếu không thông qua hoạt động củacon người dựa trên cơ sở của nhận thức khoa học(giác ngộ quy luật) về thực

tiễn của bản thân nó Lê nin từ đó đã rút ra kết luận: “quan điểm về đời sống,

về thực tiễn, phải là quan điểm thứ nhất và cơ bản của lý luận nhận thức”.

Tính chuẩn xác và hiện thực của lý luận đòi hỏi phải gắn liền lý luận vớithực tiễn; lý luận phải ở trong thực tiễn và thường xuyên xuất phát từ nhu cầunhận thức và cải tạo thực tiễn; mặt khác phải đặt tất cả mọi lý luận trong sự

khảo nghiệm của thực tiễn và tổng kết thực tiễn để bổ sung và phát triển lýluận mới.

Lý luận rọi sáng thực tiễn và thực tiễn kiểm tra, đánh giá lý luận Thựctiễn thúc đẩy lý luận và lý luận cung cấp cơ sở khoa học cho mọi hành độngcải tạo thực tiễn của con người Lý luận một khi đã hình thành thì ổn định mộtcách tương đối Thực tiễn thì thường xuyên biến đổi Nó biến đổi nhanh hơn

so với sự biến đổi của lý luận Lê nin đã khái quát bản chất mối quan hệ này

của thực tiễn và lý luận trong nhận xét: “thực tiễn cao hơn nhận thức(lý luận)

vì nó có ưu điểm không những của tính phổ biến, mà cả tính hiện thực trực tiếp” Đại thi hào Gớt nói một câu hình ảnh rằng: mọi lý thuyết đều là màu

xám còn cây đời thì mãi xanh tươi

Khi nghiên cứu về Hồ Chí Minh học cần quán triệt và vận dụng quanđiểm thực tiễn Bởi vì, đây cũng chính là nét đặc sắc nổi bật trong phươngpháp luận của Hồ Chí Minh với tư cách một nhà tư tưởng, nhà biện chứngthực hành

Hồ Chí Minh đến với lý luận bắt đầu từ hoạt động thực tiễn và nghiêncứu sâu sắc thực tiễn đã giúp Người tổng kết thành lý luận, có những pháthiện tư tưởng và lý luận mới mẻ, đầy sáng tạo Câu nói nổi tiếng, phản ánh sựquan tâm sâu sắc của Người đối với lý luận và sự chú ý đặc biệt của Người tớithực tiễn và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn là: thống nhất giữa lý luận vớithực tiễn là bản chất của chủ nghĩa Mác-Lênin Thực tiễn không có lý luận làthực tiễn mù quáng và lý luận không gắn với thực tiễn là lý luận suông Ngườiđòi hỏi lý luận phải gắn liền với thực tiễn và học phải đi đôi với hành Thấmnhuần quan điểm thực tiễn, vận dụng nhất quán quan điểm đó vào nghiên cứu

Hồ Chí Minh là điều kiện để hiểu đúng bản chất đối tượng nghiên cứu

1.3 Quan điểm hệ thống và quan điểm phát triển

Sự ra đời của phương pháp hệ thống – cấu trúc đánh dấu một bước thayđổi quan trọng trong tư duy khoa học xét trên ý nghĩa phương pháp luận, đâycũng là quan điểm tiếp cận và quan điểm nghiên cứu đối tượng Đó là quan

điểm hệ thống, phức hợp được áp dụng không chỉ trong nghiên cứu khoa học

tự nhiên mà còn trong khoa học xã hội

Phương pháp hệ thống - cấu trúc xem xét sự vật, hiện tượng như một hệthống có cấu trúc bên trong Phương pháp này hình thành từ kết quả của sựthống nhất hai quan điểm: hệ thống và cấu trúc Hệ thống là một tập hợp cácyếu tố có liên hệ và tác động qua lại với nhau Mỗi yếu tố chỉ tồn tại trongquan hệ với những yếu tố khác Sự biến đổi của một yếu tố trong hệ thống sẽgây nên sự biến đổi nhất định của những yếu tố khác của hệ thống, cũng nhưgây ảnh hưởng của cả hệ thống nói chung

Chỉ ở trong hệ thống, sự vật mới biểu hiện ra là cái gì, mới có thể địnhtính được cái thuộc về bản chất của nó Cũng chỉ ở trong hệ thống, mỗi yếu

tố, mỗi bộ phận, mỗi mặt cấu thành của nó mới xác định được vị trí, vai trò,chức năng và tác dụng của đối với những cái khác và đối với cả hệ thống.Quan điểm hệ thống và phát triển, đòi hỏi khi nghiên cứu các đối tượng,các quá trình xã hội phải có phải có cái nhìn toàn diện, lịch sử và phát triển.Vận dụng quan điểm phát triển vào việc nghiên cứu phát hiện cái mới về mặt

lý luận, nhằm bổ sung và phát triển lý luận mác xít cho hợp với đà biến đổicủa thực tiễn, Lê Nin cũng chỉ rõ: chúng ta không hề coi lý luận Mác như làmột cái gì xong xuôi hẳn hoặc bất khả xâm phạm Trái lại chúng ta tin rằng lýluận đó chỉ đặt nền móng của môn khoa học mà những người xã hội chủnghĩa cần phải phát triển hơn nữa về mọi mặt, nếu họ không muốn trở thànhlạc hậu đối với cuộc sống

Là một nhà mác xít sáng tạo, Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng quan điểm

hệ thống và phát triển trong hoạt động lý luận và trong đấu tranh chính trị,trong chỉ đạo các công việc thực tiễn hằng ngày Do đó, để hiểu đúng vàđánh giá chính xác về Hồ Chí Minh, đặc biệt trong nghiên cứu tư tưởng HồChí Minh cần phải ra sức trau dồi quan điểm phương pháp luận quan trọngnày, mà bản thân Hồ Chí Minh là một mẫu mực trong tư duy lý luận và thựchành đấu tranh cách mạng Nhờ nhất quán với quan điểm hệ thống và quan

điểm phát triển, Người đã phát hiện từ rất sớm mối liên hệ giữa cách mạngViệt Nam và cách mạng thế giới, giữa các mục tiêu của cách mạng dân tộcdân chủ với cách mạng xã hội chủ nghĩa, gắn liện độc lập dân tộc với chủnghĩa xã hội.

Hồ Chí Minh với những đóng góp thiên tài về lý luận cách mạng giảiphóng dân tộc, chống chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân đã chứng tỏtầm nhìn sâu rộng của Người trong khi phát hiện thấy mối liên hệ giữa cuộcđấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động ở các nước thuộc địavới phong trào vô sản ở ngay trong lòng các nước tư bản đế quốc(chínhquốc) Người cũng thấy rõ từ cách tiếp cận hệ thống, chỉnh thể, tính tất yếuđoàn kết quốc tế bởi sự gắn liền giữa chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc

tế vô sản, phối hợp thành mặt trận chung giữa đoàn kết quốc tế với đoàn kết,đại đoàn kết dân tộc Chỉ khi nào biết kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh

thời đại, như hình tượng “một con chim hai cánh” thì mới đủ sức chiến thắng

chủ nghĩa tư bản thực dân, cùng một lúc chặt đứt hai cái vòi của con đỉa hútmáu- một vòi ở chính quốc và một vòi ở thuộc địa Đồng thời với sự phân tíchkhoa học-thực tiễn và lịch sử-cụ thể, nhìn thấu suốt xu hướng phát triển củalịch sử trong thời đại cách mạng vô sản được mở ra từ cách mạng thángMười, Hồ Chí Minh đã nhìn thấy ở Việt Nam , nhiệm vụ lịch sử hàng đầu làgiải phóng dân tộc, giành lại độc lập tự do, xem đó là tiền đề, điều kiện đểgiải phóng giai cấp vô sản, giải phóng xã hội và con người Tất cả những cuộcgiải phóng ấy là để từng bước tiến tới chủ nghĩa xã hội; và chỉ có đặt cáchmạng giải phóng dân tộc vào quỹ đạo của cách mạng vô sản do giai cấp côngnhân lãnh đạo, tiến lên theo mục tiêu chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sảnthì sự nghiệp cách mạng mới thành công

Quan điểm hệ thống và phát triển đã đặt cơ sở cho những luận chứng của

Hồ Chí Minh về xây dựng kinh tế gắn với phát triển văn hóa, bảo vệ an ninh

quốc phòng; phát triển nông nghiệp, nông thôn với xây dựng công nghiệp vàđời sống đô thị; giữa cải tạo và xây dựng; giữa sự lãnh đạo của Đảng và sựquản lý của Nhà nước; giữa tập trung và dân chủ; giữa tổ chức bộ máy vớichất lượng cán bộ; giữa pháp luật và kỷ luật với đoàn kết và dân chủ; giữaphát huy và bảo tồn truyền thống với cách tân, đổi mới theo hiện đại và thời

đại… Câu thơ nổi tiếng của Người “Phải nhìn cho rộng suy cho kỷ, kiên quyết không ngừng thế tiến công” là sự thâu tóm muôn ý tưởng sâu sắc ấy.

1.4 Quan điểm kết hợp cái lịch sử với cái logic và quan điểm so sánh

Lịch sử và phương pháp lịch sử:

Lịch sử là một phạm trù chỉ quá trình phát sinh, phát triển của các sự vật

trong thế giới khách quan, diễn ra theo trình tự thời gian và không gian nhấtđịnh, với những biểu hiện muôn màu, muôn vẻ, với những bước quanh cophức tạp bao gồm cả những yếu tố tất yếu và yếu tố ngẫu nhiên, hiện tượng vàbản chất, cái chung và cái riêng trong các sự vật hiện tượng

Phương pháp lịch sử là phương pháp xem xét các sự vật, hiện tượng theo

đúng trật tự thời gian và không gian như nó đã từng diễn ra trong quá khứ (rađời, phát triển, tiêu vong) Phương pháp này hướng đến mục tiêu tái hiệntrung thực bức tranh quá khứ của sự vật, hiện tượng (mô tả đầy đủ, cụ thể,tính chất quanh co, phức tạp, bao gồm cả những cái ngẫu nhiên, cái tất yếu vàtính muôn hình, muôn vẻ của sự vật, hiện tượng)

Lôgíc và phương pháp lôgíc:

Lôgíc là phạm trù dùng để nêu lên cái chung, cái tất yếu , cái bản chất

của quá trình phát triển lịch sử của sự vật khách quan Lôgíc không chỉ phảnánh cái lịch sử của quá khứ, của hiện tại mà còn nói lên khuynh hướng đi lên,

xu hướng vận động tương lai của tiến trình lịch sử

Phương pháp lôgíc “Phương pháp lôgic là phương pháp nghiên cứu các

hiện tượng trong hình thức tổng quát, nhằm vạch ra bản chất, quy luật,khuynh hướng trong sự vận động của cái khách quan được nhận thức này”1

Mối quan hệ giữa lịch sử với lôgíc.

Lịch sử và lôgíc có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, chúng là hai phạm trùtriết học chỉ mối tương quan biện chứng giữa sự vận động, phát triển lịch sử

cụ thể của sự vật, hiện tượng và nhận thức về bản chất, quy luật, xu hướng tấtyếu của nó

Về mặt nhận thức luận, lịch sử là bản thân hiện thực khách quan, giúp

người nghiên cứu phân biệt được các sự vật, hiện tượng, các mối liên hệ chứcnăng phụ thuộc, các thành tố và vai trò của nó trong cơ cấu

Phương pháp lôgíc phải thông qua các sự kiện lịch sử, tước bỏ những cáingẫu nhiên không bản chất để phát hiện những vấn đề cốt lõi, bản chất tấtnhiên và xu hướng phát triển của sự vật

Những biểu hiện của sự vật, hiện tượng có mặt thể hiện bản chất, điển hình,nhưng cũng có mặt thứ yếu Vì vậy, khi nghiên cứu các sự kiện lịch sử, phươngpháp lôgíc cho phép bỏ qua những cái thứ yếu mà chỉ cần xem xét những mặtđiển hình, chủ yếu phản ánh được mối liên hệ bản chất của sự vật, hiện tượng.Tuy nhiên trong quá trình vận động của lịch sử khi sử dụng phương pháplôgíc không có nghĩa là bỏ qua việc nghiên cứu lịch sử ở giai đoạn cụ thể màphải dựa trên những tư liệu lịch sử, từ đó lựa chọn, phân tích, tổng hợp, kháiquát thành lý luận những mặt chủ yếu thể hiện bản chất của quá trình lịch sử

Sự kết hợp giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc

Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc là hai phương pháp khácnhau nhưng có sự thống nhất biện chứng, được sử dụng nhằm tìm tòi chân lýkhách quan trong sự phát triển của lịch sử

Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc thống nhất trong sự thốngnhất biện chứng Trong mối quan hệ này, lịch sử là cái có trước, lôgíc là cái

có sau, lôgíc phản ánh lịch sử, do lịch sử quy định Bên cạnh đó, lôgíc phảnánh lịch sử nhưng không hoàn toàn đồng nhất mà phản ánh lịch sử một cáchsáng tạo

Lôgíc là sự phản ánh của lịch sử, phương pháp lôgíc là con đường, cáchthức đạt tới sự phản ánh lịch sử đúng đắn Nhưng sự phản ánh lôgíc đã dược

“uốn nắn” lại theo những quy luật mà bản thân hiện thực lịch sử đã cung cấpthể hiện dưới dạng khái quát lý luận

Từ những sự kiện lịch sử, quá trình lịch sử cụ thể, phương pháp lôgícphát hiện ra bản chất, tìm ra quy luật, đặc điểm lịch sử có căn cứ khoa họckhái quát thành lý luận phù hợp với lôgíc khách quan của tiến trình lịch sử Vìvậy, giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc có sự thống nhất biệnchứng, thể hiện ở mục đích nghiên cứu là làm rõ quy luật khách quan của sựphát triển của lịch sử

Lịch sử là bản thân hiện thực khách quan, phương pháp lịch sử đem lạinhững hiểu biết khách quan của lịch sử, phương pháp lôgíc là công cụ đểnhận thức các quy luật lịch sử, qua đó các sự kiện lịch sử, quá trình lịch sửđược thâm nhập ngày càng sâu và tiếp tục nhận thức các quy luật lịch sử.Trên cơ sở những sự kiện lịch sử, phương pháp lịch sử cho phép nhậnthức được các quy luật, tín quy luật của các quá trình lịch sử, hiểu được bảnchất, cơ cấu, mối liên hệ chức năng phụ thuộc của các sự vật, hiện tượngtrong lịch sử Vì vậy, trong nghiên cứu, phương pháp lôgíc luôn được kết hợpvới phương pháp lịch sử và được vận dụng một các phổ biến

Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc có sự thống nhất với nhau.Lịch sử vận động và phát triển mang nhiều tính ngẫu nhiên che đậy bản chấtcủa các hiện tượng, phương pháp lôgíc sẽ tách bỏ những cái ngẫu nhiên tìm ra

cái tất yếu, cái bản chất của quá trình phát triển Mặc khác, lịch sử là phạm trùthể hiện sự phát triển muôn màu, muôn vẻ, nhưng lôgíc không phản ánh thụđộng sao chép mà là phản ánh sáng tạo theo những quy luật do bản thân thực

Phương pháp phân tích so sánh là sự hổ trợ cần thiết là nổi bật tính thốngnhất giữa lịch sử và logic Đó là sự so sánh giữa đối tượng này với đối tượngkhác trong những điều kiện, hoàn cảnh xác định chi phối chúng, cho phépnhìn rõ phép tương đồng và sự khác biệt, nhận rõ những cái riêng có cùngmột cái chung bản chất hoặc những dấu hiệu phân biệt cái riêng này với cáiriêng khác

Phương pháp phân tích so sánh cũng có thể dựa trên những cái mốc của

sự kiện và thời gian của cùng một cái trục vận động lịch sử để lần tìm ra sựphát triển khác nhau của cùng một đối tượng, chỉnh thể trong những thời điểm

và hoàn cảnh khác nhau Sự kết hợp lịch đại và đồng đại trong nghiên cứu sựphát triển của một đối tượng, của những đối tượng khác nhau trở nên cần thiếtmột cách khách quan Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với nghiên cứu quátrình hình thành tư tưởng, sự chuyển đổi thế giới quan của một nhân vật lịch

sử, hoặc những cống hiến khác nhau của những nhân vật khác nhau trongcùng một thời đại cũng như trong những thời đại lịch sử khác nhau

Nghiên cứu Hồ Chí Minh trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học các vĩnhân, các danh nhân, cần đến sự ứng dụng của những phương pháp này