Luật quốc tịch của người hoa ở Indonesia

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP HCM KHOA XHH – CTXX – ĐNA Võ Vương Hoài Linh MSSV 1855010061 BÀI BÁO CÁO KHOA HỌC MÔN NGƯỜI HOA Ở ĐÔNG NAM Á ĐỀ TÀI LUẬT QUỐC TỊCH CỦA NGƯỜI HOA Ở INDONESIA G.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM KHOA XHH – CTXX – ĐNA

Võ Vương Hoài Linh MSSV: 1855010061

BÀI BÁO CÁO KHOA HỌC MÔN: NGƯỜI HOA Ở ĐÔNG NAM Á

ĐỀ TÀI:

LUẬT QUỐC TỊCH CỦA NGƯỜI HOA Ở INDONESIA

Giảng viên Thạc sĩ Đặng Thị Quốc Anh Đào

Tp.HCM, tháng năm 2022

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN.

LUẬT QUỐC TỊCH CỦA NGƯỜI HOA Ở INDONESIA

Võ Vương Hoài Linh

Tóm tắt

Bài báo cáo nghiên cứu về Luật Quốc tịch và Quyền công dân của người Hoa ở Indonesia

Mục đích nghiên cứu của bài báo cáo là tìm hiểu về sự xuất hiện của người Hoa và quyền công dân của họ trước khi Indonesia độc lập Các luật và quy định về Luật quốc tịch, quyền công dân cũng như tình trạng người Hoa ở Indonesia thông qua các Luật trong Hiến Pháp nước Cộng hoà Indonesia, cụ thể là Luật số 62 năm 1958 và Luật số 12 năm 2006 liên quan đến Quyền công dân

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử từ các nguồn tài liệu là các bài nghiên cứu khoa học, báo chí và sách Các kỹ thuật thu thập và phân tích dữ liệu từ các nghiên cứu có nguồn rõ ràng, uy tín Từ đó đưa ra đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan đến đến đề tài Đối tượng nghiên cứu là Luật Quốc tịch của người Hoa ở Indonesia

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể kết luận rằng người Hoa trước khi ban hành Luật số 62 năm 1958 ở thì quyền công dân của họ không nhận được sự ủng hộ Sự khác biệt về quốc tịch không được xác định giữa công dân và người nước ngoài Quyền công dân của người hoa ở Indonesia sau khi ban hành Luật số 62 năm 1958 đã trải qua nhiều thay đổi khác nhau và làm cho một số người Hoa không có quốc tịch Indonesia Dựa trên những sự không phù hợp về triết học, luật học vfa tình hình phát triển xã hội chung ở Indonesia Luật số 12 năm 2006 được ban hành công nhận tất cả người Indonesia gốc Hoa là công dân Indonesia và việc có quốc tịch kép bị hạn chế

Từ khoá: luật quốc tịch, quyền công dân, người Hoa, Indonesia

1 Giới thiệu

Quyền công dân là một thứ quan trọng phải thuộc sở hữu của người có thể đảm bảo việc bảo vệ và thực hiện các quyền con người của mỗi công dân Tại Indonesia, các quy định về tình trạng công dân của một người được quy định trong Hiến pháp năm 1945 của Cộng hoà Indonesia

Dân số Indonesia không chỉ bao gồm người Indonesia bản địa, mà còn có những

cư dân gốc nước ngoài, một trong số đó là người Hoa Dựa trến Luật Quốc tịch vào năm 1909, người ta nói rằng mọi hậu duệ của Trung Quốc dù sinh ra ở đâu vẫn được coi là công dân Trung Quốc, vì thế hậu duệ Trung Quốc sinh ở Indonesia đều có hai quốc tịch Năm 1955, một thoả thuận được ký kết giữa Trung Quốc và Indonesia, trong đó nói rằng mọi người Trung Quốc không thể có quốc tịch Indonesia cũng như quốc tịch Trung Hoa Luật số 62 năm 1958 liên quan đến quốc tịch Indonesia được ban hành, những người gốc Hoa có nghĩa vụ tuyên bố rằng học sẽ là công dân Indonesia nếu họ chọn quốc tịch Indonesia Việc ban hành Luật số 12 năm 2006 tuân thủ nguyên tắc sẽ không còn là công dân Indonesia nếu có hai quốc tịch

Theo như Tjoa Sik Ien cho rằng “Công dân Inonesia là những người có nguồn

gốc từ lãnh thổ của quốc gia Indonesia; những người không thuộc nhóm trên nhưng là hậu duệ của một người nào đó trong nhóm đó và được sinh ra và cư trú trên lãnh thổ của quốc gia Indonesia; những người không thuộc nhóm nói ở trên những đã sinh ra và cư trú ở đó ít nhất năm năm liên tục, ít nhất 21 tuổi hoặc đã kết hôn trừ khi họ tuyên bố phản đối trở thành công dân Indonesia vì học là công dân nước khác” (Tjoa

Sik Ien, 1947)

Ngoài ra, tác giả Leo Suryadinata (1997) cũng đã nghiên cứu vấn đề này trong

cuốn sách “Political Thinking of the Indonesian Chinese 1900-1995: A Sourcebook

Second Edition, Singapore University Press -National University of Singapore, pp.174-177 ”(Tư duy chính trị của người Trung Quốc ở Indonesia 1900-1995) Cuốn

sách này nhằm mục đích giới thiệu với độc giả về tư duy chính trị của người Hoa thiểu số ở Indonesia kéo dài gần một thế kỷ 1900-1995 Bao gồm các bài viết, bài phát biểu, thư và hồi ký của các nhà lãnh đạo của người Trung Quốc ở Indonesia – những người có vai trò quan trọng trong sự phát triển tư duy của người Hoa ở Indonesia

Trong bài báo cáo này, sẽ thảo luận về sự phát triển các luật và quy định về Luật quốc tịch, quyền công dân cũng như tình trạng người Hoa ở Indonesia thông qua các Luật trong Hiến Pháp nước Cộng hoà Indonesia

2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Luật Quốc tịch của người Hoa ở Indonesia

Bài báo cào này chủ yếu sử dụng các phương pháp và kỹ thuật nghiên cứu sau:

Phương pháp nghiên cứu lịch sử: bài báo cáo sử dụng nguồn tài liệu là sách, báo

chí, các bài nghiên cứu khoa học, các nguồn khác dưới dạng tài liệu lưu trữ Từ kết quả nghiên cứu, công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước, kết hợp kết quả quan sát, tổng hợp để xây dựng các luận điểm và luận chứng của bài tiểu luận

Kỹ thuật thu thâp dữ liệu: sử dụng nghiên cứu các tài liệu uy tín, có nguồn rõ

ràng và chính xác liên quan đến bài báo cáo

Kỹ thuật phân tích dữ liệu: sử dụng kỹ thuật phân tích lịch sử để thu thập và đánh

giá các nguồn tài liệu, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về các chủ đề liên quan đến bài báo cáo

Ngoài ra, bài báo cáo có sử dụng tham khảo các tài liệu pháp lý chính bao gồm Hiến pháp năm 1945, Luật số 62 năm 1958 và Luật số 12 năm 2006

3 Kết quả nghiên cứu

3.1 Người Hoa ở Indonesia trước đây

Sự xuất hiện của người Hoa ở Indonesia

Sự xuất hiện của người Hoa đến các quần đảo đã xảy ra hàng trăm năm trước đây Hầu hết những người di cư Trung Quốc là những người nghèo và đến từ phía

Nam Trung Quốc “Sự nghèo khó của họ có thể được nhìn thấy từ công việc của họ

được xếp vào loại khó khăn, cụ thể là lao động, đồn điền hoặc buôn bán nhỏ” (Wang

Gung Wu, 1991)

Vào thế kỳ 17, trước khi thực dân Hà Lan đến Indonesia, thì người Hoa và người Indonesia đã tham gia vào quan hệ thương mại Mối quan hệ này đã được bắt đầu từ thời nhà Hán 9206 TCN – 220 SCN) Thời điểm này, Trung Quốc đã mở đường giao thương với các nước trong khu vực Đông Nam Á, trong đó Java và Sumatra nằm trong đường vận chuyển Và dần dần nhiều người Trung Quốc đã di cứ đến các quần đảo này Hầu hết những người nhập cư này sau đó đã định cư trong nhiều thế hệ và không trở về quê hương của họ nữa Chính vì vậy, đã xuất hiện những người con lai giữa người Hoa và người bản địa, được gọi là “Peranakan” và những người xem mình là

người Indonesia; vì họ sinh ra, lớn lên, làm việc và chết ở đây; thậm chí đa số học không biết nói tiếng Trung Quốc và xem Indonesia là quê hương của mình

Vào cuối triều đại nhà Minh (1368-1644) và đầu triều đại nhà Thanh (1644-1911), số lượng người Hoa di cư đến quần đảo ngày càng tăng do các cuộc tấn công ở Trung Quốc Năm 1628 ở Batavia (thủ đô Jakarta ngày nay) chỉ có 3000 người đến năm 1739 đã tăng lên 10.574 người Người Hoa nhập cư trên quần đảo có thể sống cạnh tranh trong hoà thuận và hoà bình với các người dân địa phương bằng cách mang

các nền văn hoá tương ứng của họ cùng nhau phát triển nền kinh tế địa phương “Sự

tồn tại của họ mang lại rất nhiều lợi nhuận và mang lại sự phát triển cho khu vực họ sinh sống Họ mang đến công nghệ từ đất nước của mình như: sản xuất mía đường, đậu phụ, mì, bún, nước tương, sản xuất đồ gia dụng, Người Hoa rất siêng năng làm việc trong mọi lĩnh vực như thương nhân, nông dân, thợ rèn, thợ mộc, ” (Hembing

Wijayakusuma, 2005)

Người Hoa ở Indonesia chủ yếu sống trên đảo Java Năm 1930, gần 50% người Hoa ở Indonesia Ở Java, nơi họ sinh sống họ bị tách biệt khỏi người bản xứ Hầu hết mọi thành phố ở Java đều có khu được gọi là “Chinatown” có nghĩa là nơi sinh sống của người Hoa Có một số ý kiến liên quan đến sự xuất hiện của người Hoa ở Java rằng trước khi người Hà Lan đến Indonesia vào năm 1569 sau Công nguyên, không có khu định cư của người Hoa nào ở Java Các khu định cư của họ bắt đầu tồn tại sau khi người Hà Lan quay trở lại Banten Wang Gung Wu nói rằng sự xuất hiện của các khu định cư của người Hoa ở Java là trong khoảng những năm 1405-1430 (Markhamah, 2000)

Quyền công dân của người Hoa khi Indonesia bắt đầu độc lập

Nhật Bản đầu hàng Đồng minh vào giữa tháng 8 năm 1945 Các nhà lãnh đạo Indonesia tuyên bố độc lập của Cộng hoà Indonesia Một quốc gia mới ra đời đồng nghĩa với việc từ đó xuất hiện nhóm người có mối quan hệ đặc biệt với một quốc gia -công dân Một ngày sau, Hiến pháp được thông qua Trong Hiến pháp quy định rằng những người có quốc tịch khác cư trú ở Indonesia, công nhận Indonesia là quê hương của họ và trung thành với Cộng hoà Indonesia có thể trở thành công dân Từ đó, có thể kết luận rằng có nhiều nhóm công dân Indonesia khác nhau, là công dân Indonesia và công dân Indonesia gốc nước ngoài Ngoài ra, luật còn quy định rằng công dân

Indonesia bao gồm những người bản địa sống trong các khu vực ở Indonesia và những người không thuộc nhóm đề cập trên, nhưng sinh ra ở các khu vực lãnh thổ của Indonesia và đã sống ở đó trong 5 năm liên tiếp cũng như những người trên lãnh thổ đến năm 21 tuổi, với điều kiện là họ không từ chối quốc tịch Indonesia

Phần lớn người Hoa sống ở Indonesia, đặc biệt là những người sống ở Java, được sinh ra ở Indonesia trong thời kỳ thuộc địa họ đã trở thành công dân Indonesia (nếu họ không từ chối quốc tịch Indonesia) Đạo luật quốc tịch năm 1946 được ban hành chỉ kiểm soát một khu vực nhỏ vào thời điểm đó, ít tác dụng với phần lớn dân số người Hoa Tuy nhiên, các chính sách tự do về quyền công dân không nhận được sự ủng hộ của người Indonesia bản địa Người Indonesia không tin tưởng vào người Hoa và coi họ như những người nước ngoài rất khó để đồng hoá Cơ sở lý luận của việc thực hiện một chính sách tự do như vậy có lẽ có thể được giải thích trong điều kiện “hoàn cảnh khách quan”, cụ thể là tình hình mà Chính phủ Cộng hoà phải đối mặt Chính phủ Indonesia lúc bấy giờ vẫn phải đang đối mặt với sức mạnh của thực dân Hà Lan nên họ rất cần sự ủng hộ của Trung Quốc để giúp cho cuộc đấu tranh giành độc lập chính

trị “Về số lượng người Hoa trong lãnh thổ Indonesia đã nhập quốc tịch Indonesia bởi

vì những người thưo chủ nghĩa dân tộc Indonesia chống lại Trung Quốc mạnh mẽ, họ không chắc liệu Chính phủ Hà Lan hay Quốc dân đảng có thể đảm bảo an toàn cho họ hay không nên rất có thể hầu hết họ không từ chối quốc tịch Indonesia” (Leo

Suryadinata, 1984)

Năm 1955, cuộc đàm phán giữa Jakarta và Bắc Kinh diễn ra với sự kết thúc của Hội nghị Á-Phi Hiếp ước về hai quốc tịch giữa Trung Quốc và Indonesia được ký kết Hiệp ước chủ yếu quy định rằng những người Hoa tại địa phương được luật pháp Indonesia coi là công dân Indonesia (năm 1950 có khoảng 1,1 triệu người) Đồng thời cũng có thể yêu cầu nhập quốc tịch Trung Quốc theo luật pháp Trung Quốc Các điều khoản của hiệp định nêu rõ rằng người trên 18 tuổi có song tịch, sẽ có 2 năm để chọn quốc tịch Công dân song tịch dưới 18 tuổi phải chọn quốc tịch trong vòng 1 năm sau khi đủ 18 tuổi hoặc sau khi kết hôn Hiệp định hai quốc tịch sẽ có hiệu lực sau 20 năm kể từ khi Quốc hội của mỗi nước ký kết phê chuẩn

3.2 Luật số 62 năm 1958 quy định về quốc tịch của người Hoa ở Indonesia

Bối cảnh ban hành Luật số 62 năm 1958

Năm 1949, Đảng Cộng sản thành công trong việc giành chính quyền ở Trung Quốc nhưng vẫn duy trì Đạo luật quốc tịch Trung Hoa Dân quốc được ban hành vào năm 1929 Đạo luật này sử dụng nguyên tắc huyết thống Nghĩa là, miền là người được sinh ra bởi người Trung Quốc khắp mọi nơi được tuyên bố là người Trung Quốc Những người Hoa ngoài là công dân ở Indonesia còn là công dân Trung Quốc Tại thời điểm được công nhận chủ quyền (27/12/1949), Chính phủ Đài Loan đã ngay lập tức công nhận về độc lập của Cộng Hoà Indonesia Tuy nhiên, Indonesia có xu hướng thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc Phản ứng tích cực của Trung Quốc được đánh dấu bằng việc có Đại sứ Trung Quốc đầu tiên tại Indonesia năm 1950 Từ khi mới đến, Đại sứ Trung Quốc đã tích cự vận động thu hút xu hướng của người Indonesia gốc Hoa đến Trung Quốc và đã có sự tranh giành ảnh hưởng giữa người Indonesia và Trung Quốc Điều này đặc biệt đã xảy ra trong quá trình xác định quyền công dân dựa trên giai đoạn quyền chọn quốc tịch Một số người Indonesia gốc Hoa đã chính thức từ chối nhập quốc tịch Indonesia Khi thời gian chọn quốc tịch kết thúc, có khoảng 600.000 đến 700.000 (khoảng 40%) người Hoa đã chính thức từ chối quốc tịch Indonesia Do sự không hài lòng ngày càng tăng, một dự thảo về quyền công dân của Cộng hoà Indonesia đã được soạn thảo vào năm 1954

Luật quốc tịch năm 1954 đã được trình lên Quốc hội Indonesia và công dân Trung Quốc sẽ mất quyền công dân nếu họ không đáp ứng bất kỳ điều nào sau đây:

- Cung cấp bằng chứng rằng cha mẹ của họ được sinh ra trong khu vực Indonesia và đã cứ trú ở Indonesia ít nhất 10 năm

- Chính thức từ chối quốc tịch Trung Quốc

Mục đích của việc thực hiện luật này có liên quan mật thiết đến nhận thức của người Indonesia về người Hoa, không tin tưởng vào họ, không chỉ mạnh về kinh tế mà còn “không đồng nhất” Rõ ràng là Chính phủ Indonesia đang chú ý đến việc hình thành một “quốc gia Indonesia đồng nhất” Nếu Luật Quốc tịch Indoensia được thông qua mà không có nhiều thay đổi thì nhiều người Indonesia gốc Hoa sẽ mất quyền công dân vì họ không những không biết nhiều về thủ tục pháp lý mà còn không thể cung cấp các bằng chứng khác để chứng minh những điều trên Nhiều nhà lãnh đạo Indonesia lo lắng về hậu quả nếu có quá nhiều người Hoa ở Indonesia Tuy nhiên, nhiều khó khăn đã xảy ra và Indonesia đã rút lại kế hoạch

Năm 1955, Hiệp định về hai quốc tịch giữa Trung Quốc và Indonesia được ký kết Bộ trưởng Bộ Tư pháp vào thời điểm đó đã tuyên bố rằng ông sẽ trình bày Luật Quốc tịch mới được đề xuất cho Nội các và các điều tương tự trước Quốc hội Năm

1957, kế hoạch đã nhận được sự chấp thuận của Nội các và năm 1958 đã được Quốc hội thông qua sau những cuộc tranh luận kéo dài

Luật số 62 năm 1958 và quốc tịch của người Hoa ở Indonesia

Về cơ bản, Luật số 62 năm 1958 giống như kế hoạch năm 1954 Luật quy định rằng những người đã trở thành công dân theo các luật và quy định hiện hành ở Indonesia sẽ vẫn trở thành công dân Indonesia Công dân Indonesia gốc Hoa không cần phải tuyên bố trước toà rằng họ muốn giữ quốc tịch Indonesia Tuy nhiên, nếu luật được đọc cùng với Thoả thuận hai quốc tịch (phê chuẩn năm 1957) giữa Trung Quốc và Indonesia thì tuyên bố bỏ quốc tịch Trung Quốc vẫn là một yêu cầu Việc này nhằm thể hiện lòng trung thành với Indonesia Phần quan trong nhất trong Luật số 62 năm 1958 là điều 4 và điều 5, những điều liên quan đến việc nhập quốc tịch của người Hoa Người Trung Quốc sinh ra ở Indonesia có cha mẹ cư trú và sinh ra ở Indonesia có thể nộp đơn xin nhập quốc tịch Indonesia nếu họ đủ 18 tuổi Tuy nhiên, nếu như trên

18 tuổi hoặc nếu cha mẹ không sinh ra ở Indonesia thì người đó phải đăng ký nhập quốc tịch theo điều 5 Đó là:

- Đáp ứng các nhu cầu về cư trú (ít nhất 5 năm liên tục hoặc 10 năm không liên tục sinh sống ở Indonesia)

- Yêu cầu về ngôn ngữ (bao gồm kiến thức về lịch sử Indonesia)

- Có nguồn thu nhập lâu dài và phải trả cho Nhà nước 500-10.000 Rupiah hoặc số tiền không cao hơn thu nhập kiếm được trong một tháng

Theo ý kiến của Willmott, ông nói rằng “động thái này yêu cầu rằng một người

Hoa ở Indonesia phải đưa ra tuyên bố phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành trong nước (Trung Quốc) để từ bỏ quốc tịch Trung Quốc của mình” Theo đó, sẽ

không có người Hoa nào có thể hưởng lợi từ các quy định của Luật số 62 năm 1958 Tuy nhiên, luật này được xem là không còn phù hợp với triết học, luật học và xã hội học cùng với sự phát triển của xã hội và Hiến pháp của Cộng hoà Indonesia Thế nên,