Soạn bài Hình ảnh hoa sen trong bài ca dao Trong đầm gì đẹp bằng sen * Chuẩn bị đọc Câu 1 (trang 59 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1) Em hãy sưu tầm và giới thiệu với các bạn một số bài ca dao viết về hình ảnh[.]
Trang 1Soạn bài Hình ảnh hoa sen trong bài ca dao Trong đầm gì đẹp bằng sen
* Chuẩn bị đọc
Câu 1 (trang 59 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Em hãy sưu tầm và giới thiệu với các
bạn một số bài ca dao viết về hình ảnh hoa sen
Trả lời:
- Bài ca dao 1:
Dù cho tình lắm đắng cay
Yêu không oán hận tình vầy tim đau
Thủy chung giữ vẹn sắc màu
Đẹp tươi sen nở, ngẩn đầu ngạo nhân
- Bài ca dao 2:
Hoa sen mọc bãi cát lầm
Tuy rằng lấm láp vẫn mầm hoa sen
Thài lài mọc cạnh bờ sông
Tuy rằng xanh tốt vẫn tông thài lài
Câu 2 (trang 59 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Em hãy thực hiện một sản phẩm sáng tạo
(bức tranh, đoạn văn, ) để chia sẻ cảm nhận của em về bài ca dao:
Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh, bông trắng lại chen nhị vàng Nhị vàng, bông trắng, lá xanh
Trang 2Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn
Trả lời:
- Bức tranh tham khảo:
- Đoạn văn tham khảo
Bài ca dao cho ta thấy vẻ đẹp cao quý của bông hoa sen Dù sống gần bùn tanh và bẩn nhưng đóa hoa sen vẫn luôn ngát hương, vẫn đẹp yêu kiều, quý phái Ẩn sâu trong hình ảnh hoa sen ấy, tác giả dân gian như muốn truyền tải thông điệp: con người cũng vậy, hãy sống như một đóa hoa sen, dù có tiếp xúc với cái xấu, cái ác vẫn luôn giữ bản chất lương thiện, vốn có của mình
* Trải nghiệm cùng văn bản
1 Theo dõi: Em hãy chỉ ra những từ ngữ, câu văn thể hiện ý kiến, lí lẽ, bằng chứng
trong đoạn bàn luận về câu ca dao thứ hai
Trả lời:
Trang 3Ý kiến: “miêu tả vẻ đẹp của từng bộ phận trong cây sen để chứng minh cho câu thứ nhất”
- Lí lẽ: “quan sát từ ngoài vào trong, rất tự nhiên, hợp lí”
+ Bằng chứng: Từ “lá xanh” qua “bông trắng” đến “nhị vàng”, tức là quan sát từ ngoài vào trong, rất tự nhiên, hợp lí
- Lí lẽ: “nhấn mạnh sự đa dạng nhiều thành phần và màu sắc đáng của cây sen”
+ Bằng chứng: Từ “lại” được dùng rất đắt”
- Lí lẽ: “một bông hoa sen vừa mới nở”
+ Bằng chứng: “Từ “chen” nói lên sự kết chặt giữa hoa và nhi, chứng tỏ đây là một bông hoa sen vừa mới nở
2 Liên hệ: Em biết gì về hình ảnh hoa sen trong những bài ca dao khác?
Trả lời:
Hình ảnh hoa sen trong nhiều bài ca dao khác nhằm phản ánh lẽ sống cao đẹp, phẩm chất quý giá của con người Việt Nam
* Suy ngẫm và phản hồi
Nội dung chính: Văn bản đã phân tích thành công vẻ đẹp của bông hoa sen trong
bài ca dao Trong đầm gì đẹp bằng sen, từ đó đưa ra bài học triết lí sâu sắc về vẻ đẹp
của con người
Trang 4Câu 1 (trang 61 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Em hãy xác định mối quan hệ giữa các
ý kiến lớn, ý kiến nhỏ của văn bản dựa vào sơ đồ sau:
Trang 5
Trả lời:
Câu 2 (trang 62 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Chỉ ra các lí lẽ, bằng chứng được sử dụng
để làm sáng tỏ cho các ý kiến
Trả lời:
- Ý kiến 1: Vẻ đẹp của sen đã được miêu tả một cách khéo léo, tài tình
+ Lí lẽ 1: Câu thứ nhất, tác giả dân gian khẳng định và tuyệt đối vẻ đẹp không gì sánh nổi của cây sen ở trong đầm
Bằng chứng: Trạng ngữ “trong đầm” đã hạn chế sự tuyệt đối hóa trong câu ca dao, làm cho nó trở thành tương đối tương đối và có tính thuyết phục
Trang 6+ Lí lẽ 2: Câu thứ hai, tác giả dân gian miêu tả vẻ đẹp của từng bộ phận cụ thể trong cây sen để chứng minh cho câu thứ nhất
Bằng chứng 1: Từ “lá xanh” qua “bông trắng” đến “nhị vàng”, tức là quan sát từ ngoài vào trong, rất tự nhiên, hợp lí
Bằng chứng 2: Từ “lại” được dùng rất đắt, có tác dụng nhấn mạnh sự đa dạng nhiều thành phần và màu sắc của cây sen
Bằng chứng 3: Từ “chen” thể hiện sự kết chặt giữa hoa và nhị, chứng tor đây là bông hoa sen vừa mới nở
- Ý kiến 2: Bên cạnh đó, qua hình ảnh sen, tác giả dân gian đã gửi gắm những triết lí sống sâu sắc
+ Lí lẽ: Câu thứ tư: “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”
+ Bằng chứng 1: phần nhiều đều chuyển sang nghĩa bóng, sang hình ảnh con người
và ý nghĩa triết lí nhân sinh trong đó
+ Bằng chứng 2: Và thế là “sen” hóa thành người, bùn trong thiên nhiên hóa thành
“bùn” trong xã hội, rồi cả cái “đầm” và mùi “hôi tanh” …hiểu theo nghĩa bóng
Câu 3 (trang 62 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Văn bản được viết ra nhằm mục đích gì?
Xác định nội dung chính của văn bản
Trả lời:
- Văn bản được viết ra nhằm mục đích phân tích vẻ đẹp của hoa sen trong bài ca dao Trong đầm gì đẹp bằng sen
Trang 7- Nội dung chính của văn bản: hình ảnh bông hoa sen hiện lên với một vẻ đẹp của
sự hoàn mĩ, qua đó tác giả muốn nói đến triết lí sống cao đẹp ẩn chứa sau hình ảnh hoa sen đó
Câu 4 (trang 62 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Theo em, có thể thay đổi trật tự các ý
kiến lớn, ý kiến nhỏ được không? Cách sắp xếp trật tự các ý kiến như vậy có tác dụng
gì trong việc thực hiện các mục đích của văn bản?
Trả lời:
- Theo em, không thể thay đổi trật tự ý kiến lớn, ý kiến nhỏ vì các ý kiến đều đã được sắp xếp theo một trình tự rất hợp lí, phù hợp với nội dung văn bản
- Cách sắp xếp trật tự các ý kiến như vậy giúp người đọc dễ dàng hiểu được ý nghĩa
mà tác giả muốn truyền tải
Câu 5 (trang 62 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Những dấu hiệu nào giúp em nhận ra văn
bản trên là văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học?
Trả lời:
Những dấu hiệu giúp em nhận ra văn bản là văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học là:
- Sử dụng phương thức biểu đạt nghị luận
- Lập luận rõ ràng gồm ý lớn, ý nhỏ, lí lẽ, dẫn chứng
- Đưa ra sự nhận xét của tác giả
Câu 6 (trang 62 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1)
Văn bản trên đã giúp em hiểu thêm điều gì về bài ca dao Trong đầm gì đẹp bằng
sen? Hãy viết đoạn văn (khoảng 150 đến 200 chữ) trình bày suy nghĩ của mình.
Trang 8Trả lời:
Đoạn văn tham khảo
Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn
Như chúng ta đã biết, ca dao không chỉ là món ăn tinh thần của nhân dân Việt Nam
mà nó còn là những bài học triết lý sống sâu sắc mà ông cha ta để lại Trong đầm gì đẹp bằng sen chính là một bài ca dao như thế Nó không chỉ ca ngợi vẻ đẹp tự nhiên
của bông hoa sen mà ẩn sâu trong đó cha ông ta muốn nhắc nhở chúng ta về một triết lí sống cao đẹp Như bông hoa sen gần bùn mà không hôi tanh mùi bùn, con người cũng phải giữ cho mình luôn trong sạch dù trong hoàn cảnh xấu Đó là một bài học đắt giá về đạo lý làm người, một nét đẹp của con người Việt Nam vừa đẹp, vừa thanh cao cũng công chính, liêm minh Vì vậy, chúng ta cũng phải lưu giữ, phát huy những truyền thống đạo lý tốt đẹp đó bằng việc lưu giữ các bài ca dao mà ông cha ta để lại