(Luận văn thạc sĩ hcmute) giáo dục đạo đức phật giáo cho thanh niên phật tử tại thành phố huế

Ở chương này, đề tài trình bày một số cơ sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT gồm: tổng quan về GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử trong nước và trên thế giới; các khái niệm liên quan đến đề tài; m

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 8140101

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN HÀM THỨC

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO CHO THANH NIÊN

PHẬT TỬ TẠI THÀNH PHỐ HUẾ

SKC007211

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO CHO THANH NIÊN

PHẬT TỬ TẠI THÀNH PHỐ HUẾ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

- -

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN HÀM THỨC

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO CHO THANH NIÊN

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC

Họ và tên: Nguyễn Hàm Thức Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 10/09/1990 Nơi sinh: Thừa Thiên Huế

Quê quán: Thừa Thiên Huế Dân tộc: Kinh

Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu: Là Tăng sĩ Phật giáo,

tu học tại chùa Diệu Ngộ, xã Lộc Tiến, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế

Chỗ ở hiện tại: Chùa Như Lai, 229A Nguyễn Thái Sơn, phường 05, quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại liên lạc: 0905114442

E-mail: thichminhnhat1990thuc@gmail.com

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

1 Đại học

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo: 2015 - 2019

Nơi học: Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế

Ngành học: Phật học

2 Thạc sỹ

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo: 08/2020 - 6/2021

Nơi học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn: PGS TS Dương Thị Kim Oanh

3 Trình độ ngoại ngữ: B1 Anh Văn

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Từ 09/2019 đến nay: Tiếp tục đi học khóa Thạc sỹ tại Trường Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, chuyên ngành Giáo dục học

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 03 năm 2021

Người Nghiên cứu

Nguyễn Hàm Thức

LỜI CẢM TẠ

Trong suốt quá trình tham gia lớp Cao học – chuyên ngành Giáo dục học tại trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh, tôi đã may mắn gặp được những người Thầy, người Cô của đời mình Tôi xin gửi lòng thành kính, chân thành và biết ớn sâu sắc đến: Quý Thầy Cô trong Ban giám hiệu, quý Thầy Cô đã giảng dạy lớp Cao học – Giáo dục học khóa 2019B trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh; những người thầy khả kính, tận tụy, không chỉ truyền thụ những kiến thức quý báu mà còn nhiệt tâm truyền thêm ý chí, cảm hứng cho tôi trong suốt kháo đào tạo sau Đại học này

Đặc biệt, tôi xin gửi đến lời trân trọng nhất niệm ơn PGS TS Dương Thị Kim Oanh – Người Cô giáo mẫu mực, tận tình chỉ dạy, hướng dẫn và động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn Niệm ơn Cô đã chu đáo, nhiệt tâm, chỉ bảo để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin được gửi lời chân thành cảm ơn quý Thầy Cô, các Anh chị Gia trưởng, Liên đoàn trưởng, Huynh trưởng, các em thanh niên Phật tử của các Gia đình Phật

tử, Câu lạc bộ thanh niên Phật tử tại thành phố Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện nghiên cứu của tôi và tích cực hỗ trợ tôi trong quá trình khảo sát, đánh giá và thực nghiệm sư phạm

Cuối cùng, tôi xin chân thành tri ân đến Hòa thượng, Sư Phụ đở đầu, các Huynh đệ, gia đình, bạn bè đã quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu thực hiện luận văn

TP Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 03 năm 2021

Người nghiên cứu

Nguyễn Hàm Thức

TÓM TẮT

Ngày nay, tốc độ phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường đã ảnh hưởng khá nhiều đến giá trị đạo đức của con người Một số bộ phận thanh thiếu niên đã có biểu hiện và hành vi đạo đức xuống cấp, trong đó có nhiều thanh niên Phật tử Dựa trên nền tảng giá trị đạo đức Phật giáo được xây dựng hơn hai mươi lăm thế kỷ, đề tài mạnh dạng nghiên cứu giáo dục các phẩm chất đạo đức Phật giáo nhằm giải quyết thực trạng đạo đức ngày càng xuống cấp của TNPT hiện nay Nhiều công trình nghiên cứu về GDĐĐPG được các nhà khoa học trên Thế giới và Việt Nam thực hiện, nhưng các nghiên cứu vềGDĐĐPG cho TNPTcòn khá

hạn chế Do đó, đề tài nghiên cứu“Giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên

Phật tử tại thành phố Huế” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cao

Luận văn gồm các phần chính sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử Ở

chương này, đề tài trình bày một số cơ sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT gồm: tổng quan về GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử trong nước và trên thế giới; các khái niệm liên quan đến đề tài; mục tiêu, nội dung, con đường, phương pháp và các yếu

tố ảnh hưởng đến GDĐĐPG cho TNPT; đặc điểm, lối sống, sinh hoạt, học tập của TNPT tại Tp Huế

Chương 2: Thực trạng giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử tại

thành phố Huế Đề tài nghiên cứu thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT tại thành phố Huế qua hai hoạt động sau:

1 Hoạt động công tác GDĐĐPG cho TNPT của CTĐ/GT/LĐT/HT Qua nghiên cứu, đề tài nhận thấy CTĐ/GT/LĐT/HT đều nhận thức được sự cần thiết của công tác GDĐĐPG cho TNPT và tầm quan trọng của các phẩm chất đạo cần GD cho TNPT Về nội dung, con đường và phương pháp GD được CTĐ/GT/LĐT/HT thực hiện khá thường xuyên

2 Hoạt động rèn luyện đạo đức Phật giáo của TNPT Thực trạng cho thấy phần lớn TNPT chưa nhận thức đầy đủ về ĐĐPG Tuy nhiên, đa số TNPT đều có

nhận thức đúng về sự cần thiết của việc rèn luyện ĐĐPG và các phẩm chất ĐĐPG cần rèn luyện ở nhiều mức độ khác nhau Về nội dung và con đường GD, phần lớn TNPT đã tham gia rèn luyện khá thường xuyên, thái độ tham gia rèn luyện rất tích cực, Bên cạnh đó, quá trình rèn luyện đạo đức của TNPT còn chịu nhiều ảnh hưởng từ các yếu tố khách quan và chủ quan như: nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục, thái

độ và nhận thức của thanh niên phật tử, v.v

Chương 3: Đề xuất các biện pháp giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên

Phật tử tại thành phố Huế

Đề tài đã đề xuất 3 biện pháp sau:

1 Thiết kế chủ đề GDĐĐPG cho TNPT

2 Tích hợp nội dung GDĐĐPG vào hoạt động ngoại khóa cho TNPT

3 Tăng cường GDĐĐPG cho TNPT qua tổ chức đa dạng các hoạt động ngoại khóa

Sau khi khảo sát CTĐ/GT/LĐT/HT và TNPT, đề tài nhận thấy đa số CTĐ/GT/LĐT/HT và TNPT đều cho rằng các biện pháp GDĐĐPG mà đề tài đề xuất có tính khoa học, tính khả thi và tính cần thiết

Kết quả thực nghiệm cho thấy, TNPT đã có sự thay đổi tích cực về nhận thức, hành vi của bản thân Các TNPT biết chia sẻ, quan tâm nhau nhiều hơn, nhận thức sâu sắc hơn các giá trị ĐĐPG và ý thức tự giác rèn luyện các phẩm chất ĐĐPG thường xuyên hơn

Như vậy, khi vận dụng đồng thời 3 biện pháp mà đề tài đã đề xuất vào GDĐĐPGcho TNPT sẽ góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác GDĐĐPG cho TNPT trong cả nước nói chung và nâng cao phẩm chất đạo đức cho TNPT tại Tp Huế nói riêng

ABSTRACT

Today, the fastly growth of the market economy has affected the moral values

of people quite a lot.Some sections of teenagers have degraded moral expressions and behaviors, including many young Buddhists Based on the foundation of Buddhist moral values, which has been built for more than twenty-five centuries, the topic is strong in research about Buddhist quality ethical education in order to solve the degraded ethical situation of young Buddhists in the current

Many research on Buddhist ethical education have been done by scientists in the world and Vietnam, but research on Buddhist moral education for young Buddhists are quite limited Therefore, the research topic "Buddhist moral education for young Buddhists in Hue city" has high theoretical and practical significance The thesis includes the following main parts:

Chapter 1:Theoretical basic of Buddhist moral education for young Buddhist

In this chapter, the topic presents some theoretical basis of Buddhist moral education for young Buddhists, including: an overview of Buddhist ethical education for young Buddhists in Viet Nam and in the world; concepts related to topics; objectives, content, path, methods and factors affecting Buddhist ethical education for young Buddhists;characteristics, lifestyle, living and learning of young Buddhists in Hue city

Chapter 2: Situation of Buddhist ethical education for young Buddhists in Hue

city The topic focuses on researching the reality situation of Buddhist moral education for young Buddhists in Hue citythrough the following two activities:

1 Activities of Buddhist ethics education for young Buddhists of the Buddhist monks/Patriarchs/Federation leaders/leaders Through research, the topic found that the Buddhist monks/Patriarchs/Federation leaders/leaders a are aware of the need of educating Buddhist ethics for young Buddhists and the importance of the moral qualities that need to educate the youth In terms of content, the path and the method

of education are implemented quite often by the Buddhist monks/Federation leaders/leaders

2 Buddhist ethics training activities of young Buddhists.The reality shows that most young Buddhists are not fully aware of Buddhist ethics However, the majority of young Buddhists have a correct awareness of the need for Buddhist ethics training and the Buddhist ethical qualities that need to be cultivated at various degrees Regarding the content and educational path, most young Buddhists have participated in training quite often, the attitude of participating in training is very active,influenced by objective and subjective factors such as: content, form, educational methods, attitudes and awareness of young Buddhists, etc

Chapter 3: Proposing measures to educate Buddhist ethics for young

Buddhists in Hue city The topic proposes the following 3 measures:

1 Design the theme of Buddhist moral education for young Buddhists

2 Integrating Buddhist ethical education into extracurricular activities for young Buddhists

3 Strengthening Buddhist ethical education for young Buddhists through organizing extracurricular activities

After surveying the Buddhist monks/Federation leaders/leaders and the young Buddhists, the topic found that the majority of the Buddhist monks/Federation leaders/leaders and the young Buddhists all said that the Buddhist ethical educational measures that the subject Proposal is scientific, feasible and necessary Experimental results show that young Buddhists have had a positive change in their own perception and behavior Young Buddhists know to share and care more about each other, more deeply aware of Buddhist ethical values and a sense of self-discipline to train Buddhist ethical qualities more often So, when applying at the same time the three measures proposed by the topic in Buddhist ethics education for young Buddhists will contribute to improving the efficiency of Buddhist ethics education for young Buddhists in the country and improve the ethical qualities of young Buddhists in Hue city

MỤC LỤC

LÝ LỊCH KHOA HỌC II LỜI CAM ĐOAN III LỜI CẢM TẠ IV TÓM TẮT V ABSTRACT VII MỤC LỤC IX DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT XIV DANH MỤC BẢNG XVI DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH ẢNH XVII

MỞ ĐẦU 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

5 Giả thuyết nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc của luận văn 5 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO CHO THANH NIÊN PHẬT TỬ 6 1.1 Tổng quan nghiên cứu giáo dục đạo đức Phật giáo 6 1.1.1 Trên Thế giới 6 1.1.2 Tại Việt Nam 10 1.2 Các khái niệm cơ bản 14 1.2.1 Giáo dục 14 1.2.2 Đạo đức 15

1.2.3 Phật giáo 16

1.2.4 Đạo đức Phật giáo 16

1.2.5 Giáo dục Phật giáo 17

1.2.6 Giáo dục Đạo đức Phật giáo 18

1.2.7 Thanh niên Phật tử 19

1.3 Mục đích giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử 19 1.4 Nội dung giáo dục đạo đức cho thanh niên Phật tử 20 1.5 Con đường giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử 27 1.5.1 Giáo dục đạo đức Phật giáo qua “thân giáo” 27

1.5.2 Giáo dục đạo đức Phật giáo qua không gian thờ cúng 27

1.5.3 Giáo dục đạo đức Phật giáo qua thực hành Phật giáo 28

1.5.4 Giáo dục đạo đức Phật giáo qua không gian gia đình 28

1.5.5 Giáo dục đạo đức Phật giáo qua phương tiện truyền thông 29

1.5.6 Giáo dục đạo đức Phật giáo qua các mô hình khoá tu mùa hè, các câu lạc bộ thanh thiếu niên Phật tử, tổ chức gia đình Phật tử 29

1.5.7 Giáo dục đạo đức Phật giáo qua hoạt động công tác xã hội, hoạt động lao động, hoạt động văn nghệ, tham quan du lịch 31

1.6 Phương pháp giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử 32 1.6.1 Nhóm phương pháp hình thành ý thức và tình cảm cá nhân 32

1.6.2 Nhóm phương pháp tổ chức hoạt động để hình thành kinh nghiệm ứng xử cho người được giáo dục 38

1.6.3 Nhóm phương pháp kích thích tính tích cực hoạt động và điều chỉnh hành vi ứng xử của người được giáo dục 41

1.7 Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO CHO THANH NIÊN PHẬT TỬ TẠI THÀNH PHỐ HUẾ 46 2.1 Khái quát về thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 46 2.1.1 Hoạt động học tập, lao động của thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 46

2.1.2 Hoạt động văn nghệ, từ thiện xã hội của thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 47 2.1.3 Hoạt động rèn luyện kỹ năng sống của thanh niên Phật tử tại thành phố

Huế 48 2.2 Thực trạng hoạt động giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử tại

2.2.1 Thực trạng phẩm chất đạo đức của thanh niên Phật tử tại thành phố Huế hiện nay 49 2.2.2 Nhận thức của Chư Tôn Đức/Gia trưởng/Liên đoàn trưởng/Huynh trưởng

về mức độ cần thiết giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử 50 2.2.3 Nhận thức của Chư tôn Đức/Gia trưởng/Liên đoàn trưởng/Huynh trưởng

về phẩm chất đạo đức Phật giáo cần được giáo dục cho thanh niên Phật

tử tại thành phố Huế .52 2.2.4 Mức độ thực hiện nội dung giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên

Phật tử tại thành phố Huế 54 2.2.5 Mức dộ thực hiện con đường giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên

Phật tử tại thành phố Huế 60 2.2.5 Mức độ thực hiện các phương pháp giáo dục đạo đức Phật giáo cho

thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 63 2.2.6 Mức độ tham gia của lực lượng giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh

niên Phật tử tại thành phố Huế 65 2.2.7 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh

niên Phật tử tại thành phố Huế 67 2.3 Thực trạng hoạt động rèn luyện đạo đức Phật giáo của thanh niên Phật tử tại

2.3.3 Nhận thức của thanh niên Phật tử về phẩm chất đạo đức cần rèn luyện 72 2.3.4 Mức độ rèn luyện nội dung đạo đức Phật giáo của thanh niên Phật tử tại

thành phố Huế 74

2.3.5 Mức độ rèn luyện đạo đức Phật giáo qua cáccon đường giáo dục của thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 79

2.3.6 Thái độ tham gia rèn luyện đạo đức Phật giáo của thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 82

2.3.7 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động rèn luyện đạo đức Phật giáo của thanh niên Phật tử 83

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 86

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT GIÁO CHO THANH NIÊN PHẬT TỬ TẠI THÀNH PHỐ HUẾ 87

3.1 Cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 87 3.1.1 Cơ sở lý luận 87

3.1.2 Cơ sở thực tiễn 88

3.2 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 89 3.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 89

3.2.2 Nguyên tắc đảm bảo tính đối tượng 89

3.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 90

3.2.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 90

3.2.5 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 90

3.3 Đề xuất biện pháp giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 91 3.3.1 Biện pháp 1: Thiết kế chủ đề giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử 91

3.3.2 Biện pháp 2: Tích hợp nội dung giáo dục đạo đức Phật giáo vào hoạt động ngoại khóa cho thanh niên Phật tử 96

3.3.3 Biện pháp 3: Tăng cường giáo dục đạo đức Phật giáo qua tổ chức đa

dạng các hoạt động ngoại khóa 101 3.4 Đánh giá tính khoa học, tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử tại thành phố Huế 105 3.4.1 Đánh giá của Chư tôn đức/Gia trưởng/Liên đoàn trưởng/ Huynh trưởng

về các biện pháp giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử tại thành phố Huế ……… 106 3.4.2 Đánh giá của thanh niên Phật tử về các biện pháp giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử tại thành phố Huế ……… 110 3.5 Thực nghiệm sư phạm 114 3.5.1 Mục đích thực nghiêm sư phạm ……… 114 3.5.2 Nội dung thực nghiêm sư phạm ……… 114 3.5.3 Đối tượng, thời gian và địa điểm thực nghiệm sư phạm ……… 114 3.5.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm ……… 115 3.5.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm ……… 126 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 130 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 131

3 Hướng phát triển của đề tài 134 TÀI LIỆU THAM KHẢO 135 DANH MỤC PHỤ LỤC 141

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

CÁC THUẬT NGỮ

1 Chư Tôn Đức Là một danh từ phức hợp được tạo bởi chữ “Chư” và

hai danh từ “Tôn giả” và “Đại đức” chữ “Chư” có nghĩa là các, chỉ cho số lượng nhiều, còn “Tôn giả” và

“Đại đức” là một danh từ chung, thường được dùng để xưng hô các vị Tăng Ni Phật giáo Như vậy “Chư Tôn Đức” có nghĩa là các Tăng (Ni) trong Phật giáo

2 Gia trưởng Là một người đứng đầu tổ chức Gia đình Phật tử, vị này

là cư sĩ Phật tử am hiểu Phật pháp, có uy tín trong Ban Trị sự cấp xã, Phường hay chi, Khuôn Vị này có trách nhiệm thâu nhận, giáo dục đoàn sinh vào GĐPT và lo các công việc đối ngoại liên quan đến GĐPT

3 Liên đoàn trưởng Là người trực tiếp điều hành, dẫn dắt, giáo dục các

đoàn sinh trong GĐPT, thi hành chỉ thị của Ban hướng dẫn nam nữ Phật tử, là người tổ chức các lớp huấn luyện Đội hay Chúng trưởng trong GĐPT, tổ chức các trại, triễn lãm văn nghệ và các công tác xã hội thuộc phạm vi GĐPT Liên đoàn trưởng từ 25 tuổi trở lên có

đủ tư cách, uy tín với Ban trị sự Giáo hội thì có thể lên làm Gia trưởng của GĐPT

4 Huynh trưởng Là một cư sỹ Phật tử (Nam hoặc Nữ) từ 18 tuổi trở lên,

người hiểu rõ và tự nguyện chấp nhận mục đích, tư tưởng của GĐPT, có lòng yêu trẻ, có tư cách đạo đức, uy tín, được Giáo hội tin cậy, đào luyện về kiến thức, khả năng chuyên môn, rèn luyện tinh thần ý chí, phụng sự đạo pháp

và dân tộc trực tiếp hướng dẫn, giáo dục TNPT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Nhận thức của Chư Tôn Đức/Gia trưởng/Liên đoàn trưởng/Huynh trưởng

về phẩm chất đạo đức Phật giáo cần được giáo dục cho thanh niên Phật tử 52 Bảng 2.2: Mức độ thực hiện nội dung giáo dục đạo đức Phật giáo hướng đến 54 Bảng 3.1: Đánh giá của CTĐ/GT/LĐT/HT về tính khoa học của các biện pháp GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử 106 Bảng 3.2: Đánh giá của CTĐ/GT/LĐT/HTvề tính khả thi của các biện pháp

GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử 107 Bảng 3.3: Đánh giá của CTĐ/GT/LĐT/HTvề tính cần thiết của các biện pháp

GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử 108 Bảng 3.4: Đánh giá của TNPT về tính khoa học của các biện pháp GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử 110 Bảng 3.5: Đánh giá của TNPT về tính khả thi của các biện pháp GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử 111 Bảng 3.6: Đánh giá của TNPT về tính cần thiết của các biện pháp GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử 112 Bảng 3.7: Mức độ biểu hiện hành vi đạo đức của TNPT sau thực nghiệm sư phạm 129

DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH ẢNH

Biểu đồ 2.1 Thực trạng phẩm chất đạo đức của thanh niên Phật tử hiện nay 49 Biểu đồ 2.2 Nhận thức của CTĐ/GT/LĐT/HT về mức độ cần thiết giáo dục đạo đức Phật giáo cho thanh niên Phật tử 51 Biểu đồ 2.3: Mức độ thực hiện nội dung giáo dục đạo đức Phật giáo nhằm điều chỉnh hành vi đạo đức, nhấn mạnh sự thực hành tự thân 59 Biểu đồ 2.4 Nhận thức của thanh niên Phật tử về tầm quan trọng của việc rèn luyện đạo đức Phật giáo 71 Biểu đồ 2.5: Mức độ rèn luyện nội dung đạo đức Phật giáo nhằm điều chỉnh hành vi đạo đức, nhấn mạnh sự thực hành tự thân 78 Biểu đồ 2.6: Thái độ tham gia rèn luyện đạo đức Phật giáo của thanh niên Phật tử 82 Biểu đồ 3.1: Nhận thức của TNPT về hoạt động rèn luyện đạo đức Phật giáo… 127 Hình 1.1: Sơ đồ quy trình tổ chức dạy học theo phương pháp đàm thoại… 33Hình 1.2: Sơ đồ quy trình tổ chức dạy học theo PP giảng giải, khuyên răn 35 Hình 1.3: Sơ đồ quy trình tổ chức dạy học theo PP kể chuyện 37 Hình 1.4: Sơ đồ quy trình tổ chức dạy học theo phương pháp giao việc 39 Hình 1.5: Sơ đồ quy trình tổ chức dạy học theo phương pháp thi đua 41 Hình 3.1: Sơ đồ thực hiện thiết kế chủ đề giáo dục đạo đức Phật giáo cho TNPT 92 Hình 3.2: Sơ đồ thực hiện tích hợp nội dung GDĐĐPG vào các hoạt động ngoại khóa cho TNPT 98 Hình 3.3: Sơ đồ thực hiện tăng cường giáo dục đạo đức Phật giáo qua tổ chức đa dạng các hoạt động ngoại khóa cho TNPT 103 Hình 3.4: Hoạt động quay số trúng thưởng (hoạt động 1) 120 Hình 3.5: Lễ tất niên năm Canh Tý tại Trung tâm nuôi dạy trẻ mồ côi khuyết tật 122 Hình 3.6: TNPT trao quà cho các gia đình khó khăn, người già neo đơn 125

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ những năm cuối thế kỷ XX, Việt Nam đã và đang xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Bên cạnh những thành tựu về đời sống và xã hội, sự tác động mạnh mẽ của chúng đã làm xuất hiện nhiều lo ngại về lối sống và đạo đức của một số bộ phận thanh thiếu niên hiện nay Theo thống

kê của Cục Cảnh sát hình sự - Bộ Công an, trong vòng ba năm từ năm 2016 đến

2018, toàn quốc đã phát hiện 13.794 vụ với 20.367 đối tượng là người dưới 18 phạm tội, trong đó: Giết người 183 vụ với 293 đối tượng; Cướp tài sản 475 vụ với 830 đối tượng; Cưỡng đoạt tài sản 88 vụ với 111 đối tượng; Cố ý gây thương tích 2.017 vụ với 3.797 đối tượng; Trộm cắp tài sản 5.565 vụ với 7.611 đối tượng; Cướp giật tài sản

505 vụ với 627 đối tượng Ngoài các tội danh trên, người dưới 18 tuổi còn phạm các tội khác với 4.961 vụ với 10.895 đối tượng Về lứa tuổi tội phạm: dưới 14 tuổi chiếm 4%, từ 16 tuổi chiếm 23%, từ 16 đến 18 tuổi chiếm 71% [38]

Trước thực trạng đó, việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là vô cùng quan trọng và cần thiết Vì thanh thiếu niên là chủ nhân tương lai của đất nước, là nguồn lao động dồi dào của dân tộc Từ đó, Thủ tướng chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã

ký quyết định ban hành kế hoạch thực hiện chiến lược phát triển thanh niên Việt

Nam giai đoạn thứ II (2016-2020) vào ngày 17 tháng 7 năm 2017: “Tăng cường

giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên, góp phần xây dựng thế hệ trẻ Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc, có ý thức tuân thủ pháp luật; có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội, có ước mơ, hoài bão đóng góp vào sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Phật giáo khi mới du nhập vào Việt Nam đã nhanh chóng trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hoá của dân tộc với tinh thần từ bi, hỷ xả, khoan dung, cứu giúp người gặp khó khăn Hơn nữa, những giá trị tinh thần đó có sức cảm hoá, lan toả mạnh mẽ hướng con người đến một đời sống đạo đức, giàu lòng vị tha, thương yêu và hoà hợp Bên cạnh đó, Phật giáo còn có thể kết hợp, giao lưu, hoà

quyện với những giá trị đạo đức truyền thống để hình thành nên văn hoá, lối sống và nhân cách con người Việt Nam Đến ngày nay, Phật giáo lại không ngừng tham gia đóng góp chấn hưng đạo đức dân tộc, cũng như giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên góp phần tích cực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Đối với Phật giáo, việc GDĐĐPG cho TNPT trở thành vấn đề quan tâm hàng đầu Với sự tổ chức, định hướng của Phật giáo qua các hoạt động GDĐĐ cho thanh thiếu niên là tu sỹ, TNPT và các thanh thiếu niên trên khắp cả nước nói chung Hệ thống các trường giáo dục Phật giáo từ Sơ cấp đến Đại học Phật giáo, còn có các khoá tu, khoá thiền cho giới trẻ tham gia tại nhiều ngôi chùa trên khắp cả nước đã đạt nhiều thành tựu đáng kể

Tp Huế được mệnh danh là “Kinh đô Phật giáo”, bởi số lượng “tín đồ Phật

giáo và những người có tín ngưỡng Phật giáo chiếm 85% dân số” [47, tr.5] Ở Huế,

Phật giáo đóng góp một di sản văn hoá đồ sộ và ảnh hưởng tới nhiều mặt đời sống, văn hoá, xã hội, nhiều chuẩn mực đạo đức có ý nghĩa đối với việc xây dựng con người, lối sống cộng đồng cư dân Huế, góp phần định hướng GDĐĐ cho thế hệ trẻ

là tin đồ PG ở Tp Huế Tuy nhiên, trước những biến động chung của toàn xã hội, đạo đức TNPT ở Tp Huế ít nhiều cũng bị ảnh hưởng Mặt khác, công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế còn nhiều hạn chế về mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức GD chưa thật sự phong phú dẫn tới việc giáo dục chưa đạt hiệu quả cao

Vì vậy, đề tài xây dựng cơ sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT và xác định thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế, từ đó đề xuất các biện pháp GDĐĐ phù hợp cho TNPT cả nước nói chung và TNPT tại Tp Huế nói riêng

Từ những lý do trên, nghiên cứu đề tài “Giáo dục đạo đức Phật giáo cho

thanh niên Phật tử tại thành phố Huế” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

2 Mục tiêu nghiên cứu

Xác định thực trạng GDĐĐPG cho TNPT và đề xuất các biện pháp GDĐĐPG cho TNPT tại Tp.Huế

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài tập trung thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT

- Nghiên cứu thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế

- Đề xuất các biện pháp GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

1.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình GDĐĐPG cho thanh niên Phật tử

1.2 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp và con đường GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế

5 Giả thuyết nghiên cứu

Hiện nay, phương pháp GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế chủ yếu theo hướng truyền thụ một chiều và hình thức tổ chức giáo dục chưa phong phú nên nhận thức của TNPT về rèn luyện các phẩm chất đạo đức còn hạn chế, mức độ rèn luyện đạo đức chưa thường xuyên

Nếu áp dụng đa dạng các phương pháp, con đường GDĐĐPG cho TNPT thì nhận thức của TNPT về rèn luyện các phẩm chất đạo đức được đầy đủ hơn và hành

vi sau khi rèn luyện sẽ được cải thiện

- 46 vị CTĐ/GT/LĐT/HT trực tiếp giáo dục TNPT tại Tp Huế

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu lý luận để phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá các vấn đề lý luận về nội dung, phương pháp và con đường GDĐĐPG cho TNPT Kết quả nghiên cứu lý luận là cơ sở khoa học để xây dựng cơ

sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi

Sử dụng phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi để xác định thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT và hoạt động rèn luyện ĐĐPG của TNPT tại Tp Huế

- Bảng hỏi xác định thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế trên đối tượng khảo sát là CTĐ/GT/LĐT/HT gồm các nội dung: Nhận thức về vai trò của công tác GDĐĐPG cho TNPT, mục tiêu GDĐĐPG cho TNPT, nội dung GDĐĐPG, phương pháp GDĐĐPG, con đường GDĐĐPG, các yếu tố ảnh hưởng đến công tác GDĐĐPG cho TNPT

- Bảng hỏi xác định thực trạng hoạt động rèn luyện ĐĐPG của TNPT tại Tp Huế gồm các nội dung: Nhận thức của TNPT về ĐĐPG và vai trò của GDĐĐPG đối với TNPT, mức độ rèn luyện phẩm chất ĐĐPG của TNPT, thái độ rèn luyện ĐĐPG, nội dung rèn luyện ĐĐPG, con đường rèn luyện ĐĐPG và các yếu tố ảnh hưởng đến rèn luyện ĐĐPG của TNPT

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Sử dụng phương pháp phỏng vấn để xác định thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT và hoạt động rèn luyện đạo đức Phật giáo của TNPT tại Tp Huế

- Phỏng vấn CTĐ/GT/LĐT/HT về các vấn đề: Vai trò của công tác GDĐĐPG cho TNPT, mục tiêu cho TNPT, nội dung GDĐĐPG, phương pháp GDĐĐPG, con đường GDĐĐPG và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác GDĐĐPG cho TNPT

- Phỏng vấn TNPT về các vấn đề như: Nhận thức về ĐĐPG và vai trò của ĐĐPG đối với TNPT, mức độ rèn luyện các phẩm chất ĐĐPG, thái độ rèn luyện

ĐĐPG, con đường rèn luyện ĐĐPG và các yếu tố ảnh hưởng đến rèn luyện ĐĐPG của TNPT

7.2.3 Phương pháp quan sát

Sử dụng PP quan sát để thu thập thông tin định tính về hoạt động tổ chức GDĐĐPG, nội dung, con đường, phương pháp giáo dục, các yếu tố ảnh hưởng đến GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế Ngoài ra, PP này còn được sử dụng để thu thập các thông tin định tính về hoạt động rèn luyện ĐĐPG của TNPT và sự thay đổi về hành vi đạo đức của TNPT khi rèn luyện ĐĐPG của TNPT

PP quan sát được thực hiện đối với cả CTĐ/GT/LĐT/HT lẫn TNPT Quá trình quan sát sẽ được quay video và chụp hình

7.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm trên đối tượng TNPT của câu lạc bộ Phật học ứng dụng

Liễu Quán - Tp Huế nhằm kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu: “Nếu áp dụng đa

dạng các PP, con đường GDĐĐPG cho TNPT thì nhận thức của TNPT về rèn luyện các phẩm chất đạo đức được đầy đủ và hành vi sau khi rèn luyện sẽ được cải thiện tích cực hơn”

7.3 Phương pháp xử lý số liệu

Sử dụng phần mềm Excel để xử lý các số liệu thu thập được từ PP khảo sát bằng bảng hỏi Phân tích, so sánh, đánh giá các thông tin thu thập được từ PP phỏng vấn, phương pháp quan sát và phương pháp TNSP

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận – kiến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn có kết cấu 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận về GDĐĐPG cho TNPT

- Chương 2: Thực trạng công tác GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế

- Chương 3: Các biện pháp GDĐĐPG cho TNPT tại Tp Huế

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC PHẬT

GIÁO CHO THANH NIÊN PHẬT TỬ

1.1 Tổng quan nghiên cứu giáo dục đạo đức Phật giáo

1.1.1 Trên Thế giới

Từ khi xã hội loài người hình thành đã xuất hiện hình thái giáo dục Tuỳ vào mỗi lĩnh vực, mỗi hoạt động trong cuộc sống mà có sự giáo dục, truyền tải khác nhau Giáo dục đạo đức, giáo dục nhân cách con người cũng bắt đầu được hình thành Sự xuất hiện các nhà giáo dục vĩ đại lỗi lạc, từ cổ đến kim, từ Đông sang Tây phải kể đến: Đức Phật Thích Ca Mâu Ni (563 - 483 TCN) tại Ấn Độ, ở Trung Quốc có Khổng Tử (551 - 497 TCN), Lão Tử (khoảng thế kỷ VI - V TCN) v.v Đối với phương Tây có Socrate (469 -

399 TCN), Aritote (384-322 TCN) Đến thời kỳ cận và hiện đại có Immanuel Kant (1724 - 1804), Jeremy Bentham (1784 - 1832), Stuart Mill (1806 - 1873), V.I Lenin (1870 - 1924), v.v Các tư tưởng, quan điểm giáo dục của các nhà giáo dục vĩ đại vẫn còn sức ảnh hưởng, lan toả mạnh mẽ cho đến ngày hôm nay

Nghiên cứu về GDĐĐPG cho TNPT trên Thế giới được các nhà nghiên cứu đề cập ở nhiều góc độ khác nhau, nhưng tập trung vào hai hướng nghiên cứu chính là: Nghiên cứu nội dung GDĐĐPG và nghiên cứu hình thức GDĐĐPG

Thứ 1: Nghiên cứu nội dung giáo dục đạo đức Phật giáo

Các nghiên cứu này tập trung phân tích những nội dung, giá trị cơ bản của ĐĐPG và GDĐĐPG trong xu thế hiện đại, gồm có:

Nghiên cứu về đạo đức học Phật giáo, Hammalawa Saddhatissa (1997) đã phân tích các khái niệm đạo đức theo tinh thần PG và đồng thời so sánh các nét tương đồng trong quan điểm về đạo đức phương Đông và phương Tây và giữa các

bộ phái PG Đặc biệt đã hướng dẫn người phương Tây tiếp cận đạo đức trong giới luật PG truyền thống và chỉ dẫn họ thực hành theo con đường của đức Phật [45] Damien Keown (2000) đã trình bày bản chất của ĐĐPG và mối liên quan ĐĐPG với đạo đức sinh học Ngoài ra, Damien Keown còn tập trung nghiên cứu

các vấn đề đạo đức hiện đại như thú vật và môi trường, tình dục, chiến tranh và

khủng bố, phá thái, tự tử, v.v theo quan điểm của Phật giáo [1]

Nghiên cứu về nội dung ĐĐPG và ảnh hưởng của niềm tin đối với PG của thanh thiếu niên Hồng Kông, Yeung & Chow (2010) đã tiến hành phỏng vấn đối với

22 học sinh trong độ tuổi từ 13 đến 17 về ảnh hưởng của đạo Phật đến cuộc sống hàng ngày Kết quả cho thấy, một số nội dung của PG như Nghiệp báo và Luân hồi, buông xả, năm giới, từ bi, v.v đã có ảnh hưởng tích cực đến đời sống của thanh thiếu niên, thể hiện qua việc các em kiểm soát được cảm xúc của mình, có cái nhìn tích cực

hơn trong cuộc sống và có quan hệ tốt hơn với mọi người [6]

Nghiên cứu về đạo Phật vì cuộc sống con người, K.Sri Dhammananda (2001)

đã phân tích các nội dung và phương pháp giáo dục ĐĐPG như: Những nguyên tắc ứng xử Phật giáo vì phẩm cách con người; Tại sao có đạo Phật, mục đích cuộc sống

và phẩm cách con người; Cuộc sống mong manh, cái chết là chắc chắn Tác giả cũng chỉ ra các giá trị, quan điểm của đạo Phật về nhân sinh quan, thế giới quan, về bản chất cuộc đời và con người, khổ đau hay hạnh phúc [18]

Nghiên cứu về vai trò của đạo đức Phật giáo trong giáo dục, Dissanayake Mudiyanselage Kasun Dharmasiri (2019) đã tìm hiểu nội dung GDĐĐPG để xây dựng một nền giáo dục tốt hơn cho xã hội Tác giả giải thích giáo dục trong giáo lý Phật giáo có thể được nổi bật với sự tham chiếu đến ba loại khái niệm PG: Hoằng pháp (thuyết giảng giáo lý đạo Phật), Nghe pháp (nghe giáo lý đạo Phật) và Đàm luận pháp (thảo luận về giáo lý đạo Phật) Đồng thời, tác giả còn đề cập đến Tứ Vô Lượng Tâm đó là Từ (lòng trìu mến), Bi (tâm tốt), Hỉ (niềm vui cảm thông) và Xả (thanh thản) làm kim chỉ nam để trở thành một người hoàn hảo trong xã hội Theo Dharmasiri mục đích của GDPG là một công việc xã hội, thực hành Bồ tát hạnh, nghĩa vụ tôn giáo và xã hội của con người Mục tiêu cuối cùng của GDPG hoạt động như một quá trình tâm lý và nó tập trung vào sự biến đổi tâm lý của một hành

vi con người Sự chuyển đổi tâm lý này dẫn dắt con người từ cuộc sống phàm phu (thế gian) lên đến siêu thế (cấp độ tâm linh) [19]

Như vậy, các nghiên cứu trên đã phần nào xác định khái niệm, nội dung cơ bản của GDĐĐPG trên nhiều khía cạnh Tuy nhiên, các nghiên cứu vẫn chưa thấy đề cập đến việc GDĐĐPG cho các thanh niên tin đồ và chưa thấy quan tâm nghiên cứu đến các hình thức cũng như phương pháp tổ chức các hoạt động GDĐĐPG

Thứ 2: Nghiên cứu phương pháp giáo dục đạo đức Phật giáo

Những nghiên cứu tập trung vào những phương pháp GDĐĐPG dựa trên nền tảng nội dung đạo đức Phật giáo Với các nghiên cứu nổi bật như:

D.T Suzuki và các cộng sự (1957) đã xác định được sự liên hệ mật thiết giữa thiền và tâm lý học, mở đầu cho sự khám phá mới của thiền và trị liệu trong lĩnh vực của cuộc sống phương Tây PP thiền của Suziki là một liệu pháp phân tâm học nhằm giải thoát con người khỏi những triệu chứng thần kinh, những ức chế và

những sự khác thường trong tính cách con người [50]

Nghiên cứu sự thực hành năm giới cho thanh thiếu niên tại Thái Lan về việc sử dụng rượu, Newman và cộng sự (2006) đã tiến hành phỏng vấn 20 trường hợp cá nhân,

tổ chức cho 80 học sinh tham dự phỏng vấn và điều tra bằng bảng hỏi đối với 2.064 học sinh phổ thông tại 03 tỉnh của Thái Lan về việc uống rượu và thái độ đối với việc uống rượu Kết quả cho thấy, thanh niên thực hành Năm giới ít uống rượu hơn, ít rơi

vào trạng thái say rượu, đồng thời có thái độ không đồng tình với việc uống rượu [3]

Nghiên cứu về áp dụng PP thiền Anapana (Thiền Định), Ronal Alexander (2009)

đã chủ trương thực tập thiền tỉnh giác về hơi thở của PG để rèn luyện tâm thức, tăng cường nghị lực và sự kiên nhẫn Ông khẳng định lợi ích của thiền Anapana là: “Khi làm bất kỳ việc gì, tự nhiên khả năng tập trung đó sẽ được phát huy Và quyết tâm, kiên trì bền bỉ sẽ đóng góp rất lớn cho sự thành công” [4]

ErickTsiknopouls (2013) trình bày 04 phương pháp GD (Tứ nhiếp pháp) mang lại lợi ích trong cuộc sống mọi người, gồm: Rộng lượng; Lời lẽ dễ thương; Hành

động có lợi; Hành động giống nhau Erick cho rằng: “Bốn phương pháp hướng dẫn

là những công cụ mang lại lợi ích cho người khác thông qua phương tiện của chính

họ như một tác nhân tích cực trong cuộc sống, tham gia và liên quan đến những

người khác và chúng sinh hữu tình Bốn phương pháp này có thể sử dụng trong

nhiều tình huống khác nhau và cho các mục đích khác nhau” [65]

Thanissaro (2018) nghiên cứu về ảnh hưởng của việc thờ Phật tại nhà đối với thanh thiếu niên Anh quốc, đã có 417 thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 13 đến 20 tham gia trả lời trực tiếp bảng hỏi được phát hành tại các chùa hoặc trả lời qua mạng

xã hội Facebook Kết quả cho thấy, 70% thanh thiếu niên sống trong gia đình có không gian thờ Phật tại nhà có thái độ kính trọng cha mẹ và thực hành tu tập thường xuyên hơn Số thanh niên này có thái độ vui vẻ và có tinh thần tập thể cao hơn ở trường và có

thái độ nghiêm khắc đối với việc sử dụng các chất gây nghiện [5]

Tại nước Anh, nghiên cứu về PP chánh niệm đang được áp dụng trong hầu hết các trường học để cải thiện sức khoẻ và nâng cao thành tích học tập của học sinh Mặc dù, PP chánh niệm có nguồn gốc từ PG, những tính phổ biến của PP này trong các lớp học và nơi làm việc đã được lan toả ngày một nhiều và đa dạng tại xứ sở

sương mù Theo The Mindfulness Intiative thì: “Chánh niệm đang được sử dụng

trong các trường Trung Tiểu học, Cao đẳng và Đại học, để giúp trẻ em, sinh viên và giảng viên cải thiện sự tập trung, sự chú ý, bản lĩnh giải quyết vấn đề xung đột và khả

năng thấu cảm của người học” [2]

Nghiên cứu về PP tiếp cận đạo đức Phật giáo đối với các xã hội bền vững,

Kanchan Saxena (2019) cho rằng chúng ta nên vun đắp tình hữu nghị, tình bạn thương mến, lòng từ bi, tinh thần phục vụ đồng bào và những phẩm chất tính cảm khác mà đã được đức Phật giảng dạy trong kinh điển Kanchan nhấn mạnh để xây dựng một xã hội bền vững cần dựa trên các giá trị cơ bản nhất định, đó là giá trị đạo đức Phật giáo cung cấp môi trường lành mạnh và hoà bình [46]

Tóm lại, các nghiên cứu trên chỉ tập trung vào các phương pháp thực hành thiền định, chánh niệm tĩnh giác Chỉ có nghiên cứu của Thanissaro (2018) và Newman (2006) đã nhắc đến hình thức thực hành ngũ giới và PP giáo dục qua không gian thờ cúng tại gia đình Tuy nhiên, các PP, hình thức GDĐĐPG cho TNPT cho đến nay ít được các nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm Vì thế về PP

và hình thức giáo dục chưa phong phú và đa dạng

1.1.2 Tại Việt Nam

Phật giáo là một tôn giáo có quá trình tồn tại cùng dân tộc Việt Nam gần 2000 năm Cho nên đã có đóng góp hữu ích cho sự phát triển của đất nước và dân tộc Bên cạnh đó, GDĐĐPG cho thanh niên tin đồ đã trở thành đề tài nghiên cứu thu hút nhiều học giả trong nước Các nghiên cứu có thể chia thành hai nhóm chính: Nghiên cứu nội dung GDĐĐPG và nghiên cứu PP, hình thức GDĐĐPG cho TNPT

Thứ 1: Nghiên cứu nội dung giáo dục đạo đức Phật giáo

Ấn phẩm Đạo đức Phật giáo trong thời hiện đại của Viện nghiên cứu Phật học

Việt Nam ấn hành (1993) gồm 37 bài viết của nhiều tác giả khác nhau Nội dung chủ yếu đề cấp đến nội dung GDĐĐPG và những đóng góp của chúng trong việc bảo tồn và phát huy truyền thống văn hoá tinh thần cũng như đời sống xã hội của đất nước trong thời đại hiện nay [17]

Tác phẩm Đạo đức học Phật giáo của Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn

hành (1995) gồm 34 bài viết của nhiều tác giả trong và ngoài nước Hầu hết, những bài viết đều nêu lên những phạm trù cơ bản trong ĐĐPG, làm rõ các nội dung về giới, nhân quả, nghiệp báo, từ bi, thiền định v.v Theo các tác giả, trong xu thế ngày nay việc GDĐĐPG là vấn đề cần thiết, và cần được quan tâm nghiên cứu [16] Nghiên cứu Phật pháp khái luận, Thích Chơn Thiện (1997) đã trình bày những nội dung cơ bản của GDĐĐPG trong Tứ diệu đế, thuyết nhân quả, luân hồi, v.v và những giá trị sâu sắc khác của ĐĐPG, giúp cho người học Phật có cái nhìn sâu sắc

và khái quát hơn về nội dung ĐĐPG [53]

Nghiên cứu về ảnh hưởng giáo lý PG trong đời sống đạo đức của xã hội Việt

Nam, Tạ Chí Hồng (2003) đã khái lượt các nét cơ bản trong ĐĐPG như: luật nhân

quả, thuyết nghiệp, triết lý vô ngã, tinh thần Bi - Trí - Dũng Đặc biệt, tác giả còn phân tích những ảnh hưởng của PG trong đời sống xã hội Việt Nam và đề xuất một

số giải pháp về định hướng của ĐĐPG với đời sống xã hội Việt Nam [29]

Ấn phẩm Những gì đức Phật đã dạy của Thích Minh Châu (2007) là tập hợp

những bài giảng pháp, những bản dịch về ĐĐPG trên từng lĩnh vực cụ thể của Hoà

thượng Tác giả cũng đề cập đến những vấn đề cơ bản về GDĐĐPG như Giới, Định, Tuệ, giải thoát, hạnh phúc, v.v với mục đích GDĐĐ cho tín đồ Phật tử [10]

Lê Văn Đính (2007) đã chỉ ra những điểm tích cực trong việc vận dụng ĐĐPG

để giáo dục đạo đức cho đoàn sinh của GĐPT như: Những giá trị đạo đức Phật giáo

góp phần ngăn chặn tệ nạn xã hội và xung đột ngoài đường [21]

Lê Hữu Tuấn (2010) đã phân tích ảnh hưởng của PG đối với tuổi trẻ ngày nay Tác giả đã chỉ ra nội dung cơ bản giáo lý PG như khổ và nguyên nhân của khổ và đặt

ra câu hỏi làm sao để giới trẻ sống tốt trong thế giới ngày này đang có nhiều biến đổi Trên nền tảng giá trị ĐĐPG, tác giả khuyến nghị tuổi trẻ phải dấn thân, đương đầu với khó khăn, phải học, hiểu và thấm nhuần tư tưởng “sự phụ thuộc lẫn nhau” của đạo Phật

và điều cần thiết là lập cho mình một đời sống tâm linh [61]

Ấn phẩm Giáo dục đạo đức Phật giáo trong trường học và xã hội của Thích Nhật

Từ chủ niên (2019) gồm 37 bài tham luận của các học giả nghiên trong nước Các bài tham luận chủ yếu tập trung nói về GDĐĐPG trong xã hội, GDĐĐPG vào nhà trường, GDĐĐPG cho thanh thiếu niên - học sinh và sinh viên[59]

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên tập trung nghiên cứu về nội dung GDĐĐPG qua các giáo lý Phật giáo căn bản như: Nhân quả, nghiệp báo, Tam vô lậu học, Từ bi,v.v và ảnh hưởng của Phật giáo đến đạo đức của người Phật tử tín đồ

Thứ 2: Nghiên cứu phương pháp, hình thức GDĐĐPG cho TNPT

Nghiên cứu về xứ mệnh Gia đình Phật tử, Lữ Hồ (1964) đã trình bày mục tiêu

thành lập tổ chức Gia đình Phật tử, đó chính là nâng cao giá trị của một phong trào GDĐĐ cho thanh thiếu nhi Phật tử Việc GDĐĐ cho thanh thiếu nhi không phải bằng PP kinh viện hay độc đoán mà là PP thực tiễn chú trọng vào giáo lý, văn nghệ, hoạt động thanh niên xã hội và kỷ luật của tổ chức nhằm chuyển hoá bản chất hiếu

động của tuổi trẻ, rèn luyện ý chi, đạo đức, phụng sự một nhiệm vụ kép: “Tổ quốc

phương pháp GD phân tích tâm lý đối tượng giáo dục từ đó đưa ra hình thức GD phù hợp Lý Kim Hoa cũng chỉ ra sự tương quan mật thiết giữa văn hoá, chính trị,

xã hội với PG và ảnh hưởng của PG đối với chúng [26]

Nghiên cứu về ảnh hưởng của giới luật PG trong GDĐĐ cho thanh niên Việt Nam hiện nay, Hoàng Văn Nam (2010) đã phân tích nội dung của Năm giới cho người Phật tử tại gia và ý nghĩa của giới luật nói chung, tác giả cũng đưa ra những nhận định về ảnh hưởng của giới luật PG đối với việc GDĐĐ thanh niên thể hiện ở các khía cạnh: GD tư tưởng ĐĐ, GD niềm tin và lý tưởng ĐĐ, GD nghĩa vụ và hành

vi ĐĐ [36]

Nghiên cứu Vài vấn đề về Phật giáo và Nhân sinh, Thích Chúc Phú (2013) đã

làm sáng tỏ một số vấn đề về đạo đức và lối sống: Nghệ thuật giáo tiếp, ứng xử với tiền bạc và tài sản, nghi lễ đời sống, mười chuẩn mực đạo đức, chuyển hoá dục vọng, v.v và đưa ra phương pháp GDĐĐ “Kinh viện” để cải thiện các mối quan hệ thầy - trò, cha mẹ - con cái, vợ - chồng, cá nhân - bạn bè, anh em - thân tộc, quản lý

- nhân viên, nhà nước và công dân thông qua những lời dạy của đức Phật trong kho tàng Kinh - Luật - Luận PG [41]

Nghiên cứu về đạo đức Phật giáo với công tác giáo dục thanh niên tin đồ Phật

giáo Thừa Thiên Huế hiện nay, Ngô Văn Trân (2013) đã đề cập khá sâu sắc ĐĐPG,

luận án còn giới thiệu mô hình tổ chức Gia đình Phật tử - một mô hình GDĐĐ cho thanh thiếu niên tin đồ Phật tử tại Huế, đề cập các chủ thể tham gia GDĐĐ cho thanh niên tín đồ tại Huế và đề xuất những giải pháp nhằm phát huy công tác GDĐĐ thông qua GĐPT Song, đề tài nghiên cứu trên mặt tài liệu và lý luận chưa

đi vào khảo sát thực tế thực trạng về kết quả của GDĐĐPG cho TNPT tại Huế [58]

Nghiên cứu về triết lý GDĐĐPG nguyên thuỷ, Thích Vinh Đạo (2016) đã trình bày phương pháp GD qua Giới - Định - Tuệ: “đạo đức Phật giáo là sự trình bày

phương pháp rèn luyện thân tâm dựa trên nhận thức đúng (Tuệ) về các giá trị chuẩn mực (Giới) đưa đến chánh niệm tĩnh giác (Định) được biểu hiện qua hành động đem lại hạnh phúc cho tự thân và tha nhân” và mục đích để hoàn thiện nền GDĐĐPG

bằng nền tảng triết lý ĐĐPG nguyên thuỷ như: đạo đức học quy chuẩn, đạo đức học

chiều sâu, đạo đức học chức năng, và môi trường lý tưởng để rèn luyện đạc đức học Phật giáo [20]

Nghiên cứu về Gia đình Phật tử với việc giáo dục thanh niên là tín đồ Phật giáo ở Đồng Nai hiện nay, Nguyễn Thị Minh Phượng (2014) đã khảo sát thực trạng công tác GDĐĐ cho TNPT của tổ chức GĐPT, đặt ra những vấn đề hiện nay và đề xuất biện pháp pháp huy những mặt tích cực của công tác GDĐĐ cho TNPT [42] Nghiên cứu giáo dục về đạo đức và lối sống của Phật giáo trong Xã hội Việt Nam hiện nay, Hoàng Văn Chung và Phạm Thị Chuyền (2016) đã phân tích mục đích, nội dung, phương thức GDĐĐPG qua: Không gian thờ cúng; thực hành PG; thực hành nghi lễ; thực hành tu tập; không gian gia đình; phương tiện truyền thông

và nhận định rằng PG đã và sẽ có những đóng góp rất ý nghĩa và hết sức thiết thực vào công cuộc xây dựng ĐĐ và lối sống mới cho con người Việt Nam [12]

Nghiên cứu về GDĐĐPG cho Tăng Ni sinh viên của Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế, Hoàng Lệ (2019) đã khảo sát thực trạng hoạt động GDĐĐPG và đề xuất các biện pháp GDĐĐPG cho Tăng Ni sinh viên của Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế Tuy nhiên, đối tượng nghiên cứu của đề tài là Tăng Ni trẻ về bản chất các hình thức GD cho Tăng Ni khác với TNPT Vì vậy, đề tài này đã thừa và phát triển PP tổ chức thực hiện nghiên cứu của tác giả nhằm bổ sung tính khoa học của nghiên cứu [34]

Tóm lại, các nghiên cứu trên chủ yếu đề xuất các phương pháp “Kinh viện”, nặng về lý thuyết, thiếu sự trải nghiệm cho TNPT Trong đó, nghiên cứu của Hoàng Văn Chung và Phạm Thị Chuyên (2016) đã trình bày khá đầy đủ các phương pháp GDĐĐ cho TNPT hiện nay Tuy nhiên, các nghiên cứu theo hướng này có số lượng khá khiêm tốn, phương pháp giáo dục cũng không đa dạng mặc dù các công trình đã bước đầu chú trọng nghiên cứu, phân tích những phương pháp, hình thức GDĐĐPG cho TNPT

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Giáo dục

Ngay từ thuở ban sơ, khi thế giới bắt đầu hình thành, do bản năng sinh tồn các loài động vật kể cả con người đã biết dạy nhau cách để sồng, cách để tồn tại Hiểu

một cách đơn giản, đó chính là giáo dục

Từ Education (Giáo dục) vốn xuất phát từ Educare (tiếng LaTinh) Chữ E xuất phát từ chữ Out nghĩa là làm xuất ra; Chữ ducare có nghĩa như động từ To lead là dẫn dắt, lôi kéo Từ đó, Educare nghĩa là dẫn dắt, hướng dẫn để làm phát khởi

những khả năng tiềm ẩn Sự dẫn dắt này nhằm đưa con người từ chỗ không biết đến biết, từ xấu đến tốt, từ thấp kém đến cao thượng, từ không hoàn thiện đến hoàn thiện Vậy giáo dục là cách thức làm bộc lộ những khả năng tiềm ẩn của người được giáo dục

Ở phương Tây, theo quan niệm của Aritote (384 - 322 TCN), giáo dục là để

phát triển những khả năng của con người, đặc biệt là tâm trí, để người ta có thể

thưởng ngoạn được chân lý cuối cùng, cái đẹp và những điều thiện lành; Platon (427

- 347 TCN), giáo dục là để phát triển hoàn thiện cơ thể và tâm hồn của học sinh;

Durkheim (1858 - 1917), giáo dục là sự xã hội hóa thế hệ trẻ; Còn đối với C Mác

(1818 - 1883) lại cho rằng: “Giáo dục không chỉ được coi là phương thức làm giàu

tri thức cho con người, phục vụ cho xã hội, mà quan trọng hơn giáo dục là cách thức làm cho con người được phát triển toàn diện các năng lực của mình” [55 Tr.15]

Ở phương Đông, trong tiếng Hán, chữ 教育 (Giáo dục): 教 (giáo): giáo hóa, 育 (dục): dưỡng dục, nuôi dưỡng Vậy giáo dục bao hàm hai mặt đó là sự rèn luyện về con đường tinh thần nhằm phát triển tri thức, tình cảm đạo đức và săn sóc về mặt thể chất

Trong Từ điển Tiếng Việt, “Giáo dục” có 2 định nghĩa: “Một (động từ) là hoạt

động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra; Hai (danh từ) là hệ thống các biện pháp và cơ quan giảng dạy giáo dục của một nước” [63, tr.379]

Theo Trần Thị Hương (2014), giáo dục có hai nghĩa rộng và hẹp: [32]