Nguyên lý lý luận văn học phân tích những yếu tố bất thường trong các tác phẩm chữ người tủ tù – nguyễn tuân, số đỏ vũ trọng phụng, mảnh trăng cuối rừng của nguyễn minh châu

Trong nền văn học nước ta đã có biết bao người sáng tác văn học nhưng không phải ai cũng tạo nên được tác phẩm đặc sắc, sáng tạo. Không phải bất kì ai cầm bút và giấy lên sẽ múa bút thành văn được, muốn tạo nên được một tác phẩm chân chính là phải có sự sáng tạo, đổi mới, cũng như phải có ý nghĩa thiết thực trong cuộc sống. Đôi khi một tác phẩm hay không chỉ vì ngôn từ hoa mỹ hay cốt truyện đặc sắc mà đôi khi chỉ với một chi tiết nhỏ, 1 yếu tố bất thường thì cũng sẽ làm nên tên tuổi cho tác phẩm. Những yếu tố bất thường đó ta sẽ đi tìm hiểu qua 3 tác phẩm: Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân; Số đỏ của Vũ Trọng Phụng; Mảnh trăng cuối rừng của Nguyễn Minh Châu. Mà những yếu tố bất thường mang sức chứa lớn về cảm xúc, tư tưởng giúp tác phẩm văn chương phản ánh được cuộc sống cả ở bề rộng và bề sâu, khám phá được những triết lý nhân sinh sâu sắc. Nó thể hiện điều gì đó trong số phận tính cách nhân vật, mang giá trị nhân đạo, giá trị hiện thực, tư tưởng trong tác phẩm thể hiện nghệ thuật tác phẩm, phong cách tác giả và phản ánh phong cách nghệ thuật của nhà văn.

ĐỀ 1: PHÂN TÍCH NHỮNG YẾU TỐ BẤT THƯỜNG TRONG CÁC TÁC PHẨM:

CHỮ NGƯỜI TỦ TÙ – NGUYỄN TUÂN, SỐ ĐỎ - VŨ TRỌNG PHỤNG, MẢNH

TRĂNG CUỐI RỪNG CỦA NGUYỄN MINH CHÂU

BÀI LÀM

Trong nền văn học nước ta đã có biết bao người sáng tác văn học nhưng không phải ai cũng tạo nên được tác phẩm đặc sắc, sáng tạo Không phải bất kì ai cầm bút và giấy lên sẽ "múa bút thành văn" được, muốn tạo nên được một tác phẩm chân chính là phải có sự sáng tạo, đổi mới, cũng như phải có ý nghĩa thiết thực trong cuộc sống Đôi khi một tác phẩm hay không chỉ vì ngôn từ hoa mỹ hay cốt truyện đặc sắc mà đôi khi chỉ với một chi tiết nhỏ, 1 yếu tố "bất thường" thì cũng sẽ làm nên tên tuổi cho tác phẩm Những yếu tố "bất thường" đó ta sẽ đi tìm hiểu qua 3 tác phẩm: Chữ người tử

tù của Nguyễn Tuân; Số đỏ của Vũ Trọng Phụng; Mảnh trăng cuối rừng của Nguyễn Minh Châu Mà những yếu tố bất thường mang sức chứa lớn về cảm xúc, tư tưởng giúp tác phẩm văn chương phản ánh được cuộc sống cả ở bề rộng và bề sâu, khám phá được những triết lý nhân sinh sâu sắc Nó thể hiện điều gì đó trong số phận tính cách nhân vật, mang giá trị nhân đạo, giá trị hiện thực, tư tưởng trong tác phẩm thể hiện nghệ thuật tác phẩm, phong cách tác giả và phản ánh phong cách nghệ thuật của nhà văn

Đầu tiên là tác phẩm "Chữ người tử tù" của Nguyễn Tuân Nguyễn Tuân (1910-1987), sinh ra trong một gia đình nhà Nho khi Hán học đã tàn Quê ở làng Mọc, nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội, khi còn nhỏ, Nguyễn Tuân

đã theo gia đình sống ở nhiều tỉnh thuộc miền Trung Ông học đến cuối bậc Thành chung (tương đương với cấp THCS hiện nay) ở Nam Định Sau khi học xong thì về

Hà Nội viết văn, làm báo Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, ông đến với cách mạng, tự nguyện dùng ngòi bút phục vụ hai cuộc kháng chiến của dân tộc Không những thế, ông còn là một nhà văn lớn, một người nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp và đã có những đóng góp không nhỏ đối với nền văn học Việt Nam hiện đại, đó là thúc đẩy thể tùy bút, bút kí đạt tới trình độ nghệ thuật cao, góp phần làm phong phú cho ngôn ngữ văn học của dân tộc Đặc biệt Nguyễn Tuân được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật vào năm 1996 Ông đã viết rất nhiều

tác phẩm và “chữ người tử tù” cũng là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của ông Mà để nói về cái hay của tác phẩm này ta không thể không nhắc tới yếu tố bất thường được thể hiện qua cảnh cho chữ, đây là "một cảnh tượng xưa nay chưa từng có" vì thường người ta cho chữ sẽ ở những nơi sang trọng, tao nhã nhưng trong tác phẩm này tác giả lại viết cảnh cho chữ ở một nhà giam tăm tối, nơi mà đầy những cái xấu trú ngụ Đặc biệt hơn cảnh cho chữ được xây dựng từ những sự đối lập tương phản của sự vật, đối lập giữa sự tối tăm của phòng giam chật hẹp, bẩn thỉu với ánh sáng đỏ hồng của bó đuốc rực sáng "tẩm dầu rọi lên ba cái đầu người" Đối lập với sự bẩn thỉu của nhà lao, mùi ẩm mốc của đất, nền nhà đầy mạc nhện, phân chuột, phân gián với mùi thơm bốc lên từ thỏi mực và phiến giấy trắng tinh Hơn cả đó là sự đối lập giữa cái dơ ruốc của nơi nhà giam đê hèn, là nơi hủy hoại nhân tính con người với thiên lương trong sáng, khí phách hiên ngang của người tử tù Không những thế, sự đối lập bất thường còn được thể hiện qua hình ảnh người cho chữ và người xin chữ Người cho chữ lại là một tử tù, cổ đeo gông, chân mang xiềng xích nhưng vẫn trong một tư thế ung dung, thong thả, tự tại Đối lập với đó thì người xin chữ là một người

có uy quyền, đại diện cho pháp luật nhưng lại trong tư thế khúm núm, run run, kính trọng bưng chậu mực cho người tử tù và chắp tay vái lạy khi được lời khuyên Hay yếu tố bất thường còn thể hiện qua hình ảnh của viên quan coi ngục, dù sống ở cái nơi tăm tối, đầy rẫy những điều xấu xa, tệ hại nhưng vẫn giữ được thiên lương trong sáng, vẫn giữ được thú vui chơi chữ tao nhã, tanh cao đến vậy Tất cả điều này cũng cho thấy sự thắng thế của cái đẹp, cái tốt đã chiến thắng được cái xấu, cái ác Dù ở đâu, bất kỳ hoàn cảnh nào thì cái đẹp vẫn luôn chiến thắng cái xấu cũng như sự chiến thắng của ánh sáng với bóng tối Ánh sáng của cái đẹp sẽ dẫn dắt chỉ đường cho con người đến với cái thiện, đến với những điều tốt đẹp Hành động vái lạy của viên coi ngục đối với người tử tù cũng nói lên cái đẹp sẽ cảm hoá được con người, nó dẫn dắt con người đến với thiên lương trong sáng và tránh xa những điều xấu xa, tồi tệ

Tiếp theo là đến với tác phẩm số đỏ của Vũ Trọng Phụng, Vũ Trọng Phụng (1912-1939) là một nhà văn, nhà báo nổi tiếng của Việt Nam vào đầu thế kỷ 20 Tuy thời gian cầm bút rất ngắn ngủi nhưng ông đã để lại một kho tác phẩm đáng kinh ngạc: hơn 30 truyện ngắn, 9 tập tiểu thuyết, 9 tập phóng sự, 7 vở kịch, cùng một bản dịch vở kịch từ tiếng Pháp, một số bài viết phê bình, tranh luận văn học và hàng trăm

bài báo viết về các vấn đề chính trị, xã hội, văn hoá Và tác phẩm “Số đỏ” là một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông, một số đoạn tích của tác phẩm này cũng được đưa vào sách ngữ văn của nước ta Bằng ngòi bút trào phúng độc đáo của mình,Vũ Trọng Phụng đã đặt tên cho tác phẩm của mình là Số đỏ, nhan đề gây tiếng cười thâm thúy bởi thường thì nghĩa của từ “số” là số phận, là cuộc sống, “đỏ” là sự may mắn Tổng quan tac phẩm này thì “số đỏ” ở đây chính là sự may mắn đầy bi kịch, một nghĩa ẩn ý sâu sắc trong nhan đề tác phẩm làm nên nét kịch tính tạo sự tò mò, chú ý cho người đọc Thông qua nhan đề “Số đỏ” tác giả đã lên án gay gắt cái xã hội tư sản thành thị Việt Nam đang chạy theo lối sống văn minh rởm hết sức lố lăng đồi bại đương thời Đồng thời nó còn gợi lên một số phận của những con người học đòi trưởng giả mà “lai căng” cái văn hóa rởm gợi lên cái” đỏ” may man đáng thương Như nút thắt mở đầu tác phẩm chỉ rõ cho người đọc tính phi lí, nực cười của xã hội đương thời đang làm băng hoại giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Mà bởi ông là một nhà văn hiện thực, ông luôn quan tâm sâu sắc đến môi trường xã hội, xem đó là cơ sở để giải thích tính cánh nhân vật cũng như hướng đi cho tác phẩm nên ông rất chú ý xây dựng những tình huống trào phúng làm nền cho nhân vật hài xuất hiện Ví dụ như trong tiểu thuyết Số đỏ, mâu thuẫn trào phúng nằm ngay trong chương truyện số XV “Hạnh phúc của một tang gia” Thông thường tang gia phải là bất hạnh, cái không khí bao trùm lên một gia đình có tang phải là cái không khí buồn đau, ảm đạm Nhưng ở đây cái chết của cụ Tổ đã đem đến cho toàn gia một niềm hạnh phúc hoan hỉ Đọc nhan đề

ta đã thấy cái mâu thuẫn và vô số các câu hỏi được đặt ra như: Tang gia mà lại hạnh phúc ư? Cái chết của người thân mà lại đem đến cho những người còn sống một niềm hạnh phúc hay sao? Điều này thật trái khoáy ngược đời!

Truyện này dài 20 chương và được bắt đầu khi bà Phó Đoan đến chơi ở sân quần vợt nơi Xuân tóc đỏ làm việc Vô tình Xuân tóc đỏ vì xem trộm 1 cô đầm thay

đồ nên bịcảnh sát bắt giam và được bà Phó Đoan bảo lãnh Sau đó, bà Phó Đoan giới thiệu Xuân đến làm việc ở tiệm may Âu Hóa, từ đó Xuân bắt đầu tham gia vào việc cải cách xã hội Nhờ thuộc lòng những bài quảng cáo thuốc lậu, hắn được vợ chồng Văn Minh gọi là “sinh viên trường thuốc”, “đốc tờ Xuân” Hắn gia nhập xã hội thượng lưu, quen với những người giàu và có thế lực, quyến rũ được cô Tuyết và phát hiện cô Hoàng Hôn ngoại tình Xuân còn được bà Phó đoan nhờ dạy dỗ cậu Phước, được nhà

sư Tăng Phú mời làm cố vấn cho báo Gõ Mõ Vì vô tình, hắn gây ra cái chết cho cụ cố

tổ nên được mọi người mang ơn Văn Minh vì nghĩ ơn của Xuân nên dẫn Xuân đi xóa

bỏ lí lịch trước kia rồi đăng kí đi tranh giải quần vợt nhân dịp vua Xiêm đến Bắc Kì Bằng thủ đoạn xảo trá, hắn làm 2 vận động viên quán quân bị bắt ngay trước hôm thi đấu nên Xuân được dịp thi tài với quán quân Xiêm Vì để giữ tỉnh giao hảo, hắn được lệnh phải thua Kết thúc trận đấu, khi bị đám đông phản đối, Xuân hùng hồn diễn thuyết cho đám đông dân chúng hiểu hành động “hi sinh vì tổ quốc của mình”, được mời vào hội Khai trí tiến đức, được nhận huân chương Bắc Đẩu bội tinh và cuối cùng trở thành con rể cụ cố Hồng Có thể nói, mỗi chương tiểu thuyết có một hoặc hơn một tình huống Mỗi tình huống lại thể hiện một mâu thuẫn trào phúng Ở truyện, nhà tiểu thuyết đã tạo ra khá nhiều tình huống trào phúng thật hài hước, khiến người đọc không

“cười mím chí” mà “sục sịch cười” Chẳng hạn: Cảnh một đồn cảnh sát buồn bã đến ngao ngán vì không ai chịu chửi nhau và đái bậy để được phạt; nhà cải cách Âu hóa TYPN với những kiểu “ngây thơ”, “lời hứa”, “lưỡng lự”… lại mắng vợ là đồ lãng mạn, “đồ đĩ” vì mặc áo quần tân thời; cảnh thằng Xuân đọc thuốc “Nhức đầu giải cảm” mà bỗng thành thi sĩ trào phúng không kém gì Tú Mỡ; cảnh bà Phó Đoan được Xuân hứa tặng “tiết hạnh khả phong”…và tình huống trào phúng độc đáo nhất, lạ lùng nhất, cũng là bi đát nhất là cảnh “Hạnh phúc của một tang gia” Cả cái đại gia đình ấy,

ai cung nóng lòng sốt ruột mong đợi cái chết ấy Và người ta chỉ chờ đợi cái giây phút phát tang để mà được thể hiện Người ta ríu rít nhau đưa đi cáo phố, thuê xe tang, hí hửng tung tăng đi đặt thứ này, sắm thứ khách Mặt khác đây cũng là đám ma thật to tát, đám ma gương mẫu “ lớn nhất Hà Thành” Đám có mấy trăm người cả tai to mặt lớn cho đến nam thanh nữ tú, có lợn quay, đi lọng vàng, kiệu bát cống, với hàng trăm vòng hoa, rồi cờ, trướng, câu đối Riêng âm nhạc cũng hỗn tạp có đủ cả kèn ta, kèn Tây, kèn Tàu, từ bát âm cho đến bú – xích, lốc bốc xoảng Tất cả cứ tưng bừng náo nhiệt, thật to tát Đám đi đến đâu cũng nở mày nở mặt! Sự to tát ấy nếu không làm cho người chết nhổm lên thì cũng phải gật đầu Nhưng sự nực cười là ở chỗ, cái đám ma vào loại to nhất Hà Thành có đấy đủ các thức duy chỉ thiếu một thứ – ấy là lòng sót thương đối với người chết Qua một sự kiện ngược đời một cách tồi tệ, nhà văn đã phô diễn một sự thật của gia đình quá tham tiền, bất nhân và đại bất hiếu Hơn thế, sự kiện của một gia đinh đã lan tràn niềm hạnh phúc ra ngoài gia đình có người chết Hai viên

cảnh sát Min Đơ và Min Toa đang thất nghiệp bỗng được thuê giữ trật tự Những bạn

bè của cụ cố Hồng được dịp khoe mẽ sự oai vệ danh giá của mình Hàng phố thi vui quá vì mấy khi được xem một đám ma to như thế Còn bọn thanh niên thì dịp chim nhau cười tình với nhau, bình phẩm nhau, hẹn hò nhau… Chỉ một sự kiện mà lộ diện bản chất của một xã hội tư sản thành thị nhố nhăng, quái dị Không một ai thương sót cho người nằm trong quan tài, mà thiếu điều này thì tất cả các thức kia dường như đã trở thành vô nghĩa, thành lừa bịp giả dối, bên ngoài thì phô chương ồn ào mà bên trong thì rỗng tuếch thối nát Hay có chương nói về kẻ lãnh đạo phong trào Âu hóa trong Số đỏ là Văn Minh Ông vô học mặc dù đã từng đi du học ở tận phương Tây về nhưng lại không có nổi một tấm bằng (Y du học chỉ để nhảy đầm với các cô gái đẹp),

Y hô hào thể thao nhưng chính mình lại sở hữu một thân hình gầy gò ốm yếu Ông TYPN đòi giải phóng nữ quyền, cách tân trong thời trang nhưng Y lại cấm vợ mình đổi mới Hay như nhân vật chính Xuân Tóc Đỏ vô học, lưu manh từ nhỏ nhưng Y lại trở thành “Docter Xuân”, “Nhà cải cách xã hội”, “Giáo sư quần vợt”, “Nhà chấn hưng Phật giáo”, “Anh hung cứu quốc” Đám ma của cụ Tổ được cả đại gia đình bất hiếu tổ chức trọng thể giống như một đám rước Nhưng lại là một đám rước thiếu nghiêm chỉnh, nghi thức thì hỗn độn theo cả Tây, Ta lẫn Tàu Như vậy, sáng tạo ra sự kiện hài hước, nghịch lý đến ngược đời, ngược đời một cách tồi tệ, hẳn thông điệp nhà văn muốn gửi gắm không dừng lại ở tiếng cười hài hước Những sự thật bi hài hiện diện qua từng sự kiện, tiếng cười trào phúng không chỉ hướng đến một giai cấp, mà hơn thế, tác giả muốn đánh động một xã hội đang hoá thân một cách quái dị vào vòng quay của văn minh rởm “Số đỏ” là một hiện tượng văn học độc đáo, là đỉnh cao của nghệ thuật trào phúng Vũ Trọng Phụng nói riêng và của văn học hiện thực nước ta nói chung Và có thể nói, tiểu thuyết Số đỏ là một bức tranh thu nhỏ của xã hội Việt Nam vào những năm 30 Từ những suy nghĩ, lời nói, hành động của các nhân vật…Vũ Trọng Phụng đã phơi bày cho người đọc thấy được bộ mặt thật của chế độ đó, làm bật những cái xấu đến cười ra nước mắt của xã hội thực dân nửa phong kiến

Và cuối cùng là tác phẩm “Mảnh trăng cuối rừng” của Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Minh Châu là một nhà văn lý tưởng của nền văn chương hiện đại nước ta trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước Ông với đa dạng tác phẩm để lại những ý nghĩa sâu sắc, triết lý sống sâu xa Trong chậm tiến độ, tác phẩm “Mảnh

trăng cuối rừng” là một tác phẩm được ông viết khi mà quân Mỹ đang bắn phá khốc liệt phá hoại nền phân phối phường hội chủ nghĩa của miền Bắc nước ta Truyện ngắn

mô tả tính anh hùng, lãng mạn, thể hiện chất của những người bộ đội kiên cường, quật cường trong chiến tranh phóng thích dân tộc, chống lại quân thù cướp nước Người nào trong chúng ta sinh ra cũng đều được cha mẹ đặt tên riêng, dòng tên chính là điều

ý nghĩa nhất theo chúng ta tới suốt thế cuộc một tác phẩm văn chương, nghệ thuật cũng vậy lúc xây dựng thương hiệu người khác cũng sẽ đặt tên cho đứa con tinh thần của mình, sao cho xứng đáng và ý nghĩa nhất Nhan đề của tác phẩm là “Mảnh trăng cuối rừng” cũng đã trình bày lên sự lãng mạn, bi hùng thể hiện sự minh bạch của 1 mảnh trăng nhỏ nhưng vẫn quyết tâm soi sáng cả 1 cánh rừng rộng to giữa đêm tối trong rừng Trường Sơn Tác giả đã kể lại một câu chuyện tình Nhưng “nơi gặp gỡ của tình yêu”, này là một tình huống đặc biệt tạo nên sự độc đáo cho truyện Sự gặp gỡ của Lãm (người lái xe quân sự) và Nguyệt (người công nhân làm đường) trên một quãng đường rừng đầy bom đạn và hiểm nguy là một điều bất ngờ Bởi hai người này chưa hề giáp mặt, chỉ gặp nhau, đính ước với nhau thông qua sự mai mối của chị Tính, chị của Lãm người cùng tổ với Nguyệt Anh lái xe ngồi cạnh người tình của mình trên một đoạn đường chiến tranh mà hồ nghi không biết có thực không Nhưng cũng trên đoạn đường đó phẩm chất của Nguyệt đã làm thay đổi định kiến của Lãm, khiến anh

“lòng dậy lên một tình yêu Nguyệt gần như mê muội lẫn cảm phục” Tình huống quả

là ngẫu nhiên, bởi vì chiến tranh bao nhiêu bất thường có thể xảy ra Nhưng diễn tiến của truyện lại rất tự nhiên không giả tạo Chính nhân vật người kể chuyện ở đây là Lãm cho nên nó tạo nên giọng điệu thích hợp với chủ đề có tính trữ tình này Tình huống này tạo cho người đọc tâm lí phấp phỏng, dự đoán, và họ rất tò mò muốn biết thực chất của sự gặp gỡ Có một cơ hội để giải tỏa là “hỏi thăm cô ta có biết chị Tính hay không?” Nhưng Lãm lại “không muốn hoặc không dám hỏi” Và chính vì thế nhân vật Lãm (và cả người đọc) “phải phân vân” nó “xoáy trong óc như một cài dùi nung đỏ bỏng rát” Chính cái tình trạng mơ hồ ấy làm cho câu chuyện thành “mảnh trăng cuối rừng” thật huyền ảo