NHỮNG NÉT KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN RIÊNG TƯ

NHỮNG NÉT KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN RIÊNG TƯ

Trường Đại học Kinh Tế - Đại học Đà Nẵng

NHỮNG NÉT KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN RIÊNG TƯ

Quyền riêng tư đã trở thành một trong những quyền con người quan trọng nhất của thời hiện đại; các vấn đề về quyền riêng tư đã được Liên hiệp quốc công nhận là quyền con người cần được bảo vệ Các nước phát triển đã ban hành đạo luật về quyền riêng tư hoặc các văn bản điều chỉnh vấn đề này nhằm bảo vệ quyền thiêng liêng của con người

Quyền riêng tư có nguồn gốc sâu xa trong lịch sử và nó sơ khai xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước, trong xã hội chiếm hữu nô lệ và phát triển cho đến ngày nay

quyền riêng tư đã được công nhận trên toàn thế giới với các khu vực đa dạng về nền văn hóa Đa số các nước đều xác định quyền riêng tư trong Hiến pháp.Quy định tối thiểu nhất

là quyền bất khả xâm phạm về nơi ở và bí mật thông tin liên lạc.Gần đây, một số Hiến pháp các nước quy định cụ thể về quyền tiếp cận và kiểm soát thông tin cá nhân

Năm 2004, Tổ chức Bảo mật Quốc tế và Trung tâm bảo mật thông tin điện tử có báo cáo

"Quyền riêng tư và nhân quyền" với nội dung công bố về sự phát triển của pháp luật về bảo vệ sự riêng tư ở 50 quốc gia từ năm 1997 Theo đó, quyền riêng tư có các nội dung

cơ bản sau:

- Sự riêng tư về thông tin cá nhân: bao gồm việc ban hành các quy tắc quản lý trong việc thu thập và xử lý các dữ liệu cá nhân như thông tin tín dụng, hồ sơ y tế và các hồ sơ của chính quyền lưu trữ về công dân đó Nó còn được gọi là "bảo vệ dữ liệu"

- Sự riêng tư về cơ thể: liên quan đến việc bảo vệ thân thể (vật chất) của người dân đối với hình thức xâm hại như xét nghiệm di truyền, thử nghiệm ma túy và thử nghiệm lâm sàng trên cơ thể

- Sự riêng tư về thông tin liên lạc: bao gồm bảo mật và riêng tư về thư từ, bưu phẩm, điện thoại, thư điện tử và các hình thức truyền thông khác

- Sự riêng tư về nơi cư trú: liên quan đến việc ban hành các giới hạn đối với sự xâm nhập vào môi trường sống của cá nhân, nơi làm việc hoặc không gian công cộng Điều này bao gồm tìm kiếm thông tin, theo dõi bằng video và kiểm tra giấy tờ tùy thân

Như vậy, khái niệm quyền riêng tư đã ra đời và phát triển khá lâu trước khi được chính thức công nhận là một quyền cơ bản trong các điều ước quốc tế cũng như trong Hiến pháp của các quốc gia và hiện nay, quyền này đang định hình, khẳng định vai trò của nó trong hệ thống các quyền nhân thân của công dân

II- Quyền riêng tư trong các quy định ở Việt Nam

 Điều 38 Bộ luật Dân sự 2005 quy định: "Quyền bí mật đời tư: 

1 Quyền bí mật đời tư của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ.

2 Việc thu thập, công bố thông tin, tư liệu về đời tư của cá nhân phải được người đó đồng ý; trong trường hợp người đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, chưa đủ mười lăm tuổi thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện của người đó đồng ý, trừ trường hợp thu thập, công bố thông tin, tư liệu theo quyết định của

cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.

3 Thư tín, điện thoại, điện tín, các hình thức thông tin điện tử khác của cá nhân được bảo đảm an toàn và bí mật.

Việc kiểm soát thư tín, điện thoại, điện tín, các hình thức thông tin điện tử khác của cá nhân được thực hiện trong trường hợp pháp luật có quy định và phải có quyết định của

cơ quan nhà nước có thẩm quyền."

Điều 46 Luật Giao dịch Điện tử 2005 quy định: "Bảo mật thông tin trong giao dịch điện tử:

1 Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền lựa chọn các biện pháp bảo mật phù hợp với quy định của pháp luật khi tiến hành giao dịch điện tử.

2 Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được sử dụng, cung cấp hoặc tiết lộ thông tin về bí mật đời tư hoặc thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác mà mình tiếp cận hoặc kiểm soát được trong giao dịch điện tử nếu không được sự đồng ý của họ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác."

Đồng thời, Điều 125 Bộ luật Hình sự 1999, sửa đổi, bổ sung 2009 quy định về tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín của người khác như sau:

“1 Người nào chiếm đoạt thư, điện báo, telex, fax hoặc các văn bản khác được truyền đưa bằng phương tiện viễn thông và máy tính hoặc có hành vi trái pháp luật xâm phạm

bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín của người khác đã bị xử lý kỷ luật hoặc

xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ một triệu đồng đến năm triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến một năm.

2 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ

từ một năm đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm:

A) Có tổ chức;

B) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

C) Phạm tội nhiều lần;

D) Gây hậu quả nghiêm trọng;

Đ) Tái phạm.

3 Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ hai triệu đồng đến hai mươi triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ một năm đến năm năm.”

     Điều 25 Luật bảo vệ sức khỏe nhân dân năm 1989quy địnhvề trách nhiệm của thầy thuốc “… phải giữ bí mật về những điều có liên quan đến bệnh tật hoặc đời tư mà mình

được biết về người bệnh”.

–       Theo quy định tại Điều 31 BLDS 1995 và 2005 thì “Cá nhân có quyền đối với hình

ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý; trong trường hợp người đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, chưa đủ mười lăm tuổi thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện của người đó đồng

ý, trừ trường hợp vì lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng hoặc pháp luật có quy định khác Nghiêm cấm việc sử dụng hình ảnh của người khác mà xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh” Mặc dù luật không quy định rõ đây có thuộc quyền

bí mật đời tư hay không nhưng chúng ta thấy rằng hình ảnh của cá nhân thuộc quyền sở hữu của chính cá nhân đó và việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được sự đồng ý của người đó, vì vậy đây cũng chính là quyền riêng tư của con người

 Điều 21 Hiến pháp năm 2013 có quy định: 

“1. Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình. 

Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm

an toàn 

2. Mọi người có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư của người khác”

Để bảo đảm quyền riêng tư, các văn bản pháp luật chuyên ngành trong lĩnh vực thông tin

và truyền thông cũng có quy định tương đối cụ thể:

+ Luật Báo chí quy định "Không ai được lạm dụng quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, tập thể và công dân" tại Điều 2; "Báo chí không được đưa tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống nhằm xúc phạm danh dự của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của công dân" tại khoản 4 Điều 10 và "Báo chí khi thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân thì phải đăng, phát sóng lời cải chính, xin lỗi của cơ quan báo chí, của tác giả " quy định Điều 9 (đã được sửa đổi bổ sung bằng Luật sửa đổi, bổ sung một

số điều của Luật Báo chí năm 1999)

+ Luật Bưu chính tại Điều 7 quy định rõ các hành vi bị cấm: "Chiếm đoạt, trộm cắp bưu gửi; tráo đổi nội dung bưu gửi; tiết lộ thông tin về sử dụng dịch vụ bưu chính, bóc mở, huỷ bưu gửi trái pháp luật "

+ Luật Viễn thông quy định về bảo đảm bí mật thông tin tại Điều 6: "Thông tin riêng chuyển qua mạng viễn thông công cộng của mọi tổ chức, cá nhân được bảo đảm bí mật Việc kiểm soát thông tin trên mạng viễn thông do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của pháp luật Doanh nghiệp viễn thông không được tiết lộ thông tin riêng liên quan đến người sử dụng dịch vụ viễn thông" Luật Viễn thông quy định các hành vi bị cấm trong hoạt động viễn thông tại Điều 12: "Cấm thu trộm, nghe trộm, xem trộm thông tin trên mạng viễn thông; trộm cắp, sử dụng trái phép tài nguyên viễn thông, mật khẩu, khóa mật mã và thông tin liêng của tổ chức, cá nhân khác Cấm đưa thông tin xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân ". 

+ Luật Công nghệ thông tin cũng quy định các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 12, theo

đó: "Cấm cung cấp, trao đổi, truyền đưa, lưu trữ, sử dụng thông tin số nhằm mục đích:

Tiết lộ những bí mật đã được pháp luật quy đính; Xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín

của tổ chức, danh dự, nhân phẩm, uy tín của công dân ".

III- Quyền riêng tư trong các quy định trên thế giới.

Sự riêng tư được công nhận trên toàn thế giới với các khu vực đa dạng về nền văn hóa.Nó được bảo vệ trong Tuyên ngôn Nhân quyền, Công ước quốc tế về Quyền dân sự và chính trị và nhiều công ước quốc tế và khu vực về nhân quyền.Đa số các nước đều xác định quyền riêng tư trong Hiến pháp.Quy định tối thiểu nhất là quyền bất khả xâm phạm về nơi ở và bí mật thông tin liên lạc.Gần đây, một số Hiến pháp các nước quy định cụ thể về

quyền tiếp cận và kiểm soát thông tin cá nhân.Ở nhiều nước mà quyền riêng tư không quy định trong Hiến pháp thì được quy định trong các văn bản khác

Quyền riêng tư đã được coi là một trong những quyền cơ bản của con người và được chính thức ghi nhận lần đầu tiên trong Tuyên ngôn quốc tế về Nhân quyền năm 1948

(Universal Declaration of Human Rights) Điều 12 Tuyên ngôn ghi nhận: “Không ai phải chịu sự can thiệp một cách tùy tiện vào cuộc sống riêng tư, gia đình, nhà ở hoặc thư tín cũng như bị xúc phạm về nhân phẩm hoặc uy tín của cá nhân Mọi người đều được pháp luật bảo vệ chống lại sự xúc phạm và can thiệp như vậy”.

Tiếp đó, Điều 8 Công ước về bảo vệ nhân quyền và những quyền tự do cơ bản năm 1950

xác định: “Cơ quan công quyền không được phép can thiệp vào việc thực hiện quyền riêng tư trừ trường hợp pháp luật quy định vì cần thiết cho một xã hội dân chủ hoặc vì lợi ích của an ninh quốc gia, an toàn công cộng hoặc vì sự thịnh vượng của đất nước với mục đích ngăn ngừa sự hỗn loạn hoặc tội phạm, bảo vệ sức khỏe hoặc các giá trị đạo đức hoặc bảo vệ quyền và sự tự do của các chủ thể khác”.

Đến nay, quyền riêng tư được ghi nhận trong rất nhiều công ước quốc tế như “Công ước quốc tế về Quyền dân sự và chính trị năm 1966” và trong một số công ước khác của Liên hiệp quốc Điều 17 Công ước quốc tế về Quyền dân sự và chính trị ghi nhận:

- Không ai bị can thiệp một cách độc đoán và bất hợp pháp đến đời sống riêng tư, gia đình, nhà ở, thư tín; hoặc bị xúc phạm một cách bất hợp pháp đến danh dự và

uy tín

- Mọi người đều có quyền được pháp luật bảo vệ chống lại mọi sự can thiệp và xúc phạm như vậy

Quyền riêng tư cũng được thừa nhận trong các công ước quốc tế khu vực như Điều 8 Công ước Nhân quyền châu Âu xác định:

- Mọi người đều có quyền được tôn trọng đời sống riêng tư và gia đình, nhà ở và thư từ

- Sẽ không có sự can thiệp của một cơ quan công quyền với việc thực hiện quyền này, ngoại trừ những việc phù hợp với luật pháp và đó là sự cần thiết trong một xã hội dân chủ vì lợi ích của an ninh quốc gia, an toàn công cộng hoặc các phúc lợi kinh tế của đất nước, cho công tác phòng chống rối loạn hoặc tội phạm, để bảo vệ sức khỏe hoặc đạo lý, hay để bảo vệ các quyền tự do của người khác

Điều 11 Công ước Nhân quyền Châu Mỹ cũng đưa ra các quyền riêng tư với nội dung tương tự như bản Tuyên ngôn 1948 Năm 1965, Tổ chức các nước châu Mỹ ban hành Tuyên bố Châu Mỹ về Quyền và trách nhiệm của con người, trong đó kêu gọi bảo vệ quyền con người bao gồm bảo vệ quyền riêng tư Ngoài ra, có hai văn bản quốc tế quan trọng chi phối pháp luật về quyền riêng tư của nhiều nước là: Công ước của Hội đồng châu Âu 1981 về bảo vệ cá nhân đối với việc xử lý tự động của dữ liệu cá nhân và Hướng dẫn của Tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển về Bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân giữa các quốc giađặt ra các quy tắc cụ thể bao gồm việc xử lý dữ liệu điện tử

IV Ảnh hưởng của Internet đến sự riêng tư:

1 Những thách thức của sự riêng tư trong thời đại Internet:

-Các thông tin xác nhận khi vào các trang web

-Phần mềm theo dõi hoạt động trên máy tính (đính kèm email, web) Theo dõi

máy tính của một ai đó có nghĩa là họ có thể xem tất cả mọi thứ mà bạn đang làm trên máy tính của bạn tại một thời điểm nào đó Thật nguy hiểm nếu bạn để lộ ra thông tin về

cá nhân hay thông tin mật của công ty

- Thông tin cá nhân bị đánh cắp bởi các tin tặc Thông thường, những kẻ lừa đảo

cố gắng lừa bạn cung cấp tên người dùng và mật khẩu của bạn để họ có thể có được quyền truy cập vào một tài khoản trực tuyến Một khi đã có được quyền truy cập, chúng

có thể sử dụng thông tin cá nhân của bạn để đánh cắp danh tính, tính phí cho thẻ tín dụng, rút hết tiền trong tài khoản ngân hàng của bạn và khóa bạn khỏi tài khoản trực tuyến của mình bằng cách thay đổi mật khẩu của bạn

2 Giải pháp:

Hãy thận trọng với các cửa sổ bật lên. Hãy thận trọng nếu bạn được chuyển đến

một trang web ngay lập tức hiển thị cửa sổ bật lên yêu cầu bạn nhập tên người dùng và mật khẩu Những kẻ lừa đảo có thể chuyển hướng bạn đến một trang web hợp lệ sau

đó sử dụng cửa sổ bật lên để có được thông tin tài khoản của bạn

Cung cấp mật khẩu giả. Nếu bạn không chắc liệu một trang có phải là trang thật

hay không, không sử dụng mật khẩu thật của bạn để đăng nhập Nếu bạn nhập mật khẩu giả và có vẻ như bạn đã được đăng nhập thì có thể bạn đang truy cập một trang lừa đảo Không nhập thêm bất kỳ thông tin nào; đóng trình duyệt của bạn Hãy nhớ rằng, mặc dù, một số trang lừa đảo tự động hiển thị một thông báo lỗi bất kể mật khẩu bạn nhập vào là gì Vì vậy, chỉ vì mật khẩu giả của bạn bị từ chối, đừng cho rằng trang

đó là hợp lệ

Sử dụng một trình duyệt web có chức năng phát hiện chống lừa đảo. Các trình

duyệt web như Internet Explorer, Mozilla Firefox có các bổ trợ (hay "plug-ins") miễn phí có thể giúp bạn phát hiện các trang lừa đảo

Mã hóa Email Mã hóa giống như chiếc phong bì bao bên ngoài, nhằm mục đích

bảo vệ nội dung chứa bên trong nó Vì vậy, bằng việc mã hóa email, kể cả nhà cung cấp dịch vụ có giữ lại các bản ghi chứa nội dung bạn gửi đi, nó cũng khó để cho một bên thứ ba nào đó có thể đọc được

Sử dụng công cụ chống phần mềm gián điệp, phần mềm chống virus Các

chương trình chống virus chuyên nghiệp cao cấp luôn được nhà sản xuất cập nhật mẫu virus mới thường xuyên hơn trong suốt cả ngày (qua đó, sẽ cung cấp bảo vệ vá lại các

"lỗ hổng" kịp thời, nhanh chóng), bảo vệ laptop của bạn khỏi các mối đe dọa cấp cao hơn là Rootkit, và kích hoạt tính năng bảo vệ bổ sung (như Cấu hình quét tùy

chỉnh/nâng cao)