Luận văn Thạc sĩ ngành Lý luận và phương pháp dạy học

Luận văn Thạc sĩ ngành Lý luận và phương pháp dạy học

Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học những kiến thức khó - Sinh học 11 Phạm Hồng Vân Trường Đại học Giáo dục Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận và phương pháp dạy học; Mã số: 60 14 10 Người hướng dẫn: TS Nguyễn Thế Hưng Năm bảo vệ: 2009 Abstract: Nghiên cứu cơ sở lý luận về quan điểm dạy học tích hợp Nghiên cứu cơ sở thực tiễn vấn đề dạy học tích hợp theo hướng tích cực hóa nhận thức của người học Phân tích chương trình Sinh học ở THPT và chương trình Sinh học 11, những nội dung kiến thức khó theo quan điểm tích hợp Thiết kế và tổ chức dạy học theo quan điểm tích hợp một số bài có nội dung khó Thực nghiệm sư phạm nhằm xác định tính khả thi và hiệu quả của đề tài Keywords: Lớp 11; Phương pháp dạy học; Quan điểm tích hợp; Sinh học Content MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Trong Luật giáo dục, điều 24.2 ghi rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác, sáng tạo của HS phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động vào tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” Nghị quyết Trung ương II khóa VIII đã khẳng định “Đổi mới phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo cho người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học, phát triển phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên

và rộng khắp toàn dân, nhất là thanh niên” Theo đánh giá của nhiều nhà nghiên cứu, nhìn chung giáo dục ở Việt Nam còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu của giáo dục trong thời đại mới Về nội dung: kiến thức còn hàn lâm cứng nhắc, coi trọng lý thuyết hơn thực hành, thiếu tính liên thông các bài học với nhau, nhiều vấn đề khai thác trùng lặp trong nhiều môn học, làm chương trình trở nên 2 thiếu tính hệ thống, quá tải Về phương pháp: dạy học chủ yếu nặng về thuyết trình, ít có sự liên hệ kiến thức giữa các bộ môn với nhau cũng như kiến thức giữa các bài học trong cùng một bộ môn Mục tiêu dạy học chỉ chú trọng vào việc cung cấp kiến thức mà ít chú trọng đến phát triển kỹ năng cho

HS, ít có sự liên hệ giữa lý thuyết học trong nhà trường và thực tiễn cuộc sống Trong khi các tình huống ngoài thực tiễn cuộc sống luôn mang tính tích hợp thì dạy học trong nhà trường còn thiếu sự tích hợp giữa các bộ môn Do yêu cầu đổi mới PPDH hiện nay: cùng với việc đổi mới nội dung, đổi mới PPDH đã trở thành một yêu cầu cấp thiết để nâng cao chất lượng giáo dục Đổi mới PPDH ở trường phổ thông là một vấn đề lớn, thu hút sự quan tâm không chỉ của những người làm công tác giáo dục mà còn thu hút sự quan tâm của mọi tầng lớp xã hội Chương trình SGK mới được xây dựng dựa trên quan điểm:

“Lấy quan điểm tích hợp làm nguyên tắc chỉ đạo tổ chức nội dung chương trình, biên soạn sách giáo khoa và lựa chọn các phương pháp giảng dạy” Việc xây dựng chương trình và sách giáo khoa mới theo quan điểm tích hợp là đòi hỏi tất yếu của nền giáo dục hiện đại Chương trình phổ thông của nhiều nước chỉ gồm một số môn học tích hợp, phổ biến là các môn học như tiếng mẹ đẻ và văn chương, toán học, khoa học tự nhiên (Lý, Hóa, Sinh…), khoa học xã hội và nhân văn (Sử, Địa, Kinh tế, Luật…), ngoại ngữ (tiếng anh và một số ngoại ngữ chính), máy tính và công nghệ, giáo dục thể chất Trong khi đó,

ở nước ta nội dung chương trình phổ thông được xây dựng chủ yếu theo cách tiếp cận mục tiêu, chương trình SGK mới hiện đang quá tải về khối lượng kiến thức và chưa thực

sự chú trọng đến phát triển kỹ năng, cấu trúc chương trình lạc hậu so với thế giới, các môn học có sự chồng chéo về kiến thức Xây dựng cấu trúc chương trình phổ thông theo hướng tích hợp các môn riêng rẽ, chỉ học chuyên sâu từng môn khi đào tạo nghề là xu hướng tất yếu của giáo dục nước ta trong tương lai Vì vậy, việc GV vận dụng quan điểm

tích hợp vào dạy học hiện đang là vấn đề cần thiết và cấp thiết Nội dung chương trình Sinh học 11 là các đặc trưng của cơ thể sống, mỗi chương là một dấu hiệu đặc trưng của

sự sống mà vật vô cơ không có được, đó là chuyển hóa vật chất và năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển, sinh sản Các hoạt động xảy ra trong tế bào và cơ thể bao gồm nhiều phản ứng sinh lý và sinh hóa với cơ chế phức tạp, đòi hỏi GV phải có kiến thức sâu rộng về các chuyên ngành liên quan Vì vậy, việc tích hợp các kiến thức Toán học, Vật

lý, Hóa học vào Sinh học là cần thiết và hiệu quả 3 Từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài: “Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học những kiến thức khó – Sinh học 11” 2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trên thế giới đã có nhiều nhà nghiên cứu giáo dục nghiên cứu về quan điểm tích hợp trong đó có Xavier Roegiers (1996), với công trình nghiên cứu “Khoa sư phạm tích hợp hay cần làm thế nào để phát triển năng lực ở các trường học” [44] X Roegiers (1996), trong công trình nghiên cứu của mình, ông đã nhấn mạnh rằng cần đặt toàn bộ quá trình học tập vào một tình huống

có ý nghĩa đối với HS Ông nhấn mạnh rằng đồng thời với việc phát triển những mục tiêu đơn lẻ, cần tích hợp các quá trình học tập này trong một tình huống có ý nghĩa với HS Những tình huống có ý nghĩa phải là những tình huống có vấn đề, có nội dung liên môn, liên quan đến thực tiễn, và khi HS tham gia giải quyết vấn đề đó sẽ hình thành cho mình những kỹ năng, năng lực thực tiễn hay là cơ sở cho quá trình học tập tiếp theo Vì thế tình huống có vấn đề phải là tình huống tích hợp có ý nghĩa với HS, chứ không phải cái cớ để tích hợp Việc tích hợp này nhằm mục đích làm cho quá trình học tập mang lại cho HS những kỹ năng, năng lực thực tiễn nhưng các quá trình này được tiến hành ngay trên lớp học Mục đích cuối cùng (mục tiêu tích hợp) của quá trình học tập là nhằm hình thành cho HS những năng lực thực tiễn – khả năng HS có thể đối phó với những tình huống cụ thể xảy ra trong cuộc sống Các quá trình học tập mang tính mục đích rõ rệt thông qua các năng lực hình thành cho HS, một số mục tiêu tích hợp cho mỗi năm học (trong một môn học hay một nhóm môn học) Dạy học tích hợp có sự soi sáng của nhiều môn học Một môn học có sự đóng góp của nhiều môn học khác, nhưng cũng cần lưu ý đến việc lựa chọn thông tin cần cung cấp cho HS Cần tránh việc cùng một lúc cung cấp quá nhiều thông tin làm cho HS bị chìm ngập trong khối lượng lớn thông tin với lý do các thông tin này ít nhiều có quan hệ với tình huống phải giải quyết Cần phân biệt những thông tin quan trọng và ít quan trọng hơn, không nên mất nhiều thời gian vào việc dạy và học những điều không cần thiết trong khi những năng lực cơ bản không được dành đủ thời gian Vì thế khi tích hợp cần chọn lọc thông tin phù hợp với tình huống, mục đích của bài học đặt ra X Roegiers đã nêu lên vai trò của môn học và sự tương tác giữa các môn học [44]: Quan điểm “trong nội bộ môn học”: nên ưu tiên các nội dung môn học, sử dụng kiến thức của phân môn này để dạy học kiến thức phân môn khác trong bộ môn khoa học Các kiến 4 thức trong một môn học được kết nối với nhau một cách hệ thống, logic và chặt chẽ Quan điểm này nhằm duy trì các môn học riêng rẽ Quan điểm “đa môn”: đề nghị những tình huống, những đề tài có thể nghiên cứu theo những quan điểm khác nhau nghĩa là theo những môn học khác nhau Theo quan điểm này, những môn học tiếp tục được duy trì một cách riêng rẽ và chỉ gặp nhau ở một số thời điểm trong quá trình nghiên cứu của đề tài Như vậy các môn học không thực sự được tích hợp Quan điểm “liên môn”: đề xuất những tình huống chỉ có thể tiếp cận một cách hợp lý qua sự soi sáng của nhiều môn học Ở đây nhấn mạnh sự liên kết của nhiều môn học, làm cho chúng tích hợp với nhau để giải quyết vấn đề cho trước, các quá trình học tập sẽ không được đề cập một cách rời rạc mà phải liên kết với nhau liên quan đến vấn đề phải giải quyết Quan điểm

“xuyên môn”: chủ yếu phát triển các kỹ năng mà HS có thể sử dụng trong tất cả các môn học, trong tất cả các tình huống, những kỹ năng này được gọi là kỹ năng xuyên môn Có thể lĩnh hội những kỹ năng này trong từng môn học hoặc nhân dịp có những hoạt động chung cho nhiều môn học X Roegiers cũng cho rằng cần có sự cần thiết vượt lên trên các nội dung học tập Các kiến thức học được chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng được huy động vào các tình huống cụ thể và những kiến thức đó sẽ được HS ghi nhớ lâu hơn Học chỉ để nhớ, để biết và giải quyết vấn đề trong bài học thì chưa đủ, HS phải biết vận dụng sáng tạo những kiến thức đã học vào những tình huống xảy ra trong thực tiễn, đó là những tình huống phức hợp đòi hỏi người giải quyết phải có năng lực thực tiễn Học không chỉ dừng lại ở mức hiểu mà phải ở mức độ biết áp dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá những kiến thức đã lĩnh hội Theo chiều hướng này quan điểm tích hợp nhằm đáp ứng lại một trong những thách thức của xã hội chúng ta là đảm bảo cho mỗi HS có khả năng huy động hiệu quả những kiến thức, năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuất hiện và nếu có thể, để đối phó với những khó khăn bất ngờ, tình huống chưa từng gặp Ở Việt Nam cũng đã có nhiều nhà nghiên cứu giáo dục nghiên cứu cơ sở lý luận về tích hợp và các biện pháp nhằm vận dụng tích hợp vào quá trình giảng dạy thực tiễn: Đào Trọng Quang với bài “Biên soạn sách giáo khoa theo quan điểm tích hợp, cơ sở lý luận và một số kinh nghiệm” đã đề cập bản chất của sư phạm tích hợp, quan điểm tích hợp, một số nguyên tắc chỉ đạo tích hợp, một số kỹ thuật tích hợp 5 Đỗ Ngọc Thống đã nêu một hệ thống quan điểm tích hợp và dạy học theo hướng tích hợp Trong cuốn “Đổi mới dạy và học ngữ văn ở THCS”, tác giả đã nhấn mạnh sự khác biệt giữa cộng gộp các kiến thức (Combinaison) và tích hợp kiến thức (Integration) Nguyễn Minh Hoài (2006), “Dạy học tác phẩm Bến quê của Nguyễn Minh Châu trong chương trình ngữ văn 9 theo quan điểm tích hợp” Vũ Xuân Thủy (2008), “Dùng phương pháp tiếp cận tích hợp để phát triển chương trình đào tạo nghề hàn từ trình độ trung cấp lên trình độ cao đẳng tại trường trung cấp nghề cơ điện và xây dựng ở Bắc Ninh” Cao Kiều Khanh (2007), “Dạy học thao tác lập luận phân tích cho học sinh lớp 11 theo quan điểm tích hợp và tích cực” Nguyễn Hữu Tâm (2003), “Vậndụng quan điểm tích hợp vào bài học tác phẩm tự sự của Nam Cao ở nhà trường THPT” Nguyễn Xuân Cường (2008),

“Vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học nghề điện trong các trường dạy nghề của tỉnh

Bà Rịa – Vũng Tàu” Nguyễn Đăng Trung (2004), “Vận dụng quan điểm sư phạm tích hợp trong dạy học môn giáo dục học ở các trường cao đẳng sư phạm” Trong công trình

“Sử dụng kiến thức văn học, địa lý, chính trị trong giảng dạy bộ môn lịch sử THPT theo quan điểm tích hợp liên môn”, Phạm Văn Thiên đã vận dụng quan điểm liên môn để đề xuất cách sử dụng kiến thức văn học, địa lý, chính trị vào giảng dạy môn lịch sử và đề xuất một số bài mẫu theo quan điểm này Còn Trần Viết Thụ (1997), trong công trình nghiên cứu “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạy học các vấn đề văn hóa trong SGK lịch sử THPT”, tác giả đã vận dụng kiến thức văn học, địa lý, chính trị vào quá trình giảng dạy bộ môn lịch sử theo quan điểm liên môn Trong công trình “Vận dụng tích hợp giáo dục dân số qua dạy học giải phẫu sinh lý người ở lớp 9 THCS”, tác giả Lê Trọng Sơn đã nhấn mạnh giáo dục dân số là vấn đề quan trọng, việc tích hợp giáo dục dân số vào môn Sinh học 9 là thích hợp đối với nội dung môn học cũng như độ tuổi của HS Khi nghiên cứu về sư phạm tích hợp, đã có nhiều công trình được công bố, nhiều cuộc hội thảo được tổ chức Từ năm 1960 đến 1974 đã có 208 chương trình trong tổng số 392 được điều tra và được coi là đã tích hợp ở nhiều mức độ khác nhau Từ năm 1990 trở lại đây, vấn 6 đề tích hợp càng được phổ biến rộng rãi ở các quốc gia và khu vực, với nhiều

mức độ khác nhau Như vậy, việc vận dụng những quan điểm tích hợp vào giảng dạy đã

và đang thu hút được sự quan tâm của các nhà giáo dục cũng như GV Những công trình nghiên cứu của nhiều nhà giáo dục và GV đã khẳng định việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học là một trong những xu hướng dạy học tất yếu hiện nay Chương trình SGK theo hướng tích hợp đã được xây dựng xuyên suốt từ cấp Tiểu học đến THPT Theo các tác giả biên soạn bộ SGK mới cũng khẳng định “bên cạnh những hướng cải tiến chung của chương trình như giảm tải, tăng thực hành, gắn với đời sống, cải tiến nổi bật nhất của chương trình là hướng tích hợp” Như vậy trên thế giới và Việt Nam đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, những cuộc hội thảo khoa học về quan điểm tích hợp và định hướng sử dụng tích hợp trong dạy học Tuy nhiên, ở Việt Nam vấn đề tích hợp mới chỉ được nghiên cứu chủ yếu về cơ sở lý luận, việc vận dụng vào thực tế dạy học mới chỉ bước đầu được thực hiện ở cấp học Tiểu học và THCS, ở bậc THPT ít được thực hiện và còn mang tính hình thức, thiếu hiệu quả 3 Mục đích nghiên cứu Đề xuất hướng triển khai và vận dụng quan điểm dạy học tích hợp vào dạy học một số kiến thức khó trong chương trình Sinh học 11 4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu Dạy học một số kiến thức khó trong chương trình Sinh học 11 theo quan điểm tích hợp 4.2 Khách thể nghiên cứu Quá trình tổ chức dạy học – Sinh học 11 theo quan điểm tích hợp 5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu

cơ sở lý luận về quan điểm dạy học tích hợp - Nghiên cứu cơ sở thực tiễn vấn đề dạy học tích hợp theo hướng tích cực hóa nhận thức của người học 7 - Phân tích chương trình Sinh học ở THPT và chương trình Sinh học 11, những nội dung kiến thức khó theo quan điểm tích hợp - Thiết kế và tổ chức dạy học theo quan điểm tích hợp một số bài có nội dung khó - Thực nghiệm sư phạm nhằm xác định tính khả thi và hiệu quả của đề tài 5.2 Phạm vi nghiên cứu Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc thiết kế và tổ chức dạy học một số nội dung kiến thức khó trong chương trình Sinh học 11 6 Giả thuyết nghiên cứu Những giải pháp dạy học theo quan điểm tích hợp mà đề tài đề xuất sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học 7 Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích và tổng hợp các quan điểm về dạy học tích hợp làm cơ sở lý luận cho đề tài, đặc biệt là các quan điểm vận dụng tích hợp trong dạy học Sinh học Nghiên cứu tài liệu của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáo dục ở bậc THPT - Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phân tích cấu trúc chương trình Sinh học 11, đặc biệt là những phần có nội dung kiến thức khó - Phương pháp điều tra: Khảo sát việc dạy học Sinh học ở một số trường THPT thông qua dự giờ rút kinh nghiệm, đánh giá sự vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học Sinh học; Lấy ý kiến GV thông qua phiếu điều tra, đánh giá học sinh thông qua bài kiểm tra - Phương pháp xử lý số liệu: Các số liệu thu được được xử lý bằng thống kê toán học Kết quả kiểm tra, đánh giá kết quả học của người học được phân tích định tính

và định lượng 8 Cấu trúc luận văn Mở đầu Kết quả nghiên cứu Chương I: Cơ sở lý luận

và thực tiễn của dạy học tích hợp 8 Chương II: Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học những nội dung khó - Sinh học 11 Chương III: Thực nghiệm sư phạm Kết luận và khuyến nghị Công trình khoa học đã công bố của tác giả Tài liệu tham khảo Phụ lục References 1 Đinh Quang Báo (2003), “Cơ sở lý luận của việc đào tạo tích hợp khoa học

cơ bản và phương pháp dạy học bộ môn ở các trường sư phạm”, Kỷ yếu 60 năm ngành

Sư phạm Việt Nam Nhà xuất bản Đại học sư phạm 2 Đinh Quang Báo (1996), Lý luận dạy học Sinh học Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 3 Lê Khánh Bằng, Đặng Văn Đức (1995), Dạy học lấy học sinh làm trung tâm Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 4 Bộ GD –

ĐT (2007), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình SGK lớp 11 môn Sinh

học Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 5 Lê Anh Chới (2003), “Dạy ngữ văn theo hướng tích hợp”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 67 6 Nguyễn Xuân Cường (2008), “Vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học nghề điện trong các trường dạy nghề của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu”, Luận văn Thạc sỹ, Hà Nội 7 Hồ Ngọc Đại (1994), Tâm lý học dạy học Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 8 Nguyễn Thành Đạt (Tổng chủ biên) (2008), Sinh học 11 Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 9 Nguyễn Thành Đạt (Tổng chủ biên) (2007), Sinh học 11 – Sách giáo viên Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 10 Bùi Văn Đường (2002), “Tích hợp trong dạy học ngữ văn bậc THCS”, Tạp chí Giáo dục, số 46 11 Trịnh Hữu Hằng, Đỗ Công Huỳnh (1999), Sinh lý học người và động vật Nhà xuất bản Hà Nội 12 Trần Bá Hoành, “Dạy học tích hợp”, Tạp chí Khoa học giáo dục, số 12 9 13 Trần Bá Hoành (2002), Đại cương phương pháp dạy học Sinh học Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 14 Trần Bá Hoành (2000), “Định hướng việc tích hợp đào tạo chuyên môn

và nghiệp vụ trong các giáo trình ở Đại học sư phạm”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 2,

tr 1 15 Trần Bá Hoành (1999), “Phát triển trí sáng tạo của học sinh và vai trò của giáo viên”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 09 16 Trần Bá Hoành, Trịnh Nguyên Giao (2000), Phát triển các phương pháp học tập tích cực trong bộ môn sinh học Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 17 Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Sinh Huy, Hà Thị Đức (1997), Giáo dục học đại cương II Nhà xuất bản Đại học Sư phạm 18 Nguyễn Thanh Hùng (2006), “Tích hợp trong dạy học ngữ văn”, Tạp chí Khoa học giáo dục, số 06 19 Nguyễn Thế Hưng (2007), “Một số kinh nghiệm để có một bài giảng hay”, Kỷ yếu hội thảo khoa học, Đại học Sư phạm Huế, tháng 4 20 Nguyễn Thế Hưng (2007), “Nâng cao chất lượng dạy học một số kiến thức khó môn Sinh học – Trung học phổ thông”, Tạp chí Giáo dục, số 192,

tr 40 – 42 21 Nguyễn Thế Hưng (2007), “Phương pháp phân tích nội dung sách giáo khoa để thiết kế bài giảng Sinh học”, Tạp chí Giáo dục, số 160, tr 39 – 41 22 Ngô Văn Hưng, Trần Văn Kiên (2007), Bài tập Sinh học 11 Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 23 Nguyễn Kỳ (1995), Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học làm trung tâm Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 24 Phạm Văn Lập (2006), Tập bài giảng phương pháp dạy học Sinh học ở trường THPT Khoa Sư phạm – Đại học Quốc gia Hà Nội 25 Nguyễn Quang Mai (Chủ biên) (2004), Sinh lý học động vật và người Nhà xuất bản Khoa học và

kỹ thuật 26 Lê Đức Ngọc (2002), “Bàn về nội hàm của chất lượng đào tạo đại học và sau đại học”, Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, số 2, tr 3 – 4 10 27 Lê Đức Ngọc (2005), Xây dựng chương trình đào tạo giáo viên dạy tích hợp các môn tự nhiên, các môn xã hội – nhân văn và các môn công nghệ, Kỷ yếu: Mục tiêu đào tạo và mô hình đại học sư phạm Việt Nam giai đoạn mới, tr 72 – 76 28 Hoàng Phê (chủ biên) (2003), Từ điển tiếng việt Nhà xuất bản Đà Nẵng 29 Nguyễn Minh Phương, Cao Thị Thặng (2002), “Xu thế tích hợp môn học trong nhà trường phổ thông”, Tạp chí Giáo dục, số 2 30 Đào Trọng Quang (1997), “Biên soạn SGK theo quan điểm tích hợp – Cơ sở lý luận và một số kinh

nghiệm”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 11, tr 24 31 Lê Trọng Sơn (1999), “Phương pháp tích hợp giáo dục dân số qua dạy học giải phẫu sinh lý người ở lớp 9 THCS”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7, tr 26 – 27 32 Dương Tiến Sỹ (2001), “Giảng dạy tích hợp các khoa học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo”, Tạp chí Giáo dục, số

9 33 Nguyễn Hữu Tâm (2003), “Vận dụng quan điểm tích hợp vào bài học tác phẩm tự

sự của Nam Cao ở nhà trường THPT”, Luận văn Thạc sỹ, Hà Nội 34 Nguyễn Đức Thành (2003), Dạy học Sinh học ở trường THPT Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 35 Nguyễn Đức Thành (2008), Cấp cơ thể và biện pháp thể hiện trong dạy học Sinh học 11 mới, Chuyên đề bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học Sinh học theo chương trình mới,

Hà Nội 36 Trần Viết Thụ (1997), “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạy học các vấn

đề văn hóa trong SGK lịch sử THPT”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 12, tr 13 37 Nguyễn Trí (2004), “Bàn về tính tích hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản”, Tạp chí Giáo dục, số 83 38 Nguyễn Đăng Trung (2004), “Vận dụng quan điểm sư phạm tích hợp trong dạy học môn giáo dục học ở các trường cao đẳng sư phạm”, Luận văn Thạc sỹ,

Hà Nội 39 Thái Duy Tuyên (1999), Những vấn đề cơ bản của giáo dục hiện đại Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 40 Nguyễn Hồng Vân (2002), “Xây dựng hệ thông câu hỏi tích hợp: một yêu cầu quan trọng trong dạy học ngữ văn chương trình mới”, Tạp chí Giáo dục, số 23, tr 33 41 Vũ Văn Vụ (Chủ biên) (1999), Sinh lý học thực vật Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội 11 42 Phạm Viết Vượng (2000), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia Hà Nội T.J.Chilton (2000), Sinh học Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.43 W.D.Phillips 44 Xavier Roegiers (1996), “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển năng lực ở nhà trường”, (Đào Trọng Quang và Nguyễn Ngọc Nhị dịch) Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội