Tiểu luận khái niệm và vai trò của thị trường nêu giải pháp để phát triển thị trường tiêu thụ nông sản ở nước ta hiện nay

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC BAÙCH KHOA THAØNH PHOÀ HOÀ CHÍ MINH HỌC VIỆN NGÂN HÀNG Khoa Lí luận Chính trị TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần Kinh tế Chính trị Mác Lênin ĐỀ TÀI Khái niệm và vai trò của thị trư[.]

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG Khoa Lí luận Chính trị

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Học phần: Kinh tế Chính trị Mác - Lênin

ĐỀ TÀI: Khái niệm và vai trò của thị trường

Nêu giải pháp để phát triển thị trường tiêu thụ nông sản ở nước ta hiện nay

Giáo viên hướng dẫn : Lê Thị Anh Sinh viên thực hiện : Phạm Minh Thu

Mã sinh viên : 24A4011641

Hà Nội, tháng 04 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG 2

1 KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI THỊ TRƯỜNG 2

1.1 Khái niệm thị trường 2

1.2 Phân loại thị trường 3

2 VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG 3

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 6

1 TỔNG QUAN VỀ SẢN XUẤT NÔNG SẢN 6

1.1 Sản xuất nông sản 6

1.2 Tình hình sản xuất nông sản tại Việt Nam 6

2 TÌNH HÌNH THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM 7

2.1 Thị trường tiêu thụ nông sản 7

2.2 Thực trạng thị trường tiêu thụ nông sản ở Việt Nam 8

2.3 Đánh giá về sự phát triển của thị trường tiêu thụ nông sản của Việt Nam 10

3 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN NƯỚC TA HIỆN NAY 12

KẾT LUẬN 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

Tài liệu Tiếng Việt 16

Tài liệu trực tuyến 16

1

MỞ ĐẦU

Năm 1986 đã đánh dấu cột mốc quan trọng về nền kinh tế - xã hội Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, Việt Nam đã đổi mới nền kinh tế, chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, hoạt động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước và định hướng

xã hội chủ nghĩa Kể từ đó, Nhà nước thực hiện một loạt những thay đổi chính sách liên tục để chuyển nền kinh tế theo hướng mở cửa thị trường, phải kể đến là những chính sách xác lập quyền sử dụng đất cho cá nhân, giảm vai trò của doanh nghiệp nhà nước và khuyến khích đầu tư tư nhân Những cải cách này cũng tạo điều kiện

để phát triển nền sản xuất nông nghiệp đáp ứng nhu cầu đang tăng trong nước và cải thiện cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế Ngày nay nông nghiệp không chỉ giúp ổn định cuộc sống cho phần lớn dân cư nông thôn, mà còn là nền tảng cho phát triển kinh tế-xã hội và ổn định chính trị, tạo tiền đề để hiện thực hóa khát vọng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước từ một quốc gia có nền nông nghiệp còn chưa phát triển

Trong năm 2020, tác động tiêu cực của đại dịch Covid-19 khiến nhiều ngành công nghiệp, dịch vụ bị đình đốn thì sản xuất nông nghiệp của Việt Nam vẫn phát triển, vẫn đảm bảo ổn định an ninh lương thực trong nước và duy trì xuất khẩu nông sản Bên cạnh đó, việc tiêu thụ hàng nông sản nước ta cũng đang gặp nhiều khó khăn Trong những năm vừa qua, hàng nông sản nước ta luôn phải gặp tình cảnh

“được mùa mất giá” Điều này xuất phát từ nguyên nhân lớn nhất là sản xuất nông nghiệp của nước ta chủ yếu tự phát, chưa gắn với thị trường, với chuỗi giá trị ngành hàng Vậy nên, nghiên cứu về việc phát triển thị trường tiêu thụ nông sản Việt và tìm ra được giải pháp cho những tồn tại hạn chế là điều cấp thiết hiện nay

2

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG

1 KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI THỊ TRƯỜNG

1.1 Khái niệm thị trường

Thị trưởng là tổng hòa những quan hệ kinh tế trong đó nhu cầu của các chủ thể được đáp ứng thông qua việc trao đổi, mua bản với sự xác định giả cả và số lượng hàng hóa, dịch vụ tương ứng với trình độ phát triển nhất định của nền sản xuất xã hội

Như vậy, thị trưởng có thể được nhận diện ở cấp độ cụ thể, quan sát được như chợ, cửa hàng, quầy hàng lưu động, phòng giao dịch hay siêu thị và nhiều hình thức

tổ chức giao dịch, mua bán khác

Ở cấp độ trừu tượng hơn, thị trưởng cũng có thể được nhận diện thông qua các mối quan hệ liên quan đến trao đổi, mua bán hàng hóa, dịch vụ trong xã hội, được hình thành do những điều kiện lịch sử, kinh tế, xã hội nhất định Theo nghĩa này, thị trường là tổng thể các mối quan hệ kinh tế gồm cung, cầu, giá cả; quan hệ hàng - tiền; quan hệ giá trị, giá trị sử dụng; quan hệ hợp tác, cạnh tranh; quan hệ trong nước, ngoài nước Đây cũng là các yếu tố của thị trường

Một quan niệm khác về thị trường:

“Thị trường là sự biểu hiện thu gọn của quá trình mà thông qua đó các quyết định của các gia đình về tiêu dùng các mặt hàng nào, các quyết định của các công ty

về sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và các quyết định của người công nhân về việc làm bao lâu cho ai đều được dung hòa bằng sự điều chỉnh giá cả.” (Nguồn: David Begg, Stanley Fisher, Rudiger Dombusch, Kinh tế học, tập 2 Nhà xuất bản Giáo dục Hà Nội 1992, trang 11)

3

1.2 Phân loại thị trường

Căn cứ theo đối tượng trao đổi, mua bán cụ thể, có các loại thị trưởng như: thị trường hàng hóa, thị trường dịch vụ Trong mỗi loại thị trường này lại có thể cụ thể

ra thành các thị trưởng theo các loại hàng hóa, dịch vụ khác nhau rất phong phú Căn cứ vào phạm vi các quan hệ, có các loại thị trường trong nước, thị trường thế giới,

Căn cứ vào vai trò của các yếu tố được trao đổi, mua bán, có thị trường tư liệu tiêu dùng, thị trường tư liệu sản xuất

Căn cứ vào tính chất và cơ chế vận hành, chia ra thị trường tự do, thị trường

có điều tiết, thị trưởng cạnh tranh hoàn hảo, thị trường cạnh tranh không hoàn hảo (độc quyền)

Ngày nay, các nền kinh tế phát triển ngày càng nhanh và phức tạp hơn, do đó

hệ thống thị trường cũng biến đổi phù hợp với điều kiện, trình độ phát triển của nền kinh tế Vì vậy, để tổ chức có hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, đòi hỏi phải hiểu rõ về bản chất hệ thống thị trưởng, những quy luật kinh tế cơ bản của thị

trường và các vấn đề liên quan khác

2 VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG

Xét trong mối quan hệ với thúc đẩy sản xuất và trao đổi hàng hóa (dịch vụ) cũng như thúc đẩy tiến bộ xã hội, vai trò chủ yếu của thị trường có thể được khái quát như sau:

Một là, thị trường thực hiện giả trị hàng hóa, là điều kiện, môi trường cho sản

xuất phát triển

Giá trị của hàng hóa được thực hiện thông qua trao đổi Việc trao đổi phải được diễn ra ở thị trưởng Thị trường là môi trường để các chủ thể thực hiện giá trị hàng hóa Sản xuất hàng hóa càng phát triển, sản xuất ra càng nhiều hàng hóa, dịch

vụ thì càng đòi hỏi thị trường tiêu thụ rộng lớn hơn Sự mở rộng thị trường đến lượt

4

nó lại thúc đẩy trở lại sản xuất phát triển Vì vậy, thị trường là môi trường, là điều kiện không thể thiếu được của quá trình sản xuất kinh doanh

Thị trường là cầu nối giữa sản xuất với tiêu dùng Thị trường đặt ra các nhu cho sản xuất cũng như nhu cầu tiêu dùng Vì vậy, thị trường có vai trò thông tin, định hướng cho mọi nhu cầu sản xuất kinh doanh

Hai là, thị trường kích thích sự sáng tạo của mọi thành viên trong xã hội, tạo

ra cách thức phân bổ nguồn lực hiệu quả trong nền kinh tế

Thị trường thúc đẩy các quan hệ kinh tế không ngừng phát triển Do đó, đòi hỏi các thành viên trong xã hội phải không ngừng nỗ lực, sáng tạo để thích ứng được với sự phát triển của thị trường Sự sáng tạo được thị trường chấp nhận, chủ thể sáng tạo sẽ được thụ hưởng lợi ích tương xứng Khi lợi ích được đáp ứng, động lực cho sự sáng tạo được thúc đẩy Cứ như vậy, kích thích sự sáng tạo của mọi thành viên trong xã hội

Thông qua thị trường, các nguồn lực cho sản xuất được điều tiết, phân bổ tới các chủ thể sử dụng hiệu quả, thị trường tạo ra cơ chế để lựa chọn các chủ thể có năng lực sử dụng nguồn lực hiệu quả trong nền sản xuất Ba là, thị trường gắn kết nền kinh tế thành một chinh thể, gắn kết nền kinh tế quốc gia với nền kinh tế thế giới

Ba là, thị trường gắn kết nền kinh tế thành một chỉnh thể, gắn kết nền kinh tế

quốc gia với nền kinh tế thế giới

Xét trong phạm vi quốc gia, thị trường làm cho các quan hệ sản xuất lưu

thông, phân phối, tiêu dùng trở thành một thể thống nhất Thị trường không phụ thuộc vào địa giới hành chính Thị trường gắn kết mọi chủ thể giữa các khâu, giữa các vùng miền vào một chinh thể thống nhất

Xét trong quan hệ với nền kinh tế thế giới, thị trường tạo ra sự gắn kết nền kinh tế trong nước với nền kinh tế thế giới Các quan hệ sản xuất, lưu thông, phân phối, tiêu dùng không chỉ bó hẹp trong phạm vi nội bộ quốc gia, mà thông qua thị

5

trường, các quan hệ đó có sự kết nối, liên thông với các quan hệ trên phạm vi thế giới Với vai trò này, thị trường góp phần thúc đẩy sự gắn kết nền kinh tế quốc gia với nền kinh tế thế giới

Vai trò của thị trường luôn không tách rời với cơ chế thị trường trưởng trở nên sống động bởi có sự vận hành của cơ chế thị trường

Cơ chế thị trường là hệ thống các quan hệ mang tỉnh tự điều chỉnh tuân theo yêu cầu của các quy luật kinh tế

Cơ chế thị trưởng là phương thức cơ bản để phân phối và sử dụng các nguồn vốn, tài nguyên, công nghệ, sức lao động, thông tin, trí tuệ trong nền kinh tế thị trường Đây là một kiểu cơ chế vận hành nền kinh tế mang tính khách quan, do bản thân nền sản xuất hàng hóa hình thành Cơ chế thị trường được A.Smith ví như là một bàn tay vô hình có khả năng tự điều chỉnh các quan hệ kinh tế

6

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1 TỔNG QUAN VỀ SẢN XUẤT NÔNG SẢN

1.1 S ản xuất nông sản

Sản xuất nông sản là việc chúng ta có vốn ban đầu là đất, là nước, là giống cây trồng ta sẽ tự sản xuất ra sản phẩm nông sản trên chính những gì mình có

Sản xuất nông sản không chỉ là làm ra lương thực, thực phẩm mà nó còn bao gồm cả khâu sơ chế và chế biến sản phẩm để có thể đưa ra tiêu thụ bên ngoài thị trường Ví dụ như việc trồng ra lúa thì sau khi thu hoạch ta cần phải phơi khô, xay

ra gạo rồi mới có thể sử dụng và đem ra ngoài thị trường tiêu thụ

Trong sản xuất nông nghiệp thì ta có thể chia thành các loại sản phẩm như: Sản xuất lương thực (lúa, gạo); sản xuất hoa màu (các loại rau, củ, quả); sản xuất các loại hạt (lạc, đỗ, điều, tiêu, cà phê)

1.2 Tình hình s ản xuất nông sản tại Việt Nam

Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng nhất tại Việt Nam Bên cạnh việc sản xuất để phục vụ nhu cầu ngày càng tăng ở trong nước, Việt Nam còn là nước xuất khẩu lượng nông sản lớn mỗi năm Cơ hội kinh doanh rộng mở ở tất cả các cấp của chuỗi giá trị nhờ vào trình độ sản xuất tiếp tục được nâng cao thông qua việc áp dụng thâm canh và công nghệ tiên tiến Các cây trồng chiếm ưu thế bao gồm cà phê, cao su, điều và lúa Trong những năm gần đây, sản xuất trái cây đã phát triển đáng kể và hướng đến việc xuất khẩu nước ngoài Nền sản xuất nông sản Việt Nam đạt được nhiều kết quả vượt bậc

Từ việc chủ động, linh hoạt trong chỉ đạo, điều hành sản xuất, năm 2021, sản xuất nông nghiệp đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhiều chỉ tiêu phát triển đạt và vượt kế hoạch đề ra

Về lĩnh vực trồng trọt, cơ cấu cây trồng được chuyển đổi hiệu quả hơn Ngành

nông nghiệp đã đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, nhất là đối với cây

7

trồng chủ lực; tập trung cải tạo cơ cấu giống, kiểm soát, nâng tỉ lệ sử dụng các giống mới, chất lượng cao Điển hình như sản xuất lúa đã đạt sản lượng đến 43,86 triệu tấn, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước và xuất khẩu Tỉ trọng gạo chất lượng cao chiếm trên 89%, giá gạo xuất khẩu tăng từ 496 USD/tấn năm 2020 lên 503 USD/tấn năm 2021 Rau màu có diện tích khoảng 1,12 triệu ha; sản lượng đạt 18,6 triệu tấn, tăng 325.500 tấn so với năm 2020…

Việc cơ cấu lại ngành nông nghiệp đi vào thực chất, hiệu quả hơn; quy mô và

trình độ sản xuất được nâng cao, chuyển mạnh sang sản xuất hàng hóa trên cơ sở phát huy các lợi thế từng vùng, miền, chuyển dịch theo hướng hiện đại Đồng thời, tiếp tục tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt để thúc đẩy phát triển và cơ cấu lại ngành… với các giải pháp đồng bộ, đã tạo đà duy trì tốc độ tăng trưởng GDP với mức tăng 2,85% trên hầu hết các lĩnh vực

Năm 2021, đã nghiệm thu và công bố, công nhận 54 giống cây trồng, vật nuôi;

80 tiến bộ kỹ thuật mới, quy trình kỹ thuật mới; ban hành, công bố 9 Quy chuẩn Việt Nam (QCVN), 106 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và lũy kế đến nay, có 1.220 TCVN và 232 QCVN

Tuy nhiên, nền sản xuất nông sản vẫn còn tồn tại nhiều điểm yếu, thách thức cần được giải quyết Trong thời gian qua, mặc dù sản lượng hàng nông sản của nước ta đã được tăng lên đáng kể song chưa có nhiều chuyển biến về chất lượng Nguyên nhân là do: sản xuất nông nghiệp chủ yếu còn manh mún, quy mô nhỏ, tự phát, cá thể; người nông dân sản xuất theo kinh nghiệm là chủ yếu mà không tuân thủ theo quy trình, mẫu mã sản phẩm không đúng chuẩn, vì vậy chất lượng sản phẩm không đạt chuẩn an toàn; yêu cầu của an ninh lương thực khiến nông dân không linh hoạt được trong hoạt động sản xuất,…

2 TÌNH HÌNH THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN Ở VIỆT NAM 2.1 Thị trường tiêu thụ nông sản

Thị trường tiêu thụ nông sản là thị trường liên quan trực tiếp đến vấn đề đầu

ra tiêu thụ nông sản của Việt Nam Bất cứ một yếu tố nào dù rất nhỏ của thị

8

trường này đều có thể ảnh hưởng ở những mức độ khác nhau đến khả năng thành công hay thất bại trong tiêu thụ và sản xuất nông sản

2.2 Thực trạng thị trường tiêu thụ nông sản ở Việt Nam

Một trong những bứt phá của năm 2021 là thị trường tiêu thụ nông sản tiếp tục phát triển, thị trường trong nước được mở rộng hơn Đợt dịch Covid-19 thứ 4 bùng phát tại Việt Nam vào đúng thời điểm nhiều địa phương thu hoạch nông sản, trong

đó có mặt hàng vải thiều của hai tỉnh Bắc Giang và Hải Dương Với quả vải thiều, khó khăn chồng chất khó khăn khi thị trường xuất khẩu chủ lực là Trung Quốc bị thu hẹp, lưu thông hàng hóa tại các cửa khẩu gặp khó Trước tình hình đó, các địa phương cùng với các bộ, ngành, đơn vị đa dạng các hình thức xúc tiến thương mại,

mở rộng kênh phân phối, nhất là trên nền tảng số, kết nối vận chuyển hàng hóa Nhờ vậy, dù bị dịch Covid-19 bủa vây, vải thiều của Bắc Giang và Hải Dương vẫn tiêu thụ khá thuận lợi cả trong nước và xuất khẩu, đặc biệt giữ vững được giá trị thương hiệu Tính tới ngày 27-6, toàn tỉnh Bắc Giang đã tiêu thụ được hơn 196.300 tấn vải thiều, đạt 109% kế hoạch và đạt gần 95% tổng sản lượng (trong đó, tiêu thụ nội địa đạt 124.517 tấn, chiếm 63,4%; xuất khẩu 71.788 tấn, chiếm 36,7%), giá bán vải tươi dao động 12.000-27.000đồng/kg; giá vải sấy khô 40.000-55.000đồng/kg Kim ngạch xuất khẩu năm 2021 đạt mức cao kỷ lục trên 48,6 tỷ USD, tăng 14,9% so với năm 2020 Đặc biệt, có 10 nhóm mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, trong đó có 6 mặt hàng có kim ngạch trên 3 tỷ USD (gỗ và sản phẩm gỗ; tôm; rau quả; hạt điều; gạo, cao su)

2.2.2 Nhưng tồn tại, hạn chế

Giá của nông sản không ổn định mang tính thời vụ

Ngành nông nghiệp nước ta mang đặc tính thời vụ cao Tính thời vụ của sản xuất nông nghiệp thể hiện rõ ở sự biến động của giá cả thị trường theo thời vụ, đặc biệt là tính không ổn định của giá cả thị trường đầu ra Mỗi loại cây trồng có đặc

Downloaded by Free Games Android (vuchinhhp1@gmail.com)

9

điểm sinh trưởng khác nhau, dẫn đến mùa vụ gieo trồng cũng khác nhau: vụ đông

vụ hè, vụ hè thu,… Với số lượng chênh lệch nhau quá nhiều giữa các vụ dẫn đến giá của nông sản cũng biến đổi mạnh Vào vụ mùa giá rất thấp do cung vượt quá cầu, vào vụ nghịch giá lại bị đẩy lên cao do cung nhỏ hơn cầu Trong năm 2021 vừa qua, thị trường nông sản Việt Nam đã điêu đứng khi vừa phải đối mặt với hậu quả

Covid-19 để lại, vừa phải đối mặt với tình trạng tồn đọng số lượng nông sản lớn Phải kể đến là sản phẩm khoai lang tím nhật ở Đồng Tháp tồn đọng với sản lượng 8.494 tấn do chủ yếu thương lái không thu mua hoặc thu mua rất ít, giá cả giảm xuống chỉ còn 650đ/kg hay tại tỉnh Vĩnh Long, người nông dân lao đao vì trái xoài Đài Loan rớt giá, có thời điểm trái xoài Đài Loan loại I giá 2.000 đ/kg (bán tại vựa) trong khi cùng kỳ năm trước từ 5.000 đ/kg đến 7.000 đ/kg Với mức giá như trên, người nông dân thua lỗ nặng nề, hàng loạt chiến dịch giải cứu nông sản nhưng cũng không thể khắc phục nổi tình trạng tồn đọng

Giá cả nông sản được coi là một trong những vấn đề trọng yếu của của thị trường nông sản Bởi vì, giá cả là yếu tố cấu thành của cơ chế thị trường có tác động chi phối về cả hai phía cầu và cung của nông nghiệp Bên cạnh đó, giá cả cũng chi phối các mối quan hệ trao đổi trong nội bộ và trao đổi liên ngành của nông nghiệp như dịch vụ, công nghiệp, truyền thông, Chính vì vậy, việc giá cả nông sản không bình ổn đã gây rất nhiều khó khăn đến tất cả các thành phần tham gia vào thị

trường

Cung và cầu nông sản không cân đối

Thị trường nông sản đạt được trạng thái cân bằng khi khối lượng nông sản đem bán vừa bằng với nhu cầu của người mua Trên thực tế thị trường các nông sản chủ yếu chỉ đạt được trạng thái cân bằng trong những thời điểm nhất định

Biểu hiện của trạng thái mất cân bằng cung cầu trên thị trường nông sản là giá

ở mức quá cao hay quá thấp so với giá cân bằng thị trường Khi nguồn cung trên thị trường quá nhiều sẽ dẫn đến tình trạng người bán không tìm được người mua dẫn đến tình trạng dư thừa, đẩy giá thành xuống thấp Ngược lại khi nguồn cung quá

Downloaded by Free Games Android (vuchinhhp1@gmail.com)