UBND TỈNH BẮC NINH SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ ĐỀ CHÍNH THỨC (Đề thi có 01 trang) KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 THPT CHUYÊN NĂM HỌC 2020 2021 Môn thi Ngữ văn (dành cho thí sinh chuyên[.]
Trang 1UBND TỈNH BẮC NINH
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
ĐỀ CHÍNH THỨC
(Đề thi có 01 trang)
KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 THPT CHUYÊN
NĂM HỌC 2020-2021
Môn thi: Ngữ văn (dành cho thí sinh chuyên Ngữ văn) Thời gian làm bài: 150 phút (không kể thời gian giao
đề)
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
Câu 1 (2,0 điểm)
Đọc ngữ liệu và trả lời các câu hỏi bên dưới:
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
(Ngữ văn 9, Tập một)
a) Ngữ liệu trên được trích trong văn bản nào? Tác giả là ai? Nêu ý nghĩa của văn bản
b)Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi được nhắc tới trong ngữ liệu gợi nhớ thời điểm nào của đất nước? Cách diễn đạt đói mòn đói mỏi có gì đặc sắc? Nêu hiệu quả
của cách diễn đạt đó
Câu 2 (3,0 điểm)
Phẩm giá con người là những viên đá quý, viên đá đó còn lấp lánh đẹp đẽ hơn nếu được lồng vào cái giá khiêm tốn
Anh (Chị) hãy trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến trên
Câu 3 (5,0 điểm)
Có ý kiến cho rằng: Văn chương không có gì riêng sẽ không là gì cả.
Anh (Chị) hiểu ý kiến trênnhư thế nào? Hãy làm sáng tỏ ý kiến đó qua bài thơ
Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật.
===== Hết =====
Họ và tên thí sinh: Số báo
danh:
Trang 2UBND TỈNH BẮC NINH
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
(Hướng dẫn có 05 trang)
HƯỚNG DẪN CHẤM
KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 THPT
CHUYÊN NĂM HỌC 2020-2021
Môn thi: Ngữ văn (dành cho thí sinh chuyên Ngữ
văn)
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
Câu 1 (2,0 điểm)
Đọc ngữ liệu và trả lời các câu hỏi bên dưới:
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
(Ngữ văn 9, Tập một)
a Ngữ liệu trên được trích trong văn bản nào? Tác giả là ai? Nêu ý nghĩa của văn bản
- Văn bảnBếp lửa của tác giả Bằng Việt (0,5 điểm).
- Ý nghĩa của văn bản: Qua hồi tưởng và suy ngẫm của người cháu đã trưởng thành, bài thơ gợi lại những kỉ niệm đầy xúc động về người bà và tình bà cháu đồng thời thể hiện lòng kính yêu, trân trọng và biết ơn của người cháu đối với bà cũng như
đối với gia đình, quê hương, đất nước (0,5 điểm).
b Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi được nhắc tới trong ngữ liệu gợi nhớ thời điểm nào của đất nước? Cách diễn đạt đói mòn đói mỏi có gì đặc sắc? Nêu hiệu quả
của cách diễn đạt đó
- Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi được nhắc tới gợi nhớ về thời điểm năm 1945,
năm mà đất nước Việt Nam đã phải trải qua nạn đói lịch sử với gần hai triệu người
chết đói (0,5 điểm).
- Đặc sắc cách diễn đạt đói mòn đói mỏi: là cách nói sáng tạo, tách từ láy mòn mỏi và chen điệp từ đói để nhấn mạnh cảm giác nặng nề, u ám, lê thê của nạn đói lịch
sử năm 1945 – cái đói dai dẳng, bám riết lấy con người; đồng thời tạo sự đối xứng về
từ ngữ, sự nhịp nhàng cho câu thơ (0,5 điểm).
Câu 2 (3,0 điểm)
Phẩm giá con người là những viên đá quý, viên đá đó còn lấp lánh đẹp đẽ hơn nếu được lồng vào cái giá khiêm tốn
Anh/chị hãy trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến trên
I Yêu cầu về kĩ năng:
- Học sinh biết cách làm bài văn nghị luận xã hội, vận dụng tốt các thao tác lập luận
để giải quyết vấn đề một cách thuyết phục
- Bài viết có bố cục mạch lạc; hệ thống luận điểm, luận cứ rõ ràng; dẫn chứng tiêu biểu, thuyết phục; hành văn trong sáng, giàu cảm xúc; không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu
II Yêu cầu về kiến thức:
Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đáp ứng được
những ý cơ bản:
Trang 31 Giới thiệu vấn đề: (0.25 điểm)
- Dẫn dắt
- Trích ý kiến: Phẩm giá con người là những viên đá quý, viên đá đó còn lấp lánh đẹp đẽ hơn nếu được lồng vào cái giá khiêm tốn
2 Giải thích: (0,5 điểm)
+ Phẩm giá con người: là phẩm chất tốt đẹp, cao quý của con người.
+ Viên đá quý: là hình ảnh gợi lên cái đẹp, sự trong sáng, luôn được trân trọng,
nâng niu
+ Khiêm tốn:Là đức tính tốt mà mỗi người cần trau dồi, rèn luyện Đó là sự kính
nhường, có ý thức và thái độ đúng mực trong việc đánh giá bản thân, không tự mãn,
tự kiêu, không tự cho mình hơn người
+ Viên đá đó còn lấp lánh đẹp đẽ hơn nếu được lồng vào cái giá khiêm tốn:
Phẩm giá của con người càng đẹp hơn, càng tỏa sáng và có giá trị hơn khi những phẩm giá ấy được gắn liền với sự khiêm tốn
=>Câu nói khẳng định, sự khiêm tốn làm phẩm giá con người trở nên cao quý hơn, toàn vẹn hơn
3 Phân tích,bàn luận và chứng minh vấn đề: (2,0 điểm)
- Biểu hiện của tính khiêm tốn: Tính khiêm tốn được thể hiện ở một số phương
diện sau:
+ Thể hiện trong cách phát ngôn: sử dụng từ ngữ giản dị, dễ hiểu, có sức tác
động đến lòng người, không đao to búa lớn hay cao siêu huyền bí.
+ Cáchứng xử của mỗi người: luôn nghiêm khắc với mình, rộng lượng với người, luôn biết khiêm nhường
+ Ở thái độ không tự đề cao mình, đánh giá đúng mực về khả năng của bản thân, luôn tích cực học hỏi người khác
- Tại sao khiêm tốn giúp phẩm giá con ngườilấp lánh đẹp đẽ hơn?
+ Sự khiêm tốn trong cuộc sống giúp chúng ta có thể hài hòa trong các mối quan
hệ, thân thiện trong giao tiếp
+ Khi biết khiêm tốn, không tự mãn với những gì mình có, không kiêu căng trước những thành công đạt được, nhìn nhận đúng khả năng của bản thân chúng ta sẽ có động lực để vượt qua những trở ngại để thực hiện những hoài bão, ước mơ
+ Trên hành trình bước đến thành công, khiêm tốn giúp chúng ta lắng nghe được những điều hay, lẽ phải, học hỏi được nhiều điều hữu ích, mở mang thêm hiểu biết, hoàn thiện bản thân
- Bàn luận mở rộng:
+ Khiêm tốn là đức tính quý nhưng cũng không nên khiêm nhường thái quá mà trở nên nhút nhát, thụ động, hèn yếu
+ Bên cạnh đó có những người chưa ý thức hết giá trị của tính khiêm tốn luôn tự cao, tự mãn, kiêu căng, khoe khoang Những người đó sẽ chỉ nhận lại sự xa lánh của
mọi người, tầm nhìn cũng hạn hẹp dần, vì Điều chúng ta biết chỉ là một giọt nước, điều chúng ta không biết mênh mông như đại dương.
(Chứng minh: Học sinh sử dụng dẫn chứng trong thực tế cuộc sống.)
4 Bài học nhận thức và hành động: (0,25 điểm)
Trang 4- Câu nói giản dị nhưng đã nêu lên một bài học thấm thía với cuộc đời mỗi chúng ta Để có thể trở thành một người biết khiêm tốn chúng ta cần nỗ lực rèn luyện hàng ngày, tự tu dưỡng chính mình để ngày một hoàn thiện về mọi mặt
- Khiêm tốn thể hiện sự trưởng thành của một con người bởiChùm lúa chín sẽ cúi đầu, quả táo chín sẽ đỏ mặt, nó đã nhắc nhở chúng ta rằng, thành công nhờ đức
tính khiêm tốn
III Cách cho điểm:
- Điểm 3: Bài viết sáng tạo, đáp ứng tốt các yêu cầu trên Diễn đạt giàu chất văn,
lập luận rõ ràng, dẫn chứng thuyết phục, phân tích sâu sắc
- Điểm 2,5: Bài viết đáp ứng được những ý cơ bản, hầu như không mắc lỗi về kĩ năng
và diễn đạt
- Điểm 2: Bài viết chỉ trình bày được một nửa yêu cầu về kiến thức, còn mắc lỗi về
kĩ năng và diễn đạt
- Điểm 1: Bài viết chưa hiểu rõ về vấn đề, diễn đạt và kĩ năng viết văn nghị luận
yếu
- Điểm 0: Bài viết lạc đề hoàn toàn hoặc học sinh không viết bài.
Câu 3 (5.0 điểm)
Có ý kiến cho rằng: Văn chương không có gì riêng sẽ không là gì cả.
Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Hãy làm sáng tỏ ý kiến đó qua bài thơ Bài thơ
về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật.
I Yêu cầu chung
- Nắm chắc phương pháp, kĩ năng làm bài nghị luận văn học
- Biết vận dụng kiến thức lí luận văn học để bàn luận vấn đề một cách hợp lí
- Bố cục rõ ràng, mạch lạc, lập luận chặt chẽ, văn phong trong sáng, có cảm xúc
II Yêu cầu cụ thể: Thí sinh có thể trình bày, sắp xếp các luận điểm theo nhiều cách
nhưng về cơ bản cần đảm bảo những nội dung sau:
1 Giới thiệu vấn đề nghị luận (0,5điểm)
- Dù bài thơ thể hiện ý tứ độc đáo tới đâu nó cũng nhất thiết phải đẹp, không chỉ đơn giản là đẹp, mà còn phải đẹp một cách riêng (Raxun Gamzatop) Văn chương
luôn đòi hỏi những người nghệ sỹ biết đào sâu, tìm tòi, khơi những điều chưa ai khơi,
và sáng tạo những điều chưa ai có, bởi Văn chương không có gì riêng sẽ không là
gì cả
- Nhà thơ Phạm Tiến Duật đã thành công khi thể hiện cái tôi rất riêng của mình
qua Bài thơ về tiểu đội xe không kính Tác phẩm sáng tác năm 1969, trong thời kỳ
kháng chiến chống Mỹ khi nhà thơ tham gia chiến đấu tại chiến trường Trường Sơn, trước sự phá hoại điên cuồng của đế quốc Mỹ vào nước ta Có thể khẳng định, tác phẩm mang cái riêng rất độc đáo và đặc sắc
2 Giải thích nhận định (1,0điểm)
- Riêng: nét mới, cái độc đáo
- Vì sao văn chương phải có cái riêng: văn chương là lĩnh vực của cái độc đáo Mỗi tác phẩm văn chương phải có nét riêng, nét mới ở ý tưởng nghệ thuật cũng như ở
hình thức biểu hiện Mỗi nhà văn phải có một thế giới nghệ thuật riêng, một chân trời riêng, một biên cương riêng Nhà văn có phong cách thì mới được người đọc chấp
nhận và yêu mến Phong cách càng độc đáo thì sức hấp dẫn càng lớn
Trang 5- Vì sao văn chương không có gì riêng sẽ không là gì cả: mới mẻ, độc đáo là điều kiện tồn tại của tác phẩm văn chương Tác phẩm văn chương không có gì mới sẽ không được người đọc tiếp nhận Hay nhà văn có phong cách mờ nhạt, không có dấu
ấn riêng sẽ dễ bị người ta lãng quên Cái riêng ấy thường được thể hiện qua giọng điệu, cách nhìn của nhà văn, yếu tố độc đáo về nội dung hay nghệ thuật, cách sử dụng các biện pháp tu từ…
=> Nhận định nhấn mạnh tầm quan trọng của phong cách nghệ thuật của người nghệ
sĩ ngôn từ trong việc đem đến cái độc đáo cho tác phẩm
3 Cái mới, cái độc đáo trong nhan đề bài thơ (0,5điểm)
- Nhan đề bài thơ khá dài, tưởng có chỗ thừa nhưng vì thế mà thu hút sự chú ý của người đọc Nhan đề ấy làm nổi bật hình ảnh của cả bài - hình ảnh những chiếc xe không kính - một biểu tượng độc đáo Đây là sự phát hiện thú vị của tác giả, thể hiện
sự gắn bó và am hiểu hiện thực khốc liệt của đời sống chiến tranh trên tuyến đường Trường Sơn
- Hai chữ Bài thơ cho thấy rõ cách nhìn, cách khai thác hiện thực của tác giả:
ông không chỉ viết về những chiếc xe không kính, viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu muốn khám phá chất thơ từ hiện thực ấy - chất thơ của thế hệ trẻ Việt Nam hiên ngang, dũng cảm, lạc quan vượt lên mọi gian khó, hiểm nguy
4 Cái riêng được thể hiện qua những chiếcxe không kính (0,5điểm)
- Trong bài thơ nổi bật lên một hình ảnh độc đáo: những chiếc xe không kính vẫn băng ra chiến trường
+ Xưa nay, những hình ảnh xe cộ, tàu thuyền nếu đưa vào thơ ca thường được
mĩ lệ hóa, lãng mạn hóa và thường mang ý nghĩa tượng trưng hơn tả thực (như chiếc
xe tam mã trong thơ Pu-skin, đoàn thuyền đánh cá trong bài thơ cùng tên của Huy Cận )
+ Nay chiếc xe không kính của Phạm Tiến Duật là một hình ảnh thực, thực đến
trần trụi Tác giả giải thích nguyên nhân cũng rất thực: Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi Cái hình ảnh thực này được diễn tả bằng hai câu thơ rất gần với câu văn xuôi, lại
có giọng thản nhiên (Không có kính không phải vì xe không có kính/Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi) càng gây ra sự chú ý về vẻ khác lạ của nó Bom đạn chiến tranh còn làm cho những chiếc xe ấy biến dạng thêm, trần trụi hơn nữa: Không có kính rồi
xe không có đèn/Không có mui xe, thùng xe có xước Những chiếc xe không kính
không chỉ là chứng tích cho thấy sự tàn phá ác liệt của chiến tranh mà còn là minh chứng hào hùng vẻ vang của các chiến sĩ cách mạng
- Hình ảnh chiếc xe không kính vốn không hiếm trong chiến tranh, nhưng phải
có hồn thơ nhạy cảm với nét ngang tàng và tinh nghịch, thích cái lạ như của Phạm Tiến Duật mới nhận ra được và đưa nó vào thành hình tượng thơ độc đáo của thời chiến tranh chống Mĩ
=>Hình ảnh chiếc xe không kính tạo nên cái tứ thơ lạ và độc đáo gợi tả cái ác liệt, dữ
dội của chiến tranh, vừa bộc lộ phẩm chất cao đẹp của người chiến sĩ lái xe Hình tượng những chiếc xe không kính góp phần khắc họa nét tư thế, chân dung của tuổi trẻ Việt Nam anh hùng
5 Hình ảnh độc đáo của những chiến sĩ lái xe (1,0điểm)
Trang 6- Tư thế hiên ngang của người lính trẻ Họ đều là những người trẻ tuổi phần lớn
xuất thân từ tầng lớp trí thức và có sự dũng cảm, ung dung(Ung dung buồng lái ta ngồi/Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng…) Đảo ngữ ung dung, điệp từ nhìn nhấn mạnh tư
thế ung dung, cái nhìn đầy tự chủ, bất khuất, không thẹn với trời đất của người lính
- Tinh thần lạc, quan bất chấp gian khổ, coi thường hiểm nguy của người
lính:Không có kính ừ thì có bụi/Bụi phun tóc trắng như người già/Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc/Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha…Cấu trúc không có kính ừ thì chưa cần lặp lại và chi tiết phì phèo châm điếu thuốc, Nhìn nhau mặt lấm cười haha, đã cho thấy sự ngang tàng, bất chấp gian khổ của người lính
- Hình ảnh người lính trong bài thơ còn có tình đồng đội, đồng chí son sắc, gắn
bó Xe không kính, cả đoàn xe có thể bắt tay qua cửa kính vỡ mà không cần mở nó
ra, thật thú vị Tình đồng đội hóa tình gia đình Ăn thì phải nấu bếp bí mật là bếp Hoàng Cầm, ngủ thì võng mắc ngay trên đường xe chạy chông chênh, nhưng có hề chi, người lính lại đi, lại đi, bầu trời vẫn xanh thêm
- Điều cốt lõi nhất để những người lính làm được tất cả những việc trên chính là
lòng yêu nước và ý chí chiến đấu vì miền Nam ruột thịt: Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước/Chỉ cần trong xe có một trái tim.
=> Bài thơ đã tạc lên bức chân dung độc đáo về người chiến sĩ lái xe Trường Sơn - can trường, quả cảm Đó là hình ảnh tiêu biểu của anh bộ đội cụ Hồ, của dân tộc Việt Nam thời chống Mỹ
6 Nét riêng ở nghệ thuật (1,0 điểm)
- Thể thơ tự do, đậm chất văn xuôi, đa dạng kiểu câu, nhịp điệu luôn luôn biến hóa
- Khai thác chất liệu hiện thực chiến tranh, Phạm Tiến Duật đã đưa vào thơ những chi tiết, hình ảnh rất thực làm giàu thêm chất liệu thơ ca.Nghệ thuật tương phản giữa vật chất và tinh thần, giữa bên ngoài và bên trong, giữa cái không có và cái
có Bài thơ có sự hòa quện giữa cảm hứng lãng mạn cách mạng và âm hưởng sử thi hào hùng của văn học Việt Nam những năm 1945 -1975
- Ngôn ngữ thơ giản dị, đậm chất khẩu ngữ
- Chất giọng trẻ trung, giọng điệu ngang tàng, tinh nghịch, dí dỏmđậm chất lính của bài thơ bắt nguồn từ tâm hồn phơi phới của thế hệ chiến sĩ Việt Nam thời chống
Mỹ mà chính nhà thơ đã sống, đã trải nghiệm Đây cũng là một đóng góp đặc biệt của Phạm Tiến Duật cho thơ ca viết về người lính của văn học dân tộc
7 Đánh giá chung (0,5 điểm)
- Bằng cái riêng trong nội dung và nghệ thuật, Phạm Tiến Duật đưa thơ của mình gần với người đọc, mặc dù có chất riêng, nhưng thơ của Phạm Tiến Duật cũng
có những cái chung trong đề tài hình ảnh người lính trong kháng chiến khiến cho bài thơ không hề lạc lõng Quả thật, Phạm Tiến Duật đã góp phần vào đề tài thơ văn một bài thơ độc đáo với chất giọng riêng của mình
- Bài thơ là một khám phá đáng trân trọng của tác giả, gợi mở cho các nhà thơ
tạo nên phong cách của riêng mình.Vẫn là khẳng định tinh thần bất khuất quyết thắng của quân đội ta, nhưng Phạm Tiến Duật đã đem lại nhiều hình ảnh mới và giọng điệu mới: trẻ trung, tinh nghịch, ngang tàng mà kiên định.(Trần Đình Sử)
III Biểu điểm.
Trang 7- Điểm 4-5: Đáp ứng tốt các yêu cầu trên, lập luận chặt chẽ, văn viết có cảm xúc, dẫn chứng chọn lọc, chính xác, có sức thuyết phục, có thể mắc một vài sai sót không đáng kể
- Điểm 3-3,75: Đáp ứng phần lớn những yêu cầu trên, lập luận tương đối chặt chẽ, dẫn chứng chọn lọc, chính xác Có thể mắc những lỗi nhỏ
- Điểm 2-2,75: Tương đối đủ các ý lớn tuy còn sơ sài, biết chọn và phân tích dẫn chứng, còn mắc một số lỗi
- Điểm 1-1,75: Chưa thật hiểu yêu cầu của đề, nội dung sơ sài
- Điểm 0-0,75: Hiểu sai đề, diễn đạt yếu