Tiểu luận đề tài so sánh quy tắc ứng xử trên bàn ăn của người việt nam và hàn quốc

Sự ảnh hưởng của tư tưởng cấp bậc trong Nho giáo đã làm cho xã hội Việt Nam trong nhiều năm có sự bất bình đẳng trong mối quan hệ nam nữ, vợ chồng, con trai và con gái, nhưng cũng tạo đư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

KHOA QUỐC TẾ HỌC

-TIỂU LUẬN

Đề tài:

SO SÁNH QUY TẮC ỨNG XỬ TRÊN BÀN ĂN CỦA NGƯỜI

VIỆT NAM VÀ HÀN QUỐC

(Học phần: Lịch sử văn hóa Hàn Quốc)

SVTH: Nguyễn Thượng Vân Lớp: 19CNDPH01

GVHD: Trần Thị Ngọc Hoa

Đà Nẵng, ngày 29 tháng 04 năm 2022

MỤC LỤC

MỤC LỤC BẢNG BIỂU, HÌNH ẢNH 1

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

1 Quy tắc ứng xử trên bàn ăn của người Việt Nam 4

2 Quy tắc ứng xử trên bàn ăn của người Hàn Quốc 7

3 So sánh quy tắc ứng xử trên bàn ăn của người Việt Nam và Hàn Quốc 10

3.1 Sự tương đồng 10

3.2 Sự khác nhau 12

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỤC LỤC BẢNG BIỂU, HÌNH ẢNH

Hình 1 Lời mời trước bữa ăn của người Việt Nam 4

Hình 2 Quy tắc xới cơm 5

Hình 3 Quy tắc dùng đũa 5

Hình 4 Trò chuyện vui vẻ khi ăn cơm 6

Hình 5 Quy tắc uống rượu bia của người Việt 7

Hình 6 Quy tắc ngồi trên bàn ăn của người Hàn Quốc 8

Hình 7 Hình ảnh ăn cơm của một gia đình Hàn Quốc 9

Hình 8 Quy tắc uống và rót rượu của người Hàn Quốc 9

Hình 9 Hình ảnh dùng đũa của người Hàn và người Việt 10

Hình 10 Hình ảnh người Hàn và người Việt trò chuyện khi dùng bữa 11

Table 11 Bảng so sánh quy tắc ứng xử trên bàn ăn của người Hàn và người Việt (Phan Thái Bình, 2018) 12

Hình 12 Bữa ăn tiêu biểu của người Việt Nam và Hàn Quốc 13

MỞ ĐẦU

Ẩm thực không chỉ đẹp trong cách chế biến, bày biện, ngon trong cách lựa chọn nguyên liệu mà còn có cả văn hóa ứng xử trên bàn ăn Hàn Quốc và Việt Nam là hai quốc gia Châu Á, cùng chịu sự ảnh hưởng của Nho giáo và văn hóa Trung Quốc, nhưng sự khác biệt về tôn giáo, khí hậu, địa hình đã hình thành nên sự khác biệt cơ bản trong con người và cả văn hóa của người ở cả hai quốc gia Để tìm hiểu rõ hơn cũng như đi sâu vào nghiên cứu sự khác nhau của hai nền văn hóa, bài tiểu luận chọn

đề tài quy tắc ứng xử trên bàn ăn của người Việt và người Hàn nghiên cứu Để nắm bắt

và thông hiểu một cách đầy đủ bài tiểu luận cũng sẽ tiến hành so sánh ở hai quốc gia

NỘI DUNG

1 Quy tắc ứng xử trên bàn ăn của người Việt Nam

Đối với người dân Việt, trong mâm cơm của họ, có rất nhiều quy tắc lễ nghi, Việt Nam dưới sự đô hộ 1000 năm phong kiến đã in sâu vào tư tưởng của người Việt những lễ nghi, chuẩn mực của Nho giáo Trung Quốc Đặc biệt là ở miền Bắc Việt Nam Để có thể hiểu hết được những quy tắc cũng như lễ nghi đó chúng ta cần phải có một thời gian rất dài để tìm hiểu

Trước bữa ăn, người có địa vị thấp hơn hoặc nhỏ tuổi hơn phải đi mời cơm

những người lớn hoặc người có địa vị cao hơn vào bàn dùng cơm nếu họ đang làm việc dở tay Sự ảnh hưởng của tư tưởng cấp bậc trong Nho giáo đã làm cho xã hội Việt Nam trong nhiều năm có sự bất bình đẳng trong mối quan hệ nam nữ, vợ chồng, con trai và con gái, nhưng cũng tạo được nét văn hóa tôn trọng người lớn trong một gia đình Khi mọi người đã đầy đủ và chuẩn bị ăn cơm thì người nhỏ sẽ mời một lượt từ trên xuống dưới Nét văn hóa này còn đậm nét ở miền Bắc hơn là miền Trung hay là miền Nam, để tiết kiệm thời gian dùng bữa, người miền Trung hay miền Nam sẽ chỉ mời một lần “cả nhà dùng cơm” thay vì mời từng người Và phải để người lớn nhất trong nhà cầm đũa ăn miếng đầu tiên thì mọi người mới được phép ăn Lời mời trong bữa ăn của người Việt thể hiện thái độ kính trọng, lễ phép, văn minh

Hình 1 Lời mời trước bữa ăn của người Việt Nam Khi dùng bữa, có vài điểm đáng lưu ý khi làm khách ở gia đình Việt Nam, còn

nhiều quy tắc như khi xới cơm chỉ nên xới hai muỗng không nên xới nhiều hay ít hơn

Vì người Việt quan niệm rằng “một lần cơm cúng, hai lần cơm ăn” và đặc biệt là không ép chặt hạt cơm vì đây là cơm cho người đã khuất Một điểm văn hóa mà đậm

nét châu Á của người Việt Nam đó là hiếu khách Nếu bạn làm khách ở bất kỳ gia đình nào ở Việt Nam, bạn sẽ được trải nghiệm làm thượng khách ở nhà họ Món ngon nhất

sẽ ở gần chỗ khách, miếng ngon nhất, to nhất sẽ dành cho khách Ông bà, cha mẹ, con cái cũng sẽ gắp đồ ăn qua lại cho nhau để thể hiện sự quan tâm, yêu thương lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình

Hình 2 Quy tắc xới cơm

Khi ăn không được nhai nhóp nhép, nhồm nhoàm hoặc uống canh không được phát ra tiếng động, không ăn vội vàng mà phải từ tốn từng miếng nhỏ, hành động này được cho là bất lịch sự và gây khó chịu cho người xung quanh Hiện nay, thế giới đã bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của sự hiện đại, những phép tắc này có thể cũng

đã được xem nhẹ và không còn quan trọng hóa vấn đề nhưng vẫn còn số nhiều gia đình ở phía Bắc và miền Trung Việt Nam vẫn giữ quy tắc này trong mâm cơm [ CITATION Tác19 \l 1033 ]

Hình 3 Quy tắc dùng đũa

Thứ hai, là quy tắc gắp đồ ăn, không được phép gắp chuyền đũa, vô tình đan

chéo đũa với người khác hoặc gắp rồi bỏ lại, đặc biệt là gắp thật nhiều đồ ăn khi trong bát vẫn còn Quan niệm của người Việt cho rằng việc gắp chuyền đũa liên tưởng đến việc gắp tro cốt hoặc va chạm đũa hay gắp nhiều đồ ăn là hành động bất lịch sự, không tôn trọng người xung quanh, tham ăn tham uống như quỷ đói Bên cạnh đó, cũng không được phép gõ đũa vào mâm hay chén, bát gây tiếng động, điều đó được cho là hành động kêu gọi ma quỷ - xui xẻo, cũng rất bất lịch sự Có rất nhiều quy tắc dùng đũa của người Việt Nam xưa, nhưng qua thời gian đã không còn nhiều gia đình để ý đến việc này nữa, nhưng có những quy tắc không thể nào biến mất trên mâm cơm của người Việt, nó là biểu tượng, nét văn hóa độc nhất vô nhị của ông bà ta.[ CITATION Trầ17 \l 1033 ]

Thứ ba, bữa cơm của người Việt Nam rất vui vẻ, họ trò chuyện với nhau khi dùng cơm hoặc có thể uống rượu, những vị khách khi cùng dùng cơm trong một gia đình Việt sẽ cảm thấy vô cùng tự nhiên và thoải mái Họ sẽ nói về cuộc sống, thiên nhiên, con vật mà họ cảm thấy đó là một câu chuyện vui và tuyệt nhiên sẽ không kể những chuyện buồn, chuyện bực bội Ông cha Việt có câu “Trời đánh tránh bữa ăn”, miếng ăn phải ngon, phải được hưởng thụ một cách suôn sẻ, vui vẻ, không nên làm gián đoạn bữa ăn bằng những chuyện không vui, gây xung đột trong gia đình [ CITATION Pha18 \l 1033 ]

Hình 4 Trò chuyện vui vẻ khi ăn cơm

Thêm vào đó, việc sử dụng đồ uống trong bữa ăn của người Việt cũng được xem trọng, rót đầy cho mình và cho cả khách, không quan trọng là ly đã hết chưa hay chưa hết, miễn sao ly đã vơi thì có thể rót, không nhất thiết phải nâng ly khi người khác rót cho mình Việc uống rượu, hay bia trong bữa ăn nhằm giúp không khí trở nên vui vẻ hơn, người đàn ông cũng sẽ trò chuyện nhiều hơn cùng với khách và mời nhau

tạo sự hiếu khách.

Khi gần kết thúc bữa ăn, nếu người nhỏ đã ăn no và muốn đứng lên, phải xin

phép rồi mới được đứng lên trước hoặc ăn chậm để chờ người lớn ăn xong, không được phép xếp chén đũa lại, đó là hành động vô lễ, hối thúc người lớn ăn nhanh để dọn bát Và người dọn bát sẽ là phụ nữ và trẻ con, đàn ông sẽ đi uống trà hoặc nghỉ ngơi, đây là một nét văn hóa cổ hủ, phân biệt giới tính, trọng nam khinh nữ ở Việt Nam và cho đến bây giờ vẫn khó thay đổi được

Hình 5 Quy tắc uống rượu bia của người Việt

Bữa cơm của một gia đình Á Đông nói chung hay gia đình Việt Nam nói riêng

vô cùng nhiều quy tắc nhưng không quá khó để tiếp nhận, là những con người tình cảm, hiếu khách nên họ sẽ không tỏ vẻ khó chịu khi ai đó không biết điều này mà tự mình dung hòa với văn hóa của khách hoặc giúp khách tiếp nhận văn hóa của mình một cách tự nguyện

2 Quy tắc ứng xử trên bàn ăn của người Hàn Quốc

Bất kỳ quốc gia Châu Á nào cũng đều có nhiều quy tắc riêng cho bữa ăn của mình, từ cách ứng xử, cách ăn uống đều luôn là điểm nhấn trong bữa ăn của gia đình người phương Đông Tương tự với văn hóa ăn uống của Việt Nam, văn hóa ẩm thực Hàn Quốc cũng có những nguyên tắc trên bàn ăn Thậm chí là những nguyên tắc khắt khe hơn rất nhiều so với nước ta mà người ngồi trên bàn ăn nhất định phải tuân thủ

Trước bữa ăn, văn hóa ăn uống của người Hàn Quốc rất coi trọng thứ bậc trong

xã hội Đặc biệt là luôn nhớ đến quy tắc “kính trên nhường dưới” Bạn chỉ ngồi xuống sau khi người lớn tuổi hơn đã ngồi xuống Bạn phải đợi người lớn tuổi hơn nâng đũa với thìa lên thì mới được ăn Tôn trọng người lớn tuổi và giữ lịch sự là điều tất yếu

trong một quốc gia như Hàn Quốc Vị trí ngồi được xếp dựa trên địa vị xã hội hoặc thứ

tự tuổi tác Người có địa vị xã hội thấp nhất hoặc ít tuổi nhất thì ngồi gần cửa ra vào nhất Đối với các trưởng bối cần phải ưu tiên ngồi phía trong Bạn phải đợi người lớn tuổi nhất nâng đũa với thìa lên thì mới được ăn Nhưng khi ăn đồ nướng, người lớn tuổi hơn có nhiệm vụ phải nướng cho người nhỏ tuổi hơn Trong các buổi tiệc, người lớn tuổi hoặc người có địa vị, chức vụ cao hơn hay người có việc được chúc mừng ở buổi tiệc đó sẽ trả tiền Đây là điều khá đặc biệt trong văn hóa Hàn Quốc và cũng gây

áp lực lớn cho những người có địa vị và lớn tuổi hơn khi tụ tập, ăn uống.[ CITATION Tác19 \l 1033 ]

Hình 6 Quy tắc ngồi trên bàn ăn của người Hàn Quốc

Người Hàn thường nói: “Tôi sẽ ăn thật ngon” trước bữa ăn Câu nói này như lời cảm ơn đầu bếp hoặc người đã nấu ăn cho bạn Khi kết thúc bữa ăn, bạn có thể nói

“Tôi ăn no rồi”, để báo với mọi người là bạn cảm thấy hài lòng với bữa ăn

Khi dùng bữa, người Hàn Quốc khi ăn cơm sẽ không mở miệng, không để

người khác thấy đồ ăn trong miệng của mình, khi ăn cũng sẽ không tạo tiếng ồn va chạm từ muỗng, đũa, chén, dĩa, ly Một điều quan trọng khi ăn của người Hàn là không được bưng bát cơm lên miệng ăn, quan niệm này đi ngược hoàn toàn với văn hóa của một số nước Châu Á khác, người Nhật có câu “Chỉ có chó mới gục mặt xuống bát khi ăn” thì người Hàn lại nói “Chỉ kẻ ăn mày mới bưng bát lên ăn cơm” Không quan niệm nào đúng mà cũng không có cái nào là sai, mỗi một quốc gia đều trải qua những thăng trầm khác nhau, việc hình thành quan niệm khác nhau bởi do thế giới quan của họ khác nhau, điều đó là đúng với con người, suy nghĩ của họ Người Hàn khi dùng cơm

sẽ ăn rất nhanh, vội vàng và ăn miếng to cùng với phát ra tiếng động để thể hiện rằng bữa ăn này được nấu rất ngon nhằm đáp lại thịnh tình của người nấu cơm Cũng bởi

lịch sử người Hàn phải chịu đói khổ liên miên, không có cái để ăn, nên việc ăn ngon,

ăn to thể hiện thái độ hạnh phúc, thõa mãn trước những gì mà họ đang có hiện tại [ CITATION Tác19 \l 1033 ]

Thêm vào đó, người Hàn không có quá nhiều quy tắc khi dùng đũa trong bữa

ăn, nhưng lại có vài quy tắc cơ bản trong cách dùng thìa và đũa khi ăn Khi ăn cơm và canh bằng thìa, đũa thì để gắp thức ăn, đặc biệt không cầm đũa và thìa trên một tay Bởi vì họ phải cúi xuống bát để ăn cơm nên cần phải dùng cả đũa và thìa, nếu không

sẽ khó gắp thức ăn và múc cơm

Hình 7 Hình ảnh ăn cơm của một gia đình Hàn Quốc

Trong bàn ăn, người Hàn Quốc sẽ chú ý rót đầy nước cho người lớn tuổi trước khi rót cho mình Đây là cách thể hiện phép lịch sự và sự kính trọng Ngoài ra, trong một cuộc gặp mặt, hãy chú ý rót nước cho người khác nếu cốc của họ đã hết Tương

tự, bạn sẽ được người khác rót nước cho khi hết Khi được mời rượu, người Hàn sẽ nâng ly bằng cả hai tay để không bị đổ và bày tỏ sự tôn trọng người đối diện Việc từ chối đồ uống nhiều lần là không lịch sự Đặc biệt là nếu người lớn tuổi rót cho bạn Khi rót rượu cho người lớn hơn, một tay cầm chai rượu, tay còn lại vịn nhẹ vào cổ tay kia Một khi bạn nhận được lời mời uống rượu, bia hay bất kỳ thứ nước nào, bạn phải quay đầu để uống Đó là dấu hiệu thể hiện sự tôn trọng với người đối diện [ CITATION Mần17 \l 1033 ]

Hình 8 Quy tắc uống và rót rượu của người Hàn Quốc

Khi gần kết thúc bữa ăn, cần cố gắng ăn với tốc độ giống người lớn Nếu bạn

nhanh hơn thì bạn cũng không thể rời bàn ăn trước khi người lớn rời khỏi đó Và ăn quá nhanh hay quá chậm cũng có thể làm người khác ngại hoặc cảm thấy kỳ cục Nếu bạn rời khỏi bàn ăn trước những người lớn tuổi, bạn sẽ bị cho là thiếu lễ độ Còn nếu bạn ăn xong, xếp đũa và ngồi tại bàn ăn thì điều này cũng tạo cho người đối diện cảm giác như bạn đang chờ đợi họ hoàn thành bữa ăn Tốt nhất bạn nên chú ý tốc độ ăn uống của mình để không phải kết thúc bữa ăn quá sớm Cũng như bạn chỉ được đứng dậy và rời khỏi bàn ăn khi người lớn tuổi hơn đã đứng dậy và rời đi trước Ngoài ra, người Hàn sẽ để khăn lên bàn để báo hiệu mình đã dùng bữa xong.[ CITATION Trầ17 \l 1033 ]

Người Hàn Quốc cũng có rất nhiều quy tắc cho bữa ăn của mình Hiện nay, chúng ta dễ dàng bắt gặp những nét văn hóa đặc sắc đó trên phim ảnh hay truyện tranh

Nó là biểu tượng của người Hàn, họ tự hào về nó và luôn tìm cách truyền bá nó đến với thế giới

3 So sánh quy tắc ứng xử trên bàn ăn của người Việt Nam và Hàn Quốc 3.1 Sự tương đồng

Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy được Việt Nam và Hàn Quốc là hai quốc gia

có nét truyền thống cao, dù qua bao năm lịch sử hiện đại thì nó cũng không phai mờ theo thời gian mà còn được lưu giữ và lưu truyền đến tận bây giờ Và cả hai quốc gia cũng có những điểm văn hóa tương tự nhau đậm nét Á Đông

Dân tộc ở cả hai quốc gia này đều dùng đũa để ăn cơm và có nhiều quy tắc sử dụng đũa khác nhau

Hình 9 Hình ảnh dùng đũa của người Hàn và người Việt

Trung Quốc là một nền văn minh cổ đại lớn của thế giới, sự phát triển văn minh Trung Quốc đã tác động mạnh mẽ đến các quốc gia xung quanh trong đó có cả Việt Nam và Hàn Quốc Trung Quốc là quốc gia đầu tiên sử dụng đặc biệt là khi ăn mì và cũng phù hợp với tư tưởng hạn chế sử dụng dao của Khổng Tử Từ đó, nét văn hóa này lan truyền rộng rãi qua nhiều con đường khác nhau và trở thành nét văn hóa chung người Châu Á

Thứ hai, trước khi ăn đều mời người lớn tuổi dùng bữa Nét văn hóa “kính trên

nhường dưới” này không rõ bắt nguồn từ đâu nhưng nó đã là sự hiển nhiên trong văn hóa ăn uống của cả người Hàn và người Việt Có lẽ cũng bởi sự ảnh hưởng mạnh mẽ của Nho giáo vị tư tưởng Nho giao mang nặng tư tưởng cấp bậc, con cháu phải kính trọng ông bà, cha mẹ Hơn thế nữa khi ăn, người nhỏ phải ăn chậm để chờ người lớn, không được phép đứng lên trước người lớn hoặc xếp bát đũa lại khi họ đang ăn Đây là hành vi thiếu sự tôn trọng và lễ độ

Thứ ba, cả người Hàn và người Việt đều sử dụng đồ uống khi dùng bữa trong

đó uống rượu là cả một câu chuyện dài Người Việt có câu “miếng trầu là đầu câu chuyện” thì rượu chính là thức uống thắt chặt tình cảm anh em, gia đình, bạn bè Vì vậy, họ thường uống rượu trong bữa ăn Có câu “Nam vô tửu như kỳ vô phong” hay

“chén tạc chén thù” uống rượu đã là nét văn hóa sâu xa của hai quốc gia, uống rượu không phải để say mà là để thể hiện khí khái anh hùng trong người đàn ông, để người đàn ông vỗ ngực, ngẩng cao đầu Khi khách đến nhà mời khách bằng chén tạc khách đáp lễ lại là chén thù, văn hóa hiếu khách, thắt chặt tình bạn bè anh em của dân tộc Hàn và Việt được thể hiện qua chén rượu cạn

Thêm vào đó, cả người Hàn và người Việt đều thích trò chuyện khi dùng cơm,

sống, gia đình, học tập để hiểu nhau hơn Hoặc cha mẹ động viên con cái, con cái chia

sẻ gánh nặng với cha mẹ, đây là nét văn hóa trau dồi tình cảm gia đình, yêu thương chăm sóc lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình.[ CITATION Mai18 \l 1033 ]

Hình 10 Hình ảnh người Hàn và người Việt trò chuyện khi dùng bữa

3.2 Sự khác nhau

Tuy nhiên, không chỉ có sự tương đồng, quy tắc ứng xử trên bàn ăn cũng có những điểm khác biệt mà nhiều người vẫn hay lầm tưởng rằng Việt Nam và Hàn Quốc giống nhau Người Việt và người Hàn không xem việc ăn uống thuần túy là hoạt động hàng ngày mà còn là một lĩnh vực để giáo dục con cái, khác ở chỗ là người Việt thiên

về khuyên bảo, răn dạy, còn người Hàn là phép tắc, quy củ phải tuân theo

Sắp xếp tất cả món ăn lên mâm không

quan trọng vị trí, thứ tự

Bàn ăn phải được bày trí đúng quy cách

Vị trí ngồi khi ăn không cần quá để ý (vì

là mâm tròn)

Vị trí ngồi ăn cần phải chú ý

Khi ăn cơm, phải cầm bát trên tay Khi ăn cơm, phải để bát trên bàn

Khi ăn cơm khách phải ăn ngon miệng

và để lại một ít đồ ăn trên dĩa

Khi ăn cơm khách phải ăn ngon và ăn sạch đồ ăn

Không ăn vội, ăn miếng to, nhai nhồm

nhoàm

Ăn nhanh, ăn miếng to, nhai nhồm nhoàm

Khi uống rượu, bia có thể không rót cho

mình, không cần chờ hết mới rót, không

cần nâng ly khi người khác rót cho mình

Khi uống rượu, bia không thể tự rót cho mình, chờ hết mới rót, nâng ly khi người khác rót cho mình

Khi uống không cần phải quay mặt ra

ngoài hoặc che tay để uống

Khi uống phải quay mặt ra ngoài hoặc che tay để uống

Xới cơm khi ăn và thích ăn cơm trắng Nén cơm khi ăn và thích ăn cơm độn