BÀI 33 SINH SẢN HỮU TÍNH Ở SINH VẬT I KHÁI NIỆM SINH SẢN HỮU TÍNH Sinh sản hữu tính là hình thức sinh sản có sự kết hợp hai yếu tố đực và cái tạo nên hợp tử Hợp tử phát triển thành cá thể mới Sơ đồ qu[.]
Trang 1BÀI 33: SINH SẢN HỮU TÍNH Ở SINH VẬT
I KHÁI NIỆM SINH SẢN HỮU TÍNH
- Sinh sản hữu tính là hình thức sinh sản có sự kết hợp hai yếu tố đực và cái tạo nên hợp
tử Hợp tử phát triển thành cá thể mới
Sơ đồ quá trình sinh sản hữu tính
- Trong sinh sản hữu tính, cơ thể mang đặc điểm của cả bố và mẹ → Sinh sản hữu tính làm tăng khả năng thích nghi của sinh vật với sự thay đổi của môi trường sống
- Sinh sản hữu tính thường gặp phổ biến ở các loài động vật, thực vật, một số loài nấm, nguyên sinh vật
* Phân biệt sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính:
Điểm phân biệt Sinh sản vô tính Sinh sản hữu tính
Sự tham gia của
tính đực, cái
Không có sự kết hợp của giao tử đực và giao tử cái, tế bào mẹ trực tiếp sinh trưởng và phát triển tạo thành cơ thể mới
Có sự kết hợp của giao tử đực và giao tử cái thông qua thụ tinh tạo thành hợp tử, hợp tử phát triển thành cơ thể mới
Trang 2Đặc điểm di
truyền
Các thế hệ con mang đặc điểm
di truyền giống nhau và giống
mẹ → Ít đa dạng về mặt di truyền
Các thế hệ con mang đặc điểm di truyền của cả bố và mẹ, có thể xuất hiện tính trạng mới → Có sự đa dạng di truyền cao hơn
Khả năng thích
nghi
Tạo ra các cá thể thích nghi với điều kiện sống ổn định
Tạo ra các cá thể thích nghi tốt với đời sống thay đổi
II SINH SẢN HỮU TÍNH Ở THỰC VẬT CÓ HOA
- Hoa là cơ quan sinh sản của thực vật có hoa
1 Cấu tạo hoa
- Cấu tạo chung của hoa: Hoa gồm các bộ phận chính là:
+ Đài hoa
+ Cánh hoa
+ Nhị hoa (bao phấn, chỉ nhị) – cơ quan sinh giao tử đực
+ Nhuỵ hoa (đầu nhụy, vòi nhụy, bầu nhụy chứa noãn) – cơ quan sinh giao tử cái
- Dựa vào sự xuất hiện của cơ quan sinh giao tử ở hoa mà hoa được phân thành 2 loại là hoa lưỡng tính và hoa đơn tính
+ Hoa lưỡng tính: là hoa có cả nhị và nhụy trên cùng một hoa Ví dụ: hoa cải, hoa bưởi, hoa cam,…
+ Hoa đơn tính: là hoa chỉ có nhị hoặc nhụy trên một hoa (hoa đực có chứa nhị, hoa cái
có chứa nhụy) Ví dụ: hoa mướp, hoa bí, hoa dưa chuột,…
Trang 32 Thụ phấn và thụ tinh
a Thụ phấn
- Thụ phấn là quá trình hạt phấn được chuyển từ nhị đến đầu nhụy
- Có hai hình thức thụ phấn là thụ phấn chéo và tự thụ phấn
+ Thụ phấn chéo là hình thức thụ phấn trong đó hạt phấn từ nhị của hoa cây này được chuyển đến đầu nhụy của hoa cây khác
Thụ phấn chéo
+ Tự thụ phấn là hình thức thụ phấn trong đó hạt phấn từ nhị được chuyển đến đầu nhụy của cùng một hoa hoặc hạt phấn từ nhị của bông này tới đầu nhụy của bông hoa khác trên cùng một cây
Tự thụ phấn
Trang 4- Thụ phấn ở hoa được thực hiện nhờ gió (hoa bồ công anh, lúa, ngô,…), nhờ sâu bọ (hoa hướng dương, hoa hồng,…), nhờ nước (hoa rong mái chèo,…) hoặc thụ phấn nhân tạo (hoa bí, hoa bầu, mướp,…)
Thụ phấn nhờ côn trùng
b Thụ tinh
- Thụ tinh ở thực vật là quá trình kết hợp giữa giao từ đực (trong hạt phấn) với giao tử cái (trong bầu nhụy) hình thành hợp tử, hợp tử phát triển thành phôi, phôi hình thành nên cơ thể mới
Thụ phấn và thụ tinh ở thực vật
3 Quá trình lớn lên của quả
- Sau khi thụ tinh, noãn phát triển thành hạt và bầu nhụy phát triển thành quả chứa hạt
- Hạt chứa phôi phát triển thành cơ thể mới
Trang 5Sự hình thành quả ở cây cà chua
III SINH SẢN HỮU TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
1 Các giai đoạn của quá trình sinh sản
- Sinh sản hữu tính ở động vật gồm ba quá trình nối tiếp nhau:
+ Hình thành tinh trùng và hình thành trứng
+ Thụ tinh tạo thành hợp tử
+ Hợp tử phát triển thành cơ thể mới
Sơ đồ các giai đoạn sinh sản ở người
- Dựa vào vị trí phát triển của hợp tử, phân biệt động vật đẻ trứng và động vật đẻ con:
Trang 6+ Ở động vật đẻ trứng, phôi thai không phát triển trong cơ thể mẹ mà phát triển trong trứng đã được thụ tinh Ví dụ: cá, lưỡng cư, bò sát, chim,…
+ Ở động vật đẻ con, phôi thai phát triển trong cơ thể mẹ nhờ chất dinh dưỡng nhận từ mẹ qua nhau thai Ví dụ: con người, đa số các động vật ở lớp Thú,…
Đẻ trứng
+ Rút ngắn thời gian một chu
kì đẻ
+ Giảm ảnh hưởng xấu tới cơ thể mẹ
+ Tỉ lệ sống sót và tỉ lệ nở trứng thấp do
bị tác động mạnh của điều kiện môi trường
Đẻ con
+ Ít chịu ảnh hưởng của điều kiện môi trường bên ngoài nên tỉ lệ sống sót của con non cao hơn
+ Kéo dài thời gian của những chu kì sinh sản (giảm mức sinh sản của những cá thể) + Cơ thể cái cần cung cấp nhiều năng lượng cho phát triển của con
2 Vai trong và ứng dụng sinh sản hữu tính trong thực tiễn
- Vai trò: Sinh sản hữu tính hình thành thế hệ con đa dạng về di truyền, dẫn đến tăng khả năng thích nghi của loài với môi trường sống
- Ứng dụng trong thực tiễn của sinh sản hữu tính là tạo ra giống mới có năng suất cao, đặc tính tốt thông qua lai tạo và chọn lọc:
+ Lai tạo và chọn lọc những giống lúa, ngô cho năng suất cao
+ Bò cho sữa với chất lượng tốt
+ Lợn cho tỉ lệ nạc cao
Trang 7Quy trình lai tạo và chọn lọc giống lợn nhiều nạc
→ Nhờ ứng dụng sinh sản hữu tính trong trồng trọt và chăn nuôi, con người sản xuất được nhiều lương thực, thực phẩm