Bài tập môn Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Đề bài Xây dựng một đề cương nghiên cứu một đề tài khoa học phù hợp với chuyên ngành đào tạo Bài làm Đề tài THÔNG TIN GIẢI TR[.]
Trang 1Bài tập môn: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Đề bài: Xây dựng một đề cương nghiên cứu một đề tài khoa học phù hợp với
chuyên ngành đào tạo
Bài làm Đề tài: THÔNG TIN GIẢI TRÍ TRÊN BÁO IN
KHẢO SÁT BÁO TUỔI TRẺ
I Giới thiệu chung
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong xã hội hiện đại, báo chí ngày càng trở thành một kênh thông tin quan trọng và chủ chốt Nó đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng lớn của mọi đối tượng, mọi lứa tuổi, giới tính, địa vị xã hội
Không chỉ có vai trò như một kênh thông tin truyền tải tin tức tới người đọc, phản ánh khách quan hiện thực, mà báo chí còn có chức năng định hướng dư luận,
có tác động lớn đến những xu hướng hoặc thái độ, nhận thức của công chúng
Xã hội phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao, kéo theo nhu cầu và các hình thức giải trí cũng phải đa dạng Hơn nữa, hoạt động giải trí nằm trong hệ thống hoạt động của con người và là hoạt động duy nhất không gắn với nhu cầu sinh học nào Nó mang tính chất tự do, không có tính cưỡng bức, con người có quyền lựa chọn theo sở thích, trong khuôn khổ hệ chuẩn mực của xã hội
Bởi vậy, những tin tức giải trí cũng sẽ không bị bó hẹp trong phạm vi nào
cả Hoàn toàn tự do và đa dạng, chỉ cần đúng tôn chỉ mục đích của báo, của Đảng, nhà nước Thông tin giải trí trên báo giấy cung cấp đầy đủ cho người đọc những tin tức từ sự kiện văn hóa giải trí trong nước và quốc tế; nhân vật là người nổi tiếng,
Trang 2hay nghệ nhân, nghệ sỹ; đến những bộ phim hay, những quyển sách thú vị; âm nhạc, lễ hội, thời trang,…
Hơn nữa, nó không chỉ dừng ở việc “thông báo”, “giới thiệu” mà còn là tấm gương phản chiếu thái độ của công chúng trước những đối tượng thuộc lĩnh vực giải trí
Trước nhu cầu thông tin cũng như nhu cầu giải trí cao, đòi hỏi báo chí cung cấp một lượng thông tin nhanh và khổng lồ, nên việc đưa thông tin có chọn lọc hay việc hoạt động giải trí có chọn lọc khó lòng mà được duy trì, đảm bảo Với số lượng thông tin lớn và liên tục như thế, thì có rất nhiều câu hỏi đặt ra cho chất lượng của tin tức giải trí nói chung, đặc biệt là thông tin giải trí trên báo in nói riêng
Hiện nay, có rất nhiều tờ báo, tạp chí chuyên về các thông tin giải trí như Tạp chí Văn hóa – Nghệ thuật (Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch), Tạp chí Nghệ thuật biểu diễn (Cục Nghệ thuật biểu diễn); Tạp chí Điện ảnh Việt Nam (Cục Điện ảnh); hay những tờ báo lớn cũng không thể thiếu một chuyên trang cung cấp thông tin giải trí như chuyên trang Giải trí báo Tiền Phong; chuyên trang Văn hóa – Giải trí báo Tuổi trẻ TPHCM; chuyên trang Văn hóa – Giải trí báo Lao Động;…
Trước sự cạnh tranh với các loại hình báo chí khác cũng như sự cạnh tranh giữa các tờ báo với nhau, liệu rằng những thông tin giải trí trên báo in hiện nay đã thỏa mãn người đọc? Và trước sự “ồ ạt” thông tin như ngày nay, báo in có đã và đang làm tốt vai trò định hướng công chúng và hình thành dư luận có chọn lọc của mình? Có góp phần tạo nên xu hướng giải trí hay tư tưởng giải trí một cách văn minh?
Với mong muốn tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi đó, khóa luận này đi vào việc nghiên cứu và khảo sát chuyên trang Văn hóa – Giải trí trên tờ báo Tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh (nhật báo) trong năm 2016 – một trong những tờ báo lớn nhất Việt Nam
Trang 32 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Đây là một đề tài không khó nhưng là một đề tài mới và không có nhiều tài liệu nói về thông tin giải trí trên báo in Chưa có một đề tài nào khảo sát một chuyên trang như chuyên trang giải trí Có chăng là đề tài nghiên cứu về một chuyên mục cụ thể nào đó trên một tờ báo như: Khảo sát chuyên mục “Sự kiện và bình luận” trên báo Lao Động của tác giả Bùi Thị Thu Thủy (năm 2006), Khảo sát chuyên mục Chào buổi sáng trên báo Thanh Niên của tác giả Nguyễn Thị Hằng Thu (năm 2006), Khảo sát chuyên mục Mỗi tuần một chân dung trên báo Thể thao
& Văn hóa của tác giả Nguyễn Viết Minh (năm 2000),…Không có sự xuất hiện của một chuyên mục nào đó của trang giải trí
Đề tài khảo sát trong phạm vi một năm, với mật độ 7 tác phẩm / tuần, số lượng tác phẩm rất nhiều, nên mất khá nhiều thời gian Tuy nhiên những tác phẩm của báo cũng được quy chuẩn vào những mảng nội dung nhất định của chuyên trang giải trí nên đây cũng là thuận lợi của tác giả Hơn nữa sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của giảng viên hướng dẫn cũng như của các phóng viên, nhà báo có liên quan đến chuyên trang
đã giúp tác giả hoàn thành khóa luận
Đề tài khóa luận này rất cần thiết đối với những ai quan tâm đến lĩnh vực giải trí và chất lượng của thông tin giải trí trên báo in hiện nay
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
a Mục đích
Từ việc khảo sát chuyên trang văn hóa – giải trí của báo Tuổi trẻ về mặt nội dung và hình thức, tác giả mong muốn có thể đưa ra những kết luận khách quan về chất lượng nội dung và hình thức của chuyên trang Từ đó, có thể đưa ra những đề xuất mang ý nghĩa thực tiễn đối với phóng viên, với cơ quan báo chí để góp phần xây dựng, nâng cao hơn nữa chất lượng của chuyên trang
b Nhiệm vụ nghiên cứu
Trang 4Trên cơ sở xác định mục tiêu rõ ràng như ở trên, khóa luận tốt nghiệp clos nhiệm vụ:
- Khảo sát nội dung và hình thức chuyên trang Văn hóa – Giải trí báo Tuổi trẻ TPHCM năm 2016
- Trên cơ sở khảo sát, rút ra nhận xét về những ưu, nhược điểm của chuyên trang Văn hóa – Giải trí của báo Tuổi trẻ
- Đề xuất kiến nghị, giải pháp để nâng cao chất lượng chuyên trang Văn hóa – giải trí trên báo Tuổi trẻ nói riêng và cho các tờ báo in nói chung
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu là chuyên trang Văn hóa – Giải trí trên báo Tuổi trẻ TPHCM
- Đối tượng khảo sát là các tác phẩm thuộc chuyên trang Văn hóa – Giải trí
trên báo Tuổi trẻ TPHCM
- Thời gian khảo sát: từ tháng 1 năm 2016 đến tháng 12 năm 2016
Một số CTV, phóng viên, nhà báo viết cho chuyên trang
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1 Cơ sở lý luận
Khóa luận vận dụng tổng hợp những quan điểm của Tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng và Chính sách, pháp luật của Nhà nước về báo chí nói chung, các xu hướng phát triển của báo chí nói riêng
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành khóa luận này, tác giả đã vận dụng và kết hợp chặt chẽ các phương pháp nghiên cứu sau đây:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Khóa luận sử dụng phương pháp thu thập và phân tích các nguồn tài liệu khác nhau như các số báo Tuổi trẻ trong năm 2016, những kết quả, công trình nghiên cứu có sẵn như sách, giáo trình, hay các luận án, luận văn trước
Trang 5- Phương pháp phỏng vấn sâu
Để tìm hiểu rõ hơn về quan điểm của tòa soạn cũng như mục đích và ý nghĩa của chuyên trang Văn hóa - Giải trí trên báo Tuổi trẻ, tác giả tiến hành phỏng vấn lãnh đạo, biên tập viên, phóng viên của báo Tuổi trẻ
Ngoài ra phương pháp này còn giúp khóa luận nâng cao tính khách quan và chân thực Đặc biệt trong việc đánh giá, nhận xét ưu, nhược điểm của chuyên trang và đa dạng hóa việc đưa ra những giải pháp, đề xuất ở cuối khóa luận
- Phương pháp điều tra định lượng bằng bảng anket
Sử dụng phiếu khảo sát với những câu hỏi được tác giả biên soạn về đề tài khóa luận Khảo sát 100 người ở những độ tuổi và nghề nghiệp khác nhau, từ đó rút ra những quan điểm, đánh giá khách quan của công chúng về chuyên trang Văn hóa – Giải trí trên báo Tuổi trẻ
- Phương pháp phân tích số liệu
Từ kết quả thô nhận được từ việc khảo sát, tác giả sử dụng phương pháp phấn tích số liệu để có những thống kê với số liệu cụ thể, tỉ lệ rõ ràng Từ đó sẽ có những đánh giá, nhận xét chính xác, phục vụ cho khóa luận
6 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của khóa luận
6.1 Ý nghĩa lý luận
- Khóa luận tìm hiểu những đặc điểm nổi bật của chuyên trang và một số lý luận về thông tin giải trí trên báo in
- Khóa luận góp phần làm phong phú thêm hệ thống lí thuyết nghiên cứu về văn hóa báo chí, văn hóa giải trí trên báo chí
6.2 Ý nghĩa thực tiễn
- Đề tài này cung cấp một cái nhìn toàn diện về thực trạng chuyên trang Văn hóa-giải trí trên báo Tuổi trẻ
- Thông qua những nhìn nhận, đánh giá về chất lượng các tác phẩm đăng tải trên chuyên trang Văn hóa - Giải trí của báo Tuổi trẻ Tác giả chỉ ra những hạn chế
Trang 6cần khắc phục, và những tiêu chí cần trong việc sáng tạo các tác phẩm liên quan đến lĩnh vực văn hóa giải trí hiện nay Từ đó, đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng các tác phẩm văn hóa thông tin giải trí trên báo in theo hướng tích cực trong thời gian tới
7 Kết cấu của khóa luận
II Phân tích
1 Hệ thống lý thuyết liên quan
1.1 Các khái niệm cơ bản
1.1.1 Báo chí
Theo Điều 3/ Chương I/ Luật Báo Chí (Luật số 103/2016/QH13)
Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sang tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử
Theo Cơ sở lý luận Báo chí (PGS.TS Nguyễn Văn Dững)
Báo chí được hiểu là phương tiện thông báo, thông tin về những sự sự việc mới diễn ra hàng ngày cho nhiều người biết Báo chí là phương tiện thông tin thời
sự, phương tiện giao tiếp xã hội; là diễn đàn cung cấp, trao đổi và chia sẻ thông tin công khai
Báo chí (theo quan điểm nổi trội nhất của giai cấp tư sản) là phương tiện thông
tin – thông tin sự kiện, khách quan, độc lập và không phụ thuộc vào chính trị, “không can dự vào cuộc đấu tranh giai cấp”; báo chí độc lập với chính trị, quyền lực thứ tư (giám sát cả ba quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp)
Báo chí (theo quan điểm của giai cấp vô sản) là công cụ tuyên truyền, là
phương tiện đấu tranh giai cấp trên mặt trận tư tưởng – văn hóa; báo chí là một bộ phận không thể tách rời trong bộ máy tổ chức của Đảng Cộng Sản; là cơ quan ngôn luận của tổ chức Đảng Báo chí là công cụ thể hiện quyền lực chính trị Quan điểm
Trang 7này được hình thành từ thực tiễn hoạt động cách mạng của C Mác, V.I Lê-nin, Chủ tịch Hồ Chí Minh và các lãnh tụ cộng sản khác
1.1.2 Báo in
Theo “Cơ sở Lý luận Báo chí” (PGS.TS Nguyễn Văn Dững – Học viện Báo chí và Tuyên truyền, NXB Lao Động)
Báo in là những ấn phẩm xuất bản định kỳ, bằng ký hiệu chữ viết, hình ảnh
và các ngôn ngữ phi văn tự, thông tin về các sự kiện, vấn đề thời sự, phát hành rộng rãi và định kỳ nhằm phục vụ công chúng – nhóm đối tượng nào đó với mục đích nhất định
Theo Điều 3/ Chương I/ Luật Báo Chí (Luật số 103/2016/QH13)
Báo in là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, tranh, ảnh, thực hiện bằng phương tiện in để phát hành đến bạn đọc, gồm báo in, tạp chí in
1.1.3 Chuyên trang
Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học Việt Nam (NXB Văn hóa – Thông tin):
Chuyên trang là cả một trang báo hay nhiều trang báo cùng nói về một vấn đề,
sự kiện, hiện tượng nào đó trong cuộc sống theo nhiều thể loại khác nhau.
* Phân biệt Chuyên trang và Chuyên mục
+ Chuyên mục là mục dành cho một đề tài nhất định xuất hiện định kỳ và chiếm một chỗ nhất định trên báo chí do một hay nhiều người viết chuyên sâu phụ trách (Theo Từ điển Bách Khoa Việt Nam do Trung tâm biên sọan từ điển Bách
Khoa Việt Nam – Hà Nội xuất bản năm 1995)
+ Chuyên trang và chuyên mục hoàn toàn khác nhau Chuyên mục là một phần nhỏ thuộc chuyên trang, khi trình bày thì chuyên mục được đóng khung Chuyên trang thì có thể gồm nhiều chuyên mục, nhiều thể loại trình bày như phỏng vấn, tin, phóng sự, phản ánh, điều tra,…đề cập đến một lĩnh vực nào đó như kinh tế, giải trí, y
Trang 8tế, giáo dục, xã hội, văn hóa, thể thao,…Mỗi số báo thường đề cập đến một chủ đề khác nhau của chuyên trang đó
1.1.4 Thông tin
Theo “Từ và ngữ Hán Việt” (Nguyễn Văn Bảo – NXB Văn học)
Thông: Truyền đạt
Tin: Tin tức
Thông tin: Truyền tin cho nhau biết
Theo “Từ điển Tiếng Việt” (Viện Ngôn ngữ Học – Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Hoàng Phê chủ biên)
Động từ “Thông tin” : Truyền tin cho nhau biết
Danh từ “Thông tin” : Điều được truyền đi cho biết, tin truyền đi
1.1.5 Giải trí
Theo “Từ và ngữ Hán Việt” (Nguyễn Văn Bảo – NXB Văn học)
Giải: Tách ra
Trí: Trí óc
Giải trí: Làm cho trí óc được thoải mái bằng cách nghỉ ngơi hoặc tham gia
các hoạt động vui chơi
Giải trí là một dạng hoạt động của con người, đáp ứng nhu cầu phát triển của con người về thể chất, trí tuệ và mĩ học Nó không chỉ là nhu cầu của mỗi cá nhân
mà còn là nhu cầu của đời sống cộng đồng
1.1.6 Thông tin giải trí
Thông tin giải trí là những tin tức về lĩnh vực giải trí Những thông tin cung cấp cho công chúng sự hiểu biết về con người, sự việc, sự kiện, sự vật thuộc lĩnh vực giải trí nhằm đáp ứng nhu cầu giải tỏa căng thẳng đầu óc
Những thông tin giải trí là thông tin bao gồm tin tức về điện ảnh, nghệ thuật, thời trang, âm nhạc, sự kiện giải trí trong và ngoài nước, người nổi tiếng (văn,
Trang 9nghệ sĩ, họa sĩ, nghệ nhân,…) Nhưng hình thức thể hiện và truyền tải của mỗi phương tiện, loại hình báo chí lại khác nhau
* Thông tin giải trí trên truyền hình:
Với thế mạnh về ngôn ngữ của mình, truyền hình truyền tải tin tức đến với công chúng bằng ngôn ngữ hình ảnh và ngôn ngữ âm thanh cùng một lúc, trong đó
có cả thông tin giải trí Qua các cuộc nghiên cứu, người ta thấy 70% lượng thông tin con người thu được là qua thị giác, và 20% là qua thính giác, bởi vậy thông tin giải trí trên truyền hình được đưa đến cho công chúng bằng hình thức vô cùng đa dạng, sống động
* Thông tin giải trí trên báo điện tử
Báo mạng điện tử có thế mạnh là tính đa phương tiện Tức là sử dụng nhiều loại phương tiện (ngôn ngữ văn tự và phi văn tự) để thực hiện một tác phẩm báo chí Một tác phẩm báo chí đa phương tiện phải gồm ít nhất hai trong số các yếu tố sau: Văn bản (text), hình ảnh tĩnh và đồ họa (still image & graphic), âm thanh (audio), hình ảnh động (video & animation), và các chương trình tương tác (interactive program) Với sự tích hợp thông minh giữa nhiều phương tiện, công chúng được tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và đa dạng Ngoài việc có thể thu thập tin tức bằng việc đọc như báo giấy, xem như truyền hình, nghe như phát thanh thì người đọc có thể trải nghiệm tất cả hình thức ấy trên một tác phẩm
Thông tin giải trí trên báo mạng điện tử có thể được xây dựng như trên báo
in gồm các tin, bài dạng văn bản và ảnh hoặc như truyền hình dạng tích hợp hình ảnh động và âm thanh (xem ví dụ cụ thể về báo Tuổi trẻ TPHCM tại trang … ) Trên các trang báo điện tử, giải trí cũng được xây dựng thành một chuyên trang như trên báo giấy
* Thông tin giải trí trên báo giấy
Với đặc điểm chuyển trai nội dung thông tin qua văn bản (bao gồm chữ viết, hình vẽ, tranh ảnh, biểu đồ, sơ đồ,…) thì báo in giúp công chúng tiếp nhận thông
Trang 10tin nói chung và thông tin giải trí nói riêng bằng thị giác Tin tức giải trí được trình bày trên một tờ báo chuyên lĩnh vực giải trí hoặc trên một chuyên trang Tin tức giải trí được thể hiện dưới gần như đầy đủ hình thức, thể loại của báo in: Tin (tin ngắn, tin vắn, tin sâu, tin ảnh), bài phản ánh, bài phỏng vấn, bài phóng sự, bài bình luận,…
1.2 Vai trò của báo in trong việc quảng bá thông tin giải trí, định hướng giải trí
Trước sự phát triển nhanh chóng của các loại hình báo chí đa phương tiện, báo in vẫn giữ vững vị trí của mình bởi có những thế mạnh không thể thay thế:
Thứ nhất, khả năng lưu trữ tin cao, nhất là lưu trữ bằng trí não Khi
công chúng đọc và tiếp nhận thông tin thông qua thị giác, thì phải tập trung toàn bộ tâm trí vào những gì mình đọc, để não bộ tiếp nhận thông tin một cách chính xác, đầy đủ Trong khi với phát thanh hay truyền hình thì thính giả, khán giả dễ bị phân tán sự tập trung, không tập trung toàn bộ tâm trí nên việc tiếp nhận thông tin không hiệu quả và không lưu lại được trong tâm trí Bởi vậy thông tin giải trí trên báo in được độc giả tiếp nhận một cách chủ động và có sự lưu trữ Với một tin, bài thuộc lĩnh vực giải trí, người đọc có thể chủ động trong việc có đọc hay không, đọc lúc nào, đọc trong bao lâu và đọc bao nhiêu lần Càng đọc lâu, đọc nhiều thì khả năng ghi nhớ càng cao
Thứ hai, báo in có khả năng phân tích, bình luận, lý giải sâu rộng đầy
đủ các vấn đề, sự kiện Đây là thế mạnh của báo in mà không loại hình nào sánh
được, kể cả báo điện tử
Với thế mạnh đầu tiên tác giả đã nói ở trên, là báo in giúp lưu trữ thông tin trong trí não người đọc thì ở những bài viết phấn tích, bình luận sâu, đặc trưng đó càng được phát huy mạnh mẽ Đọc những tác phẩm có sự phân tích, bình luận của tác giả giúp công chúng hiểu rõ vấn đề, sự kiện Nhờ đó, ngoài chức năng thông