LỜI NÓI ĐẦU Theo dòng chảy của thời gian, ngành xuất bản ra đời và đã có những đóng góp không nhỏ cho sự phát triển của thế giới nói riêng và của Việt Nam nói chung Qua quá trình ấy nó đã có một diện[.]
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Theo dòng chảy của thời gian, ngành xuất bản ra đời và đã có những đónggóp không nhỏ cho sự phát triển của thế giới nói riêng và của Việt Nam nóichung Qua quá trình ấy nó đã có một diện mạo vô cùng mới mẻ Hiện nay,ngày xuất bản có những bước tiến năng động, trong đó phải kể đến việc liênkết xuất bản trong hoạt động xuất bản sách
Liên kết xuất bản sách giúp cho việc phổ biến tri thức đến với độc giảnhanh hơn, nhiều hơn, đa dạng và phong phú hơn Đó là một sự chuyển biếnlinh hoạt, là một hướng đi triển vọng cho sự lớn mạnh vững chắc của hoạtđộng xuất bản Tuy nhiên, liên kết xuất bản sách là một vấn đề nhạy cảm, dễnảy sinh sai phạm Vì vậy cần phải điều chỉnh để hoạt động này đi đúnghướng, tránh làm sai lệch mục đích chân chính ban đầu của nó Để giải đượcbài toán này là vô cùng khó khăn, nhất là thời điểm hiện tại Sau rất nhiều lầnbàn cãi và tranh luận với mong muốn tìm ra một đáp số đúng cho bài toán, cơquan quản lý chỉ biết đưa ra kết luận: Để có những cuốn sách tốt, không chỉcần sự tài giỏi mà còn phải có cái "tâm" của người biên tập và nhà xuất bản
Do vậy, tôi lựa chọn đề tài: “Hoạt động thực thi quy chế liên kết xuất bảntrong việc xuất bản sách văn học nghệ thuật của nhà xuất bản Hội nhà văn?Thực trạng và bài học kinh nghiệm rút ra?” làm đề tài nghiên cứu của mình
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
I Lí do chọn đề tài
Ngành xuất bản Việt Nam đang có những tiến bộ đáng kể, góp phần thựchiện nhiệm vụ chính trị, văn hóa, tư tưởng và thúc đẩy nền kinh tế phát triển.Những tiến bộ ấy có thể kể đến trình độ con người được nâng cao, nhất là độingũ biên tập viên; trang thiết bị kĩ thuật hiện đại… Đặc biệt là có sự liên kếttrong xuất bản Liên kết có những mặt tích cực song trong nền kinh tế thịtrường đang phát triển như hiện nay thì liên kết lại bộc lộ những mặt trái củamình, chạy theo lợi nhuận, chạy theo thị hiếu mà quên đi giá trị đích thực củatri thức chứa đựng trong sách, trách nhiệm với sách, với nhà xuất bản, đơn vịliên kết hay với độc giả không còn được vẹn nguyên như trước nữa
Đây là một vấn đề nan giải và hết sức cấp thiết Vì vây, lựa chọn đề tàinày, qua phân tích, nghiên cứu, đánh giá và đưa ra những giải pháp phù hợp,tôi hi vọng có thể góp một phần nào đó vào sự phát triển chung của ngànhxuất bản
II Phạm vi đề tài
Đề tài nghiên cứu xoay quanh hoạt động thực thi quy chế liên kết xuấtbản sách văn học nghệ thuật ở nhà xuất bản Hội nhà văn Đề tài cần đượclàm rõ thực trạng và bài học kinh nghiệm rút ra cùng những hướng giải phápphù hợp trong liên kết xuất bản sách Chính vì thế tôi xây dựng đề tài trên cơ
sở hoạt động thực tế của nhà xuất bản Hội nhà văn ở nước ta
III Mục đích nghiên cứu
Đến với đề tài này bằng sự say mê, hứng thú với lĩnh vực hoạt động xuấtbản, sự quan tâm và ý thức, trách nhiệm đối với sự phát triển của hoạt đôngxuất bản Việt Nam hiện nay, tôi đã tìm hiểu và thu thập tài liệu liên quan đến
đề tài nghiên cứu một cách nghiêm túc Đề tài được trình bày không nằm
Trang 3nghiêm túc và thực sự có trách nhiệm hơn.Từ đó có thể đưa ra những bài họckinh nghiệm, các giải pháp hợp lí nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng hoạtđộng thực thi quy chế liên kết xuất bản sách ở nước ta hiện nay.
IV Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp duy vật biện chứng (để đánh giá, phân tích thực trạng liênkết này một cách khách quan, khoa học)
- Phương pháp logic lịch sử (để xâu chuỗi các vấn đề xung quanh vấn đềliên kết, thực thi quy chế liên kết xuất bản Mặt khác, bằng so sánh, phân tích
để làm rõ cái logic khách quan nội tại phản ánh bản chất của việc thực thi liênkết trong hoạt động xuất bản)
- Phương pháp phân tích, đánh giá tổng hợp (làm cho đề tài nghiên cứu
có tầm khái quát hóa, mạch lạc, hệ thống)
Ngoài ra, để tại thêm sự phong phú, đa chiều cho nghiên cứu của mình,tôi sử dụng tổng hợp phương pháp nghiên cứu của các bộ môn khoa học kháctrên những khía cạnh phù hợp với đề tài và xử lí vấn đề đặt ra trong đề tàitheo cách tiếp cận của riêng mình
V Kết cấu tiểu luận
Ngoài lời mở đầu, kết cấu tiểu luận gồm 3 phần chính:
I PHẦN MỞ ĐẦU
II. PHẦN NỘI DUNG
III. PHẦN KẾT LUẬN
Trang 4PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ
I MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
1 Khái niệm “xuất bản”
Xuất bản là một từ Hán Việt, nghĩa là phổ biến rộng bằng cách in và pháthành những sách báo, tranh ảnh và các văn bản khác
Trong ngôn ngữ châu Âu, xuất bản bắt nguồn từ tiếng Latinh là Publicare
có nghĩa là công bố cho mọi người biết
Khái niệm xuất bản với tư cách là khái niệm của khoa học xuất bản là sựkhái quát hóa một quá trình hoạt động vừ là hoạt động sáng tạo tinh thần, vừa
là hoạt động sáng tạo vật chất Nội hàm của xuất bản do ba yếu tố cấu thành:Thứ nhất, xuất bản là hoạt động gia công biên tập đối với các tác phẩm,làm cho nó phù hợp với nhu cầu độc giả Xuất bản không phải là sáng tác Nókhai thác đề tài từ những tác phẩm đã có, từ thông tin bước hai, từ kế hoạch
và những kết quả sáng tạo của tác giả Khâu mở đầu cho hoạt động xuất bảnnày được gọi là công tác biên tập Công tác biên tập phải đạt mục tiêu là chọnlọc được nhiều tác phẩm văn hóa có sẵn, thúc đẩy, tổ chức sự sáng tạo của tácgiả để có nhiều tác phẩm tinh thần Đồng thời gia công, hoàn chỉnh, nâng caochất lượng của nó theo một yêu cầu truyền thông của xã hội Nếu không qualựa chọn, gia công biên tập, các sản phẩm nhân bản không phải là xuất bản.Thứ hai, xuất bản là hoạt động nhân bản hàng loạt tác phẩm đã được giacông, làm cho nó có một hình thức vật phẩm xác định (vỏ vật chất) để cungcấp cho độc giả sử dụng Nếu không nhân bản (thành nhiều bản) không phải
là xuất bản
Thứ ba, xuất bản là hoạt động truyền bá rộng rãi các sản phẩm xuất bản
đã hoàn thành sau quá trình sản xuất, nhân bản Phát hành xuất bản phẩm là
Trang 5khâu cuối cùng của quy trình truyền thông.Phát hành xuất bản phẩm đến đôngđảo bạn đọc là mục đích của xuất bản như một hoạt động thông tin đại chúng.
Do vậy, bản chất của xuất bản là hoạt động truyền bá
Tóm lại, xuất bản là công việc đứng trung gian giữa tác giả với độc giả.Xuất bản thực hiện một chức năng gồm ba mặt: Chức năng tri thức, chứcnăng mĩ thuật và kĩ thuật, chức năng thương mại Xuất bản là hoạt độngtruyền bá xã hội, là khâu nối tiếp, nâng cao các giá trị văn hóa, nhân rộng vàmang chúng đến với quảng đại quần chúng trong xã hội Xuất bản là một tổhợp hoạt động văn hóa vật chất và tinh thần, là một quá trình nối tiếp, đồng
bộ hoàn chỉnh, gồm ba khâu: biên tập, nhân bản và phát hành các xuất bảnphẩm trong xã hội
2 Khái niệm “liên kết”, “liên kết xuất bản”
2.1 Khái niệm “liên kết”
Theo Từ điển Tiếng việt của Viện ngôn ngữ: Liên kết là kết lại với nhau
từ nhiều thành phần hoặc tổ chức riêng rẽ
Liên kết (relationship) dùng để chỉ mối quan hệ giữa hai hay nhiều thựcthể khác nhau
2.2 Khái niệm “liên kết xuất bản”
Liên kết xuất bản là là hình thức hợp tác giữa một bên là nhà xuất bảnvới một bên là tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, cá nhân có giấy chứng nhậnđăng ký kinh doanh về in hoặc phát hành xuất bản phẩm và tổ chức có tư cáchpháp nhân (sau đây gọi chung là đối tác liên kết) để tổ chức bản thảo, in vàphát hành từng xuất bản phẩm
Liên kết trong hoạt động xuất bản bao gồm các hình thức: tổ chức bảnthảo, in, phát hành xuất bản phẩm Các bên tham gia liên kết có thể áp dụngmột hoặc nhiều hình thức trên
Hiện nay, liên kết xuất bản rất phổ biến, là hoạt động diễn ra giữa các nhàxuất bản với các đối tác liên kết Liên kết xuất bản ngày càng phong phú, đa
Trang 6dạng song cũng rất phức tạp và sai phạm trong hoạt động này ngày một giatăng gây tổn hại nhiều mặt.
3 Khái niệm “Quy chế”, “Quy chế liên kết xuất bản”
III.1 Khái niệm “Quy chế”
Quy chế là tổng thể nói chung những điều quy định thành chế độ để mọingười thực hiện trong những hoạt động nhất định nào đó (Theo Từ điển Tiếngviệt của Viện ngôn ngữ)
III.2 Khái niệm “Quy chế liên kết xuất bản”
Quy chế liên kết xuất bản là quy chế quy định về việc liên kết trong hoạtđộng xuất bản giữa các nhà xuất bản với các cơ sở liên kết, buộc họ phải tuânthủ và thực hiện theo
II NỘI DUNG, Ý NGHĨA, VAI TRÒ CỦA “QUY CHẾ LIÊN KẾT TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN” VÀ LUẬT XUẤT BẢN
(LIÊN QUAN ĐẾN LIÊN KẾT XUẤT BẢN)
1 Nội dung của “Quy chế liên kết trong hoạt động xuất bản”
“Quy chế liên kết trong hoạt động xuất bản” được Ban hành kèm theoQuyết định số 38/2008/QĐ – BTTTT ngày 17 tháng 6 năm 2008 của Bộtrưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Quy chế liên kết này chính là mộtchuẩn mực để các nhà xuất bản (NXB) cùng các đơn vị liên kết xuất bản hiểuđược và áp dụng cho đúng, tránh những sai phạm không đáng có Quy chếnày bao gồm những nội dung sau:
“Quy chế liên kết trong hoạt động xuất bản” bao gồm ba chương, trongđó:
Chương thứ nhất là những quy định chung về liên kết xuất bản (điều 1);
về các hình thức liên kết trong hoạt động xuất bản (điều 2) và về trách nhiệmcủa tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động liên kết xuất bản (điều 3)
Chương thứ hai là những quy định cụ thể đối với nhà xuất bản và đối tác
liên kết trong việc: đăng ký kế hoạch xuất bản(điều 4): “1.Nhà xuất bản có
Trang 7ghi rõ tên, địa chỉ của đối tác liên kết Xuất bản phẩm liên kết phải phù hợpvới tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ của nhà xuất bản và thực hiện sau
khi được Cục Xuất bản xác nhận đăng ký kế hoạch xuất bản 2 Giấy xác
nhận đăng ký kế hoạch xuất bản của Cục Xuất bản có giá trị thực hiện đến hếtngày 31 tháng 12 của năm kế hoạch Trường hợp thay đổi tên xuất bản phẩm,tên tác giả, đối tác liên kết, nhà xuất bản có công văn đề nghị Cục Xuất bảnxác nhận Khi thay đổi số lượng in, nhà xuất bản quyết định và thông báobằng văn bản với Cục Xuất bản”
Trong quy trình chuẩn bị bản thảo liên kết (điều 5): “1 Việc biên tập
bản thảo xuất bản phẩm liên kết phải tuân thủ đúng quy trình của nhà xuất
bản 2 Trước khi ký quyết định xuất bản, Giám đốc nhà xuất bản ký duyệt
bản thảo (bao gồm cả bìa) và các thông tin ghi trên xuất bản phẩm liên kết
theo quy định tại Điều 26 Luật Xuất bản 3 Bản thảo xuất bản phẩm liên kết
đưa in phải được sao thành hai bản (trên giấy hoặc các vật liệu khác), một bảngiao cho đối tác liên kết, một bản lưu tại nhà xuất bản để đối chiếu”
Quy định những nội dung cơ bản trong hợp đồng liên kết (điều 6):
“Khi thực hiện liên kết trong hoạt động xuất bản, nhà xuất bản phải ký hợp
đồng với đối tác liên kết, trong đó có các nội dung cơ bản sau: 1 Hình thức liên kết theo quy định tại Điều 2 Quy chế này; 2 Mục đích liên kết, phạm vi phát hành; 3.Nghĩa vụ, quyền lợi cụ thể của các bên liên kết; 4 Cam kết về bản quyền; 5 Trách nhiệm của các bên liên kết khi vi phạm hợp đồng hoặc
khi vi phạm pháp luật về xuất bản”
Quy định rõ việc ký phát hành xuất bản phẩm liên kết (điều 7): “Khi xuất bản phẩm liên kết được in xong, nhà xuất bản có trách nhiệm: 1 Đọc kiểm tra xuất bản phẩm liên kết; 2 Nộp lưu chiểu theo quy định tại Điều 3
Quy chế Lưu chiểu xuất bản phẩm ban hành kèm theo Quyết định số102/2006/QĐ-BVHTT ngày 29/12/2006 của Bộ trưởng Bộ Văn hoá - Thông
tin; 3 Sau 10 ngày kể từ ngày nộp lưu chiểu, Giám đốc nhà xuất bản ký phát
Trang 8hành vào hai bản sách, một bản lưu tại nhà xuất bản, một bản giao cho đối tácliên kết”.
Phân định rõ trách nhiệm của đối tác liên kết (điều 8): “1 Ký hợp đồng với nhà xuất bản đối với từng xuất bản phẩm liên kết; 2 Thực hiện đúng hợp đồng liên kết đã ký với nhà xuất bản; 3 Sau khi in xong, nộp xuất bản phẩm liên kết cho nhà xuất bản theo số lượng ghi trong hợp đồng; 4 Chỉ
được phát hành xuất bản phẩm liên kết sau khi Giám đốc nhà xuất bản kýphát hành”
Trong chương hai cũng quy định rõ ràng về việc liên kết xuất bản đối với cơ sở in về:
Điều kiện in xuất bản phẩm liên kết (điều 9): “Các cơ sở in khi ký kết
hợp đồng in xuất bản phẩm liên kết phải tuân theo các quy định sau:
1 Chỉ ký hợp đồng in xuất bản phẩm liên kết với Giám đốc nhà xuất bản
hoặc người được Giám đốc uỷ quyền bằng văn bản Hồ sơ để ký hợp đồng inxuất bản phẩm liên kết bao gồm:
a) Giấy uỷ quyền do Giám đốc nhà xuất bản ký (ghi rõ họ tên, chức danh,địa chỉ, số chứng minh nhân dân của người được uỷ quyền);
b) Quyết định xuất bản của Giám đốc nhà xuất bản (Bản gốc);
c) Bản thảo đưa in đã được Giám đốc nhà xuất bản ký duyệt;
2 Số lượng xuất bản phẩm liên kết ghi trong hợp đồng in không được
vượt quá số lượng ghi trong quyết định xuất bản
3 Việc ký hợp đồng in xuất bản phẩm liên kết thực hiện theo các quy
định của pháp luật về hợp đồng”
In nối bản xuất bản phẩm liên kết (điều 10): “Việc in nối bản xuất bản
phẩm liên kết phải ký hợp đồng như in lần đầu theo quy định tại Điều 9 Quychế này”
Đối với cơ sở phát hành xuất bản phẩm: Quy định về điều kiện phát hành xuất bản phẩm liên kết
Trang 9“Các cơ sở phát hành chỉ phát hành xuất bản phẩm liên kết khi có đủ cácđiều kiện sau:
1 Có chứng từ xác nhận nguồn gốc xuất bản phẩm liên kết theo quy định
của pháp luật;
2 Xuất bản phẩm được in đủ các thông tin theo qui định tại Điều 26 Luật
Xuất bản”
Chương ba nói về các điều khoản thi hành:
Về xử lý vi phạm (điều 12): “Giám đốc nhà xuất bản, Giám đốc cơ sở in,
Giám đốc hoặc người đứng đầu cơ sở phát hành xuất bản phẩm, đối tác liênkết khi tham gia liên kết trong hoạt động xuất bản mà vi phạm quy định củaLuật Xuất bản và Quy chế này, thì ngoài việc chịu trách nhiệm theo hợp đồngliên kết còn bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệmhình sự tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm”
Về trách nhiệm thi hành (điều 13): “1 Cục Xuất bản có trách nhiệm
hướng dẫn thực hiện và phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức thanh
tra, kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm Quy chế này trong phạm vi cả nước.
2 Sở Thông tin và Truyền thông các tỉnh, thành phố trực thuộc trung
ương có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra hoặc phối hợp với các cơ quan liênquan tổ chức thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm Quy chế này tạiđịa phương
3 Trong quá trình thực hiện, nếu có vướng mắc nảy sinh, tổ chức, cá
nhân có liên quan cần kịp thời thông báo với Bộ Thông tin và Truyền thông(Cục Xuất bản) để nghiên cứu, điều chỉnh”
2 Nội dung của Luật xuất bản có liên quan đến liên kết xuất bản
Trong Luật xuất bản, điều 20 đã có quy định cụ thể về liên kết trong hoạtđộng xuất bản:
“1 NXB được liên kết với tác giả, chủ sở hữu tác phẩm, cá nhân có giấy
chứng nhận đăng kí kinh doanh về in hoặc phát hành xuất bản phẩm và tổ chức có
tư cách pháp nhân để tổ chức ản thảo, in và phát hành từng xuất bản phẩm
Trang 102 Giám đốc NXB tổ chức biên tập hoàn chỉnh và kí duyệt bản thảo trước
khi đưa đi in, kí duyệt xuất bản phẩm liên kết trước khi phát hành
3 Tổ chức, cá nhân liên kết với NXB quy định tại khoản 1 Điều này được
đứng tên trên xuất bản phẩm và liên đới chịu trách nhiệm trước pháp luật đốivới xuất bản phẩm liên kết”
3 Ý nghĩa, vai trò của “Quy chế liên kết trong hoạt động xuất bản”, Luật xuất bản (điều 20 về liên kết xuất bản)
“Quy chế liên kết trong hoạt động xuất bản” và Luật xuất bản (điều 20 vềliên kết xuất bản) có ý nghĩa và vai trò vô cùng to lớn đối với sự phát triểncủa ngành xuất bản nói riêng và sự phát triển của nền kinh tế nước ta nóichung trong bối cảnh hiện nay
“Quy chế liên kết trong hoạt động xuất bản” và Luật xuất bản Việt Nam(điều 20 về liên kết xuất bản) góp phần đắc lực trong việc quản lí hoạt độngliên kết của các nhà xuất bản Có thể nói đó như là một hành lang pháp líbuộc các nhà xuất bản và các đơn vị liên kết xuất bản phải cam kết thực hiện
để đảm bảo sự công bằng, tránh vi phạm, lách luật, tránh việc đặt lợi nhuậnlên hàng đầu mà quên đi nhiệm vụ, trách nhiệm cũng như lương tâm nghềnghiệp căn bản Quy chế này đã thể hiện một cơ chế “thoáng” của cơ quanquản lí với việc mở rộng liên kết trong cơ chế thị trường hiện nay Một mặtthể hiện sự tiến bộ về đường lối, tư tưởng, tầm nhìn xa nhưng đồng thời cũngchính nó ngăn chặn sự phát triển quá đà hay nói cách khác là lạm dụng việcliên kết xuất bản để chạy theo thị hiếu, chạy theo lợi nhuận trước mắt Đó làcán cân đem lại sự phát triển cũng như sự bình ổn lâu dài cho ngành xuất bản.Tuy nhiên, hiện nay, các nhà xuất bản, các đơn vị liên kết vẫn tìm cáchlách luật, chưa thực hiện đúng quy chế, thậm chí vi phạm quy chế một cáchnghiêm trọng Chính vì vậy, quy chế đưa ra nhưng cần phải có chính sách, cơchế quản lí đồng bộ, sâu sát, triệt để để tất cả các đơn vị đều nghiêm túc thựchiện quy chế, đem lại sự phát triển ổn định và lâu dài cho ngành xuất bản
Trang 11III ĐẶC THÙ CỦA SÁCH VĂN HỌC NGHỆ THUẬT
Sách văn học nghệ thuật không giống với các loại sách thông thường Nó
có những đặc trưng riêng làm nên những giá trị không thể phủ nhận Một cáchrất khái quát có thể đưa ra những đặc thù của sách văn học nghệ thuật nhưsau:
Trước hết, sách văn học nghệ thuật không chỉ chứa đựng lượng thông tintri thức cung cấp cho bạn đọc mà cuốn sách ấy còn làm phong phú thêm vốnsống, tâm tư tình cảm cùng những suy ngẫm của độc giả Nó có sức “cảmhóa” sâu rộng là như vậy Chính những thông tin tri thức trong loại sách nàykhông đơn thuần chỉ mang tính thông tin, thông báo mà hơn thế nó chứa đựngmột điều gì đó thật sự ý nghĩa mà tác giả muốn gửi gắm đến công chúng quanhững trang viết của mình
Sách văn học nghệ thuật còn có đặc thù là gần gũi với bạn đọc, dễ thẩmthấu, dễ đến với bạn đọc hơn Nhưng bạn đọc cũng phải là người có khả năngthẩm thấu thì mới có thể lĩnh hội hết giá trị của cuốn sách Cũng chính khảnăng lĩnh hội của độc giả như vậy mà nội dung sách cần tránh các yếu tố nhạycảm dễ gây nên những định hướng lệch lạc cho bạn đọc
Sách văn học nghệ thuật có ngôn ngữ giàu hình ảnh, đa nghĩa, mang tính
tư duy hình tượng, kích thích tư duy của độc giả
Mỗi tác phẩm nghệ thuật đích thực thì không chấp nhận tính phiên bản,không chấp nhận sự “xuất hiện trở lại”, không giống chút nào với việc cácđịnh lý, các định luật, các quy luật hoàn toàn có thể được tìm ra ở nhiều tácgiả độc lập với nhau cả trong không gian cả trong thời gian “bên phía” các
nhà khoa học “Một lần cho tất cả”, “Hoặc thuộc về ta trọn vẹn, hoặc không
bao giờ”… đó thường xuyên là tín niệm của những đấng “tiểu hóa công” khi
“dốc tuột” đời mình cho đứa con tinh thần đang ló dạng
Nó là một món ăn tinh thần không thể thiếu đối với mỗi chúng ta Mỗicuốn sách văn học nghệ thuật đều được quan tâm đón nhận nồng nhiệt nênviệc thẩm định nội dung của nó là rất quan trọng
Trang 12Sách thuộc thể loại này cũng là “vũ khí” trên mặt trận văn hóa, tư tưởng.
Nó cũng góp phần thực hiện nhiệm vụ chính trị của đất nước ở những khíacạnh nhất định
Vì vậy, chúng ta cần có những biện pháp cụ thể để sách văn nghệ ngàymột phát triển về số lượng và chất lượng, phục vụ tốt nhu cầu độc giả Lên ánnhững hành vi xuất bản ồ ạt mà không kiểm định, biên tập kĩ càng nội dung
Trang 13CHƯƠNG II THỰC TRẠNG LIÊN KẾT XUẤT BẢN VÀ MỨC ĐỘ THỰC HIỆN QUY CHẾ LIÊN KẾT TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH VĂN HỌC NGHỆ THUẬT CỦA NHÀ XUẤT BẢN HỘI NHÀ VĂN
I NHẬN XÉT TỔNG QUAN VỀ THỰC TRẠNG LIÊN KẾT XUẤT BẢN VÀ MỨC ĐỘ THỰC HIỆN QUY CHẾ LIÊN KẾT XUẤT BẢN Ở
NƯỚC TA HIỆN NAY
Việc liên kết xuất bản của nước ta hiện nay đang diễn ra ngày một phổbiến Nó thể hiện sự năng động của các nhà xuất bản trong nền kinh tế thịtrường Theo Cục Xuất bản, năm 2011, toàn ngành xuất bản được khoảng27.000 cuốn, tăng 7% so với năm 2010 Tuy nhiên, con số tăng trưởng trênchỉ mang tính hình thức vì hàng loạt các chỉ số đo “sức khỏe” của các NXBvẫn rất… èo uột. Trong số 64 NXB đang hoạt động, năm qua chỉ có 32 NXB
có lợi nhuận trên 100 triệu đồng, sáu NXB đạt lợi nhuận trên một tỷ đồng, sốcòn lại hoạt động thoi thóp, thậm chí làm ăn thua lỗ như NXB Văn hóa -thông tin (lỗ 400 triệu đồng); Đại học Sư phạm TP.HCM (lỗ 389 triệu đồng),Tri Thức (lỗ 268 triệu đồng), Lao Động (lỗ 139 triệu đồng)…
Không chỉ hoạt động kém hiệu quả về kinh doanh, theo Cục Xuất bản,nhiều đơn vị làm sách còn để xảy ra sai sót trong nội dung khiến dư luận bứcxúc Một số tác phẩm có nội dung thô tục hoặc đề cập đến những vấn đề tìnhdục không được biên tập kỹ, gây phản cảm; một số tiểu thuyết lịch sử cónhững chi tiết dễ dãi, ngược với sự thật đã không còn là chuyện hiếm Kiểmtra lưu chiểu năm 2011, cơ quan quản lý đã xử lý 50 cuốn sách vi phạm của
18 NXB, trong đó yêu cầu tái bản phải sửa chữa 14 cuốn, tạm đình chỉ pháthành để thẩm định nội dung 9 cuốn; sửa chữa đính chính 11 cuốn; NXB tựthu hồi ba cuốn… Một số ấn phẩm được coi là "đình đám" trong sai sót về nội
dung và hình thức nhưng vẫn được phát hành là: Sát thủ đầu mưng mủ - thành
ngữ sành điệu bằng tranh (NXB Mỹ thuật); IQ - Hỏi đáp nhanh trí (NXB
Trang 14Thời đại); Hồn sử Việt - Các tiểu thuyết, giai thoại nổi tiếng (NXB Lao động); Kỳ nữ (NXB Hội Nhà văn); Đạo kỷ nguyên mới (NXB Đồng Nai)…
Theo ông Nguyễn Thế Kỷ - Phó ban Tuyên giáo Trung ương: “Luật Xuất bảnquy định rõ quá trình liên kết, nhưng không ít NXB lại ủy thác toàn bộ chođơn vị liên kết, không kiểm soát nội dung, biến NXB trở thành nơi bán giấyphép”.
Một số nguyên nhân sẽ gây khó cho ngành xuất bản sách trong năm 2012cũng đã được các đại biểu đề cập Ông Nguyễn Minh Nhựt - Giám đốc NXBTrẻ cảnh báo: “Với giá điện, xăng dầu tăng như hiện nay, chắc chắn giá giấy
sẽ tăng, kéo theo giá xuất bản phẩm tăng cao Đáng lo hơn, dù hiện nay cónhiều NXB, công ty làm sách, nhưng đa số lại “đói” bản thảo, đề tài hay”.Giám đốc NXB Trẻ dẫn chứng, riêng mảng sách văn hóa - văn nghệ trongnước đang rất thiếu đề tài Hậu quả là các NXB phải dựa quá nhiều vào nguồnsách nước ngoài có sự khác biệt về truyền thống, văn hóa
Chưa bao giờ các nhà xuất bản lại rơi vào hoàn cảnh khó khăn như bâygiờ Khó khăn về kinh tế, khó khăn trên con đường tìm kiếm mô hình để pháttriển Cùng với đó là sự gian nan trong việc lựa chọn đối tác và những tháchthức trong khâu kiểm duyệt tác phẩm
Đó là nhận xét của phần đông “người trong cuộc” trước thắc mắc: Tạisao, thời gian gần đây sách lại bị thu hồi nhiều đến vậy? Sau khi cuốn “Sợixích” của tác giả Lê Kiều Như bị thu hồi chưa được bao lâu, lại một cuốnsách nữa bị Cục Xuất bản - Bộ Thông tin & Truyền thông “tuýt còi” Đóchính là cuốn “Sát thủ đầu mưng mủ” do Nhà xuất bản (NXB) Mỹ thuật liênkết với Công ty sách Nhã Nam xuất bản.
Trang 15Bìa cuốn “Sát thủ đầu mưng mủ”.
Cụ thể, sau khi bị nhiều người đọc phản ánh “cuốn sách làm phá hỏng sựtrong sáng của tiếng Việt”, Cục Xuất bản đã yêu cầu NXB Mỹ thuật phải thuhồi lại sách để thẩm định lại nội dung, đồng thời nộp ngay lưu chiểu theo quyđịnh, bởi thực tế Cục Xuất bản cho biết, cuốn sách này chưa hề nộp lưu chiểu
Vụ việc chưa kịp lắng xuống, tập truyện ngắn mang tên “Ở lưng chừngnhìn xuống đám đông” của nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên (do Công ty sáchPhương Nam và NXB Hội Nhà văn liên kết thực hiện) lại bị Sở Thông tin vàTruyền thông TP HCM xử phạt hành chính 7,5 triệu đồng và đề nghị thu hồivới lý do: “Dâm ô, đồi trụy, không phù hợp với thuần phong, mỹ tục ” (viphạm Khoản 2, Điều 10, Luật Xuất bản)
Câu chuyện còn chưa ngã ngũ thì mới đây thôi, cơ quan chức năng lạitiếp tục đề nghị thu hồi và xử lý gần 100 cuốn sách (do NXB Phụ nữ, NXBThanh Niên xuất bản) được bày bán tại một số nhà sách trên địa bàn Thủ đô
Trang 16vì truyền tải và phổ biến phương pháp sinh con trai, gái vì vi phạm Pháp lệnhdân số (năm 2012) Nhưng những cuốn sách càng bị thu hồi càng đắtkhách… Nghĩa là, việc thực thi quy chế liên kết xuất bản vẫn chưa đc làmnghiêm túc
II THỰC TRẠNG LIÊN KẾT XUẤT BẢN VÀ THỰC HIỆN QUY CHẾ LIÊN KẾT TRONG XUẤT BẢN SÁCH VĂN HỌC NGHỆ
THUẬT Ở NHÀ XUẤT BẢN HỘI NHÀ VĂN
1 Thành tựu
Hoạt động xã hội hóa lĩnh vực xuất bản, trong đó có việc liên kết xuất bảnbên cạnh những mặt hạn chế có những ưu điểm rất lớn Điển hình, liên kếtxuất bản đã góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng cho thị trường xuất bảnphẩm Sự tham gia tư nhân trong hoạt động xuất bản cũng giúp cho các NXBthu hồi được vốn rất nhanh, bởi suy cho cùng đã là kinh doanh thì cũng phải
có lợi nhuận
Việc liên kết giữa nhà xuất bản Hội nhà văn và các đơn vị kinh doanh tưnhân đã mang đến bộ mặt mới, năng động, phát triển hơn cho bản thân nhàxuất bản cũng như cho ngành xuất bản Nhà xuất bản Hội nhà văn đã đạt đượcnhững thành công đáng kể trong việc liên kết sản xuất sách văn học nghệthuật bởi nhà xuất bản đã chủ động liên kết xuất bản tiết kiệm được chi phí,thời gian, tận dụng được cơ sở vật chất kĩ thuật của đơn vị liên kết để sản xuấtsách; hơn nữa sách văn học nghệ thuật là mảng sách truyền thống, mảng sách
“tủ”, đúng chuyên môn sở trường vì thế nhà xuất bản mới phát huy được thếmạnh của mình Trong những năm gần đây, rất nhiều tác phẩm văn học nghệthuật được liên kết xuất bản gây được tiếng vang lớn mang đến uy tín và lợinhuận cho nhà xuất bản Hội nhà văn cũng như cơ sở liên kết Áp dụng quychế liên kết trong hoạt động xuất bản, năm 2010, NXB Hội nhà văn xuất bản
779 cuốn sách liên kết, chiếm 94,2% tổng số sách nộp lưu chiểu, doanh thu từliên kết xuất bản đạt 0,818 tỉ đồng Các năm khác lượng sách liên kết xuất bản
Trang 17cũng chiếm trên 90% tổng số sách nộp lưu chiểu Có thể kể đến một số đơn vịliên kết cùng các tác phẩm văn học tiêu biểu xuất bản nhờ liên kết như:
a Sách liên kết với Công ty văn hóa truyền thông Nhã Nam:
Người tình Sputnik , Ngân Xuyên dịch, Nhã Nam và Nhà xuất bản Hội
Nhà văn, Hà Nội, 2008
Năm 2009, có một loạt sách liên kết của NXB Hội nhà văn với đơn vị nàyđoạt giải như: Ba ơi mình đi đâu (Jean-Louis Fournier); Nhẫn thạch ( ATIQRAHIMI); Xin cạch đàn ông ( Katarzyna Grochola)…
Xứ sở diệu kì tàn bạo và chốn tận cùng thế giới , Lê Quang dịch, Nhã
Nam và Nhà xuất bản Hội Nhà văn, Hà Nội, 2010…
Năm 2011, số lượng sách liên kết của NXB Hội nhà văn với công ty nàytăng lên, có nhiều cuốn đoạt giải thưởng: Con thuyền (Nam Lê), Gái côngxưởng ( Leslie T Chang)… Nói riêng về tác phẩm “Con thuyền”, sở dĩ Con
thuyền - một tác phẩm đầu tay - có khả năng khuấy đảo văn đàn với lời tán
thưởng vang dội từ khắp mọi châu lục, có thể đưa một luật sư trẻ gốc Việt vôdanh ở Úc trở thành một trong những nhà văn sáng giá được ngưỡng mộ nhấttại Mỹ là bởi nó đã dùng ngòi bút ma lực vẽ nên một hành trình phi thườngvòng quanh thế giới từ New York khuất lấp bao hối hận đau đớn tới ngoại ôMelbourne nhiều uẩn khúc, từ một đêm Tehran ngột ngạt bức bối tới buổisáng trong vắt khi chiếc B-29 Enola Gay đi vào không phận Hiroshima, từnhững cao nguyên Columbia khát máu tới những thuyền nhân Việt Nam đóinước Từng thề sẽ không bao giờ viết truyện dân tộc, nhưng cuốicùng Nam Lê lại dấn thân khám phá những miền đất trên địa cầu với tư cáchngười trong cuộc, biểu lộ ở cả sự am hiểu tường tận lẫn mối quan tâm sâu sắc,như thể vẻ đẹp cùng nỗi đau của mỗi xứ sở đều thấm đẫm lương tâm củangười viết Với Nam Lê, đó vừa là trách nhiệm, vừa là tham vọng của mộtcây bút sung sức trên con đường trở thành nhà văn quốc tế
Năm 2012, sách liên kết tiếp tục gia tăng: Mắt người Sơn Tây (QuangDũng), Ngược chiều vun vút (Joe Ruelle), Đười ươi chân kinh (Bùi Giáng)…
Trang 18b Sách liên kết xuất bản với Công ty truyền thông Hà Thế:
Một ấn phẩm đặc biệt ra đờivào đúng dịp đại lễ 1000 nămThăng Long - Hà Nội: tuyển tậpthơ có cái tên thật giản dị nhưng
giàu ý nghĩa THƠ VỀ HÀ NỘI.
Đó cũng là tên cuộc thi thơ do Đài
Phát thanh - Truyền hình Hà Nội và Báo Văn Nghệ (Hội nhà
văn Việt Nam) phối hợp tổ chức
từ tháng 11 năm 2008 đến tháng 8năm 2010, một cuộc thi không chỉ mang ý nghĩa chào mừng 1000 năm ThăngLong - Hà Nội, mà còn như các nhà tổ chức kỳ vọng “tạo tiền đề để hìnhthành một giải văn học mang tính quốc gia”.Sách dày 424 trang, khổ 15x22,bìa cứng, được trình bày trang trọng, in trên giấy đẹp Tập thơ này đã góp mộtphần vào diện mạo thơ ca Hà Nội thế kỷ XXI, và góp vào “Tủ sách ngàn
năm” một ấn phẩm quý báu Tập thơ với cái tên giản dị THƠ VỀ HÀ NỘI được coi là một “công trình” chào mừng Thủ đô tròn nghìn năm tuổi của
các đơn vị tổ chức là Đài Phát thanh-Truyền hình Hà Nội, báo Văn nghệ - HộiNhà văn Việt Nam; đơn vị liên kết xuất bản là Công ty Truyền thông Hà Thế
và NXB Hội Nhà văn Công trình này đã tạo được dấu ấn khó quên trong lòngđộc giả
Về một vài tác phẩm thơ khác:
Cuốn thơ “Tràng An V” cũng đã gây được tiếng vang lớn Câu lạc bộ
Thơ Tràng An hiện tại trực thuộc Phòng hoạt động Văn hóa của Trung tâmVăn hóa Thành phố Hà Nội, đồng thời là một đơn vị sáng tác văn học của HộiNhà văn Hà Nội
Câu lạc bộ được thành lập ngày 29/01/1994, với gần 60 % thành viên
Trang 19Việt Nam Các tác phẩm của các anh, chị đã thường xuyên được xuất hiệntrên các báo, tạp chí của trung ương và địa phương Nhiều cá nhân đã đoạtgiải trong các cuộc thi thơ của báo Văn Nghệ, báo Văn nghệ Trẻ, báo Người
Hà Nội, báo Giáo dục Thời đại và những báo, tạp chí ở các địa phương trong
cả nước
Mười sáu năm qua C.L.B Tràng An đã xuất bản bốn tập thơ có chấtluợng, được dư luận đánh giá cao Để kỉ niệm một nghìn năm Thăng Long -
Hà Nội, CLB Tràng An xuất bản tiếp cuốn thơ Tràng An V Sách do Công ty
Truyền thông Hà Thế liên kết NXB Hội Nhà văn xuất bản đầu năm 2010
Tập thơ: “Viết trên cổng trời” (sách liên kết xuất bản năm 2011): Đây
cũng là cuốn sách được xuất bản với sự hợp tác của NXB Hội Nhà văn vớicông ty này và được độc giả mến mộ Nhắc đến Hà Giang là người ta nghĩngay đến cổng trời Trong tập thơ "Viết trên cổng trời" của nhà thơ HuyềnMinh có những câu viết rất đúng tâm tư của người miền núi: “Ta là con củanúi/ Mơ ước được đi xa/ Ta sinh ra từ đá/ Nên khát mảnh nương bằng ”.Huyền Minh vốn gốc gác miền xuôi nhưng sinh ra và lớn lên ở Hà Giangnên chị rất hiểu núi non, sông suối, cỏ cây và con người Hà Giang Nói đến
Hà Giang là nói đến cổng trời và nói đến đá Đá chất chồng lớp lớp, đá nhiềuhơn đất đai, cây cỏ Với tâm hồn của người làm thơ, Huyền Minh nhìn thấy
đá luôn luôn sống động: “Giống như cây/ Đá cũng có rễ/ Miên man rừng/ Làm nên cao nguyên ” (Rễ đá) Chị yêu đá thật đấy nhưng có lúc chị đãnói với đá rằng: “Thì cứ chung tình/ Xin đừng hóa kiếp” Đó là khi chị viếttrong bài “Nói cùng Tô Thị” khi lên Lạng Sơn nhìn thấy nàng Tô Thị đứnghoá đá chờ chồng Từ nhỏ chơi với đá, lớn lên biết làm thơ chị lại gửi hồnmình vào đá nên đi đến đâu đá cũng làm cho chị dễ dàng rung động
Trang 20Trang bìa cuốn sách
Thơ Huyền Minh có những bài viết về tình cảm rất chân thành và sâu sắc.Những câu thơ này khi đọc lên người nghe cũng cảm thấy bồn chồn như đangđứng cùng tác giả chờ đợi bạn tình ngày xưa trong chợ tình Khau Vai huyệnMèo Vạc, chợ tình này mỗi năm chỉ có một phiên “Phiên chợ tình tháng ba/Buồn bã lời hát ống/ Con dốc mỏi mòn trông/ Dạ em bồn chồn ngóng” (XinGiàng một điều ước) Hoặc là bài “Màu nhớ”, một linh cảm tự nhiên mà chỉngười phụ nữ mới có được khi miêu tả về nỗi nhớ mong “như đứng đống lửanhư ngồi đống than” Huyền Minh viết rất dung dị mà ý tứ bền sâu: “Bây giờnắng hè đổ lửa/ Em về mang áo ra phơi/ Biết đâu cuối bể chân trời/ Lòng anhcũng như đổ lửa” (Màu nhớ) Sự liên tưởng bắc cầu ba chiều: lửa lòng nhungnhớ của người đi xa - chiếc áo hong khô - lửa của nắng trời đã làm cho nỗinhớ như được khắc sâu thêm, tăng lên theo cấp số nhân
Những bài thơ viết về cha mẹ, anh chị em trong gia đình và bạn bè baogiờ Huyền Minh cũng dành cho những tình cảm đặc biệt Khi viết về mẹ vớimột cuộc đời biết bao vất vả: “Đôi vai gầy tất bật/ Mặc sương giá lưng trời/
Trang 21Ngô đầy bồ đầy bếp/ Rét vẫn mồ hôi mướt/ Chân bấm đá vẹt mòn” (Mẹ).Huyền Minh luôn dành sự thương cảm nhiều nhất cho mẹ.
Sống trên cao nguyên Hà Giang cuộc sống muôn vàn khó khăn, khôngphải cuộc sống của tác giả lúc nào cũngbình lặng Đôi lúc Huyền Minh cũng
tự dằn vặt với chính bản thân mình bởi những nỗi niềm riêng tư Bài thơ
“Ngắm trăng mùa đông” là một trong những bài nói về điều đó: Đọc tập thơnày của Huyền Minh người đọc sẽ hiểu hơn về tác giả và những con ngườiđang sống trên mảnh đất địa đầu còn nhiều gian khó Tập thơ đã đánh dấu
thêm bước trưởng thành của tác giả (Nhà thơ Dương Thuấn).
Bên cạnh sách về thơ ca, những cuốn sách văn xuôi khác cũng được bạnđọc đón nhận nồng nhiệt Có thể kể đến như: Truyện ngắn Hoàng MinhTường do NXB Hội nhà văn liên kết với Công ty Truyền thông Hà Thế xuất
bản và phát hành trong tháng 4/2010 Khổ 12x20,5, dày 236 trang, giá bìa:
36.000đ Gồm các truyện ngắn: 1 Cưới lại 2 Nàng Eva mù 3 Thương vụ áitình 4 Ông già lẩn thẩn 5 Khách đến Nha Trang 6 Nữ hoàng 7 Kiệt táckhông cần giải Nôbel 8 Hoa hồng trắng 9 Tổ ấm thời hiện đại 10 Sự trớtrêu của tình yêu 11 Duyên 12 Ngọc đất 13 Hạn tình 14 Nợ đồng lần
15 Gã viết thuê 16 Hiệp phụ 17 Hoa chanh nở giữa vườn chanh 18 Nghệthuật thị trường
Hoàng Minh Tường tâm sự: “Tôi thuộc cái tạng người dù có comple
cravat, cổ cồn áo trắng, giày giôn đen bóng cũng không thể đóng được vai thị thành hay trí thức được Cái máu nhà quê nó ngấm vào hồn vía rồi Giống như anh giáo Thứ của nhà văn Nam Cao, dù có lên tỉnh mở trường dạy học, tiếp xúc với đủ hạng người bợm bãi, thập thành, thì đêm đêm vẫn cứ phải bầu bạn với lão Hạc, với Chí Phèo và Thị Nở Thôn quê vẫn luôn ám ảnh tôi, phủ lên tôi một thứ sóng, một trường lực khiến tôi không thểthoát ra được”.Chính
vì vậy mà tác phẩm của ông có một chiều sâu nhân bản, sự trải nghiệm, suy
ngẫm về cuộc sống rất sâu sắc.