Tiểu luận cao học, sưu tầm, phân tích nội dung, ý nghĩa công tác lưu trữ tư liệu ảnh

Bộ môn Biên tập Ảnh báo chí TIỂU LUẬN BỘ MÔN BIÊN TẬP ẢNH BÁO CHÍ Giảng viên TS Nguyễn Tiến Mão Đề bài Sưu tầm, phân tích nội dung, ý nghĩa công tác lưu trữ tư liệu ảnh Nội dung Mở đầu I Khái quát về[.]

TI U LU N Ể Ậ

Gi ng ả viên: TS Nguy n Ti n Mão ễ ế

Đề bài

Sưu tầm, phân tích nội dung, ý nghĩa công tác lưu trữ tư liệu ảnh

Nội dung

Mở đầu

I Khái quát về tài liệu lưu trữ ảnh

II Các nguồn tài liệu lưu trữ ảnh ở Việt Nam

III Ý nghĩa của tài liệu lưu trữ ảnh

1 Tài liệu lưu trữ ảnh trong việc nghiên cứu lịch sử

2 Tài liệu lưu trữ ảnh với công tác giáo dục và đào tạo

IV Một số biện pháp nhằm phát huy hơn nữa giá trị của những

tài liệu lưu trữ ảnh

Mở đầu

Tính tài liệu là một thuộc tính cơ bản trong sáng tạo tác phẩm ảnh Đối với ảnh báo chí, tính tài liệu được hiểu là khả năng lưu trữ chiều sâu, sức sống lâu bềnvề mặt thông tin của ảnh Những thông tin đó là thông tin có ý nghĩa xã hội rộng rãi Nói cách khác, tính tài liệu của ảnh luôn gắn với những vấn đề xã hội quan trọng, những biến động thường xuyên của thực tiễn và lịch sử

Để khai thác triển để tính tư liệu vốn có của ảnh, một trong những hoạt động quan trọng là xây dựng các hình thức lưu trữ và tổ chức khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ

Lưu trữ tư liệu nói chung và lưu trữ tư liệu ảnh nói riêng là hoạt động có giá trị khoa học và nghệ thuật cao, đồng thời mang lại nhiều lợi ích thực tiễn Đây là hoạt động mang tính chất lâu dài, liên tục và có quy mô Bài viết này xin tìm hiểu và trình bày một số vấn đề cơ bản liên quan đến lưu trữ tư liệu ảnh

I Khái quát về tài liệu lưu trữ ảnh

Tài liệu lưu trữ nghe nhìn (bao gồm tài liệu ảnh, phim điện ảnh, ghi âm

và ghi âm - ghi hình) là những loại tài liệu mang nội dung thông tin bằng hình ảnh và âm thanh trên các vật liệu khác nhau, chúng có khả năng ghi và làm tái hiện lại những hình ảnh và âm thanh đúng như đã xảy ra trong thực tế khách

quan và những gì mà ống kính máy ảnh, máy quay phim và ghi âm đã được chứng kiến và ghi lại

Tài liệu nghe nhìn thường được hình thành đồng thời với các sự kiện, các hiện tượng hoặc các hoạt động của con người (trừ trường hợp chụp ảnh, quay phim nghệ thuật hư cấu), chính vì vậy mà tài liệu lưu trữ nghe nhìn đã giúp cho người xem, người nghiên cứu như đang chứng kiến những sự kiện xảy ra ngay trước mắt mình mà người chụp ảnh và quay phim đã ghi lại bằng kỹ thuật nhiếp ảnh, quay phim và ghi âm

Tài liệu lưu trữ nghe nhìn giống tài liệu chữ viết là đều phản ảnh hiện thực xã hội, nhưng tài liệu lưu trữ nghe nhìn, đặc biệt là tài liệu ảnh không chỉ phản ánh, miêu tả hay kể lại về sự kiện hay hiện tượng xảy ra, mà nó thể hiện bằng chính những hình ảnh và âm thanh của những sự kiện, hiện tượng đó đúng như đã diễn ra và làm tái hiện lại một cách chân thực những hình ảnh và âm thanh của các sự kiện đó Qua những tài liệu lưu trữ nghe nhìn, người xem được chứng kiến toàn bộ quá trình diễn biến của sự kiện (phim điện ảnh, video, quay

kỹ thuật số) hoặc một khoảnh khắc nào đó của sự kiện hoặc con người (trên các tấm ảnh rời lẻ)

Từ khi ra đời vào cuối thế kỷ XIX đến nay nhiếp ảnh hiện đại đã đi vào hầu hết các lĩnh vực hoạt động trong đời sống xã hội và phản ánh các hoạt động

đó của xã hội Vì vậy, giá trị của những tấm ảnh là những tài liệu lưu trữ vô cùng quý báu trong kho tàng di sản văn hoá của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia trong

đó có Việt Nam Điều đó đã được khẳng định trong các văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước Việt Nam từ năm 1945 đến nay (như Sắc lệnh số 18/SL  do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký  ngày 31 tháng 1 năm 1946 về việc “Quy định thể lệ nộp lưu chiểu văn hoá phẩm”, Nghị định số 142 CP của Chính phủ ngày 28/9/1963, Pháp lệnh của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội năm 1982 và năm 2001

về lưu trữ Quốc gia….)

Đặc biệt năm 2005, tại phiên họp lần thứ 33 của Tổ chức Giáo dục - Khoa học và Văn hoá thuộc Liên hợp quốc (UNESCO) đã thống nhất chọn ngày 27 tháng 10 hàng năm làm ngày Di sản tài liệu nghe nhìn quốc tế Đây là sự đánh giá, tôn vinh giá trị của tài liệu lưu trữ nghe nhìn của một tổ chức quốc tế lớn nhất về giáo dục, khoa học và văn hoá của Liên hợp quốc Điều đó, không phải ngẫu nhiên mà có, mà xuất phát từ thực tế khách quan là tài liệu lưu trữ nghe nhìn đã phục vụ đắc lực cho việc nghiên cứu khoa học nói chung và khoa học

xã hội và nhân văn nói riêng

Cần phải làm rõ về giá trị của tài liệu lưu trữ nghe nhìn trong công tác nghiên cứu lịch sử, trong giáo dục và đào tạo và các lĩnh vực khác thuộc khoa học xã hội và nhân văn Từ đó, nêu lên một số giải pháp nhằm tăng cường và phát huy giá trị loại tài liệu lưu trữ đặc biệt này

II Các nguồn tài liệu lưu trữ ảnh ở Việt Nam

Ở Việt Nam hiện nay, tài liệu lưu trữ nghe nhìn đang được bảo quản ở nhiều nơi, như ở các cơ quan sản sinh ra loại hình tài liệu này Riêng với tài liệu ảnh được bảo quản ở Thông tấn xã Việt Nam, các Ban biên tập các báo như: Báo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tiền phong, Phụ nữ Việt Nam, Thanh niên v.v…; các Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I, II, III

- Các Bảo tàng như: Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Lịch sử, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và các Bảo tàng khác… Những bảo tàng này đã sưu tập những tài liệu ảnh, liên quan đến nội dung trưng bày của họ

- Viện Thông tin Khoa học Xã hội Việt Nam cũng có nhiều tài liệu ảnh về thời kỳ Pháp thuộc do Viện Viễn Đông Bác Cổ sưu tầm trước đây

Ngoài ra ,còn một nguồn tư liệu ảnh lớn có xuất xứ cá nhân và các tài liệu ảnh về Việt Nam được đăng trên mạng internet như trang web www.Hanoilavie.com về lịch sử Hà Nội qua ảnh Tác giả trang web là ông Chaplain Philippe, chủ tịch Liên đoàn di sản quốc gia Pháp

Đây là những nơi bảo quản nhiều ảnh, phim điện ảnh có thể khai thác phục vụ nghiên cứu

III Ý nghĩa của tài liệu lưu trữ ảnh

1 Tài liệu lưu trữ ảnh trong việc nghiên cứu lịch sử

Tài liệu lưu trữ ảnh có vai trò to lớn, là nguồn sử liệu quan trọng trong việc nghiên cứu lịch sử dân tộc (từ cuối thế kỷ XIX đến nay) nói chung và lịch

sử của từng ngành, từng sự kiện nổi bật nói riêng

Ngày nay, nhiều tấm ảnh, được lưu giữ là nguồn tư liệu lịch sử giúp các nhà sử học làm sáng tỏ những sự kiện, những giai đoạn lịch sử đã diễn ra trong quá khứ trên đất nước ta Ví dụ, những hình ảnh về lễ khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ngày 02 tháng 9 năm 1945 được thể hiện trên các tấm ảnh chụp sự kiện này trong thời gian đó Ngoài ra còn có một số đoạn phim ngắn quay được khi đang diễn ra sự kiện Trên lễ đài, Chủ tịch Hồ Chí Minh đang trịnh trọng đọc bản Tuyên ngôn độc lập trước hàng vạn quần chúng, đại biểu cho các ngành, các cấp ở Hà Nội

Nhiều tấm ảnh ghi lại các hoạt động của Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà sau khi giành được chính quyền, ví dụ hình ảnh về phong trào chống nạn mù chữ diễn ra ở khắp các vùng từ nông thôn đến thành thị, nhiều tấm ảnh chụp các lớp xoá nạn mù chữ được mở ra vào ban đêm, trong

đó cả trẻ em, người già cùng đi học theo lời kêu gọi xoá nạn mù chữ của Chủ

tịch Hồ Chí Minh Trong đó có những tấm ảnh chụp Chủ tịch Hồ Chí Minh đi thăm một lớp học văn hoá vào buổi tối năm 1945

Còn rất nhiều tấm ảnh vô cùng quý giá về những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của đồng bào Nam Bộ ngay sau ngày độc lập (23/9/1945), trong đó chúng ta thấy nhiều hình ảnh về các đội tự

vệ với vũ khí thô sơ như gậy tầm vông, giáo mác đã ngăn cản bước quân xâm lược Pháp ở Nam Bộ

Nhiều tấm ảnh thời sự về sự chi viện kịp thời của đồng bào miền Bắc cho cuộc kháng chiến của đồng bào Nam Bộ, ví dụ hình ảnh đoàn quân tình nguyện vào Nam chiến đấu ở ga Tuy Hoà,

năm 1945 (tác giả Nguyễn Bá

Khoản)

Những mốc lịch sử như sự

kiện chiến dịch Điện Biên Phủ cũng

được ghi lại trên nhiều tấm ảnh về

diễn biến của chiến dịch này ngay từ

những ngày đầu đến ngày kết thúc

của chiến dịch

Khi Đế quốc Mỹ mở rộng

cuộc chiến tranh phá hoại ra miền

Bắc, nhiều nhà chụp ảnh đã kịp thời

ghi lại tội ác huỷ diệt của những trận ném bom của không quân Mỹ vào các khu dân cư đông đúc, gây ra cảnh nhà

tan, người chết Đồng thời những hình ảnh về sự chống trả quyết liệt của quân dân miền Bắc trên khắp mọi nơi, để bảo vệ vùng trời, vùng biển của Tổ quốc Nhiều tấm ảnh ghi được hình ảnh những phi công Mỹ bị bắt làm tù binh và

Bức ảnh của tác giả Phan Thoan

được dẫn giải vào các nhà tù như hình ảnh cô dân quân Nguyễn Thị Kim Lai đang dẫn giải phi công Mỹ Robinson bị bắn rơi ở Hà Tĩnh năm 1965 do tác giả Phan Thoan chụp Tấm ảnh này đã được nhận giải "Bồ câu vàng" về Nhiếp ảnh

Miền Bắc sau khi được giải phóng năm 1954, đoàn quân chiến thắng tiến

về tiếp quản Thủ đô cũng được ghi lại trên nhiều tấm ảnh có giá trị

Nhiều hình ảnh về hàn gắn các vết thương chiến tranh và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc được ghi lại như hình ảnh hàng vạn người đang lao động trên công trường thuỷ nông Bắc Hưng Hải và nhiều nhà máy được xây dựng sau khi hoà bình được lập lại trên miền Bắc

Những hình ảnh về đoàn quân xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước cũng được ghi trên nhiều tấm ảnh, bộ phim thời sự, tài liệu Đặc biệt là  nhiều hình ảnh về đường mòn Hồ Chí Minh huyền thoại, cho đến nay mới chỉ có một số hình ảnh được đưa vào bộ phim về đường mòn Hồ CHí Minh Tuy nhiên còn nhiều hình ảnh quý chưa được khai thác và sử dụng cho những bộ phim tài liệu xứng đáng với tầm vóc của nó

2 Tài liệu lưu trữ ảnh với công tác giáo dục và đào tạo

Trong công tác giảng dạy, kết hợp với những bài giảng trên lớp, là các bộ phim được trình chiếu làm minh hoạ, sẽ giúp cho học sinh, sinh viên hiểu sâu sắc hơn về các bài giảng của thầy cô Ví dụ khi nói về Quảng Trị trong 81 ngày

- đêm, nếu cho sinh viên xem những hình ảnh Bức đi chiến dịch, Bác ở trần, mặc quần đùi, tự giặt quần áo, rồi vừa đi vừa phơi quần áo mắc trên cây sào cho thấy sự giản dị mà vĩ đại của Bác Những hình ảnh như vậy có tính giáo dục rất cao đối với thế hệ trẻ

Bên cạnh đó, với tâm lý tiếp nhận thông thường, học sinh sinh viên sẽ cảm thấy thích thú và dễ tiếp thu hơn khi theo dõi kiến thức qua những bức ảnh

minh họa thay cho những trang sách dày chỉ có ngôn ngữ chữ iết Việc đưa ảnh vào trong công tác giảng dạy không chỉ giúp cho việc truyền đạt của giáo viên, giảng viên mà còn tác động tích cực đến quá trình tiếp nhận của học viên

Có thể nói, những tài liệu ảnh đã giúp rất nhiều trong công tác giáo dục -đào tạo, nếu chúng ta biết phát huy triệt để, thì giá trị của những tấm ảnh, này sẽ còn được nhân lên gấp bội

IV Một số biện pháp nhằm phát huy hơn nữa giá trị của những tài liệu lưu trữ ảnh

Để góp phần hoàn thiện công tác khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ ảnh, cần thực hiện một số biện pháp sau đây:

1 Cục Lưu trữ Nhà nước cần thành lập các Viện lưu trữ ảnh

Đây là yêu cầu cấp bách hiện nay, vì ở Trung tâm lưu trữ Quốc gia 3 chỉ

có một phòng quản lý tài liệu lưu trữ  nghe nhìn là chưa tương xứng với tầm quan trọng của loại hình tài liệu này.Vì vậy, Cục Lưu trữ Nhà nước nên thành lâp các Trung tâm lưu trữ tài liệu nghe nhìn để thu thập, bảo quản và khai thác loại tài liệu đặc biệt này

2 Cần tăng cường hơn việc khai thác, sử dụng tài liệu ảnh hiện đang  lưu trữ

Viện phim Việt Nam và các Trung tâm lưu trữ, các Viện bảo tàng nên công bố tên và nội dung các bức ảnh đang được lưu trữ để các nhà nghiên cứu

có thể tiếp cận càng nhiều càng tốt với những tấm ảnh này Vì mục đích cuối cùng của công tác lưu trữ là phục vụ cho việc khai thác sử dụng thông tin của chúng Muốn vậy ,cần tăng cường các hoạt động nghiệp vụ lưu trữ như: Hoàn thiện các công cụ tra cứu khoa học đối với tài liệu ảnh theo các chủ đề, bằng các phương tiện hiện đại

3 Cần đảm bảo độ chính xác của những thông tin trên tài liệu lưu trữ ảnh

Hiện nay trên một số ảnh việc xác minh giữa hình ảnh với sự kiện chưa được rõ ràng, có những tên tác giả còn bị nhầm lẫn đáng tiếc hoặc chú thích ảnh chưa cụ thể, vì vậy cần phải áp dụng phương pháp sử liệu học để xác minh tính chân thực của nội dung thông tin trên các tấm ảnh

4 Cần phát huy hơn nữa những tài liệu ảnh có xuất xứ cá nhân

Trước đây, nhiều sự kiện diễn ra, nhưng không phải sự kiện nào cũng có những phóng viên nhiếp ảnh của Nhà nước và các tổ chức chụp ảnh được hết,

mà còn có những người chơi ảnh nghiệp dư  đã chụp dưới các góc độ khác nhau Ví dụ “Ngày tiếp quản Thủ đô (năm 1954) đã được nhiều người dân Hà Nội chụp và lưu giữ hơn 50 năm nay Đó là những cái nhìn chân thực của Người Hà Nội với sự kiện gắn liền với Hà Nội Những tấm ảnh có xuất xứ cá nhân như vậy, cũng là nguồn sử liệu có giá trị  nhất định cần được khai thác phục vụ cho nghiên cứu lịch sử và  cho giáo dục, đào tạo

5 Cần tăng cường cung cấp tài liệu ảnh phục vụ cho các công trình nghiên cứu lịch sử.

Phải coi tài liệu ảnh không chỉ là tài liệu minh hoạ mà còn là nguồn sử liệu để phục dựng lại một sự kiện nào đó hoặc để xây dựng thành các  bộ lịch sử bằng hình ảnh động như các xưởng phim đã làm Từ đó tăng cường sử dụng chúng cho hoạt động nghiên cứu lích sử

Kết luận

Công tác lưu trữ tư liệu ảnh nước ta hiện nay đã được quan tâm thực hiện theo cả chiều sâu và chiều rộng Điều này có tác động tích cực đến cả người

sáng tạo tác phẩm và giới nghiên cứu Đặc biệt, công chúng có điều kiện khai thác sử dụng những tư liệu ảnh đó phục vụ cho nhu cầu tìm hiểu lịch sử, thời sự

xã hội của mình

Những tư liệu ảnh có ý nghĩa lớn trong cả khoa học và công tác giảng dạy, trong thực tiễn và nghiên cứu khoa học chuyên sâu

Tiếp tục phát triển, hoàn thiện hệ thống, phương thức lưu trữ tư liệu ảnh đồng thời tổ chức khai thác sử dụng tư liệu lưu trữ là những biện pháp hàng đầu

để nâng cao chất lượng của công tác lưu trữ và chất lượng của tài liệu lưu trữ ảnh