Biện pháp tổ chức trò chơi học tập nhằm giáo dục và phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo nhỡ ở trường mầm non đại mỗ hiện nay

ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Đề tài “Biện pháp tổ chức trò chơi học tập nhằm giáo dục và phát triển trí tuệ cho trẻ mẫu giáo nhỡ ở trường mầm non Đại Mỗ hiện nay ” A PHẦN MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn để tài 1[.]

ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Đề tài: “Biện pháp tổ chức trò chơi học tập nhằm giáo dục và phát triển trí tuệ

cho trẻ mẫu giáo nhỡ ở trường mầm non Đại Mỗ hiện nay ”

A-PHẦN MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn để tài

1.1.Về mặt lý luận

Từ lọt lòng cho đến lúc trưởng thành ( thường là vào khoảng 17-18 tuổi) mỗi đứa trẻ phải trải qua một quá trình phát triển bao gồm nhiều thời kỳ, nhiều giai đoạn , nhiều pha Ở mỗi giai đoạn phát triển đều mang những đặc điểm riêng đặc trưng cho mỗi đứa trẻ Chính trong quá trình phát triển đó trẻ bằng hoạt động của mình cùng với sự dìu dắt , giúp đỡ của người lớn mà tiếp thu nền văn hóa của xã hội, những kinh nghiệm lịch sử của cha ông đề lại đề từ đó đã hình thành ở mỗi cá thể trẻ một nhân cách mang tính độc đáo có một không hai, tức là một cá thể người

Trẻ em là một thực thể đang phát triển về nhiều mặt (mặt sinh vật, mặt văn hóa, mặt tâm lý cá nhân) để trở thành một thành viên của xã hội, một nhân cách,vì vậy người lớn cần khắc phục tư tưởng lấy mình làm chuẩn, là thước đo mọi thứ cho trẻ em, coi trẻ em là người lớn thu nhỏ lại để bắt đứa trẻ giống như người lớn thì đó

là một quan niệm sai lầm Đứa trẻ tiếp thu kinh nghiệm lịch sử, nền văn hóa trí thức của nhân loại qua con đường học bằng chơi, chơi bằng học Chính vì thế chơi là một hoạt động không thể thiếu trong cuộc sống của trẻ nhỏ

Do đó trò chơi vừa là phương tiện để trẻ rèn luyện thể chất mà còn góp phần phát triển toàn diện các mặt trí tuệ,đạo đức, ngôn ngữ, tình cảm vừa là phương tiện

để trẻ học tập phát triển trí tuệ cho trẻ ở trường mầm non

1.2: Về thực tiễn:

Qua tìm hiểu công tác chăm sóc giáo dục trẻ ở trường mầm non Đại Mỗ –Hà Nội , cho thấy giáo viên mầm non phụ trách các khối mẫu giáo nhỡ (4-5tuổi) đã rất trú trọng đến việc rèn luyện và phát triển trí tuệ, kỹ năng cho trẻ Tuy nhiên xung

quanh vấn đề tổ chức rèn luyện củng cố kỹ năng cho trẻ 4-5 tuổi vẫn con nhiều điều bất cập

Do nhận thức chưa đầy đủ của một số giáo viên mầm non, họ quan niệm về việc sử dụng trò chơi học tập để củng cố kiến thức và kỹ năng cho trẻ còn hời hợt chỉ cần thực hiện đủ là được còn không chú ý đến tầm ảnh hưởng sâu sắc của trò chơi tới sự phát triển của trẻ , không chú ý nâng cao độ khó của các trò chơi học tập lên đa dạng để kích thích trẻ học , tổ chức không hứng thú, không lôi kéo được trẻ tham gia hào hứng Hình thức của các trò chơi còn nghèo nàn, đơn giản

Với hy vọng giúp trê mẫu giáo 4-5 tuổi ở trường mầm non Đại Mỗ

( Hà Nội )phát triển toàn diện hơn về kiến thức và kỹ năng tôi xin mạnh dạn

đề xuất đề tài :

“Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ 4-5 tuổi ở trường mầm non Đại Mỗ ”

2.Mục đích nghiên cứu

Góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác dạy trẻ 4-5 tuổi ở trường mầm non Đại Mỗ

3.Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1.Khách thể nghiên cứu

Trò chơi học tập của trẻ mẫu giáo

3.2.Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập cho trẻ 4-5 tuổi nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ

4 Giới hạn của đề tài

Do giới hạn về thời gian và kinh phí tôi chỉ xin nghiên cứu biện pháp tổ chức trò chơi học tập cho trẻ 4-5 tuổi ở trường mầm non Đại Mỗ

5.Giả thiết khoa học

Trò chơi học tập sẽ só hiệu quả cao trong việc giáo dục và phát triển trí tuệ cho trẻ nếu giáo viên có một số biện pháp tổ chức thích hợp

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nghiên cứu của đề tài tôi tiến hành các nhiệm vụ sau: 6.1.Nghiên cứu lý luận

Đề cập đến một số lý luận cơ bản về hoạt động chơi và trò chơi học tập 6.2.Nghiên cứu thực tiễn

Chỉ ra thực trạng tổ chức trò chơi học tập cho trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi và thực trạng kỹ năng của trẻ ở trường mầm non Đại Mỗ

6.3 Đề xuất một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập cho trẻ 4-5 tuổi

7.Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm nghiên cứu lý thuyết:

Đọc tài liệu liên quan đến đề tài

7.2 Nhóm nghiên cứu thực tiễn:

7.2.1: Phương pháp quan sát :

Quan sát việc tổ chức trò chơi học tập cho trẻ 4-5 tuổi của giáo viên và thực trạng củng cố kiến thức và kỹ năng cho trẻ 4-5 tuổi của giáo viên trường mầm non Đại Mỗ

7.2.2: Phương pháp điều tra bằng Ankét:

Dùng phiếu điều tra giáo viên mẫu giáo

7.2.3:Phương pháp đàm thoại :

Đàm thoại với giáo viên mầm non và trẻ 4-5 tuổi về trò chơi học tập

7.2.4:Phương pháp thực nghiệm

Thực nghiệm 2 lớp mẫu giáo nhỡ ở trường mầm non Đại Mỗ về các biện pháp đã nêu trên

7.3:Nhóm phương pháp xử lý số liệu: công thức toán thống kê để xử lý về mặt định lượng các số liệu thu được trong quá trình nghiên cứu

B-NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1.Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Có rất nhiều công trình nghiên cứu về những trò chơi cho các trẻ em trên thế giới và ở Việt Nam được ứng dụng vào dạy học cho trẻ

-Penny Warner “Phương pháp giúp trẻ chơi mà học”

-M.R Aufauvre Bouilly & G.Henry “ Để giúp trẻ chơi”

-Nguyễn Thị Hòa “Sử dụng trò chơi trong dạy học theo chủ đề cho trẻ mẫu giáo ”

-Đào Thanh Âm, Nguyễn Thị Hòa, Trịnh Dân, Đinh Văn Vang “Giáo dục mầm non- Tập 3 Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, 1995”

1.2.Lý luận về hoạt động chơi của trẻ

1.2.1.Khái niệm về trò chơi học tập

Trò chơi học tập có vị trí đặc biệt quan trọng trong trí dục Trong trò chơi này ,nội dung nhận thức và việc thực hiện các nhiệm vụ trí tuệ có tính chất bắt buộc, song đối với trẻ lại diễn ra dưới hình thức một trò chơi, nên hình thức học tập qua trò chơi vẫn gây hứng thú dcho trẻ và kích thích tính tích cực nhận thức của chúng Trò chơi học tập giúp trẻ lĩnh hội tri thúc một cách vững chắc ( tên gọi, hình dạng bên ngoài vủa các loại cây, các dụng cụ lao động Như vậy, các thao tác trí tuệ được rèn luyện thúc đẩy hoạt động tư duy

1.2.2:Nguồn gốc, bản chất của trò chơi học tập

Trong trò chơi học tập trẻ giải quyết nhiệm vụ học tập dưới hình thức chơi nhẹ nhàng thoải mái, làm cho trẻ dễ vượt qua những khó khăn trỏ ngại nhất định vì trẻ tiếp nhận nhiệm vụ học tập như một nhiệm vụ chơi, do đó nâng cao tính tích cực của hoạt động nhận thức trong lúc chơi

1.2.3: Ý nghĩa của trò chơi học tập

Trò chơi học tập có ý nghĩa giáo dục to lớn , nó tác động trực tiêp đến việc củng cố kiến thức và phát triển các quá trình nhận thức như cảm giác, tri giác, tư

duy, tưởng tượng, lĩnh hội kỹ năng ngôn ngữ, tính chính xác hóa các biểu tượng, khái niệm đơn giản

-Tính hấp dẫn của hành động chơi, trong trò chơi giúp trẻ tích cực hoạt động kích thích ngôn ngữ của trẻ từ đó hình thành một loạt các sản phẩm trí tuệ cần thiết cho việc tiếp thu kiến thức mới

-Nhờ trò chơi học tập trẻ tiếp thu được một số tính chất của đồ vật ( hình dạng, kích thước, màu sắc ) Định hướng được không gian âm thanh, nắm được một

số đặc tính vật lý của đồ vật

-Trò chơi học tập giáo dục một số phẩm chất đạo đức cho trẻ như tính thật thà , tính tổ chức, tính tự lập

-Trẻ học cách giao tiếp với nhau thống nhất hành động của mình với các bạn -Trẻ học cách đánh giá và tự đánh giá kết quả đạt được

-Trò chơi học tập vừa là phương tiện, vừa là hình thức tổ chức dạy học cho trẻ được đưa vào như một phần để củng cố tiết học

Trò chơi học tập có ảnh hưởng sâu sắc tới trẻ mẫu giáo, nó đẩy mạnh sự phát triển tất cả mọi mặt của cá nhân trẻ Nâng cao tính tự lập của trẻ

-Trò chơi học tập có chức năng hoàn thiện và củng cố những tri thức , kỹ năng mà trẻ nắm được trong các tiết học khác và giúp trẻ nắm được tri thức mới

1.2.4: Phân loại trò chơi trẻ em

Mỗi hình thức trò chơi tác động khác nhau đến sự phát triển trí tuệ của trẻ.Có nhiều loại trò chơi có thể sử dụng làm trò chơi học tập Có thể phân loại các trò chơi theo nội dung, theo nhiệm vụ trí tuệ và theo tính chất của hoạt động chơi và luật chơi

-Trò chơi giao nhiệm vụ dựa trên hứng thú của trẻ đối với các hoạt động cùng các đồ chơi và đồ vật: thu nhặt, sắp xếp rải ra Các hành động chơi ở đây mang tính chất đơn giản mà các thao tác thường trùng với các hành động của các

đồ vật

-Trò chơi dấu và tìm dựa trên hứng thú của trẻ đối với sự xuất hiện và mất đi một cách bất ngờ của đồ vật

-Trò chơi với câu đố giải đáp, lôi cuốn để trẻ tìm hiểu những điều kiện chưa biết : “ hãy nhận biết đi”, “hãy đoán đi ”, “Cái gì ở đấy”, “cái gì thay đổi”

-Trò chơi đóng vai theo chủ đề mở rộng các khái niệm về các sự vật, hiện tượng xung quanh và phát triển ngôn ngữ của trẻ.Hành động chơi hướng vào sự mô

tả những hoàn cảnh khác nhau của cuộc sống, trong sự đóng vai của người lớn: người bán hàng, người mua hàng, người đưa thư, người bác sỹ hoặc đóng giả một con vật: con sói, con vịt

-Trò chơi thi đua, dựa trên sự mong muốn đạt kết quả chơi một cách tốt và nhanh: “Ai trước tiên”,”Ai nhanh nhất”, “Ai lớn nhất”

-Trò chơi tưởng tượng và đối tượng bị cấm hay một thuộc tính của nó

( ví dụ về màu sắc ) những trò chơi ấy có liên quan đến yếu tố chơi thú vị như : Loại bỏ các yếu tố chơi vô ích, hoặc ném một con bài đi hay số tranh còn lại, không được nói từ bị cấm

1.4 Đặc điểm tâm lý trẻ mẫu giáo ( Hình thành xã hội trẻ em )

-Những giai đoạn đầu của sự phát triển của xã hội loài người, khi lực lượng sản xuất còn ở trình độ rất thấp và phương thức kiếm sống chỉ là hái lượm và săn bắn , thì trẻ em bắt đấu tham gia vào lao động chung với người lớn rất sớm Bằng con đường thực tế các cháu lĩnh hội các cách thức sử dụng những công cụ thô sơ và như vậy chúng đã trở thành những thành viên thực sự của xã hội Ở giai đoạn phát triển xã hội đó chưa có trò chơi

Khi điều kiện lao động cũng như công cụ lao động trở nên phức tạp, xuất hiện việc phân công lao động Từ đó vị trí cảu trẻ em trong xã hội cũng bị thay đổi Các cháu không thể tham gia trực tiếp vào lao động sản xuất và các mối quan hệ xã hội của người lớn Như vậy đồ chơi mô phỏng ra đời đề thỏa mãn ước muốn của trẻ

là được làm việc như người lớn trò chơi là một hiện tượng mang tính chất xã hội

Bản chất xã hội của trò chơi cũng được biểu hiện bởi những điều kiện mà mỗi xã hội tạo ra cho trẻ em chơi Bản chất xã hội của trò chơi còn được biểu hiện

ở nội dung của trò chơi Như vậy các trò chơi của trẻ em ở các dân tộc và ở mọi thời đại đều mang trong mình những dấu ấn sâu sắc về sự phát triển của xã hội

Chơi là một dạng hoạt động chủ đạo của trẻ trong suốt tuổi mẫu giáo, một hoạt động đặc biệt phản ánh toàn bộ cuộc sống tâm lý của trẻ, phản ánh hiện thực xung quanh trẻ, phản ánh nhũng hiểu biết của mình và đặt mối quan hệ với các bạn

1.5.Khái niệm về Biện pháp tổ chức trò chơi học tập cho trẻ ở trường mầm non

Biện pháp là một hệ thống các thủ thuật tác động của giáo viên đến trẻ nhằm đạt được mục đích của mình

1.6:Tiêu chí đánh giá hiệu quả giáo dục phát triển trí tuệ cho trẻ thông qua trò chơi học tập

-Trẻ lĩnh hội được kiến thức mới

-Trẻ nắm được phương thức của hoạt động nhận thức

-Trẻ có kỹ năng xác định dấu hiệu đặc trưng của đồ vật

-Trẻ tích cực hoạt động

-Nắm được luật chơi

Ví dụ: Trẻ hoàn thành nhiệm vụ nhận thức nào đó như trẻ đoán được câu đố, nói đúng tên và công dụng của đồ vật , tìm và xếp đúng tranh ảnh theo yêu cầu

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP Ở TRƯỜNG

MẦM NON Đại Mỗ HIỆN NAY

2.1 : Vài nét nói về trường mầm non Đại Mỗ :

Tổng số có 45 cán bộ giáo viên và nhân viên, trong đó giám hiệu có 3 người,

có 26 giáo viên, 9 cô nuôi, 07 nhân viên Nhà trường có đội ngũ giáo viên nhiệt

tình, yêu nghề mến trẻ, sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành tốt nhiệm

vụ 100% giáo viên đạt trình độ chuẩn về đào tạo

2.2: Thực trạng

2.2.1: Nhận thức của cô giáo về mục đích ý nghĩa của trò chơi học tập đối với sự phát triển của trẻ mẫu giáo

Bảng 1:

Nội dung Mức độ nhận thức Số lượng

(10 giáo viên )

Tỷ lệ (%)

Ý nghĩa của

trò chơi học

tập đối với

trẻ mẫu giáo

a) Hình thành kiến thức, kỹ năng mới b) Củng cố kiến thức, kỹ năng đã học c) Phát triển trí tuệ, tính ham hiểu biết d) Giáo dục phẩm chất đạo đức, phát triển ngôn ngữ cho trẻ

e)Cả a,b,c, d

1 1 2 1 5

10 10 20 10 50

Nhìn vào bảng 1 ta thấy: Nếu dựa vào ý nghĩa của trò chơi học tập thì đạt 50

% giáo viên nhận thức đúng mục đích – ý nghĩa của trò chơi học tập đối với sự phát triển của trẻ mẫu giáo

2.2.2: Nhận thức của giáo viên về cách tổ chức , hướng dẫn trò chơi học tập cho trẻ mẫu giáo nhỡ:

Nội dung Mức độ nhận thức Số lượng

(10 giáo viên )

Tỷ lệ (%) 1) Ảnh

hưởng của

giáo viên

đến kết quả

chơi của trẻ

a) Ảnh hưởng rất lớn b) Ảnh hưởng vừa phải c) Không ảnh hưởng

5 4 1

50 40 10

2)Khi tổ

chức cho trẻ

mẫu giáo

nhỡ chơi trò

chơi học tập

bạn thường

a)Cùng chơi với trẻ b)Hướng dẫn trẻ chơi khi cần thiết c) Không chơi cùng trẻ

d)Vẫn hướng dẫn lại cách chơi của các trò chơi đó

3 5 0 2

30 50 0 20

3)Những

biện pháp

để tổ chức

trò chơi học

tập cho trẻ

4-5 tuổi

a)Để trẻ chơi theo ý thích b)Tạo hứng thú cho trẻ chơi c) Để trẻ chơi theo ý cô d)Khuyến khích động viên trẻ kịp thời

e) Tạo điều kiện để cho tất cả trẻ được chơi

1 3 4 1 1

10 30 40 10 10

Nhìn vào bảng 2 ta thấy, với nội dung thứ nhất: Số lượng giáo viên cho rằng trong khi tổ chức trò chơi học tập thì giáo viên có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả chơi của trẻ là 40 %, họ nhận thức rất rõ về vai trò của chính mình trong quá trình chơi của trẻ Tuy nhiên có 40 % giáo viên lại cho rằng giáo viên chỉ có ảnh hưởng đến kết quả chơi của trẻ ở mức độ vừa phải, còn 2 giáo viên chiếm 20%cho rằng giáo viên không có ảnh hưởng gì đến kết quả chơi của trẻ Họ chưa nhận thức rõ vai trò của mình khi tổ chức trò chơi học tập

Với nội dung thứ 2 : các hình thức tổ chức trò chơi cho trẻ có 50% giáo viên nhận thức đúng đắn , còn lại chưa nhận thức được phương pháp tổ chức trò chơi học tập cho trẻ

Với nội dung thứ 3: Nhiều giáo viên chưa nhận thức đúng về việc tổ chức trò chơi học tập cho trẻ , chỉ có 10% giáo viên nhận thấy là cần tạo điều kiện cho tất cả trẻ được tham gia bởi vì học tập là tính tích cực của cá nhân nếu trẻ không tham gia

thì không thể có quá trình nhận thức đồng nghĩa với việc ảnh hưởng đến quá trình nhận thức

2.2.3: Về các loại trò chơi được áp dụng

-Trò chơi thi đua

-Trò chơi với câu đố và giải đáp

-Trò chơi phân vai theo chủ đề

-Trò chơi giấu - tìm

2.2.4: Về các biện pháp tổ chức trò chơi học tập được áp dụng :

-Biện pháp gây hứng thú

-Biện pháp động viên khuyến khích trẻ

-Biện pháp sử dụng đồ dùng đồ chơi

2.2.5: Về hiệu quả giáo dục qua trò chơi học tập

*Thành công:

+ Trẻ hứng thú tham gia hoạt động

+Trẻ được khám phá các thuộc tính của đồ dùng , đồ chơi

+Trẻ được phát triển về ngôn ngữ

*Hạn chế :

+Chưa khai thác hết hiệu quả của trò chơi

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI HỌC TẬP NHẰM PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON

3.1Nguyên tắc xây dựng biện pháp

-Dựa vào đặc điểm tâm sinh lý của trẻ

-Dựa vào chương trình giáo dục trẻ mầm non

-Dựa vào hệ thống các bài tập trò chơi

3.2:Hệ thống biện pháp

3.2.1: Biện pháp dùng lời mô tả:

Ý nghĩa: Giúp trẻ tri giác, nắm được thuộc tính của đối tượng

Ví dụ: trò chơi: Giúp cô tìm bạn

Yêu cầu: Tìm bạn mặc trang phục theo yêu cầu của cô

Điều kiện thực hiện: Dựa vào đặc điểm tâm lý trẻ mẫu giáo nhỡ đã có nhiều vốn kinh nghiệm và ngôn ngữ phát triển

Hướng dẫn sử dụng: Trẻ ngồi thành một nửa vòng tròn, sao cho dễ nhìn thấy nhau

Cô quan sát trẻ, nhớ những chi tiết đặc biệt về trang phục Sau đó, cô quay lưng lại

cả lớp và nói to : “A lô, a lô, các cháu sẽ tìm giúp cô một bạn thích cài nơ đỏ, mặc

áo trắng ngắn tay Ai thấy bạn ở đâu , xin dẫn tới chỗ cô giáo ” Tất cả các trẻ đều nghe và nhìn vào nhau Ai nhận ra bạn mà cô cần tìm thì dẫn bạn đó đến chỗ cô Cô hỏi tên, địa chỉ của bạn đó Trẻ này nói to tên và địa chỉ của mình

Cô có thể thay đổi tên bạn thành tên một số đồ dùng trong gia đình ( bàn , ghế, giường tủ, bát, thìa, ) hay đặc điểm một số con vật , tùy thuộc vào từng chủ điểm mà thay đổi tên cho phù hợp

3.2.2.Biện pháp thực hành theo nhóm

Ý nghĩa : giúp trẻ vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn

Nội dung : dùng các đồ dùng, đồ chơi để trẻ thực hiện bài học theo yêu cầu

Điều kiện thực hiện: dựa vào đặc điểm tâm lý trẻ thích hoạt động, ham hiểu biết, tìm tòi khám phá

Hướng dẫn thực hiện: Tùy vào số lượng trẻ mỗi nhóm từ 4-5 trẻ, chia trẻ thành các đội để thi đua để củng cố tiết học, để gây hứng thú cho các đội tham gia

Tùy thuộc vào từng chủ điểm có thể thay đổi tên trò chơi thành: Đội nào nhanh nhất, Đội nào đúng nhất

Ví dụ: Trò chơi ghép tranh (Sau khi học xong bài học về số đếm)

Mục đích: củng cố kiến thức về số đếm, hình dạng của các hình hình học, phát triển khả năng tri giác