Mở đầu 1 Tính cấp thiết của đề tài Kinh tế và báo chí từ lâu đã có mối quan hệ chặt chẽ, giữa 2 lĩnh vực này luôn luôn có sự tương hỗ lẫn nhau Kinh tế phát triển nhanh sẽ kéo theo sự thay đổi và ứng d[.]
Trang 1Mở đầu
1 Tính cấp thiết của đề tài
Kinh tế và báo chí từ lâu đã có mối quan hệ chặt chẽ, giữa 2 lĩnh vựcnày luôn luôn có sự tương hỗ lẫn nhau Kinh tế phát triển nhanh sẽ kéo theo
sự thay đổi và ứng dụng được những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào hoạt độngbáo chí Còn báo chí lại chính là phương tiện để tuyên truyền, cổ vũ, biểudương những bước đi đúng đắn của nền kinh tế, đồng thời chỉ ra những yếukém, sai trái nhằm có sự chấn chỉnh để đáp ứng thực tiễn phát triển
Trong lĩnh vực kinh tế, sản xuất và tiêu dùng là 2 yếu tố căn bản nhất.Cùng với sự nâng cao về đời sống vật chất, người tiêu dùng ngày càng đòi hỏi
từ nhà sản xuất các sản phẩm mới, phù hợp thị hiếu và túi tiền Tuy nhiên,song song với quá trình đó, chính bản thân mỗi khách hàng cũng cần đượcbảo vệ quyền lợi của chính mình Vấn đề này không chỉ dừng ở yếu tố hậumãi, chăm sóc khách hàng mà nhà sản xuất phải phân phối những mặt hàngđảm bảo chất lượng, an toàn, đồng thời phải có trách nhiệm giải quyết mọikhiếu nại của người tiêu dùng
Thời gian vừa qua, hàng loạt vụ việc vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
đã được báo chí thế giới phản ánh như sữa bột ở Trung Quốc chứa chấtmelamin gây sạn thận, chất dioxin nhiễm độc vào dưa chuột ở Đức, dưa vàngHoa Kỳ nhiễm Listeria, hay hàng loạt vụ bê bối dùng dầu ăn tái chế để làmlẩu…Còn trong nước, người tiêu dùng cũng bàng hoàng với thông tin sữa bộtcủa Abbott bị lắng cặn, có mùi cao su, sản phẩm trà thảo mộc Dr Thanh bịđóng cục, sử dụng chất tạo màu E102 trong sản xuất mỳ tôm, sản xuất bánhbao bẩn, sử dụng chất phụ gia không rõ nguồn gốc ướp thịt ôi thành thịt tươi,
sử dụng bột cam không rõ nguồn gốc để pha nước giải khát, khách hàng tốbảo hành sản phẩm kém, bị doanh nghiệp bán hàng kém chất lượng…
Những vấn đề vi phạm quyền lợi người tiêu dùng đã gióng lên hồichuông đáng báo động về đạo đức của doanh nghiệp và người sản xuất Vìđồng tiền và lợi nhuận trước mắt mà họ bỏ quên đi quyền lợi của khách hàng
Trang 2Không ít vấn đề đã tồn tại từ lâu, nhưng chỉ khi có sự lên tiếng của cơquan báo chí thì các cơ quan chức năng mới vào cuộc, thậm chí không ít cơquan có thẩm quyền vẫn thờ ơ với thông tin mà các phương tiện thông tin đạichúng đưa ra Nhiều doanh nghiệp đã hết sức có trách nhiệm khi giải quyếtcác khiếu nại của người tiêu dùng, đền bù thiệt hại và lên tiếng xin lỗi về sựthiếu sót của mình, song cũng có doanh nghiệp coi thường và buông xuôitrách nhiệm với người tiêu dùng
Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, Nhà nước đãban hành nhiều văn bản pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Có thểliệt kê một số văn bản pháp lý quan trọng như: Pháp lệnh số 13/1999/PL-UBTVQH10 ngày 27/4/1999 của Ủy ban thường vụ Quốc hội Bảo vệ quyền
lợi người tiêu dùng, Nghị định số 55/2008/NĐ-CP ngày 24/04/2008 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, văn bản số 11116/BCT-QLCT ngày 20/11/2008 của Bộ Công Thương
Về việc triển khai thực hiện công tác bảo vệ người tiêu dùng ở địa phương
Ngày 1/7/2011, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã có hiệu lực thihành Đây là bộ luật đã được thông qua hồi tháng 11/2010 để thay thế cho Pháplệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có từ năm 1999 So với trước, Luật Bảo
vệ quyền lợi người tiêu dùng có nhiều điểm mới đáng chú ý về các hành vi bịcấm, chẳng hạn cấm tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ lừa dối hoặcgây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua hoạt động quảng cáo
Mặc dù ra đời chưa lâu, tuy nhiên báo mạng điện tử đã từng bướckhẳng định được vị thế của mình Trong đó đề tài về bảo vệ quyền lợi ngườitiêu dùng luôn được các tờ báo mạng chú trọng Đây cũng được đánh giá là đềtài thu hút sự quan tâm của đông đảo độc giả, bởi nó thiết thực và gắn liền vớicuộc sống hàng ngày của mỗi người tiêu dùng Do vậy, hầu hết những sựviệc về quyền lợi người tiêu dùng được các tờ báo mạng điện tử mổ xẻ và tìmtới câu trả lời cuối cùng từ phía nhà sản xuất
Trang 3Trong số các tờ báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay, vấn đề bảo vệquyền lời người tiêu dùng được chú trọng khai thác Thậm chí, không ít sựviệc đã được xây dựng thành tuyến bài, nhằm đi sâu vào góc cạnh, có đượctiếng nói đa chiều từ người tiêu dùng và nhà sản xuất.
Đặc biệt, sau mỗi bài viết, tác giả đều tìm đến các chuyên gia, cơ quan
có trách nhiệm để có được sức nặng đối với thông tin đưa ra Đồng thời địnhhướng dư luận nhằm đòi hỏi chính nhà sản xuất, doanh nghiệp phải làm trọnvẹn trách nhiệm của mình đối với người tiêu dùng
Hiện nay, trong số các tờ báo mạng điện tử lớn ở Việt Nam chỉ có báođiện tử VTC News và báo điện tử Viethamnet xây dựng mục bảo vệ ngườitiêu dùng Tuy nhiên, chỉ có báo điện tử VTC News duy trì khá tốt với lượngtin bài khá đều đặn, trong khi mục bảo vệ người tiêu dùng của báo điện tửVietnamnet rất ít tin bài, chủ yếu copy – paste
Còn lại các tờ báo khác chỉ thực hiện các đề tài về quyền lợi người tiêudùng lẻ tẻ trong chuyên mục kinh doanh, kinh tế Hầu hết các tờ báo này chỉmới đề cập đến những vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm gây ảnh hưởng đếnngười tiêu dùng, mà thiếu đi những bài viết mang tính điều tra để tìm hiểuđược sự vô trách nhiệm, hám lợi của nhà sản xuất…Thậm chí có một số bàiviết mới chỉ dừng lại ở khâu phản ánh mà chưatìm dến câu trả lời cuối cùng,điều đó chưa thể thỏa mãn nhu cầu thông tin của độc giả Không ít tờ báochưa coi trọng mảng đề tài này hay tần suất xuất hiện của các đề tài chưa đềuđặn, chưa tạo được thói quen tiếp cận thông tin, để độc giả tự trang bị kiếnthức cho bản thân mình
Với số dân trên 80 triệu người, thị trường tiêu dùng của Việt Nam làmột miền đất hứa hẹn cho các nhà sản xuất thế giới và trong nước Khi nghiêncứu và đánh giá về những hoạt động của báo mạng điện tử đối với việc bảo vệquyền lợi người tiêu dùng sẽ đưa đến cái nhìn tổng quát về công tác này đồngthời chỉ ra những ưu điểm và hạn chế của báo mạng điện tử trong công tác
Trang 4tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ quyền lợi của chính mình từ phía kháchhàng.
Với những vấn đề đặt ra trong lý luận và thực tiễn, tôi chọn đề tài” báomạng điện tử với việc bảo vệ quyền lợi người tieu dùng, khảo sát chuyên mụcbảo vệ người tiêu dùng báo điện tử VTC News từ 6/2011 – 12/2011” để làm
đề tài cho khóa luận tốt nghiệp đại học - chuyên ngành báo mạng điện tử
2 Lịch sử nghiên cứu
Đã có rất nhiều cuốn sách viết về vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu
dùng như: Sổ tay công tác bảo vệ người tiêu dùng, NXB Thương Mại, 2005; Những hiểu biết cơ bản về chăm sóc khách hàng, NXB Giao thông vận tải,
2007, Chăm sóc khách hàng và phát huy lợi thế cạnh tranh, NXB Thương Mại, 2008; Hỏi đáp pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, NXB Tư Pháp, 2011; Người tiêu dùng học =Consumer.ology, NXB Trẻ, 2009; Hàng hóa và người tiêu dùng, NXB Trẻ, 2010; Đưa tin thời toàn cầu hóa, NXB
Thông Tấn, 2007
Trong đó, cuốn Sổ tay công tác bảo vệ người tiêu dùng đề cập đến côngtác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam và trên thế giới Giới thiệulịch sử của quá trình hình thành Ngày vì quyền lợi Người tiêu dùng Thế giới,
8 quyền lợi mà khách hàng được hưởng, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêudùng ở Việt Nam nói riêng và Thế giới nói chung
Khóa luận tốt nghiệp đại học của sinh viên Trần Thị Thúy – Sinh viên Lớpbáo mạng điện tử K27 (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) năm 2010 với đề tài:
“Báo chí với việc tuyên truyền người Việt dùng hàng Việt” cũng đã có nhữngđánh giá sơ lược về vấn đề tiêu dùng, lựa chọn sản phẩm của khách hàng
Nhìn chung, các sách nghiên cứu, các khóa luận tốt nghiệp đã đưa ranhững nhìn nhận, đánh giá về vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ởnhiều khía cạnh khác nhau Phần lớn đều nêu bật vai trò của bảo vệ người tiêudùng đối với sự phát triển của nền sản xuất – tiêu dùng Tuy nhiên việc đánhgiá về tác động của báo chí mà đặc biệt là báo mạng điện tử, cụ thể ở đây là
Trang 5báo điện tử VTC News, một hình thức truyền thông mới ở nước ta đối vớicông tác này nói chung chưa có đề tài khóa luận nào thực hiện Vì thế, với sự
kế thừa những thông trình nghiên cứu trước đó tác giả mong muốn sẽ gópphần nào vào công tác nghiên cứu vai trò của báo mạng điện tử đối với việcbảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Thông qua việc đánh giá tác động của báo mạng điện tử nói chung vàbáo điện tử VTC News đối với việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, khóaluận đề xuất các kiến nghị và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của báomạng điện tử trong việc tuyên truyền bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận báo chí để từ đó làm rõ vai trò của báo mạng điện
tử trong việc bảo vệ môi trường
- Khảo sát các bài viết về bảo vệ người tiêu dùng trên báo điện tử VTCNews trong thời gian từ tháng 6/2011-12/2011
- Khảo sát, thống kê, phân loại các tác phẩm báo chí liên quan đến vấn
4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của khóa luận
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Mục bảo vệ người tiêu dùng báo điện tử VTC News
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Các tác phẩm báo chí về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên báo điện
tử VTC News thời gian từ tháng 6/2011 – 12/2011
Trang 6Khảo sát trực tiếp một số tác phẩm, bài viết tiêu biểu về bảo vệ quyềnlợi người tiêu dùng nổi bật trên báo.
- Lý luận về báo chí, xã hội học…
5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể
- Điều tra công chúng để nắm bắt được nhu cầu thực tê của công chúngđối với thông tin về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên báo chí
- Phỏng vấn sâu các đối tượng là bạn đọc, phóng viên báo chí để làm rõnhu cầu thông tin về vấn đề này
- Khảo sát, thống kê, phân loại các tác phẩm báo chí liên quan đến đề tàibảo vệ người tiêu dùng trong thời gian khảo sát đề đánh giá một cách chung nhất
về số lượng, thể loại, tần suất xuất hiện của các tác phẩm báo chí viết về vấn đềbảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nói chung và Việt Nam nói riêng
- Phân tích văn bản như các pháp lệnh, luật, tác phẩm báo chi để đánhgiá toàn diện về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ưu và nhược điểmcủa các bài viết đăng tải trên báo về vấn đề này
- Truy cập http://www.vtc.vn để tìm hiểu cụ thể các bài viết
- Đấu tranh chống lại những hành vi xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng
Trang 7- Chia sẻ thông tin về vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
- Đánh giá tương đối chính xác về hiệu quả của báo chí mà nhất là báomạng điện tử trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
- Đề xuất các kiến nghị, giải pháp để báo chí tuyên truyền hiệu quả hơn
về công tác bảo vệ môi trường
7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của khóa luận
Khóa luận sẽ cho thấy được sự quan trọng của báo mạng điện tử trongviệc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Từ đó, đóng góp làm phong phú lýluận báo chí đặc biệt là những chức năng mà nó đảm nhận
7.2 Về thực tiễn
Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao chất lượng các tác phẩm báochí, cách trình bày cũng như nội dung và hình thức bài viết về vấn đề bảo vệquyền lợi người tiêu dùng Đây cũng là cơ sở để các cơ quan báo chí sẽ nângcao chất lượng các tác phẩm về đề tài cũng như góp phần quan trọng vào việctăng cường hiệu quả tuyên truyền đối với công tác này
8 Kết cấu khóa luận
Ngoài phần mở đầu, Kết luận, Mục lục, Tài liệu tham khảo, khóa luậngồm các chương sau đây:
Chương 1: Một số lý luận và thực tiễn của việc báo mạng điện tử đốivới việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Chương 2: Mục Bảo vệ người tiêu dùng – Báo điện tử VTC News vớiviệc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng tin bài về đề tài bảo vệ quyềnlợi người tiêu dùng trên báo điện tử VTC News
Trang 8Chương I: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc báo chí tham gia vào công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
1.1 Báo mạng điện tử vận dụng các chức năng của báo chí trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí, vì vậy nó mang đầy đủ cácchức năng mà báo chí đảm nhận Tham gia góp phần vào việc bảo vệ quyềnlợi người tiêu dùng, tức là báo mạng điển tử đã vận dụng các chức năng nhưthông tin, định hướng, giáo dục, giám sát… thông qua các tác phẩm báo chi
1.1.1.Chức năng thông tin sự thật
Chức năng thông tin được xem là chức năng cơ bản nhất của báo chí.Thông tin là chất liệu để các loại hình báo chí chuyển tải và đó cũng là điều
mà công chúng mong đợi mỗi khi mở một trang báo hay xem một chươngtrình phát thanh, truyền hình Tuy nhiên, thông tin đã được đăng tải phải là sựthật
Bản chất của báo chí là dựa trên sự thật để thông tin Tuy nhiên, phảnánh cái đúng, cái thật cũng không có nghĩa là “có gì nói nấy” Các nhà nghiêncứu cho rằng: Sự thật trần trụi, sự thật hồn nhiên chưa đạt đến sự chân thật,khách quan, khoa học Có những sự việc, hiện tượng xảy ra là có thật Nhưngnếu nhà báo bê nguyên xi lên mặt báo thì chưa chắc đã đúng Mặt khác,nhiệm vụ chủ yếu của nhà báo là tìm hiểu nhiều chiều để đưa tin, chứ khôngphải đứng về một bên nào đó và bình luận Vì vậy, sự thật trong báo chí phảiđúng bản chất, khách quan và công bằng
Trên báo mạng điện tử cũng vậy, các bài viết nói chung và các bài viết
về vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nói riêng đều phải xuất phát từthông tin có thật xảy ra trong đời sống xã hội, có sự kiểm chứng trong quátrình tác nghiệp, có tiếng nói 2 chiều trước khi chuyển tải tới bạn đọc
Trang 9Cụ thể, như loạt bài viết về mỳ Omachi Khoai Tây và nước mắm NamNgư do báo điện tử VTC News thực hiện Tuyến bài này gồm có 1 bài viết vềnước mắm Nam Ngư chứa chất gây ung thư E155, sự thật về mì Omachikhoai tây và sự thật về chất tạo màu trong mỳ tôm Bài viết đầu tiên đượcđăng đầu tháng 9, thế nhưng trong tuyến bài này chỉ có tiếng nói một chiều làcác số liệu điều tra của phóng viên, mà thiếu đi phản hồi của phía công ty CPhàng tiêu dùng Masan – đơn vị sở hữu các thương hiệu Mì Omachi, nướcmắm Nam Ngư Vì vậy, chỉ sau 1 tuần, tính từ thời điểm đăng tải bài viết đầutiên, tòa soạn báo điện tử VTC News đã nhận được các văn bản của công tyMasan phản đối thông tin sai sự thật mà phóng viên nêu trong bài viết Tớingày 15/10, tức hơn 1 tháng sau khi đăng tải loạt bài, VTC News đã phải lêntiếng đính chính và cáo lỗi với công ty Masan, đồng thời gỡ loạt bài này trêntrang web vtc.vn.
Trong bài viết đính chính, báo điện tử VTC News viết: “Cụ thể, bài
“Mỳ khoai tây Omachi: chỉ có 5% khoai tây” ngày 5/9/2011 của tác giả ChâuAnh; bài “Mắm Nam Ngư có chất bị cấm ở nhiều nước” ngày 6/9/2011 củanhóm tác giả Thái Vy, Bửu Lân và bài “Mắm Nam Ngư, Chinsu: Quảng cáothổi phồng chất lượng?” ngày 8/9/2011 của Châu Anh, Gia Bảo Nghiên cứu
kỹ các tài liệu có liên quan, chúng tôi nhận thấy, PV trong quá trình tácnghiệp đã có nhiều sơ suất, thiếu kiểm chứng thông tin dẫn đến nhiều sai sóttrong loạt bài này Chúng tôi xin chân thành cáo lỗi cùng Masan và bạn đọc”
Điều đó cho thấy, việc thu thập thông tin đã là khó Tuy nhiên, để thẩmđịnh được thông tin đó có chính xác hay không lại càng khó hơn Mặt khác,tiếng nói hai chiều trong bài viết điều tra về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
là điều vô cùng quan trọng Bởi, qua tiếng nói hai chiều, phóng viên sẽ kiểmchứng thông tin kỹ càng trước khi đăng tải
Thông tin sự thật trong các bài viết về vệ quyền lợi người tiêu dùng đó
là những hành vi bán hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm quyền lợingười tiêu dùng, khách hàng không được đáp ứng yêu cầu về chăm sóc sau
Trang 10khi mua hàng, thái độ ứng xử kém, thờ ơ với các khiếu nại của người tiêudùng
Hay như trong bài viết “Khách hàng tố nhân viên siêu thị hành hung vìchụp ảnh” của báo điện tử VnExpress, tác giả đã tìm hiểu ý kiến từ phía ngườitiêu dùng và tiếp xúc với siêu thị Co.op Mart tại Hà Nội để tìm hiểu vấn đề.Độc giả phản ánh về việc đi mua hàng tại siêu thị này, sau khi dùng điện thoạichụp ảnh giá một số mặt hàng do không liên lạc được với số điện thoại hỗ trợ
tư vấn của Co.op Mart Tuy nhiên, sau đó nhân viên siêu thị đã kéo kháchhàng này vào phòng và có hành vị dọa dẫm, hành hung, yêu cầu phải xóanhững hình ảnh vừa chụp Thậm chí, sau đó có nhân viên đã gọi điện chokhách hàng và nói rằng “nếu không im lặng thì sẽ có hồ sơ đen ở trường đạihọc”
Việc của phóng viên trong trường hợp này là sau khi có ý kiến bạn đọc
sẽ tiếp xúc vơi đại diện siêu thị để tìm hiểu xem những phản ánh của kháchhàng có chính xác hay không?, bản chất sự việc là như thế nào?, quyền lợikhách hàng sẽ được đảm bảo ra sao?
Chân thật, khách quan là nguyên tắc hàng đầu trong sáng tạo tác phẩmbáo chí Có thể nói đối với những người làm báo, việc xuyên tạc, bịa đặt là lỗinặng nhất, đáng phê phán nhất Đặc biệt, với các bài viết mang tính điều tratrong tuyến đề tài bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì bất cứ một sự hư cấu,bịa đặt nào cũng đều không được phép Bởi, chỉ cần một bịa đặt sẽ dẫn đếnđánh mất uy tín của nhà báo, đồng thời chính người thực hiện bài viết có thể
bị kiện hoặc vi phạm quy định của luật báo chí
Trong mỗi bài biết, nhà báo sẽ ghi lại cuộc sống xã hội thông qua các
sự kiện Con người, sự việc xuất hiện đều phải là những người thật, việc thậtvới tên tuổi, địa chỉ, hành động cụ thể, rõ ràng Địa điểm được xác định vàthời gian chính xác có khi tới từng phút từng giây Đối với bạn đọc, họ nghĩrằng đưa một tin tức lên báo nghĩa là phóng viên đã khẳng định điều đó đung
sự thật Khác với văn chương, trong báo chí hạn chế tối đa sự hiện diện của
Trang 11tôi tác giả Khi thông tin, phóng viên phải ngả sa phía sau để nhường chỗ chocác nhân chứng
Trong cuốn “Báo chí và đào tạo báo chí Thụy Điển” - NXB Lý luậnChính trị năm 2004 tại trang 108 có viết: “Dưới mỗi bài viết của mình các nhàbáo Thụy Điển thường kí tên thật, kèm số điện thoại cá nhân, địa chỉ email, đểđộc giả cần hỏi hoặc cung cấp thông tin chỉ cần gọi điện thoại một lần là đượcgặp trực tiếp tac giả”
Trong các bài viết mang hơi hướng điều tra về vấn đề bảo vệ người tiêudùng cũng vậu, yếu tố khách quan được đặt lên hàng đầu Mọi thông tin là sựthật, song phải được xuất phát từ nguồn tin, được trích từ ý kiến người tiêudùng hay nhà sản xuất, không thể có sự phán đoán hay nhận định, bình luậntheo cảm tính của người viết
1.1.2 Chức năng giáo dục
Theo từ điển Wikipedia, Giáo dục là quá trình được tổ chức có ý thức,
hướng tới mục đích khơi gợi hoặc biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái
độ của người dạy và người học theo hướng tích cực Nghĩa là góp phần hoànthiện nhân cách người học bằng những tác động có ý thức từ bên ngoài, gópphần đáp ứng các nhu cầu tồn tại và phát triển của con người trong xã hộiđương đại
Giáo dục bao gồm việc dạy và học, và đôi khi nó cũng mang ý nghĩanhư là quá trình truyền thụ, phổ biến tri thức, truyền thụ sự suy luận đúng đắn,truyền thụ sự hiểu biết Giáo dục là nền tảng cho việc truyền thụ, phổ biến vănhóa từ thế hệ này đến thế hệ khác Giáo dục là phương tiện để đánh thức vànhận ra khả năng, năng lực tiềm ẩn của chính mỗi cá nhân, đánh thức trí tuệcủa mỗi người
Báo chí thực hiện chức năng giáo dục cũng góp phần hoàn thiện nhâncach và tác động đến từng suy nghĩ của bạn đọc Các thông tin được đưa ratrên báo chí là cơ sở để mỗi người biến thành quan điểm, lập trường nhằmthực hiện các hành động theo chiều hướng tích cực
Trang 12Cũng như các loại hình khác, yếu tố giáo dục trong mỗi bài viết về bảo
vệ quyền lợi người tiêu dùng trên báo mạng điện tử hướng đến 2 đối tượng lànhà sản xuất và người tiêu dùng Thông qua các sự kiện, sự việc, phóng viên
sẽ giúp người tiêu dùng thấy được vị trí, vai trò và những quyền lợi chính họđược hưởng, đồng thời phải lên tiếng đòi quyền lợi khi bị vi phạm Còn nhàsản xuất phải nêu cao trách nhiệm với khách hàng, bán hàng đảm bảo chấtlượng và giá cả, giải quyết mọi khiếu nại với người tiêu dùng…
Khi nhận thấy được những kiến thức từ các bài viết cụ thể, bạn đọcđồng thời là người tiêu dùng sẽ hiểu và biết để lên tiêng đòi quyền lợi củachính mình Ngoài ra trên báo mạng điện tử cũng không hiếm những bài viếttheo hướng giáo dục về luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, những lưu ýkhi bị vi phạm quyền lợi…
Trong cuốn cơ sở lý luận báo chí của tác giả Tạ Ngọc Tấn từng từng đềcập, hoạt động giáo dục trên báo chí dựa trên sự tác động có tính thuyết phụcbằng việc thông tin các sự kiện, hiện tượng các vấn đề của đời sống hiện thực
mà trong đó cần chứa những giá trị được khẳng định Theo tác giả này Để bảođảm được tính thuyết phục đó, báo chí cần phải đưa ra “những minh chứngtrên cơ sở vững chắc cho các nhận định, luận điểm, luận cứ của mình Sựminh chứng và khoa học chặt chẽ kết hợp với sự phản ánh kịp thời, phongphú về các sự kiện, hiện tượng vấn đề trong đời sống hiện thực là cơ sở cho
sự hình thành chất lượng mới trong nhận thức của cộng đồng, đó là sự nhậnthức lý trí một cách tự giác”
Để có được niềm tin của công chúng khi đọc những bài viết về vấn đềbảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên các tờ báo mạng điện tử, điều quantrọng nhất là tác giả cần phải đảm bảo được sự thật, kèm giá trị thông điệpcần chuyển tải được khẳng định trong đó Điều đó có nghĩa, sự thật không chỉ
để nhắc đến, mà đằng sau nó phải có chức năng giáo dục để mỗi người đọc dù
là người tiêu dùng hay nhà sản xuất đều thấy được vai trò của mình trong đó
Trang 13Trong bài viết “mua kẹo cân, dễ dính hàng tồn” đăng trên mục bảo vệngười tiêu dùng của báo điện tử Vietnamnet, ngay từ sapo tác giả đã đề cập:
“Gần Tết, kẹo cân Trung Quốc luôn áp đảo thị trường bánh kẹo nội vì ưu
điểm rẻ, mẫu mã đẹp Tuy nhiên, người tiêu dùngdễ bị lừa vì mua phải kẹotồn từ năm ngoái”, đây được xem như là lời cảnh báo, thông điệp của tác giảphát đi về việc nếu ham rẻ, ham màu sắc từ những loại kẹo cân thì khách hàng
dễ chuốc lấy những sản phẩm kém chất lượng và gây ảnh hưởng đến sứckhỏe Các thông tin trong bài đều được lấy dẫn chứng từ những trường hợpngười tiêu dùng cụ thể như “chị Nguyễn Thị Mai (Trâu Quỳ, Gia Lâm, HàNội) vẫn chưa hết sợ kẹo cân Chị Mai cho biết, khi đó chị mua 2kg kẹo mềmcủa Trung Quốc có màu hồng đẹp, nhìn thoáng qua như kẹo của Hàn Quốc tạichợ thị trấn Trâu Quỳ Đến ngày mùng 1 Tết, khi mang kẹo ra đãi khách, chị
tá hỏa phát hiện có tới 1/3 số kẹo đã bị mốc”, thêm vào đó là khảo sát củaphóng viên tại chợ Đồng Xuân, các cửa hàng bán kẹo cân… Những thông tin
mà tác giả đưa ra trong bài dù là lời nhân chứng hay trực tiếp khảo sát cũnghướng đến việc người tiêu dùng cần lưu ý khi mua các sản phẩm kẹo cân này,giúp họ không lựa chọn những sản phẩm rẻ tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe
1.1.3 Chức năng giám sát
Theo Từ điển tiếng Việt của Trung tâm từ điển học (NXb Đà Nẵng năm1997), giám sát là heo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quyđịnh không Điều đó có nghĩa là, giám sát bao gồm hai quá trình, theo dõi vàkiểm tra
Cũng theo từ điển nói trên, theo dõi là “chú ý theo sát từng hoạt động,từng diễn biến để biết rõ hoặc có sự ứng phó, xử lý kịp thời (ví dụ, theo dõi kẻ
lạ mặt, theo dõi những diễn biến của con bệnh, ) Và theo dõi là một côngviệc chuyên chú, miệt mài, vừa chuyên sâu, có nghề, vừa bao quát diện rộngvừa chăm chú trọng tâm Còn kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánhgiá, nhận xét Kiểm tra không tiến hành thường xuyên mà có thời điểm, trọngđiểm với chủ đích cụ thể
Trang 14Báo chí vẫn được nhắc đến là quyền lực thứ 4 trong xã hội, vì vậy vaitrò của báo chí là vô cùng quan trọng Trong đó, báo chí thông qua việc tìmhiểu, điều tra, thu thập thông tin sẽ góp phần giám sát mọi mặt của đời sống
xã hội Để kịp thời nhận ra những việc làm tốt, đồng thời chỉ ra khuyêt điểm
và tồn tại
Quá trình giám sát không chỉ thực hiện thông qua việc tác nghiệp củanhà báo, phóng viên mà còn thông qua xem xét, điều tra từ thư của bạn đọcgửi đến Điều này thể hiện rất rõ trong các bài viết bảo vệ quyền lợi ngườitiêu dùng Nhiều sự việc được đưa lên báo mạng điện tử để cơ quan chứcnăng vào cuộc là nhờ thông tin từ bạn đọc lên tiếng Khi tiếp nhận được ýkiến qua email hay thư bạn đọc, phóng viên sẽ kiểm tra tính xác thực và liênlạc với cả đơn vị, doanh nghiệp bị “tố” vi phạm quyền lợi khách hàng để cótiếng nói hai chiều
Cụ thể như loạt bài về vụ việc xảy ra ở tòa nhà Keangnam, khi đơn vịnày thu phí dịch vụ, phí gửi ô tô – xe máy hàng tháng cao hơn quy định, hàngloạt cơ quan báo chí đã vào cuộc để mổ xẻ, tìm hiểu nguyên nhân vấn đề Tuynhiên, sự việ này không phải do phóng viên tự tìm hiểu mà ban đầu xuất phát
từ ý kiến của người dân phản ánh đến cơ quan báo chí nhằm được bênh vực,bảo vệ quyền lợi Trong vụ việc này, ý kiến người dân là ngọn nguồn để làm
cơ sở cho phóng viên theo đuổi và có được những chất liệu ban đầu nhằmkhai thác thêm các vấn đề liên quan
Kết quả giám sát các hoạt động nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
là cơ sở để cơ quan chức năng xem xét trách nhiệm, đưa ra các quy định phùhợp nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của công tác này Ngoài ra, những thôngtin phản ánh trong các bài viết sẽ là cơ hội để các cơ quan chức năng phụtrách công tác người tiêu dùng hay chính các doanh nghiệp sản xuất ý thứctrách nhiệm của mình, nhận rõ những thiếu sót, để có những biện pháp điềuchỉnh kịp thời
Trang 15Sách cơ sở lý luận báo chí của Nhà xuất bản Chính Trị đã từng viết:
“Yêu cầu hàng đầu của báo chí trong việc đấu tranh, giám sát là công cuộcđấu tranh với những hiện tượng tiêu cực trong đời sống xã hội”
Trong đề tài về bảo vệ người tiêu dùng, các hiện tượng tiêu cực lànhững việc làm sai trái của nhà sản xuất đối với khách hàng, các doanhnghiệp không giải quyết yêu cầu của người tiêu dùng hay những sự việc viphạm luật bảo vệ người tiêu dùng, sự thờ ơ của cơ quan chức năng trong côngtác này
Thông qua các bài viết, nhà báo giám sát việc thực hiện các quy định
về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của công ty, doanh nghiệp, nhà sản xuất,
và trách nhiệm của cơ quan chức năng cũng như người tiêu dùng sử dụngquyền của mình như thế nào… Thực chất của quá trình giám sát đó chính làphê bình – tự phê bình nhằm khẳng định những điều đúng, những việc cầnlàm và loại bỏ những thiếu sót, sai trái và những mặt còn tồn tại
Vai trò và sức mạnh giám sát xã hội của báo chí trước hết là xã hội hoánhững việc tốt cũng như những sai phạm của tổ các chức hoặc cá nhân náo đó
để khơi nguồn và định hướng dư luận xã hội theo hướng ủng hộ hoặc chỉtrích, tạo áp lực dư luận xã hội và buộc các cơ quan công quyền giải quyết,giải thích và giải đáp trước nhân dân, trước công luận
Hoạt động giám sát, kiểm tra của báo mạng điện tử về công tác bảo vệngười tiêu dùng thông qua các bài viết đã cho thấy được ý nghĩa xã hội to lớn,song đó là một hoạt động phức tạp, đòi hỏi ở nhà báo kiến thức, lòng trungthành và hiểu biết về vấn đề được chuyển tải
1.1.4 Chức năng định hướng dư luận
Định hướng dư luận được xem là chức năng không thể thiếu được củabáo chí trong thời đại bùng nổ, đan xen nhiều luồng thông tin như hiện nay.Đặc biệt, trong bối cảnh trước một sự kiện, hiện tượng sẽ làm nảy sinh nhiều
ý kiến, quan điểm trái chiều nhau, ngoài ra các thế lực thù địch xuyên tạc gâychia rẽ sự ổn định của đất nước và khối đại đoàn kết toàn dân tộc Vì vậy, báo
Trang 16chí sẽ là phương tiện hữu hiệu đánh tan mọi âm mưu của kẻ thù và hướng dẫn
dư luận theo chủ trương, chính sách và ý thức hệ chính thống…
Dư luận xã hội là một phần của cuộc sống thường nhật, nó có vai tròtrong việc điều tiết các mối quan hệ, giáo dục, giám sát, tư vấn, mệnh lệnh,chỉ thị Báo chí và dư luận có mối quan hệ chặt chẽ Nếu như báo chí là chủthể khơi nguồn dư luận xã hội thì dư luận xã hội là đối tượng phản ánh củabáo chí Mặt khác, báo chí định hướng dư luận xã hội nhưng sự phản ánh ấykhông thụ động mà có ý thức rõ ràng, hướng tới mục tiêu cụ thể Báo chí cóvai trò không thể thoái thác là nắm bắt, tạo dựng và định hướng dư luận xãhội
Cũng như các loại hình báo chí khác, báo mạng điện tử cũng đang cốgắng đóng góp một phần trách nhiệm trong việc định hướng dư luận Dù loạihình này chưa có sự định hướng rõ rệt như báo in hay truyền hình, song đã cónhững tờ báo thể hiện vai trò này khá rõ nét như VnExpress, Vietnamnet,VTC News…
Báo mạng điện tử đã phát huy chức năng này trong đề tài bảo vệ quyềnlợi người tiêu dùng thông qua các bài viết để định hướng, mổ xẻ sự thật củacác vấn đề còn nhiều ý kiến tranh cãi, còn chưa rõ bản chất, hay có những đồnđoán thất thiệt nảy sinh trong đời sống xã hội Để định hướng dư luận xã hộithì báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng, không chỉ nắm vữngnắm bắt nhanh, chính xác các ý kiến của các tầng lớp nhân dân mà còn phảibiết phân tích tình hình một cách khách quan, kịp thời định hướng dư luậntheo quan điểm của Đảng
Nếu không có sự vào cuộc tìm hiểu và đưa các thông tin mang tínhđịnh hướng dư luận, chắc chắn nhiều người tiêu dùng sẽ bị hoang mang trướccác dòng thông tin của một sự kiện, hiện tượng, sản phẩm bị hỏng hay chứachất gây hại
Cách đây không lâu, xuất hiện thông tin từ phía khách hàng về việcmua phải gạo nhựa Điều này đã thu hút sự quan tâm của dư luận xã hội,