Xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập điện tử theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh trong dạy học phần quang hình học vật lí 11 1

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ HỒNG NGỌC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỒ SƠ HỌC TẬP ĐIỆN TỬ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH HỌC VẬT LÍ 11 TÓM[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ HỒNG NGỌC

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỒ SƠ HỌC TẬP ĐIỆN TỬ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH HỌC VẬT LÍ 11

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

LÝ LUẬN VÀ PPDH BỘ MÔN VẬT LÍ

ĐÀ NẴNG – NĂM 2022

Công trình được hoàn thành tại ĐẠI HỌC SƯ PHẠM - ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS LÊ VĂN GIÁO

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng bảo vệ chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, tại Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng vào ngày tháng năm 2022

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và

hội nhập quốc tế cùng với cuộc cách mạng khoa học-công nghệ, trí

tuệ và kỹ năng của con người trở thành động lực chính của sự phát triển xã hội Nhận thức rằng, nguồn lực con người là quan trọng nhất

và việc nâng cao chất lượng giáo dục nhằm tạo nên thế hệ trẻ những người lao động mới đáp ứng nguồn nhân lực là con đường cơ bản để đất nước phát triển nhanh chóng và bền vững Trong nhiều năm qua

Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định quan điểm: "giáo dục là quốc

sách hàng đầu” Báo cáo tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII

của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo giai đoạn 5 năm 2021-2025, tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của giáo dục và đào trong sự nghiệp

phát triển kinh tế xã hội của đất nước và đưa ra yêu cầu phải: "Xây

dựng đồng bộ thể chế, chính sách để thực hiện có hiệu quả chủ trương giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt để phát triển đất nước" [1]

Thế kỉ 21, sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ

đã đem đến sự bùng nổ thông tin khoa học, kéo theo sự tăng lên một cách đáng kể khối lượng kiến thức phổ thông Trong bối cảnh đó, với một quỹ thời gian giới hạn nhà trường không thể trang bị cho học sinh toàn bộ những kiến thức phổ thông cần thiết, do đó phải đổi mới cách dạy từ dạy kiến thức sang dạy học học sinh cách học để các em

có thể tự học để hoàn thiện bản thân Để có thể tự học đòi hỏi phải có năng lực tự học, do đó phát triển NLTH cho học trong dạy học nói chung và dạy học vật lí nói riêng là một trong những nhiệm vụ rất cần thiết

Sự phát triển của CNTT–TT và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã tạo ra nhiều tiện ích và đã đặt giáo dục trước những thách thức

và thời cơ mới Trong đó, hồ sơ học tập điện tử đã trở thành một trong những phương tiện hỗ trợ tích cực cho quá trình dạy học, đặc biệt là trong việc bồi dưỡng NLTH của HS

Trong chương trình Vật lí phổ thông, phần “Quang hình học”

là một trong những phần có mối liên hệ rất chặt chẽ với thực tiễn, kĩ thuật, đời sống và rất gần gủi với học sinh Trước khi học phần này học sinh đã có những kiến thức kinh nghiệm liên quan được tích lũy qua kinh nghiệm sống và qua các tiết học ở lớp dưới Do đó rất thuận tiện cho việc xây dựng và sử dụng HSHTĐT trong dạy học theo hướng phát triển NLTH của HS

Từ những lí do trên chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu:

“Xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập điện tử theo hướng phát

triển năng lực tự học của học sinh trong dạy học phần Quang hình học Vật lí 11”

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

2.1 Những nghiên cứu về hồ sơ học tập điện tử

❖ Ở nước ngoài:

Các nghiên cứu về HSHT được đưa ra bởi các tác giả, các tổ

chức giáo dục khác nhau với các mục đích khác nhau như: John

Zubizarreta (2004) [12], Task Stream (2005) nghiên cứu về HSHT

điện tử và chia làm 3 loại … Một tác giả có nhiều bài nghiên cứu về HSHT đặc biệt là HSHT điện tử là Helen C Barrett (2000) và (2005) [13]

❖ Ở Việt Nam:

Có nhiều tác giả nghiên cứu và có nhiều cách tiếp cận khác nhau về HSHT như: Đặng thị Thu Hương- Phan Thanh Hải (2016) [3], TS Lê Thị Thơm (2014) [4], Phạm Việt Quỳnh - Nguyễn Văn Hiền (2018) [5], Trần Thị Mai Đào Trường đại học Phạm Văn Đồng, Quãng Ngãi [6], Phạm đức tài (2019) [7], Đặng thị Kim Dung (2008) [8], Bùi Thị Hạnh Lâm (2010) [9], …

2.2 Những nghiên cứu về năng lực tự học:

❖ Ở nước ngoài:

Các nghiên cứu về cấu trúc NLTH được đưa ra bởi các tác giả, các tổ chức giáo dục khác nhau với các mục đích khác nhau như: Malcolm Shepherd Knowles (1975) [14], Remblay Denyse (2002) [13], Phalaunnaphat Siriwongs (2015) [16], Allan Feldmana - Patricia Paugha - Geoff Millsb (2004) [15] …

❖ Ở Việt Nam:

Có khá nhiều bài báo và các nghiên cứu về NLTH, tuy nhiên với các hình thức đánh giá và định hướng khác nhau, áp dụng vào các chương trình môn học, lĩnh vực khác như: Nguyễn Thị Bích Hòa- Lê Thanh Huy (2018) [10], Nguyễn Thị Nhị - Trần Ngọc Thắng (2015) [17], Lê Văn Giáo - Trần Trọng Công - Lê Thanh Huy (2016) [11], Lê Công Triêm (2001), Phạm Minh Hùng (2013), Mao Thị Thu Hiền (2017), Phạm Xuân Minh (2019)…

3 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất quy trình xây dựng, sử dụng hồ sơ học tập điện tử và vận dụng vào dạy học phần “Quang hình học” Vật lý 11 nhằm phát

triển năng lực tự học của học sinh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất quy trình xây dựng, sử dụng hồ sơ học tập điện tử

và vận dụng vào tổ chức dạy học phần Quang hình học lớp 11 thì sẽ

góp phần phát triển được năng lực TH môn Vật lí của HS

5 Đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy và học Vật lí ở trường THPT với việc sử dụng HSHTĐT nhằm phát triển NLTH

5.2 Đối tượng nghiên cứu

- Phát triển NLTH qua sử dụng HSHTĐT trong DHVL;

- Nội dung kiến thức phần “Quang hình học” Vật lí 11 THPT;

6 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu: Sử HSHTĐT trong dạy học phần Quang

hình học vật lí 11 theo hướng phát triển NLHT của HS

Không gian giới hạn: Đối tượng HS ở trường THPT thuộc địa

bàn thành phố Đà Nẵng

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đề ra, đề tài tập trung thực hiện những vấn đề sau:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc sử dụng HSHTĐT trong tổ chức dạy học một số kiến thức Vật lí ở trường THPT theo định hướng phát triển NL

- Tìm hiểu thực trạng của việc sử dụng HSHTĐT nhằm phát triển NLTH trong dạy học Vật lí ở trường THPT;

- Đề xuất quy trình xây dựng và sử dụng HSHTĐT trong dạy học Vật lí ở trường THPT nhằm bồi dưỡng NLTH cho HS;

- Nghiên cứu đặc điểm, nội dung và phân tích đặc điểm của phần “Quang hình học”;

8 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nhiệm vụ trên sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu:

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

8.4 Phương pháp thống kê toán học

8.5 Phương pháp và công cụ đánh giá năng lực

9 Dự kiến kết quả đạt được

- Về thực tiễn:

+ Xây dựng HSHTĐT theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh trong dạy học phần “Quang hình học” vật lí lớp 11 + Thiết kế tiến trình dạy học một số đợn vị kiến thức trong phần “Quang hình học” theo hướng phát triển NLTH của HS với sự

hỗ rợ của hồ sơ học tập

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 03 chương

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn về việc xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập điện tử trong dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh

Chương 2 Xây dựng và sử dụng HSHTĐT trong dạy học phần Quang hình học lớp 11 theo định hướng phát triển năng lực tự học

của học sinh

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỒ SƠ HỌC TẬP ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH

1.1 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

1.1.1 Khái niệm năng lực

1.1.2 Khái niệm năng lực tự học

NLTH là khả năng huy động tri thức, kĩ năng sẵn có, kinh nghiệm bản thân, động cơ, hứng thú để tự lực chiếm lĩnh tri thức mới, rèn luyện kĩ năng mới và hoàn thiện phẩm chất của mỗi cá nhân

1.1.3 Vai trò của năng lực tự học

1.1.4 Các thành tố của năng lực tự học

1.1.5 Đánh giá năng lực tự học

1.1.5.1 Các công cụ và phương pháp đánh giá NLTH

1.1.5.2 Xây dựng Rubric đánh giá năng lực tự học

Bảng 1.5 Rubric đánh giá năng lực tự học của học sinh qua xây

dựng và sử dụng hồ sơ học tập điện tử trong quá trình học tập

(10 – 8.5)

Khá (8.4 – 7.0)

Trung bình (6.9 – 5.0)

Yếu (<5.0)

Phác theo được cấu trúc HSHT tương đối

đủ các phần, có nét

riêng

Phác theo được cấu trúc HSHT vần còn thiếu sót và chưa có tính

sáng tạo

Chưa

Phác thảo được cấu trúc

- Tự thao tác được khi

sử dụng

- Biết thao tác nhưng chưa quen,

- Chưa

Tiến hành

- Hồ sơ đầy đủ các mục theo yêu cầu của GV

và phù hợp với bảng phác thảo

- Hình thức trình bày trang hồ sơ đẹp, sáng tạo

công cụ xây dựng HSHT điện tử

- Hồ sơ đầy

đủ các mục sau khi có

GV góp ý

- Hình thức trình bày được nhưng chưa có tính

thẩm mỹ

GV còn hướng dẫn nhiều

- Hồ sơ chưa đầy đủ các mục tiêu theo yêu cầu

- Hình thức trình bày trang hồ sơ còn thô sơ,

chưa đẹp

xây dựng HSHT điện tử cần nhiều

và bài tập GV giao, có tự tìm

và bổ sung thêm

Cập nhật đầy đủ thông tin cá nhân, lý thuyết và bài tập GV

giao

Cập nhật chưa đầy đủ thông tin cá nhân, lý thuyết và bài tập GV

giao

Cập nhật dữ liệu HSHT điện tử cần nhiều

bị bài, khi học trên lớp, và sử dụng ở nhà

- Có giải đầy đủ

và đúng bài tập

GV giao và tải đầy đủ lên hồ sơ của mình

- Biết các sử dụng HSHT điện tử ở các bước nhưng còn

có thiếu sót

- Có giải đầy đủ bài tập GV giao nhưng còn

có sai và tải đầy đủ lên

hồ sơ của mình

- Biết các sử dụng HSHT điện tử nhưng còn nhiều thiếu sót, GV nhắc bổ sung nhiều lần

- Có giải bài tập Gv giao nhưng còn nhiều sai sót, tải lên chưa đủ

Sử dụng HSHT điện tử cần nhiều

sự giúp

đở của

GV và

bạn bè

Bảng 1.6 Rubric đánh giá năng lực tự học của học sinh qua việc xây dựng kế hoạch học tập

(10 – 8.5)

Khá (8.4 – 7.0)

Trung bình (6.9 – 5.0)

Yếu (<5.0)

- Cụ thể

- Mục tiêu tương đối chính xác

- Chưa cụ thể

Chưa xác định mục tiêu học tập trong

- Rõ ràng

- Đầy đủ nội dung

- Chính xác

- Tương đối đầy đủ nội dung

- Tương đối chính xác

Chưa nêu được nội dung bảng kế

để ra

Thực hiện theo khoảng 50% kế hoạch đã

đề ra

Thực hiện theo dưới 50%

- Độ tin cậy cao

- Tìm được nguồn thông tin

- Độ tin cậy cao

- Tìm được nguồn thông tin

- Độ tin cậy thấp

Chưa biết cách tiếp cận thông

- Biết được nội dung trọng tâm của nguồn thông tin

- Biết được nội dung trọng tâm của nguồn thông tin

Chưa biết cách xử lí thông tin cần nhiều

sự giúp

đở của

và tóm tắt được chính xác, đầy đủ

và tóm tắt được

nhưng chưa tóm tắt được

và cấu tạo của thiết bị

kĩ thuật

- Trình bày và ghi chép theo văn phong của bản thân

- Lôgic, chính xác

- Tìm hiểu được nguyên tắc hoạt động

và cấu tạo của thiết bị

kĩ thuật

- Trình bày và ghi chép theo văn phong của bản thân

- Tìm hiểu được nguyên tắc hoạt động

và cấu tạo của thiết bị

kĩ thuật

- Trình bày và ghi chép theo nguyên văn ở tài liệu

Chưa biết hiểu được nguyên tắc hoạt động và cấu tạo của thiết

bị kĩ thuật cần nhiều sự giúp đở của GV

và bạn bè

Tự làm tốt thí

nghiệm

Làm tốt thí nghiệm khi có hướng dẫn

Biết là thí nghiệm khi có hướng dẫn

Chưa làm được Tn cần nhiều

- Lập luận đầy đủ

- Trình bày rõ ý,

dễ hiểu

- Kết quả đúng

- Lập luận đầy đủ

- Giải ra kết quả

- Chưa có lập luận rõ ràng

Thường lắng nghe cẩn thận các ý kiến của những người

Đôi khi không lắng nghe các ý kiến của những người

Không trao đổi, phổ biến

thông tin

người khác, đưa

ra các ý kiến cá nhân

khác Đôi khi đưa ra

ý kiến riêng của bản thân

khác

- Thường không có ý kiến riêng trong hoạt động nhóm

Tự nhận ra sai sót nhưng chưa đầy

đủ

Nhận ra đầy đủ các sai sót khi

có hướng dẫn

Chưa nhận ra

và đầy đủ

Có điều chỉnh sai sót, đúng

và tương đối đầy đủ

Có điều chỉnh sai sót, tương đối đúng nhưng chưa đầy

đủ

Chưa điều chỉnh sai

sót

1.2 Hồ sơ học tập điện tử (E-Portfolio)

1.2.1 Khái niệm hồ sơ học tập và hồ sơ học tập điện tử

HSHT là tập hợp những tài liệu, ghi chép về các sản phẩm học

tập trong quá trình học tập của HS HSHT được sắp xếp có hệ thống

và theo một trình tự nhất định, phản ánh được mục tiêu, sự tiến bộ, điểm mạnh và điểm yếu của HS

Tương tự như HSHT truyền thống, HSHT điện tử có tên tiếng

anh là electronic portfolio (viết tắt là E-Portfolio), được định nghĩa là phiên bản điện tử của HSHT truyền thống cùng một mục đích học tập Nó có thể dễ dàng đa dạng hoá các sản phẩm như là hình ảnh, video, âm thanh, … dễ dàng truy cập, chỉnh sửa và sử dụng bất kỳ đâu, bất kỳ nơi nào chỉ cần chúng ta có các thiết bị truy cập internet

1.2.2 Phân loại hồ sơ học tập

1.2.3 Vai trò của hồ sơ học tập điện tử (e-Portfolio)

1.2.4 Các tầng bậc trong xây dựng HSHT điện tử và nội

dung HSHT ĐT

1.2.4.1 Cấp độ 1/Level 1: Hồ sơ điện tử là nơi lưu trữ hay

gọi là Bộ tập các sản phẩm học tập

1.2.4.2 Cấp độ 2/Level 2: Hồ sơ điện tử với vai trò như là

Không gian làm việc/Quá trình làm việc

1.2.4.3 Cấp độ 3/Level 3: Hồ sơ điện tử như là không gian

làm việc/Sản phẩm

1.3 Thực trạng xây dựng và sử dụng HSHT điện tử trong dạy

học ở trường phổ thông

1.4 Quy trình xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập điện tử

1.4.1 Quy trình xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập điện tử

XÂY DỰNG HSHT ĐT

Đặt tên và định dạng HSHT

Thu thập-Lựa chọn nội dung

Xây dựng HSHT và số hoá dữ liệu trên nền tảng web hoặc blog mà GV đã hướng dẫn

1.4.2 Lưu trữ hồ sơ học tập điện tử

Trong quá trình nghiên cứu và thử nghiệm, chúng tôi nhận thấy một số trang chủ sau đây cung cấp dịch vụ mở trang web cá nhân miễn phí và không đòi hỏi người sử dụng phải có các kiến thức tin học chuyên sâu để lưu trữ:

- Google site: truy cập tại https://www.sites.google.com

- Classroom: truy cập tại https://www.classroom.google.com

- B-Blogger: truy cập tại https://www.blogger.com/start

- Jimdo: truy cập tại http://www.jimdo.com/

- Multiply: truy cập tại http://multiply.com/

- Viet-Space: truy cập tại http://www.vietspace.net.vn/

- Weblog: truy cập tại http://www.weblog.com/

- Weebly: truy cập tại http://www.weebly.com/

- Hoặc sử dụng mã nguồn mở Joomla hoặc Wordpress, …

Sử dụng HSHT trên lớp

SỬ DỤNG HSHT ĐT HOÀN THIỆN VÀ LƯU GIỮ

Sử dụng HSHT tự học ở nhà

Bổ sung hoàn thiện HSHT trong suốt quá trình sử dụng