Truydn thuyet dan gian va da sii dia phuang cho biet: nghd then ren d lang Van Lam cd tii thdi TrSn The ky 13, nd gan lien vdd su xuat hien va luu ton cua Hanh cung Vii Lam va do chinh c
Trang 1BO VAN HOA - THONG TIN
CHUONG TRINH BAO TON : DI SAN VAN HOA PHI VAT THE
HAM 20GS
Hiivpiif wrM Ly.T|R[ II WR •
ONG TIN NINH BINl
Trang 2BO VAN HOA THONG TIN
CHUONG TRINH BAO TON CAC DI SAN VAN HOA PHI VAT THE
NAM 2003
* * *
M JAU SAO TOM
KY NGHE THEU REN LANG VAN LAM
HUYEN HOA LIT - NINH BINH
2! i
< JU-' 2
> i 1=1 ^
Trang 3\cs NC;H£ WU R£A/ MQ m L^H
y ^
PHAN THIT NHAT
LANG VAN LAM V(3l SI/HINH THANH,
LlTU TON NGHE THEU REN
I- MAY NET VE LANG NGHE THEU VAN LAM
Lang Van Lam Ihuoc xa Ninh Hai, huyen Hoa Lu, tinh Ninh Binh (d phia dong nam dia ban xa)
Tii thi xa Ninh Binh, xuoi quoc lo lA ve phia Nam chirng 4km, roi
re vc phia ben phai - nay theo mot con duang mod md, rong rai hai chidu, co dai phan each trong cd va cay xanh - chimg 2 km la tod lang Van Lam Day
la mot vung dat co vdd be day truyen thong van hoa vat the va phi vat the Tren khap dia ban chung quanh lang Van Lam co nhQng khu danh thang va
di tich lich sii van hoa noi tieng, tieu bieu la: Tam Cdc, Bich Dong, Thai Vi Cac di tich, danh thang nay da dugc Nha nudc cap bang cong nhan di tich danh thang cap quoc gia
Moi ngudd trong nirdc va rat nhieu du khach nudc ngoai dd dang nhd
va hinh dung: Lang Van Lam a ngay canh ben do Tam Cdc, ke sat khu du
lich Tam Cdc - Bich Dong Ben thuy^n nay con goi la Ben Van Lam - nai thuyen do ngay ngay nhon nhip ngugc xuoi tren dong song Ngo (Ngi) Giang, con goi la song Ngd Dong) giua cac nui non trung diep de ra vao Tam Cdc (Tam Cdc nghia la ba hang), mot danh lam thang canh noi tieng d tinh Ninh Binh va trong ca nuac
Tam Cdc - Ba Hang gom: Hang Ca, Hang Nhi, Hang Ba Mdi hang
la mdt vom dong day nhu da, dep va huyen dieu muon hinh van trang Cac hang each nhau chimg gan mot cay sd Du khach tham Tam Coc di thuyen
1
Trang 4\6i NQHE THiU R£Ai LANQ m LAH
do tren dong song Ngo udn lugn that hiru tinh "Duong vao Tam Cdc quanh
CO - Bong benh may nudc con do troi em"
6 gan ke vdi khu vuc Tam C6'c la khu di tich- danh thang Bich Dong noi tieng xua nay, gom ca he thong chiia va dong Bich Dong co nghla la
"ddng xanh" (xanh ngoc bich) Dong nay tijr xa xua da co tieng la dong dep, tir thdd nha Nguyen dugc menh danh la "Nam Thien De Nhi Dong" (dong
dep thii nhi dudd trod nudc Nam) D6ng a tren lung chijmg day nui, kha dai
va rong, dep den me hon vdd nhirng bac vuong gia, tao nhan mac khach xua nay Chiia Bich Dong th5 Phat va th5 cac vi than hoang ban dia, gom ca mot he thong 3 chiia la chua Ha (d chan nui), Chiia Trung (d lung chimg nui) va Chiia Thuong (d ben tren chiia Trung)
Tam Cdc va Bich Dong la hai danh thang, di tich rieng nhung gan nhau nen goi la Khu Tam Cdc - Bich Dong, mot khu du lich noi tieng, nhieu tiem nang
Tren dia ban gan ke lang Van Lam, ve phia bac- tay bac co khu di tich- danh thang Thai Vi Theo sii sach chep, sau cuoc khang chien chdng quan Nguyen - Mdng lan thii nhat (vao nam 1258), Vua Tran Thai Tdng da nhudng ngdi cho con la Thai til Hoang (Tran Thanh Tdng) de len ngdi Thai thuong hoang vd viing nui Vii Lam cho xay dung Hanh cung Vii Lam v6i nhirng cung dien de ngu lam va cho dung Am Thai Vi de thd Phat va thd Tam Thanh Thuong De Khi ay nha Tran dang ciing toan dan tich cue chudn
bi cho cuoc khang chien chdng Nguyen Mdng lan thu" hai
Canh quan khu di tich Thai Vi dep hiing vT, the dia hiem yeu, thuan lgi cho ddd sdng an duang, lai dd phdng thii khi cd chien tranh Ten goi
"Thai Vi" mang y nghia la dia danh noi hoang de - Thai thuong hoang (nha
Tran) xua't M
Trang 5\6l NQHE WU Z£N MQ m im
Hien d trung tam khu di tich- danh thang Thai Vi toa lac Den Thai
Vi Tuong truyen ngdi din nay dugc xay dung cudi ddi Tran, dau thdi Le
ngay tren ndn Am Thai Vi xua Den Thai Vi thd cac vua (Thai thuong
hoang) nha Tran ciing cac vuong tdn, cdng til Phia trudc san den cd gac
chudng bang gd, lop ngdi tam mai c6 kinh
Cai ten lang Van Lam tuong truyen la cd tii" thdi Tran (trudc dd goi
la lang O Lam) nghia la "Rimg qua"
Truydn thuyet dan gian va da sii dia phuang cho biet: nghd then ren
d lang Van Lam cd tii thdi TrSn (The ky 13), nd gan lien vdd su xuat hien va
luu ton cua Hanh cung Vii Lam va do chinh cdng chua nha Tran, nhirng
vuong tdn cdng til hoac vi quan nao dd ciia nha Tran phat kien, roi md
mang va truyen ba cho ngudi duong thdi va ldp ngudi hau the trong vimg
(xem d muc tiep theo)
Neu nhu Hanh cung Vii Lam xua la noi phat tich ciia nghe theu ren
truydn thdng ciia lang Van Lam thi den ngay nay, khu du lich Thai Vi ciing
cac noi du lich Tam Cdc, Bich Dong, Hang Mua va nhieu diem du lich
quanh khu vuc nay la nhirng noi gidi thieu, trao doi mua ban cac san phdm
theu ren rat phong phu, da dang ciia lang Van Lam ndi rieng va ciia nhirng
lang xa lan can ndi chung
Lang Van Lam hien bao gom hai thdn: thdn Ngoai va thdn Trong,
vdi khoang 150 hd gia dinh Theo sach Kham Thien Dai Viet sii thdng giam
cuong muc, vao The ky 19, lang Van Lam thudc xa VQ Lam (noi cd hanh
cung Vu Lam), huyen Gia Khanh, tinh Ninh Binh
Theo eae cu gia ngudi lang Van Lam, thdi xa xua trong cd 4 ddng ho
lau ddi nhat la: ho VQ, ho Dd, hg Pham va ho Luu Vd sau nay cd them cac
ddng ho: Le, Dinh, Chu, Nguyen, Trinh Nhu vay, hien lang Van Lam cd
Trang 61-Giap Thuong 3-Giap Cat
2- Giap Chung 4- Giap Cac
Van Lam la mot lang co \6i quy md kha Idn Xua kia lang cd hai
ngdi dinh, ba diem canh, ba ngdi den (ke ca den Thai Vi) mot chua, mot phu Dan lang Van Lam hien cdn truydn tung cau ca:
"Lang ta ba diem hai dinh
Ta ngdi ta ke chuyen minh chuyen ta
Xdm giua cd mot cay da"
Hai ngdi dinh ldng la:
1- Dinh Chung la dinh ciia giap Chung va giap Thugng (Hien nay Dinh Chung khdng cdn nua, khu dat nay dan lang da lam nha d)
2- Dinh Cac la dinh ciia giap Cac va giap Cat Hien ngdi dinh nay van cdn toa lac gan ke ben dd Tam Cdc, ngay Id'i re vao den Thai Vi
Ba ngdi den la:
1 - Den Thai Vi - thd Tran Thanh Tdng va cac chu vi
2- Den Ngoai - thd Ban Canh Thanh Hoang (nay ngdi ddn nay khdng cdn nua)
Trang 7)6l NQHB JHiU R£Ai lANQ m W
3- Den Trong - thd Thugng Dang Cao Son (tuong truyen vi than nay
xua kia cd cdng tri cac loai ho bao quanh viing) Hien nay dan lang Van Lam va dan quanh vung hang nam vSn td chQc cung te d day
Mdt ngdi chila cd ten la Thie'u Lam Tu, quen goi la chiia Sd
Mot ngdi phii: Thd Ba Chua Lieu Hanh (la mot trong "Tu- bat tu" theo tin ngudng dan gian)
Lang Van Lam da cd be day lich sir qua hang may the ky, lai la vung
dat cd Hanh cung Vu Lam thdi Tran vdi nhiing tac ddng anh hudng ve nhiSu mat ddi sd'ng CQng do dd ma ngudi Van Lam qua cac trieu dai trudc
day da vd'n cd truyen thdng hie'u hoe, tu than lap nghiep Qua cac ky khoa
cii thdi phong kie'n, Van Lam cd ngudi dd bang nhan, tu tai va dac biet cd
kha nhieu cu do nho Chi each day may chuc nam (cudi tridu Nguydn) d lang cd cae cu do nho nhu: cu Do Bang, cu Do Rieu, Do Lung, Do Giang,
Do Pha'c O Van Lam xua cQng cd nhQng thay phii thuy kha "cao tay",
nhimg thay cung, thay so cd ten tuoi
Vao dip hdi lang hang nam (tQ nhQng nam 1960 trd ve trudc), dan
lang Van Lam xua vSn cd \i hdi miing cdng nghd theu ren, trong II hdi cd
diin cac trd dan gian: dua thuydn, bod loi, vat, danh du, da'u gay, hat dum
giao duyen, hat van, thi den keo quan, bit mat bat de, dap noi, dut banh
trung, to tdm die'm, dau cd ngudi, mua senh tien, keo chu that la phong
phu Thdi nay, nhieu dia phuang quanh viing khi to chQc Id hdi truyen thdng
hang nam thudng cd mdi nhiing nghe nhan lang Van Lam tdi de "giup vui"
Mdt net dac sSc cua lang Van Lam trudc kia la: dan lang cd td chii'c cac
phudng hdi trong ddi sd'ng sinh boat hang nam theo mua vu Tidu bieu la: phudng
san, phudng up ca (up ca bang rap ludi) Viec lao ddng, sinh hoat theo phudng
hdi nay la mdt tap quan lau ddi d Van Lam, lam tang dang ke hieu qua ve san
Trang 8ICV NQHB MU ^£N LANQ m L^H
pham lao ddng va tinh than, tinh cam, sir ben chat cua mdi lien he cdng ddng, lang xdm Tuy nhidn, tap quan sinh hoat nay chi phu hgp vdi ddi sd'ng kinh te tu
tlic, tu cap trudc kia d dia phuong va dua vao dieu kien tai nguyen, san vat thidn
nhien cdn phong phu
Mdi khi tdt de'n xuan vl, lang Van Lam xua kia cd to chuc hdi thi cd yen Goi la "cd yen" nhung cac mdn an trong mdi mam cd chu ye'u dugc che bien tQ nguon thuc phdm, rau qua va gia vi ciia dia phuang, kha phong phu va dac sac nhu: Ca sdng, thit gia siic, gia cam, thit rimg Cac ho tdc
trong lang thi nhau tim kie'm nhiing san vat ngon va quy d khap vung rdi cat
cu nhirng nguoi gidi che bie'n tro tai nau nudng, bay bien lam cd de dem ra
dinh lang dirthi
Mdi mam cd du thi theo quy dinh la "cd bdn" (mam cd cho 4 ngudi)
Mdi ho giap trong lang ddu cd nhimg bi quyet rieng de lam cd yen nham
"ganh dua", giat giai eao Mam cd du cugc thi doat giai nhat se dugc dem
dang len bac tien chi ciia lang va dugc hau thudng vdi nidm tu hao, hanh
dien ve mdt nam mdi phuc ldc, thinh vugng cho ca ho tdc Ben canh nhirng
"son hao hai vi" de lam cd yen, d Van Lam xua cdn cd nhiing mdn an tuy
dan gia ma dac sac nhu mdn giiin (mot loai reu moc d nui da) mdn hoa chud'i rOng ngot gidn, nhiing mdn che bie'n tir cac loai cii, qua lay dugc d
trong rimg hay tren niii Mot mdn an khdng kem phan dac sac va tinh te la
mdn ca qua nau am vdi gao ne'p huong cQng thudng cd vao nhQng ngay tet
Tiec thay da so cae dac san, mdn an ddc dao nhu tren d Van Lam den nay
da mai mdt, hiem cd
Nhu vay Van Lam la mot lang Viet cd thudc ngoai vi kinh thanh
Hoa Lu (The ky X), thudc vung dat cd nhiing di tich danh thang ndi tieng
ciia tinh Ninh Binh va ciia ca nudc Dac biet ben lang Van Lam xua cd Hanh cung Vu Lam ciia nha Tran, mot can cQ, mot noi hoi tu va lan toa
Trang 9\6i MQHB fHJU J^£N LANQ m L^H
nhimg ye'u td kha dac sac cua ddi sd'ng van hoa - sinh hoat Ye'u td "dia van hoa" tu xa xua da tac ddng true tiep va gian tie'p hinh thanh va lua tdn mdt nghd thii cdng truyen thdng dac sac Va tQ dd, hinh thanh va luu tdn mot lang nghe truyen thdng - Lang nghe Van Lam
Tu bao ddi nay, ngudi thg theu ren d Van Lam da in da'u chan minh
d khap cac mien Nam, Bac de lam nen cac san phdm theu ren cho nhung noi cd cuoc sd'ng "vuong gia" Cung vi the ma nghe theu ren lang Van Lam
du da qua bao do thang tram, bie'n cai vSn trudng ton va dang hang ngay hdi sinh
VAN LAM
NhQng ke't qua khao sat, suu tam eua chung tdi nhQng nam qua vd nguon gd'c hinh thanh nghe theu ren d viing Ninh Hai (Hoa Lu) va qua trinh hinh thanh lang nghe theu ren Van Lam cho thay: Nghe theu ren d day ve
CO ban cd tQ thdi Tran (the ky 13) va lang nghe "lang nghe Van Lam" cung
bat dau hinh thanh d thdd ky lich su sau 66
De'n nay, viec tim hieu de xac dinh ngudn gd'c ciia nghe theu ren d lang Van Lam, hay it nhat la de xac dinh dugc chinh xac mot "thdi diem manh" trong qua trinh hinh thanh va phat trien, luu truyen ciia mdi nghe thii cdng truydn thdng lau ddd d cac dia phuong ndi chung, d Ninh Binh ndi rieng - ma lang Van Lam la mot dia danh eu the - la rat khd khan, phuc tap, phu thudc bdi nhieu ye'u to (nhu bia ky, su sach, hien vat khao cd hgc.v.v )
Qua nhilu thd' ky vdi biet bao be dau bie'n cai, vat ddi sao ddi, sir lan
ve vdi nguon edi ciia mdt di san van hoa- nhat la van hoa phi vat the- ne'u dat dugc ket qua nhat dinh nao dd, theo chiing tdi dd cQng la mot ky cdng
Trang 10\6l NQHB 7H£U Jl£N LANQ m LAH
Rieng dd'i vdi nghd theu ren d lang Van Lam va qua tnnh hinh thanh
"lang nghe theu ren" ddc dao va dac sdc nay thi ngudn gd'c hinh thanh hau nhu chi cdn dugc phan anh qua truyen thuyet dan gian va nhQng mang da sir truyen lai d tai dia phuang Ben canh dd la nhQng mang hdi Qc ciia cac nghe nhan theu ren ngudd lang Van Lam, nay da cao nien
TRUYEN THUYET - DA SLf
1- Vi tirdug nha Tran truyen day theu ren
Truyen kerang: Vao thdi nha Tran cd vi tudng la Dd DQc Hanh vdn
ndi tieng la ngudi thdng minh, khdn kheo Vao mot nam no, nha vua sai phai Dd DQc Hanh di sQ sang phuang Bdc, thdi nha Nguyen, cung la de thi tudng tai
Sau bao ngay thang lan lgi bdn ba, Dd DQc Hanh ciing doan su bd ta
da dat chan tdi kinh dd thien trieu Nghe sQ than cdn tau xong, vua Nguyen sai linh dua Dd DQc Hanh, vi chanh sQ len mot gian lau cao each biet, giam lai d day, cho canh phdng dem ngay cdn mat, lai truyen rdng: sau ba thang mudi ngay thi mdi dugc tai ngoai
Mot minh noi gian lau cao biet lap, phan vua lo ldng, phan lai ddi khat, Dd DQc Hanh quan sat ty my khdp lugt chung quanh Trong gian lau
cd mdt pho tugng v6 tudng ngdi uy nghi, to gan bang ngudi that, lap lanh ngu sdc Vi sQ than nudc Dai Viet ben lay dao nhd cd sdn cao thir ldp mau xanh dd noi phia lung pho tugng, thay Id ra ldp mau nau sang, lai ngui thu thi thay tham tho quyen rii la lung Thi ra pho tugng dugc due bdng che lam, ngu cdc luyen mat Ong lien cdt lay mot mieng ma an Lai thay d ben dudi pho tugng che lam cd mdt vd nudc sach, dng vdc lay nudc nay ma ud'ng Nude mdt nhin ISn, phia tren pho tugng thay cd treo mdt buc tranh theu dep la ky, hinh hoa la, mudng thu, cung difn, tQ linh, y nhu that, ma
8
Trang 11\6l NQH£ 7HSU R£M LANQ m L^H
lung linh, huyen dieu Vi sQ than ngdm nhin that ky bQc tranh theu, rdi ngay lai ngay dung cdng xem xet ti mi ma nhap tam timg dudng kim mui chi, Idi theu cai
Tham thodt mdt thang da trdi qua, trang rdm lai td vdng vac ngoai hien Luong an la pho tugng bdng che lam, da khuyet 1dm, nudc ud'ng trong
vd cung voi di mdt phan Chgt ddi mdt sQ than sang len khi trdng thay mot ddi long treo tren tan ndc mai lau Vi sQ than tim each lay cho dugc ca ddi long bdng lua xanh dd rdi cay ciia ra hien, hai tay cam chdc hai long ma budng mmh, cham dat
Sdm ngay hdm sau, vua quan nha Nguyen thay sQ than Dai Viet xin vao trinh tau thi rat ddi kinh ngac Ai nay deu trgng ne bac tai tri vd song ay
ma chdng ai ngd rdng: Dd DQc Hanh da nhap tam dugc tung dudng kim mui chi cung vdi Id'i theu thua chim ndi cac cay la, cung dien, tQ linh ciia bQc theu rua tuyet my tren lau kin nhirng ngay qua
Het han di sQ, Dd DQc Hanh cung doan sQ bd vd nudc, rdi sau vd an lao o Hanh cung Vu Lam Ong da ra cdng truyen day cac ky nghe theu thua cho nhieu con chau vua quan The roi dan lang Van Lam hgc dugc nghe theu ren ke tQ luc bay gid
2- Linh Tu" Quoc Mau day theu ren
Ong Pham Van Song (68 tudi, ngudi lang Van Lam) ke: Tuong truyen, ngay xua vao khoang dau ddi Tran, vua Tran Thai Tdng nhudng ngdi cho thai tu, ien ngdi Thai thugng hoang roi ve vung Thai Vi canh lang Van Lam ngay nay dung am niem Phat Thai thugng hoang cdn cho dung cung dien nguy nga, nhieu lau son gac tia
Bay gid cd ba Linh tQ qud'c mdu ten la Tran Thi Dung, phu nhan cua Thai su Trdn Thii Do cung ve Thai Vi de cham lo coi sdc viec nQ cdng
Trang 12\L\l NQH£ IHiU Jl£N LANQjmjjH
vuong gia chanh cho nhQng cdng chua, cdng nuong va con gai cua cac quan trong trieu Linh tQ qud'c mdu cung da truyen day nghe tam tang canh cui, lai truyen day nhQng each thQc theu thua cho nhidu ngudi 6 Lam, nay la lang Van Lam
Nghd
Ndi nghiep Linh TQ Qud'c Mdu, cac cdng chua, cdng nuong da cung nhiing ngudi phu nQ thudc hoang tdc nha Tran da thang ngay cham chi viec theu thua lam ra nhieu san phdm theu ren dep, hinh ve da dang dung trong Hanh cung Vu Lam va dua ve kinh dd phuc vu nha vua cung cac vi dai than Vung Van Lam bay gid cd nhieu ngudi con gai vao lam nQ ty trong Hanh cung Hg da tim hgc duge cac each hinh thQc theu thua roi dan trd thanh nhQng tay kim chi khdng kem phan tai hoa kheo leo Vd sau hg da truyen day lai nghe theu cho dan lang Van Lam The rdi ddi nay ndi tiep ddi kia, dng ba truyen nghe cho chau, cha me truyen nghe cho con cai, anh chi day nghd cho em, cung nhidu sang kien che tac ma nghe theu ren d Van Lam duge luu tdn, thinh vugng
3- Nghe theu ren do ngudi ho Dinh truyen day
Cu chu Van Lugng - 80 tudi, la thg thdu ren lao luyen ngudi lang Van Lam ke: Cach day may ddi, vao dau thdi thudc Phap, d Van Lam cu dinh Van tuyen la mdt nha nho ngheo lam nghe thudc Cu sinh dugc dugc bdn ngudi con trai la Dinh Xuan Henh, Dinh Xuan Soang, Dinh Van Hicn, Dinh van Hodng va mdt ngudi con gai la Dinh Thi Tenh
Tuy nha ngheo nhung cu Dinh Van Tuyen la ngudi ed chi Idn, it nhieu biet dugc each thuc theu ren va lai rat say me, yeu quy nghe nay Cu
da ban di mdt niia sd dat thd cu, quyet cho hai ngudi con trai Dinh Xuan Henh va Dinh Xuan Soang tim ra tan Hai Phdng de tam su hoc dao
10
Trang 13\6l NQH£ WU Jl£N LANQ m LAH
Hai ngudi con trai cu Tuyen lan lgi dam trudng qua may ngay dem thi den vung Hai Phdng vdi chut gao tien mon Hai anh em tim vao cu Hoan Tham la mdt nghe nhan theu ren cd tieng de xin "hoc dao" (Vi xua kia viec hoc nghe cung dugc coi la "hgc dao")
Sau khi "xem mdt", cu Hoan Tham bdng ldng day nghe cho hai chang trai, nhung cu ra dieu kien la trong qua trinh hgc nghd, hai trd phai tu tuc ve ddi sd'ng va khdng dinh thdi han truyen nghe Nhiing san phdm tu theu neu dung quy each va dep mdi dugc tra mdt phan cdng Hai de tu ban than hoi lau mdi quyet tam le phep dQng ien chap thuan
Chang may lau, nghe tin nay thi ngudi cha (cu Dinh Van Tuyen) lidn ban di them mdt phan thd eu de lay tien cho cd con gai khan tui tim ra Hai Phdng, de tien lo com nudc, ao khan cho hai ngudi anh Vdn thdng minh, hie'u hgc, kheo leo, cham chi nen hai anh em la Dinh Xuan Henh, Dinh Xuan Soang dugc thay day nghe yeu men va chu dao, du rdng cdng lenh chdng dugc dang la bao Chdng bao lau, hg da trd thanh nhQng tay thg gidi hang dau ldp hgc Sau bdn nam, hai anh em tu gia thay Han Tham, tim vao lam cdng cho ba Le Thai Tinh cung d Hai Phdng, tdi Ha Ndi nhan hang dat theu ren ciia nhieu dng chii ngudd Tay, ngudd ta de lam va bdt dau truydn day nghe cho nhieu ngudi - trong so nay cd ca ngudi que Van Lam Theo cac cu nghe nhan dia phuang ke lai thi Id'i theu "Pha hoa rua' va nhieu Id'i theu hoa my ddc dao khac ehinh la do hai dng Dinh Xuan Henh va Dinh Xuan Soang sang tao va truydn day ma luu tdn cho tdi ngay nay
TQ xa xua, ngudd van Lam in da'u chan khdp hai mien Nam, Bdc de lam nen nhieu san phdm theu ren cho nhQng "bac vuong gia" Do vay ma nghe theu ren d Van Lam trudng ton den nay va mai sau Nhieu cu gia ngutti lang Van Lam phai thua nhan day la mdt "vuong qud'c theu ren"
11
Trang 14Dugc biet, nghe theu ren d Van Lam tQ lau dugc luu tdn trong mdt chu trinh "khep kin" d dang gia truyen trong timg gia dinh, hg tdc NhQng nguyen lieu nhu vai vdc, kim chi, mau nhudm, khung theu truydn thdng deu
do ngudi Van Lam tu che' tac, "tu san, tu tieu"
Chdc rdng, nghe theu d lang Van Lam (thudc Hanh Cung Vu Lam xua) va nghe tdm tang d vung ddi Tam Diep xua kia da cd mdi lien he true tie'p ciia ca mdt vung dia van hoa ven/ngoai Co dd Hoa Lu Day la mdt net van hoa vat chat/tinh than ciia mdt qud'c gia ddc lap, tu chu trong tien trinh chan hmig va phat trien
Dan lang Van Lam vdn truyen tung cau phuang ngdn: "Hgc nghd, hgc dao lam ngudi" "Nghe" a day la nghe theu ren vay!
Thdi thudc Phap thi Chinh phii Phap cung da timg trao tang "Ciiu phdm" cho nghe nhan theu ren ngudi lang Van Lam do cd cdng lao sang tao nen nhiing mdu hang theu ren dac sdc, hoac da tu tay lam ra nhiing san
12
Trang 15cugc sd'ng, ma dieu cd't yeu d day la giQ gin ban sdc van hoa dan tdc Do
chinh la dieu kien mang tinh sd'ng edn!
Mdt sd CO sd theu ren d Van Lam hien quy tu tdi may chuc tay thg, chii yeu la tre tudi ma chu co sd chinh la cae chau ciia cac nghe nhan Dinh Xuan Henh, Dinh Xuan Soang vang bdng mdt thdi San phdm theu ren d day rat phong phu ve chung loai, mdu ma, kich thudc nhu: khan tdm, ga trai giudng, vd gdi, rem cua, tam theu trai ban, Idt khay chen, ao kimdnd dam
bao \6 chat lugng va rat cd uy tin tren thi trudng d trong nudc va tren the
gidi
Nghe theu cung 1dm cdng phu Cac cd gai thao theu ren tinh diu dang, nen na, nhanh mdt, kheo tay, cdn than, ty mi mdi cd the lam nen dugc san phdm tinh vi
Hang theu ren d Van Lam ndi rieng va d nhieu dia phuang khac ndi chung hien nay chu yeu dugc lam bdng nguyen lieu ngoai nhap (vai, chi theu, mau nhudm ) Hien trang nay da va dang lam "nhuc nhd'i" nhieu ca nhan va td chQc Nghd thii cdng truyen thdng nay vdn dang thu hiit ddng dao ngudi tham gia d nhieu do tudi Tuy vay, viec lam thoa man nhu cau ve san phdm theu ren d trong va ngoai nudc, khdi lugng hang hoa theu ren va sir da dang vc ndi dung ciia cac hgp ddng kinh te, su thay ddi phQc tap cua
13
Trang 16ILS NQH£ JH£U J^£N LANQ m LAH
thi trudng dang la nhirng ganh nang de len vai ngudi lao ddng va ngudi kinh doanh
Du cd rat nhieu khd khan, nhieu sir thang tram, bien cai, song vdi be day truydn thdng eiia mdt lang nghe cung vdi sir sang tao, nang ddng ciia nhQng ngudi thg, chdc rdng nghe theu ren d lang Van Lam ve lau dai vdn dugc bao tdn va phat huy, phat trien
14