Luận văn: “Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN coi đó là đuờng lối chiến lược nhất quán trong suốt thời kì quá độ lên CNXH ở Việt Nam” pot

Ở các nước tư bản phát triển, mô hình kinh tế thị trường đã trải qua nhiều giai đoạn biến đổi thăng trầm, tiến hóa theo thời gian cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất và qua các

Luận văn:

“Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN coi đó là đuờng lối chiến lược nhất quán trong suốt thời kì quá độ

lên CNXH ở Việt Nam”

A Lời giới thiệu

Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hóa phát triển ở trình độ xã hội hóa cao Trong nền kinh tế thị trường yếu tố đầu vào và yếu tố đầu ra đều là đối tượng tự do buôn bán trên thị trường kể cả sản phẩm của chất xám Lợi nhuận

là động lực chi phối các doanh nghiệp tham gia vào thị trường Trước kia trong môi trường cạnh tranh đó là nền kinh tế thị trường tự điều tiết Ngày nay cạnh tranh không hoàn hảo đó là nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước ở mức độ nhất định tùy mỗi nước

Đây là thành tựu chung của văn minh nhân loại chứ không phải mang tính đặc thù của Chủ nghĩa Tư bản Tuy nhiên việc áp dụng và thực hiện mô hình kinh tế thị trường trên thế giới rất đa dạng và phong phú Ở các nước tư bản phát triển, mô hình kinh tế thị trường đã trải qua nhiều giai đoạn biến đổi thăng trầm, tiến hóa theo thời gian cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất và qua các quan hệ kinh tế dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học

kỹ thuật ngày nay là cuộc cách mạng khoa học công nghệ Hầu hết các nước đang phát triển đều thực hiện đường lối phát triển kinh tế thị trường đã thu được một số thành công hay thất bại Có một số nước thành công đạt được sự tăng trưởng kinh tế nhanh ổn định như các nước công nghiệp mới ở Đông Á(NICs) và các nền kinh tế công nghiệp hóa mới(NIEs) Nhưng nhiều nước lại thất bại, kinh tế tăng trưởng chậm luôn bị khủng hoảng thậm chí suy thoái như các nước ở Châu Phi và Mỹ Latinh

Thực tế cho thấy thực tiễn và lý luận về mô hình kinh tế thị trường hết sức phong phú đa dạng và phức tạp, không thể áp dụng máy móc mô hình kinh tế thị trường của nước này cho nước khác được.Nó luôn là bài toán đầy thách thức đối với bất cứ nước nào muốn phát triển nền kinh tế thị trường

Quán triệt tinh thần đó công cuộc đổi mới toàn diện nền kinh tế Việt Nam do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo thực hiện bắt đầu từ năm 1986

chuyển từ nước có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí của Nhà nước theo định hướng XHCN Đến Đại gội lần thứ IX, Đảng ta đã khẳng định

“Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN coi đó là đuờng lối

chiến lược nhất quán trong suốt thời kì quá độ lên CNXH ở Việt Nam”

Hiện nay khoảng cách giữa nước ta với các nước trong khu vực và thế giới còn rất lớn Vì vậy muốn thu hẹp khoảng cách đó chúng ta cần xây dựng một nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ổn định, vững mạnh để có thể phát huy được tính ưu việt của XHCN đưa nền kinh tế đi lên nhanh chóng

Với ba phần và các trang đề án kinh tế chính trị bày sẽ nói lên được vì sao nước ta phải phát triển kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, một số giải pháp phát triển kinh tế thị trường ở nước ta và quá trình phát triển kinh tế thị trường ở Thủ đô Hà Nội

Em xin chân thành cảm ơn thư viện trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân,

em xin cảm ơn sự chỉ bảo hướng dẫn tận tình của thầy Phạm Thành đã giúp

em hoàn thành đề án kinh tế chính trị này Tuy nhiên trong đề án kinh tế chính trị này chưa thể nói hết được những vấn đề của Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng trong quá trình phát triển kinh tế chính trị Chắc chắn không tránh khỏi những sai sót Em rất mong có sự giúp đỡ chỉ bảo của thầy để đề

án của em hoàn chỉnh hơn

B Nội dung chính

I – Sự cần thiết phải phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

1 Sự cần thiết khách quan:

Để hiểu rõ nguyên nhân vì sao phải phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam, trước hết chúng ta cần nắm được những cơ sở khách quan của sự tồn tại và phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam

Thứ nhất: Do phân công lao động xã hội là cơ sở chung của sản xuất

hàng hóa và ngày càng phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu cùng với sự phát triển của phân công lao động thể hiện ở tính phong phú đa dạng và chất lượng ngày càng cao của sản phẩm đưa ra trao đổi trên thị trường

Thứ hai: Nền kinh tế tồn tại nhiều hình thức sở hữu toàn dân, sở hữu

tập thể, sở hữu hỗn hợp, do đó tồn tại nhiểu chủ thể kinh tế độc lập lợi ích riêng, nên quan hệ kinh tế giữa học chỉ có thể thực hiện bằng quan hệ hàng hóa tiền tệ

Thứ ba: Thành phần kinh tế Nhà nước và nền kinh tế tập thể tuy cùng

dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, nhưng cáio đơn vị kinh tế vẫn có

sự khác biệt nhất định, có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh, có lợi ích riêng Mặt khác các đơn v ị kinh tế còn có sự khác nhau về trình độ kĩ thuật công nghệ, trình độ tổ chức quản lí nên chi phí sản xuất và hiệu quả sản xuất cũng khác nhau

Thứ tư: Quan hệ hàng hóa tiền tệ cần thiết trong hệ thống kinh tế đối

ngoại nhất là trong điều kiện phân công lao động quốc tế đang phát triển ngày càng sâu sắc vì mỗi nước là một quốc gia đặc biệt, là chủ sở hữu các hàng hóa đưa ra, trao đổi trên thị trường thế giới, sự trao đổi này mang nguyên tắc ngang giá

Như vậy kinh tế thị trường ở nước ta là một tồn tại tất yếu, khách quan

2 Nguyên nhân:

Chủ trương phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN là sự tiếp thu có chọn lọc những thành tựu của văn minh nhân loại

Sự phát triển của kinh tế thị trường sẽ thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, do đó tạo điều kiện ra đời của sản xuất lớn xã hội hóa cao, đồng thời chọn lọc được những người sản xuất kinh doanh giỏi, hình thành đội ngũ cán bộ quản lí có trình độ, lao động lành nghề đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước

Thực tiễn những năm đổi mới đã chứng minh rằng, việc chuyển sang nền kinh tế thị trường nhiều thành phần là hoàn toàn đúng đắn Nhờ phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, chúng ta đã bước đầu khai thác được tiềm năng trong nước và thu hút vốn, kĩ thuật, công nghệ của nước ngoài, giải phóng được năng lực sản xuất, góp phần quyết định vào việc bảo đảm tăng trưởng kinh tế với nhịp độ tương đối cao trong thời gian qua

Đến nay nền kinh tế Việt nam đã từng bước ổn định, Việt nam đang chuẩn bị chuyển sang giai đoạn phát triển tăng tốc Hội nghị TW lần thứ IX

của ban chấp hành TW Đảng nêu rõ “Phát huy nội lực, đồng thời tranh thủ

nguồn lực bên ngoài và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để phát triển nhanh, có hiệu quả và bền vững” Hay nghị quyết 01/2004/ NQCP của Chính

phủ cũng một lần nữa nhấn mạnh “ tăng cường thu hút vốn đầu tư nước

ngoài, trong đó cải thiện môi trường đầu tư là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu”

Nước ta đang chuyển đổi nền kinh tế, chuyển đổi nền kinh tế kế koạch hóa tập trung sang nền kinh tế hàng hóa Hiện nay, nền kinh tế thị trường ở nước ta còn ở trình độ kém phát triển, bởi cơ sở vật chất còn lạc hậu, nền kinh

tế ít nhiều còn mang tính tự cấp tự túc vì vậy cùng với những nguyên nhân trên đòi hỏi chúng ta phải có những giải pháp để phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

II – Những giải pháp để xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

1 Những thành tựu mà kinh tế Việt Nam đã đạt được

Hơn 10 năm, kể từ khi Việt nam bước vào thực hiện mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả

và thành tựu đáng mừng làm thay đổi khá rõ tình hình đất nước, kinh tế thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, hoạt động ngày càng năng động và có hiệu quả Của cải xã hội này càng nhiều, hàng hóa ngày càng phong phú đời sống nhân dân từng bước được cải thiện Đất nước chẳng những giữ vững được ổn định chính trị trước chấn động lớn trên thế giới mà còn có những bước phát triển kinh tế đi lên Tổng sản phẩm trong nước(GDP) tăng bình quân 7% một năm Nông nghiệp phát triển liên tục, đặc biệt là về sản xuất lương thực, nuôi trồng

và khai thác thủy sản Giá trị sản xuất công nghiệp tăng 13,5%/ năm Hệ thống kết cấu hạ tầng được tăng cường Các ngành dịch vụ, xuất khẩu và nhập khẩu phát triển Quan hệ đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế với các quốc gia trên thế giới được tăng cường, không ngừng phát triển mở rộng…

2 Khó khăn và hạn chế của Việt Nam

Trải qua hai cuộc kháng chiến trường kì và gian khổ chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ, chính những sự tàn phá nặng nề của chiến tranh đã làm cho xuất phát điểm xây dựng kinh tế ở nước ta rát thấp Tại đại hội VI(tháng

12/ 1986) Đảng ta đã thừa nhận: “ Trong nhận thức cũng như trong hành

động chúng ta thực sự chưa thừa nhận cơ cấu kinh tế nhiều thành phần ở nước ta còn tồn tại trong một thời gian tương đối dài, chưa nắm vững và tận dụng đúng quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất”

Trình độ phát triển nền kinh tế thị trường ở nước ta còn ở giai đoạn sơ khai Do:

*Cơ sở vật chất – kĩ thuật còn ở trình độ thấp, bên cạnh một số lĩnh vực, một số cơ sở kinh tế đã được trang bị kĩ thuật và công nghệ hiện đại,

trong nhiều ngành kinh tế, máy móc cũ kĩ, công nghệ lạc hậu Do đó năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất của nước ta còn rất thấp so với khu vực

và thế giới(Chỉ bằng 30% mức trung bình của thế giới)

*Kết cấu hạ tầng như hệ thống giao thông, bến cảng, hệ thống thông tin liên lạc… còn lạc hậu

*Nền kinh tế nước ta chưa thoát khỏi nền kinh tế nông nghiệp sản xuất nhỏ Nông nghiệp vẫn sử dụng khoảng 70% lực lượng lao động, nhưng chỉ sản xuất khoảng 26%GDP

Thị trường dân tộc thống nhất đang trong quá trình hình thành nhưng chưa đồng bộ.Thị trường hàng hóa dịch vụ đã hình thành nhưng còn hạn hẹp và đặc biệt còn nhiều tiêu cực như hàng giả, hàng kém chất lượng, nhập lậu

*Thị trường tiền tệ, thị trường vốn còn nhiều trắc trở do các doanh nghiệp thiếu vốn

*Thị trường chứng khoán ra đời nhưng còn chưa có nhiều hàng hóa để mua – bán và mới có rất ít doanh nghiệp có đủ điều kiện tham gia thị trường này

Hơn nữa hệ thống quản lý nhà nước về kinh tế - xã hội của ta còn yếu Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng ta nhận định về vấn

đề này như sau: “Cơ chế chính sách không đồng bộ và chưa tạo động lực

mạnh để phát triển một số cơ chế chính sách còn thiếu, chưa nhất quán, chưa sát với cuộc sống, thiếu tính khả thi Nhiều cấp nhiều ngành chưa thay thế sửa đổi những quy định về quản lý nhà nước không phù hợp, chưa bổ sung những quy chế, chính sách mới có tác dụng giải phóng mạnh mẽ lực lượng sản xuất, khai thác nhiều hơn nữa các nguồn lực dồi dào trong các thành phần kinh tế, các doanh nghiệp, các vùng và toàn xã hội”

3 Giải pháp để phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

3.1 Thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần

Khi chuyển nền kinh tế sang kinh tế hàng hóa vận hành theo cơ chế thị trường cần phải đổi mới các sở hữu cũ bằng cách đa dạng hoá các hình thức

sở hữu

Báo cáo chính trị Đại hội IX khẳng định: “Thựchiện nhất quán chính

sách phát triển kinh tế nhiều thành phần” và “Các thành phần kinh tế kinh doanh theo pháp luật đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh trong đó kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của kinh tế quốc dân”

Trong những năm tới cần phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước, muốn vậy cần tập trung nguồn lực phát triển có hiệu quả kinh tế Nhà nước trong những lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế, sắp xếp lại khu vực doanh nghiệp Nhà nước, thực hiện tốt chủ trương cổ phần hoá cà đa dạng hoá

sở hữu đối với những doanh nghiệp Nhà nước Không cần nắm 100% vốn.Phát triển kinh tế tập thể dưới nhiều hình thức đa dạng, trong đó hợp tác

xã là nòng cốt Nhà nước giúp đỡ các hợp tác xã xây dựng phương án sản xuất kinh doanh, mở rộng thị trường, khuyến khích kinh tế cá thể tiểu chủ phát triển ở cả thành thị và nông thôn Phát triển kinh tế tư bản tư nhân dưới các hình thức liên doanh, liên kết giữa kinh tế tư nhân trong và ngoài nước tạo điều kiện để kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài hướng vào mục tiêu phát triển các sản phẩm xuất khẩu, khả năng cạnh tranh gắn thu hút vốn với thu hút công nghệ hiện đại

3.2 Đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá, ứng dụng nhanh tiến bộ khoa học công nghệ, trên cơ sở đó đẩy mạnh phân công lao động xã hội

Phân công lao động xã hội là cơ sở chung của sản xuất và trao đổi hàng hóa vì vậy để sản xuất và trao đổi hàng hóa phải đẩy mạnh phân công lao động xã hội do trình độ phát triển của lực lượng sản xuất quyết định

Chúng ta cần rút ngắn thời gian công nghiệp hoá so với những nước đi trước Trang bị kĩ thuật, công nghệ hiện đại cho các ngành các lĩnh vực của nền kinh tế trong quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá, tiến hành phân công lại lao động và phân bổ dân cư trong phạm vi cả nước từng vùng, từng ngành, từng địa phương hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý cho phép khai thác tốt nhất các nguồn lực của đất nước, tạo nên sự tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững

3.3 Tiếp tục tạo lập toàn bộ những yếu tố thị trường đổi mới và nâng cao hiệu quả quản lý của nền kinh tế nhà nước, kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam mới được bắt đầu, trình độ thấp, vì vậy phải đổi mới mạnh

mẽ tư duy hơn nữa đẩy mạnh hình thành và phát triển đồng bộ các loại thị trường Đặc biệt quan tâm các thị trường quan trọng nhưng hiện chưa có hoặc còn sơ khai như: Thị trường lao động, thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản, thị trường khoa học công nghệ, đáp ứng nhu cầu đa dạng và nâng cao sức mua của thị trường trong nước

3.4 Phải đổi mới sâu rộng cơ chế quản lý kinh tế, phát huy những yếu tố tích cực của cơ chế thị trường triệt để để xoá bỏ bao cấp trong kinh doanh, tăng

cường vai trò quản lý và điều tiết vĩ mô của nhà nước, đấu tranh có hiệu quả chống các hành vi tham nhũng, lãng phí gây phiền hà, nhà nước tạo môi trường pháp lý thuận lợi, bình đẳng cho các doanh nghiệp cạnh tranh và hợp tác để phát triển bằng chiến lược quy hoạch, kế hoạch và chính sách, kết hợp

sử dụng lực lượng vật chất của Nhà nước để định hướng phát triển kinh tế xã hội, khai thác hợp lý các nguồn lực của đất nước, đảm bảo cân đối vĩ mô nền kinh tế, điều tiết thu nhập, kiểm tra thanh tra mọi hoạt động kinh doanh theo quy hoạch của pháp luật

Việc xoá bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, hình thành đồng bộ và vận hành có hiệu quả cơ chế thị trường có sự quản lý cuả nhà nước có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự phát triển ckt hàng hóa ở nước ta

Tiếp tục đổi mới công cụ quản lý vĩ mô của nhà nước đối với nền kinh

tế Trong đó đặc biệt coi trọng việc xây dựng và thực hiện hệ thống các cơ chế chính sách, pháp luật, đổi mới công tác kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường công tác thông tin kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế, công tác

kế toán, thống kê, ứng dụng rộng rãi các thành tựu khoa học và công nghệ trong công tác dự báo, kiểm tra tình hình thực hiện ở cả cấp vĩ mô và doanh nghiệp

3.5 Mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại

Chúng ta phải mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế để thu hút vốn, công nghệ hiện đại, khai thác tiềm năng và thế mạnh của đất nước để phát triển kinh tế

Khi mở rộng quan hệ kinh tế phải quán triệt nguyên tắc bình đẳng cùng

có lợi, không can thiệp vào nội bộ của nhau, mở rộng kinh tế đối ngoại theo hướng đa phương hoá và đa dạng hoá các hình thức kinh tế đối ngoại

Trong tình hình hiện nay cần đẩy mạnh xuất khẩu, coi xuất khẩu là trọng điểm của kinh tế đối ngoại, giảm dần nhập siêu, ưu tiên nhập khẩu tư liệu sản xuất để phục vụ, tranh thủ mọi khả năng bằng nhiều hình thức thu hút vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài, việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài cần hướng vào nhiều lĩnh vực, những sản phẩm có công nghệ cao, tiên tiến và có

tỷ trọng xuất khẩu cao

3.6 Giải quyết các vần đề xã hội, hướng vào phát triển và lành mạnh hoá xã hội, thực hiện công bằng xã hội, coi đây là một nội dung rất quan trọng của

định hướng XHCN, bảo đảm tính ưu việt của chế độ xã hội mới Điều đó chẳng những tạo động lực mạnh mẽ nhằm phát triển sản xuất, tăng năng suất lao động mà còn thực hiện bình đẳng trong các quan hệ xã hội, khuyến khích nhân dân làm giàu chính đáng và hợp pháp

Trong tình hình cụ thể ở Việt Nam hiện nay, phải bằng nhiều giải pháp tạo ra nhiều việc làm mới chăm lo cải thiện điều kiện làm việc, bảo đảm an toàn vệ sinh lao động, phòng chống tai tệ nạn và bệnh nghề nghiệp, từng bước