Tỉ lệ giãn phế quản ở bệnh nhân đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là nguyên nhân tử vong hàng thứ 3 trên thế giới, tỉ lệ tăng cao nếu bệnh nhân vào đợt cấp và kèm theo các bệnh đồng mắc khác bao gồm giãn phế quản. Nghiên cứu nhằm bước đầu xác định tỉ lệ đồng mắc giãn phế quản ở bệnh nhân đợt cấp COPD.

TỈ LỆ GIÃN PHẾ QUẢN Ở BỆNH NHÂN ĐỢT CẤP BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH Trần Ngọc Thái Hòa 1 , Huỳnh Thị Thanh Phương 2 , Trần Văn Ngọc 1

TÓM TẮT 17

Đặt vấn đề: Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là

nguyên nhân tử vong hàng thứ 3 trên thế giới, tỉ

lệ tăng cao nếu bệnh nhân vào đợt cấp và kèm

theo các bệnh đồng mắc khác bao gồm giãn phế

quản Nghiên cứu nhằm bước đầu xác định tỉ lệ

đồng mắc giãn phế quản ở bệnh nhân đợt cấp

COPD

Mục tiêu nghiên cứu: xác định tỉ lệ giãn phế

quản ở bệnh nhân nhập viện vì đợt cấp bệnh phổi

tắc nghẽn mạn tính

Phương pháp nghiên cứu Đây là nghiên

cứu cắt ngang mô tả, thực hiện từ tháng 9/2019

đến tháng 5/2020 tại khoa hô hấp bệnh viện

Nhân dân Gia Định, 97 bệnh nhân được chẩn

đoán đợt cấp COPD thỏa tiêu chuẩn chọn mẫu

được chụp MSCT ngực có cản quang, hay chụp

cắt lớp điện toán độ phân giải cao (HRCT) ghi

nhận hình ảnh giãn phế quản, mức độ giãn phế

quản Các thông tin về bệnh COPD: triệu chứng,

công thức máu, CRP, chức năng hô hấp ký, độ

nặng đợt cấp, tiền căn, bệnh đồng mắc cũng được

ghi nhận

Kết quả nghiên cứu 97 bệnh nhân đợt cấp

COPD, 92,8% bệnh nhân nam, tuổi trung bình

67±10, tỉ lệ hút lá 90,7%, chức năng hô hấp bệnh

nhân đa số GOLD 3 FEV1 45,2, tiền căn lao

1 Đại học Y Dược TP.HCM

2

Bệnh viện Nhân dân Gia Định

Chịu trách nhiệm chính: Trần Ngọc Thái Hòa

Email: tnthaihoa@yahoo.com

Ngày nhận bài: 15.9.2022

Ngày phản biện khoa học: 15.10.2022

Ngày duyệt bài: 10.11.2022

trước đây chiếm 40,2% 49,5% đợt cấp mức độ trung bình Tỉ lệ giãn phế quản chiếm 36,6% ở bệnh nhân đợt cấp COPD

Kết luận: Tỉ lệ giãn phế quản ở bệnh nhân

đượt cấp COPD mức độ trung bình chiếm 36%

Từ khoá: đợt cấp COPD, giãn phế quản, tỉ lệ

giãn phế quản

SUMMARY BRONCHIECTASIS PREVALANCE IN PATIENTS HOSPITALIZED WITH ACUTE EXACERBATION OF COPD Background: COPD is the third the third

leading cause of mortality worldwide The ratio

of mortality is increased with more combined disease, so as bronchiectasis The purpose of this study was to identify the ratio of bronchiectasis

in patients hospitalized with acute exacerbation

of COPD

Objectives: identified the prevalence of

bronchiectasis in patients hospitalized with acute exacerbation of COPD

Methods: This is a cross sectional study

conducted from 9/2019 to 5/2020 at th Respiratory ward in Nhan dan Gia Dinh Hospital There were 97 patients diagnosed exacerbation of COPD All patients were subjected with lung MSCT or HRCT to confirm bronchiectasis Other information also were recorded; signs, symptoms, history, WBC, CRP, spirometer, …

Results: 97 patients with exacerbation of

COPD, Male takes 92.8%, age mean was 67±10, smoking takes 90.7%, most patients’ lung function was GOLD 3 FEV1 45.2%, previous lung tuberculosis takes 40.2% 49.5% moderate

exacerbation of COPD The prevalence of

bronchiectasis was 36.6%

Conclusions: moderate exacerbation of

COPD had radiologic prevalence and

bronchiectasis 36% This finding of the study

helps to confirm the importance of the

co-morbidity of two diseases, more research need to

be done for greater diagnosis and treatment

Keywords: COPD, exacerbation of COPD,

ratio of bronchiectasis, bronchiectasis

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là

nguyên nhân tử vong hàng thứ 3 trên thế

giới Đợt cấp COPD biểu hiện với triệu

chứng khó thở, ho đàm tăng hơn so với

thường ngày, làm giảm chức năng phổi, tiên

lượng tử vong cao trong đợt cấp, đặc biệt nếu

đợt cấp kèm theo các bệnh đồng mắc khác

như suy tim, viêm phổi, ung thư phổi và giãn

phế quản [3] Giãn phế quản là giãn đường

dẫn khí diễn tiến Bệnh học giãn phế quản do

nhiễm trùng mạn gây ra bởi vi trùng có độc

lực, dẫn đến tình trạng tái cấu trúc đường dẫn

khí, cơ chế bảo vệ tại chỗ, do đó gây nên

từng đợt nhiễm trùng cây phế quản cần nhập

viện điều trị [2]

Các nghiên cứu cho thấy bệnh nhân

COPD có kèm giãn phế quản có đặc điểm

khác với bệnh nhân không kèm giãn phế

quản như tăng lượng đàm, nhiều đợt cấp,

mức độ tắc nghẽn đường dẫn khí nặng hơn,

giảm albumin máu, nguy cơ nhiễm

Pseudomonas aeruginosa cao hơn, số đợt cấp

trong năm, cũng như thời gian nằm viện dài

nhân COPD từ 7-37% tùy nghiên cứu trên thế giới [3] Trong đợt cấp COPD, bệnh nhân

có kèm giãn phế quản có sự khác biệt về chủng vi khuẩn gây bệnh, thời gian nằm viện cũng như số đợt cấp trong năm so với nhóm không kèm giãn phế quản [4]

Tại Việt Nam, bệnh phổi tắc nghẽn ngày càng tăng, điều trị đợt cấp nhiều thử thách [5] Bên cạnh đó với đặc điểm bệnh lao phổi chiếm tỉ lệ cao, giãn phế quản cũng thường gặp như di chứng [7] Trên thực tế lâm sàng, các bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính thường kèm giãn phế quản, được phát hiện qua chụp cắt lớp điện toán lồng ngực [6] Hiện tại chưa có nhiều nghiên cứu khảo sát tỉ

lệ giãn phế quản chung, giãn phế quản trên bệnh nhân COPD cũng như đợt cấp COPD kèm giãn phế quản có đặc điểm lâm sàng như thế nào, tiên lượng, điều trị như thế nào

có khác biệt so với nhóm không giãn phế quản?

Chúng tôi tiến hành nghiên cứu này trong thời gian một năm nhằm bước đầu xác định tỉ

lệ giãn phế quản gặp ở bệnh nhân đợt cấp COPD Với nghiên cứu này, bước đầu khảo sát sự đồng mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn và giãn phế quản và mở ra cho những nghiên cứu sâu hơn về sự đồng mắc này, hướng đến những nghiên cứu điều trị, cải thiện thời gian nằm viện, tỉ lệ tử vong hay điều trị cá thể hóa bệnh nhân COPD kèm giãn phế quản

II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Thiết kế nghiên cứu: nghiên cứu cắt

Cỡ mẫu: 97 bệnh nhân

Z2 1-α/2 p ( 1 -p )

n = -

d2 n: cỡ mẫu tối thiểu

Z2 1-α/2 : hệ số tin cậy

=0,05 ở khoảng tin cậy 95%

p: tỉ lệ ước lượng trong dân số

d: sai số ước lượng

1,962 0,5 (1-0,5)2

n = - = 96

12

Tiêu chuẩn chọn mẫu:

o Bệnh nhân được chẩn đoán xác định

lúc xuất viện chẩn đoán đợt cấp bệnh phổi

tắc nghẽn mạn tính

o Bệnh nhân được chụp cắt lớp độ phân

giải cao lồng ngực (HRCT) hoặc chụp cắt

lớp để xác định có hay không có giãn phế

quản

o Trên 18 tuổi

o Bệnh nhân có đủ hồ sơ theo dõi tại các

khoa hô hấp bệnh viện Nhân Dân Gia Định

Tiêu chuẩn loại trừ: Các bệnh nhiễm

trùng hô hấp cấp khác như viêm phổi, lao

phổi kèm theo, ung thư phổi, cơn hen cấp,

thuyên tắc phổi cấp

Biến số nghiên cứu chính: mức độ giãn

phế quản, mức độ đợt cấp COPD, tiền căn

lao, nhiễm trùng hô hấp dưới

Các biến số nghiên cứu phụ: tuổi, , giới

tính, chức năng hô hấp, công thức máu, CRP

Tiến hành nghiên cứu: Số liệu trong

nghiên cứu được ghi nhận từ hố sơ bệnh án

trong quá trình nằm viện, phỏng vấn bổ sung các triệu chứng hay tiền căn còn thiếu Quy trình lấy số liệu như sau:

o Bệnh nhân nhập khoa nội hô hấp bệnh viện Gia Định thỏa tiêu chuẩn chọn mẫu

o Ghi nhận bệnh sử, triệu chứng cơ năng, thực thể từ hố sơ bệnh án và phỏng vấn trực tiếp

o Các xét nghiệm thường quy thực hiện: công thức máu, BUN, creatinin, ion đồ, ECG, XQ ngực thẳng, kết quả soi nhuộm gram, cấy vi trùng

o Bệnh nhân được chụp HRCT ngực khảo sát có giãn phế quản hoặc BN được có chỉ định chụp cắt lớp điện toán 1-32 lát

Phân tích số liệu: Dùng phần mềm

SPSS 25.0 nhập và phân tích các số liệu Các biến định tính ghi nhận tỉ lệ phần trăm, biến định lượng biểu hiện mới số trung bình đối với các giá trị có phân phối chuẩn, và trung

vị đối với các giá trị phân phối không chuẩn

sau kiểm định

Y đức: Đề tài đã được

III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.1 Đặc điểm chung dân số nghiên cứu

Nghiên cứu chúng tôi thu thập được 97 bệnh nhân đợt cấp COPD thỏa tiêu chí nhận bệnh

Giới tính: Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

chủ yếu gặp bệnh nhân nam Trong nghiên

cứu này tỉ lệ Nam 90 (92,8%) Nữ 7 (7,2%)

Tuổi trung bình: 67,12 ± 10 tuổi Tiền căn hút thuốc lá

Tỉ lệ hút thuốc lá ở nhóm nghiên cứu

Số gói.năm N Tỉ lệ %

Đa số bệnh nhân COPD đều ghi nhận

tiền căn hút thuốc lá, trên 90% hút từ 15

gói.năm hơn

Tiền căn lao, nhiễm trùng hô hấp trước

đây: Trong nghiên cứu ghi nhận tiền căn

bệnh lao phổi cũ, số ca 39, chiếm tỉ lệ 39/97

(40.2%)

Chức năng phổi bệnh nhân COPD theo

% FEV1: 45,22 ± 10 [22-74]

Trong nghiên cứu chúng tôi các bệnh nhân có chức năng hô hấp chủ yếu GOLD 3

Mức độ đợt cấp các bệnh nhân COPD nhâp viện

3.2 Tỉ lệ giãn phế quản

Tỉ lệ hình ảnh MSCT ngực bệnh nhân đợt cấp COPD

Tỉ lệ giãn phế quản trên bệnh nhân đợt cấp COPD (27+8)/97 (36%)

IV BÀN LUẬN

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là bệnh

mạn tính, bệnh thường gặp đa số nam do liên

quan yếu tố nguy cơ hút thuốc lá Trong

nghiên cứu chúng tôi cũng như các nghiên

cứu khảo sát COPD nam chiếm đa số

(92,8%), tỉ lệ nữ trong vài nghiên cứu có

khác nhau do thói quen hút thuốc lá khác

nhau Nghiên cứu phần nào ghi nhận tỉ lệ hút

thuốc lá cao găp ở đa số bệnh nhân COPD

(90,7%) Các bệnh nhân trong nhóm nghiên

cứu chức năng hô hấp mức độ trung bình với

FEV1 45% Đa số các đợt cấp COPD mức độ

trung bình Các nghiên cứu ghi nhận mối

tương quan mức độ giãn phế quản kèm theo mức độ đợt cấp COPD Chụp cắt lớp điện toán với độ phân giải cao cho thấy hình ảnh giãn phế quản Trong nghiên cứu chúng tôi,

23 trường hợp không ghi nhận giãn phế quản, chiếm 23,7% 76,3% trường hợp còn lại ghi nhận giãn phế quản với mức độ khác nhau độ 1, 2, 3 và 4 dựa vào số thùy phổi bị tổn thương trên MSCT ngực Giãn phế quản

có thể gặp ở người bình thường, không triệu chứng với mức độ nhẹ 1,2 nên chúng tôi xem giãn phế quản bệnh lý là tổn thương độ 3,4 Theo đó, tỉ lệ giãn phế quản ở bệnh nhân đợt cấp COPD là 36%, tỉ lệ thấp hơn so với

nghiên cứu của Patel và cộng sự, hay tác giả

Milesh Fung SiJapati và cộng sự [8], tuy

nhiên nghiên cứu chúng thôi cỡ mẫu ca gấp

đôi so với tác giả So với nghiên cứu tác giả

Cao Văn Hội [1] thực hiện tại bệnh viện

Nguyễn Tri Phương, tỉ lệ giãn phế quản là

42%, kết quả chúng tôi thấp hơn, có thể do

sự khác nhau về đặc điểm dân số, mức độ

bệnh nền các nghiên cứu khác nhau, tiền căn

bệnh phổi trước đây của tác giả Cao Văn Hội

cao hơn nghiên cứu chúng tôi (54% so với

40,2%), hầu như không có hay mức độ đợt

cấp trong nghiên cứu tác giả Hội cao hơn

chúng tôi [1]

V KẾT LUẬN

Giãn phế quản là bệnh đồng mắc COPD,

bệnh làm cho đợt cấp COPD điều trị khó hơn

do tình trạng nhiễm trùng, cũng như làm tăng

tỉ lệ tử vong nếu bệnh đồng mắc Việc xác

định tỉ lệ giãn phế quản ở bệnh nhân COPD

là cần thiết bước đầu, từ đó thúc đẩy thêm

các nghiên cứu sâu rộng hơn về sự đồng mắc

này ảnh hưởng đến bệnh nhân, góp phần

chẩn đoán sớm sự đồng mắc điều trị, theo dõi

bệnh hiệu quả hơn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Cao Văn Hội, Đặc điểm lâm sàng, cận lâm

sàng bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

có kèm giãn phế quản tại Bệnh Viện Nguyễn

Tri Phương, Luận văn chuyên khoa II,

2018-2019

2 Miguel Angel, Martinez Garcia, Marc Miravitlles Bronchiectasis in COPD patients: more than a comorbidity? International of COPD, 2017

3 Du Q, Jin J, Liu X, Sun Y Bronchiectasis

as a Comorbidity of Chronic Obstructive Pulmonary Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis PLoS One 2016 Mar 15;11(3): e0150532

4 Novosad SA, Barker AF, Chronic obstructive pulmonary disease and bronchiectasis, Curr Opin Pulm Med2013, 19:133–139

5 Pasteur MC, Bilton D, Hill AT British

Thoracic Society guideline for non-CF bronchiectasis Thorax 2010; 65: Suppl 1, i1– i58

6 Fujimoto K, Kitaguchi Y, Kubo K, Honda

T Clinical analysis of chronic obstructive

pulmonary disease phenotypes classified using high-resolution computed tomography Respirology 2006;11(6): 731–740

7 Tulek B, Kivrak AS, Ozbek S, et al

Phenotyping of chronic obstructive pulmonary disease using the modified Bhalla scoring system for high-resolution computed tomography Can Respir J 2013;20(2): 91–

96

8 Martínez-García MA, de la Rosa Carrillo

D, Soler-Cataluña JJ, et al Prognostic value

of bronchiectasis in patients with moderate-to-severe chronic obstructive pulmonary disease American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 2013;187(8):823–

831