Năng lượng tiêu hao lúc nghỉ bằng phương pháp đo chuyển hóa năng lượng gián tiếp ở bệnh nhân thông khí cơ học

Bài viết Năng lượng tiêu hao lúc nghỉ bằng phương pháp đo chuyển hóa năng lượng gián tiếp ở bệnh nhân thông khí cơ học mô tả đặc điểm năng lượng tiêu hao lúc nghỉ của bệnh nhân thông khí cơ học.

NĂNG LƯỢNG TIÊU HAO LÚC NGHỈ BẰNG PHƯƠNG PHÁP

ĐO CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG GIÁN TIẾP

Ở BỆNH NHÂN THÔNG KHÍ CƠ HỌC

Phó Thiên Phước 1 , Huỳnh Văn Ân 1

TÓM TẮT 14

Đặt vấn đề: Liệu pháp dinh dưỡng đóng vai

trò quan trọng trong phòng ngừa suy dinh dưỡng

và các ảnh hưởng tiêu cực của nó Trong đó, xác

định nhu cầu năng lượng tiêu hao lúc nghỉ thông

qua phương pháp chuyển hóa năng lượng gián

tiếp được khuyến cáo để có chiến lược điều trị

dinh dưỡng phù hợp

Mục tiêu nghiên cứu: Mô tả đặc điểm năng

lượng tiêu hao lúc nghỉ của bệnh nhân thông khí

cơ học

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu:

Nghiên cứu cắt ngang với mẫu là bệnh nhân

thông khí cơ học tại khoa Hồi sức Tích cực –

Chống độc, bệnh viện Nhân dân Gia Định từ

tháng 01/2020 đến 12/2020 Bệnh nhân được đo

năng lượng tiêu hao lúc nghỉ vào sáng các ngày

thông khí cơ học thứ nhất và thứ ba Giá trị trung

bình của năng lượng tiêu hao lúc nghỉ của các

nhóm bệnh nhân khác nhau và tại các thời điểm

đo khác nhau được so sánh với nhau

Kết quả: Nghiên cứu thu nhận 66 bệnh

nhân Năng lượng tiêu hao lúc nghỉ đo bằng

phương pháp chuyển hóa năng lượng gián tiếp

vào ngày một, ngày thông khí cơ học và trung

bình là lần lượt là 1285,8 ± 316,1 kcal/ngày,

1

Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện

Nhân dân Gia Định

Chịu trách nhiệm chính: Phó Thiên Phước

Email: tony.pho0306@gmail.com

Ngày nhận bài: 15.9.2022

Ngày phản biện khoa học: 15.10.2022

Ngày duyệt bài: 10.11.2022

1468,9 ± 340,0 kcal/ngày và 1377,3 ± 288,4 kcal/ngày Năng lượng tiêu hao lúc nghỉ khác biệt có ý nghĩa thống kê (p <0,05) giữa nhóm bệnh nhân trẻ, cao tuổi và giữa các nhóm bệnh nhân có chỉ số khối khác nhau Hơn nữa, cũng có

sự khác biệt ý nghĩa thông kê giữa năng lượng tiêu hao lúc nghỉ vào ngày một và ngày ba thông khí cơ học với p < 0,001

Kết luận: Năng lượng tiêu hao lúc nghỉ thay

đổi nhiều phụ thuộc vào tuổi, tình trạng dinh dưỡng và thời điểm đo

Từ khóa: chuyển hóa năng lượng gián tiếp,

năng lượng tiêu hao lúc nghỉ

SUMMARY RESTING ENERGY EXPENDITURE BY INDIRECT CALORIMETRY IN PATIENT WITH MECHANICAL

VENTILATION

Background: Nutrition therapy plays an

important role in preventing malnutrition and its negative consequences Meanwhile, addressing resting energy expenditure by indirect calorimetry is recommended in order to provide

an appropriate nutrition strategy

Objective: Describe characteristics about

resting energy expenditure of patient with mechanical ventilation

Methods: This was a cross-sectional study

of patients with mechanical ventilation at Medical Intensive Care Unit in Nhan Dan Gia Dinh Hospital between January and November

2020 Patients had resting energy expenditure measurement at the first day and the third day of

mechanical ventilation course Means of resting

energy expenditure of different patients’ groups

and different time were compared

Results: A total of 66 patients were

included Resting energy expenditure by indirect

calorimetry at the first day, the third day of

mechanical ventilation course and the average

are 1285,8 ± 316,1, 1468,9 ± 340,0 and 1377,3 ±

288,4 kcal/day, respectively Resting energy

expenditure showed significant difference (p <

0,05) in two age groups and three BMI groups

Moreover, there was a significant difference of

resting energy expenditure measured at the first

and the third day of mechanical ventilation

course with p < 0,001

Conclusions: Resting energy expenditure

varied widely between different age, BMI groups

and different time of measurement

Keywords: indirect calorimetry, Resting

energy expenditure

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Liệu pháp dinh dưỡng đóng vai trò quan

trọng trong chăm sóc bệnh nhân nặng, không

chỉ giúp phòng ngừa suy dinh dưỡng và các

tác động tiêu cực của nó mà còn giúp tăng

cường chức năng miễn dịch và khả năng

phục hồi của bệnh nhân(1) Do đó, nhiều

hướng dẫn điều trị dinh dưỡng ở bệnh nhân

nặng được đưa ra, nhấn mạnh vai trò của xác

định năng lượng tiêu hao lúc nghỉ

(NLTHLN) bằng phương pháp chuyển hóa

năng lượng gián tiếp (CHNLGT)(1,2) Đo

CHNLGT là một phương pháp đánh giá

NLTHLN thông qua lượng CO2 và O2 trong

khí thở của bệnh nhân(3) Ngày nay, tiến bộ

về mặt kĩ thuật cũng như công nghệ trong

các thiết bị đã giúp phương pháp đo năng

lượng chuyển hóa gián tiếp trở nên thông

dụng và dễ thực hiện với chi phí hợp lí hơn

Phương pháp này được áp dụng rộng rãi

ở trong các nghiên cứu ở nước ngoài, như trong nghiên cứu của tác giả K.A Morbitzer

và cộng sự (2020) ghi nhận NLTHLN trung bình là 1,995 ± 554 kcal/ngày(4) Tuy nhiên, phương pháp này chưa thật sự phổ biến ở Việt Nam và nghiên cứu trong nước cũng khác hạn chế Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Mạnh Tuấn (2019) ghi nhận NLTHLN trung bình là 1404 ± 357 kcal/ngày(5) Vì những lí do trên, chúng tôi quyết định tiến hành đề tài nghiên cứu này

II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đây là một nghiên cứu cắt ngang mô tả tại khoa Hồi sức Tích cực Chống độc bệnh viện Nhân dân Gia Định từ tháng 01/2020 đến tháng 10/2020

Đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhân ≥

18 tuổi, được điều trị thông khí cơ học với thông số máy thở là chế độ kiểm soát thể tích hoặc áp lực, FiO2 ≤ 60% và PEEP ≤ 10 cmH2O; sinh hiệu ổn định thể hiện qua huyết

áp trung bình ≥ 65 mmHg, nhịp tim 60 – 130 lần/phút, nhịp thở ≤ 35 lần/phút; và bệnh nhân thư giãn, không kích thích với thang điểm CPOT từ 0 – 1 điểm, RASS ≤ 0 điểm Chúng tôi loại trừ các bệnh nhân tràn khí màng phổi hoặc dẫn lưu màng phổi; bệnh nhân điều trị lọc máu liên tục, thay huyết tương, trao đổi oxy qua màng ngoài cơ thể, kiểm soát thân nhiệt mục tiêu trong vòng 4 giờ trước đo; hoặc thân nhân không đồng ý tham gia nghiên cứu với mọi lí do

Thông tin lâm sàng được thu thập bao gồm các đặc điểm nhân khẩu học (tuổi, giới, chiều cao, cân nặng), chỉ định thông khí cơ học, liệu pháp dinh dưỡng (đường và liều dinh dưỡng) BN đo NLTHLN bằng phương pháp CHNLGT vào các buổi sáng thứ nhất

và ba của quá trình TKCH trong khoảng thời

gian từ 7 đến 11 giờ thông qua thiết bị

M-COVX của máy thở GE CARESCAPE

R860 Các bước tiến hành đo bao gồm:

• Kiểm tra ống D – Fend thông thoáng,

lắp đặt ống D – Fend ở vị trí 45o để tránh

đọng nước hoặc dịch tiết trên cảm biến Làm

sạch hoặc thay (nếu cần) bẩy nước (Hình 1)

• Lắp module CO2 vào máy thở Chờ 30

phút để module làm nóng

• Nhập dữ liệu về chiều cao và cân nặng

bệnh nhân vào máy Chỉnh sang màn hình

trend để theo dõi các thông số VO2, VCO2,

RQ (Respiratory quotient, thương số hô hấp),

NLTHLN (Hình 1)

• Đo trong khoảng 2 – 3 giờ để đạt được

15 – 20 phút ổn định

Bệnh nhân được chia thành các nhóm có đặc điểm về tuổi, chỉ số khối khác nhau Hai nhóm tuổi bao gồm: nhóm trẻ tuổi (< 60 tuổi), nhóm cao tuổi (≥ 60 tuổi) Ba nhóm chỉ

số khối được phân dựa trên tiêu chuẩn của Hiệp hội Đái tháo đường các nước Châu Á (IDI và WPRO), bao gồm: nhóm gầy (BMI < 18,5 kg/m2), nhóm bình thường cân (18,5 ≤ BMI < 23 kg/m2) và nhóm thừa cân-béo phì (BMI ≥ 23 kg/m2)

Hình 1 Module CO 2 , ống D – Fend và kết quả đo năng lượng tiêu hao hiển thị trên máy

Giá trị trung bình của NLTHLN của các nhóm khác nhau và tại các thời điểm đo khác nhau được so sánh bằng kiểm định t và được xem là có ý nghĩa thống kê khi p < 0,05 với độ tin cậy 95%

Quá trình nghiên cứu không cản trở hay làm chậm trễ quá trình chẩn đoán và điều trị Thông tin thu thập được chỉ phục vụ cho mục đích thực hiện nghiên cứu này Nghiên cứu đã được thông qua bởi Hội đồng Đạo đức của bệnh viện Nhân dân Gia Định

III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu

Bảng 1 Đặc điểm chung

Chỉ số khối (kg/m2) 22,0 ± 2,6

Tình trạng dinh dưỡng

Theo IDI và WPRO (%)

Chỉ định thông khí cơ học (tần số, tỷ lệ %)

Suy hô hấp - Giảm oxy hóa máu hoặc giảm thông khí (n = 59)

4 Khác (thuyên tắc phổi, hen phế quản) 6 (9,1%)

Bảo vệ đường thở hoặc mất cân bằng cung cầu (n = 7)

Liệu pháp dinh dưỡng (tần số, tỷ lệ %)

Đường dinh dưỡng Dinh dưỡng đường miệng Dinh dưỡng tĩnh mạch Phối hợp

57 (77,0%)

13 (17,6%)

4 (5,4%)

Bênh nhân có cân bằng năng lượng dương (tần số, tỷ lệ %) 15 (22,73%)

*bao gồm sốc nhiễm khuẩn với ổ nhiễm

ngoài phổi và sốc giảm thể tích, †bao gồm tai

biến mạch máu não, nhược cơ, xuất huyết

giảm tiểu cầu huyết khối kèm rối loạn tri

giác, ‡là hiệu của liều dinh dưỡng trừ cho

năng lượng tiêu hao lúc nghỉ đo bằng phương

pháp chuyển hóa năng lượng gián tiếp

Độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là

70,4 ± 13,5 tuổi Cân nặng trung bình, chiều

cao và chỉ số khối trung bình lần lượt là 52,3

± 8,7 kg, 158,3 ± 8,5 cm và 22,0 ± 2,6 kg/m2

Chỉ định thông khí ở BN là các nguyên nhân

nội khoa như viêm phổi, suy tim, bệnh phổi

tắc nghẽn mạn tính…

Khi phân độ theo Hiệp hội Đái tháo

đường các nước Châu Á (IDI và WPRO), đa

phần bệnh nhân có tình trạng dinh dưỡng bình thường, chiếm 50% (33 bệnh nhân) Ngoài ra, mẫu nghiên cứu có 26 bệnh nhân thừa cân – béo phì (chiếm 39,4%, trong đó

có 19 bệnh nhân (28,8%) thừa cân và 7 bệnh nhân (10,6%) béo phì) và 7 bệnh nhân gầy (chiếm 10,6%)

Các bệnh nhân được nuôi ăn bằng hai đường chính với liều dinh dưỡng trung bình 1046,5 ± 303,9 kcal/ngày Trong đó, 57 bệnh nhân (77,0%) được nuôi ăn bằng đường ruột,

13 bệnh nhân (17,6%) được nuôi ăn bằng đường tĩnh mạch hoàn toàn và 4 bệnh nhân (5,4%) được nuôi ăn bằng đường ruột kèm dinh dưỡng tĩnh mạch bổ sung

Đặc điểm năng lượng tiêu hao lúc nghỉ

Bảng 2 Đặc điểm năng lượng tiêu hao lúc nghỉ

Giá trị trung bình ± độ lệch chuẩn (kcal/ngày) p

Nhóm tuổi

0,048

Nhóm chỉ số khối

0,040

Thời điểm đo

0,002

NLTHLN của nhóm bệnh nhân trẻ tuổi là

1515 ± 274 kcal/ngày, nhóm bệnh nhân cao

tuổi là 1340 ± 283 kcal/ngày, có sự khác biệt

có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm với p =

0.048 NLTHLN của các nhóm bệnh nhân

gầy, bình thường và thừa cân-béo phì lần

lượt là 1120 ± 97, 1399 ± 302, 1419 ± 276

kcal/ngày NLTHLN khác biệt có ý nghĩa

thống kê với p = 0.040 giữa các nhóm bệnh

nhân có chỉ số khối khác nhau Theo phương

pháp đo CHNLGT thì NLTHLN vào ngày

một TKCH là 1285,8 ± 316,1, ngày ba

TKCH là 1468,9 ± 340,0 kcal/ngày và trung

bình là 1377,3 ± 288,4 kcal/ngày Có sự khác

biệt có ý nghĩa thống kê giữa NLTHLN ngày

một và ngày ba với p = 0,002

IV BÀN LUẬN

Đặc điểm chung

Nghiên cứu của chúng tôi có tỉ lệ nam:nữ

cân bằng Tuổi trung bình nhỏ hơn so với các

nghiên cứu khác Ngoài ra, các chỉ số về thể

trạng như cân nặng, chiều cao và chỉ số khối

cũng nhỏ hơn khi so với các nghiên cứu

khác, đặc biệt là các nghiên cứu nước

ngoài(4,5) Với đặc điểm là khoa Hồi sức liên quan nội khoa, bệnh nhân chúng tôi thông khí cơ học vì các bệnh nội khoa với các nguyên nhân hàng đầu là viêm phổi, đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen và suy tim Hầu hết bệnh nhân có cân bằng năng lượng âm, với trung bình là -239,4 ± 471,9 kcal/ngày, trong đó chỉ có 22,73% có cân bằng năng lượng dương

Đặc điểm năng lượng tiêu hao lúc nghỉ

Năng lượng tiêu hao lúc nghỉ của nhóm bệnh nhân < 60 tuổi lớn hơn bệnh nhân ≥ 60 tuổi Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Geisler C và cs (2016), tác giả giải thích

sự khác biệt này là do khối lượng mỡ tăng dần theo tuổi(7) Năng lượng tiêu hao tăng dần ở các nhóm chỉ số khối, từ bệnh nhân gầy đến bệnh nhân có chỉ số khối bình thường và cao nhất ở bệnh nhân thừa cân-béo phì Tuy có vài nghiên cứu ghi nhận năng lượng tiêu hao lúc nghỉ thay đổi ở các nhóm chỉ số khối khác nhau, tuy nhiên phân tích gộp của tác giả Carneiro I.P và cs (2016) cho thấy sự khác biệt này(8) Trong phân tích của mình, tác giả cũng thấy rằng năng lượng

tiêu hao lúc nghỉ phụ thuộc nhiều vào khối

lượng mỡ

Năng lượng tiêu hao lúc nghỉ ở ngày một

nhỏ hơn ngày ba thông khí cơ học có ý nghĩa

thống kê với p = 0,002 Kết quả này phản

ánh một phần diễn tiến thay đổi quá trình

chuyển hóa ở bệnh nhân nặng Trong đó, nhu

cầu năng lượng của bệnh nhân sẽ tăng dần

khi bệnh nhân chuyển từ thời kì sớm của pha

cấp (ngày 1 - 2) qua thời kì muộn của pha

cấp (ngày 3 – 7) và cuối cùng là pha mạn

(pha hồi phục)(2)

V KẾT LUẬN

Năng lượng tiêu hao lúc nghỉ khác biệt

có ý nghĩa thống kê phụ thuộc vào vài đặc

điểm như tuổi, chỉ số khối và thời điểm đo

Trong đó, năng lượng tiêu hao lớn hơn có ý

nghĩa thông kê ở bệnh nhân < 60 tuổi so với

bệnh nhân ≥ 60 tuổi; ở nhóm bệnh nhân có

chỉ số khối cao hơn và tại thời điểm ngày ba

so với ngày một

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lưu Ngân Tâm, Nguyễn Thị Xuyên, Phạm

Thị Ngọc Thảo (2019), "Hướng Dẫn Dinh

Dưỡng Trong Điều Trị Bệnh Nhân Nặng", Hội Dinh Dưỡng Lâm Sàng TPHCM

2 Singer P, Blaser AR, Berger MM, et al

(2019), "ESPEN guideline on clinical nutrition in the intensive care unit", Clin Nutr, 38(1), pp 48-79

3 Waele; E D., Honoré; P M., Spapen H

D (2016), "Indirect Calorimetry in

Critically Ill Patients: Concept, Current Use, and Future Challenges", Springer Science

4 Morbitzer KA, Wilson WS, Chaben AC, et

al (2020), "Energy Expenditure in Critically

Ill Adult Patients With Acute Brain Injury: Indirect Calorimetry vs Predictive Equations", Front Neurol, 10, pp 1426

5 Nguyễn Mạnh Tuấn (2019), "Đánh giá năng

lượng tiêu hao ở bệnh nhân nằm hồi sức có phẫu thuật bụng bằng phương pháp đo nhiệt lượng gián tiếp", Luận văn Thạc sĩ Y học, Đại học Y dược thành phố Hồ Chí Minh

7 Geisler C, et al (2016) "Age-Dependent

Changes in Resting Energy Expenditure (REE): Insights from Detailed Body Composition Analysis in Normal and Overweight Healthy Caucasians." Nutrients 8(6)

8 Carneiro IP, et al (2016) "Is Obesity

Associated with Altered Energy Expenditure?" Adv Nutr 7(3), pp 476-487