Tieu luan môn tậm lý học lãnh đạo, quản lý nhân cách của người lãnh đạo

MỤC LỤC Trag Mở đầu 1 Nội dung I Một số vẫn đề cơ bản về nhân cách 3 II Nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản lý 1 Đặc điểm của nhân cách 2 Cấu trúc của nhân cách 3 Biểu hiện của nhân cách 4 Con đường.

MỤC LỤC

Nội dung

II Nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản lý

1 Đặc điểm của nhân cách

2 Cấu trúc của nhân cách

3 Biểu hiện của nhân cách

4 Con đường hình thành và phát triển nhân cách người

cán bộ lãnh đạo quản lý

III Thực trạng và phương hướng hoàn thiện nhân cách

người lónh đạo quản lý

1 Thực trạng

2 Phương hướng hoàn thiện nhân cách người lónh đạo

quản lý

4 4 5 7

8

9 10

11

Tài liệu tham khảo

MỞ ĐẦU

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiêp hoá, hiện đại hoá Nhiệm vụ đó rất nặng nề, khó khăn và phức tạp, đòi hỏi Đảng ta phải xây dựng một đội ngũ cán bộ ngang tầm, góp phần thực hiện thành công nhiệm vụ chiến lược: Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc", "Mọi việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém" Muốn quản lý được tốt, người lãnh đạo, quản lý cần phải "hiểu người, biết mình và khéo dùng người" Vậy trước hết, mỗi cán bộ lãnh đạo, quản lý phải

"tự hiểu rõ" mình.

Công tác của người cán bộ lãnh đạo, quản lý phụ thuộc vào nhiều yếu

tố, nhưng một trong những yếu tố có vị trí hàng đầu, giữ vai trò quyết định đó

là nhân cách của họ Là người đứng đầu và chỉ đạo mọi hoạt động giáo dục trong trường học, nhân cách của người lãnh đạo quản lý có tác động mạnh mẽ đến giáo viên và học sinh, đây là những chủ thể có nhân cách rất nhạy cảm Vì thế mà tương ứng với vị thế và vai trò của mình, người cán bộ lãnh đạo, quản lý giáo dục phải có một nhân cách mẫu mực, hoàn thiện, cao hơn những người bình thường, có vai trò định hướng, gương mẫu, có ưu thế tác động nhiều mặt, biết tổ chức, tập hợp, lôi cuốn và thúc đẩy mọi người cùng hoàn thành nhiệm vụ

Chính vì vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu, nắm được những yếu tố quy định và những yêu cầu có tính đặc trưng về nhân cách người lãnh đạo, quản lý

có một ý nghĩa hết sức quan trọng về mặt lý luận và thực tiễn, vừa có tính cơ bản lâu dài, vừa là đòi hỏi bức xúc của của các trường học hiện nay

NỘI DUNG

I MỘT SỐ QUAN NIỆM VỀ NHÂN CÁCH :

Nhân cách là khái niệm cơ bản của Tâm lý học cũng như một số ngành khoa học khác: Như giáo dục học, đạo đức học, xã hội học, triết học…

Có nhiều định nghĩa về nhân cách, theo tâm lý học có các định nghĩa sau:

“Nhân cách là toàn bộ những đặc điểm, phẩm chất tâm lý cá nhân, quy định giá trị xã hội và hành vi xã hội của họ”

“Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một cá nhân, biểu hiện ở bản sắc và giá trị xã hội của người ấy” (Phạm Minh Hạc)

“Nhân cách, đó là một tổ chức động của các hệ thống tâm - sinh lý trong cá nhân, chúng quy định sự thích ứng trọn vẹn của cá nhân đối với môi trường xung quanh” (G.Allport)

“Nhân cách là tổng hoà các phẩm chất tâm lý, nói lên đặc điểm của từng người riêng biệt “(R.Meili)

“Nhân cách là con người với tư cách là kẻ mang toàn bộ thuộc tính và phẩm chất tâm lý đang quy định hình thức hoạt động và những hành vi có ý nghĩa xã hội” (E.V.Sôrôkhôva)

Dù khác nhau, nhưng qua các định nghĩa trên ta thấy rằng: Con người trở thành một nhân cách khi đặt con người đó trong sự hoạt động, giao lưu với

xã hội Khi bàn về vấn đề này, Mác cho rằng trong tính hiện thực của nó bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội, nhận định rất khái quát này

đã nói lên bản chất, cấu trúc nhân cách cũng như chỉ ra con đường hình thành nhân cách, nhận định này đã là cơ sở lý luận cho Tâm lý học, Giáo dục học và các ngành khoa học nghiên cứu về con người

Từ những quan niệm về nhân cách, chúng ta thấy rằng cho đến nay vẫn chưa có một trường phái nào giải quyết một cách thoả đáng toàn diện vấn đề bản chất nhân cách

Ở Việt Nam, tuy rằng chưa có một định nghĩa nhân cách nào một cách chính thống, song cách hiểu của người Việt Nam về nhân cách có thể theo các mặt sau đây:

- Nhân cách được hiểu là con người có đức và tài hay là tính cách và năng lực

- Nhân cách được hiểu như các phẩm chất và năng lực của con người

- Nhân cách được hiểu như các phẩm chất của con người mới: làm chủ, yêu nước, tinh thần quốc tế vô sản, tinh thần lao động

- Nhân cách được hiểu như mặt đạo đức, giá trị làm người của con người

Như vậy, khái niệm nhân cách thường gắn liền với khái niệm con

người (ít nói đến cá nhân) Những phẩm chất nhân cách đó là những phẩm chất

đòi hỏi ở mỗi con người phải có

Do đó, có thể hiểu: Nhân cách là hệ thống những phẩm giá xã hội của

cá nhân thể hiện những phẩm chất bên trong của cá nhân, mối quan hệ qua lại của cá nhân với các cá nhân khác, với tập thể, xã hội, với thế giới xung quanh

và mối quan hệ của cá nhân với công việc trong quá khứ, hiện tại và tương lai.

II NHÂN CÁCH NGƯỜI CÁN BỘ LÃNH ĐẠO QUẢN LÝ

1 Đặc điểm của nhân cách:

- Tính thống nhất: Nhân cách là một chỉnh thể thống nhất giữa phẩm

chất và năng lực, giữa đức và tài, giữa yếu tố sinh học và yếu tố xã hội, giữa cái bên trong và cái bên ngoài, giữa cá nhân với xã hội Đức và tài có mối quan hệ chặt chẽ biện chứng với nhau Trong cái đức có cái tài, trong cái tài có cái đức,

5

trong phẩm chất và năng lực của một cá nhân con người phải luôn thống nhất với nhau

- Tính ổn định của nhân cách: Nhân cách là tổ hợp các thuộc tính tâm

lý tương đối ổn định, tiềm tàng trong mỗi cá nhân Vì thế, nhân cách là cái sinh thành và phát triển trong suốt cuộc đời của mỗi con người, do đó nhân cách có tính ổn định tương đối của nó Tính ổn định của nhân cách cao hay thấp là tùy thuộc vào mức độ hoàn thiện nhân cách của người đó Các đặc điểm nhân cách, các phẩm chất nhân cách tương đối khó hình thành và cũng khó mất đi Trong thực tế từng nét nhân cách có thể bị thay đổi do cuộc sống, nhưng nhìn một cách tổng thể thì chúng vẫn tạo thành một cấu trúc trọn vẹn, tương đối ổn định

- Tính tích cực của nhân cách: Nhân cách vừa là chủ thể của hoạt

động, vừa là sản phẩm của chính hoạt động giao tiếp, nghĩa là nó có tính tích cực của mình Tính tích cực của nhân cách được thể hiện ở những hoạt động muôn màu, muôn vẻ và đa dạng, song đều tác động tích cực vào sự phát triển của xã hội Do vậy, tính tích cực của nhân cách được quy định bởi hệ thống nhu cầu của cá nhân

- Tính giao lưu của cá nhân: Nhân cách chỉ có thể được hình thành và

phát triển trên cơ sở giao lưu và hoạt động Bởi lẽ trên cơ sở giao lưu, cá nhân mới có điều kiện để lĩnh hội, học hỏi để tiếp nhận các giá trị của xã hội, các chuẩn mực đạo đức, từ đó mà hoàn thiện nhân cách của mình, mới có điều kiện đóng góp những giá trị của cá nhân trong sự phát triển của cộng đồng, của xã hội Từ đó mà mỗi cá nhân được đánh giá, được nhìn nhận, được thẩm định theo quan điểm của xã hội

2 Cấu trúc của nhân cách.

Nói đến cấu trúc nhân cách, chính là nói tới các thành phần của nhân cách Xét về mặt tâm lý, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, cấu trúc tổng quát của nhân cách có hai thành phần chính: Đức và tài, trong đó đức là nền tảng Đức

thể hiện phẩm chất và tài thể hiện năng lực của con người Có bốn nhóm: Xu

hướng, tính cách, khí chất, năng lực đan xen trong phẩm chất đức và tài Chính

đức và tài cấu thành phẩm chất trên Nhân cách của người lãnh đạo nói chung

và cán bộ quản lý trong ngành giáo dục nói riêng:

*Phẩm chất chính trị tư tưởng.

Đó là khuynh hướng hoạt động chính trị xã hội và lập trường chính trị của người quản lý, được biểu hiện cụ thể trong ý thức chính trị trong công việc thường ngày, người quản lý luôn ý thức được hậu quả về mặt chính trị của hoạt động quản lý của mình Nhạy bén trong việc vận dụng đường lối, chính sách, nghị quyết của Đảng và Nhà nước vào công việc của mình và biết đánh giá con người theo những tiêu chuẩn chính trị

*Phẩm chất tâm lý đạo đức.

Đó là trình độ trưởng thành về ý thức đạo đức, hành vi đạo đức và lập trường đạo đức của người quản lý Một số phẩm chất tâm lý cụ thể gồm lòng say mê công việc, lòng nhân ái, sự công bằng, tính tự chủ, sự cân xứng hài hoà giữa lý luận và thực tiễn, giữa nghị lực và trí tuệ, giữa nói và làm

Người quản lý phải làm gì để tạo niềm tin và là chỗ dựa vững chắc cho quần chúng Ở người quản lý, nói ít làm nhiều cũng chưa hẳn là tốt mà lời nói phải đi đôi với việc làm; có như vậy mới thể hiện được vai trò giải thích, tuyên truyền, vận động, thuyết phục quần chúng của người quản lý

*Năng lực quản lý, tổ chức chuyên môn.

Đó là khả năng tổ chức hoạt động giảng dạy, đào tạo, nghiên cứu khoa học có hiệu quả Muốn vậy, người quản lý giáo dục - đào tạo phải có trình độ học vấn cao, trình độ văn hoá sâu sắc, phải có kinh nghiệm phong phú trong lĩnh vực đào tạo, trong hoạt động dạy học và có năng lực tổ chức Phải tinh nhạy về mặt tâm lý, tình cảm và có đầu óc tâm lý thực tế

Đặc trưng nổi bật của người quản lý giáo dục là năng lực lan truyền nghị lực và ý chí khơi dậy ở mọi người tính tích cực lao động Người lãnh đạo

7

phải kiên quyết, phê và tự phê đúng mức, biết khai thác tài năng, trí tuệ toàn bộ đội ngũ trí thức, những nhà giáo Họ phải có tính năng động về trí tuệ, tốc độ suy nghĩ nhanh, linh hoạt, nhạy bén, có tinh thần phê phán khoa học mọi hiện tượng, mọi quá trình

Có năng lực dự báo tình huống trong lãnh đạo, quản lý ngành, trường học… Cuối cùng, cán bộ lãnh đạo quản lý phải thường xuyên học tập, tu dưỡng phẩm chất đạo đức để nâng cao uy tín cá nhân kết hợp với uy tín, quyền lực, chức vụ trong xã hội, ngành giao cho để hoạt động lãnh đạo, quản lý được

thuận lợi, có hiệu quả Người lãnh đạo, quản lý giáo dục phải thực sự là “tấm gương sáng” cho cán bộ, giáo viên và học sinh noi theo.

Người quản lý phải biết tổ chức hoạt động, sử dụng đúng người đúng việc Phải có trình độ chuyên môn, trình độ văn hóa và kinh nghiệm lãnh đạo

quản lý Người quản lý bao giờ cũng là người “biết trước, nghe hết và nói sau cùng”.

3 Biểu hiện của nhân cách:

Người cán bộ lãnh đạo, quản lý giáo dục phải hội đủ ba năng lực đặc biệt để có thể hoàn thành được nhiệm vụ của mình, đó là:

*Năng lực tổ chức công việc:

Hoạt động của một trường học là hoạt động tập thể chứ không phải là của cá nhân riêng lẻ Có nhiều người khi làm việc chỉ riêng mình đạt hiệu quả rất cao nhưng không có khả năng tổ chức cho nhiều người cùng thực hiện Vì vậy năng lực tổ chức công việc tập thể là yếu tố rất quan trọng của người cán

bộ quản lý trong các trường học

*Năng lực sư phạm:

Khác với công tác giảng dạy, đây chính là khả năng lan truyền nghị lực

và ý chí của người cán bộ quản lý đối với tập thể, từ đó khơi dậy ở mọi người tính tích cực hoạt động và lao động một cách tự giác Mác và Lê-nin đều cho

rằng chỉ có lao động tự giác mới có khả năng sáng tạo Rõ ràng trong điều kiện ngày nay, trong sự yêu cầu khắt khe của xã hội, trong thời đại phát triển ứng dụng khoa học công nghệ và ứng dụng xử lý thông tin, để lĩnh vực đào tạo thành công thì yếu tố sáng tạo trong mọi hình thức hoạt động của trường học là

vô cùng quan trọng Về năng lực sư phạm, đòi hỏi người quản lý phải có tính kiên quyết, có phê bình và tự phê bình một cách đúng mức, có khả năng khai thác trí tuệ của người khác, có tính tự chủ, có trình độ văn hoá cao và có cái tâm trong sáng

*Tính năng động về trí tuệ:

Thể hiện ở cấp độ suy nghĩ nhanh, linh hoạt nhạy bén với cái mới, có tinh thần phê phán khoa học đối với mọi sự vật hiện tượng và quá trình, có năng lực dự báo sự phát triển của các sự vật hiện tượng trong thực tế

4 Con đường hình thành và phát triển nhân cách người cán bộ lãnh đạo quản lý:

Nhân cách không phải tự nhiên mà có mà mỗi cá nhân phải trải qua quá trình rèn luyện lâu dài Tâm lý học đã chỉ ra các yếu tố quy định sự hình thành nhân cách:

*Giáo dục:

Không ai sinh ra đã là người lãnh đạo Muốn trở thành người lãnh đạo trước tiên phải được giáo dục, đào tạo trở thành con người với tư cách là thành viên của xã hội

Quá trình hình thành và phát triển nhân cách của con người thực tế là quá trình hoạt động của cá nhân để lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội Quá trình này được thực hiện nhờ hệ thống giáo dục và đào tạo Giáo dục được coi là một hoạt động chuyên môn của xã hội, nhằm tác động một cách có mục đích đến cá nhân để hình thành ở cá nhân đó hệ thống những phẩm chất tâm lý phù hợp với mục tiêu đào tạo của xã hội đặt ra

9

Đối với người cán bộ lãnh đạo quản lý hiện nay cần phải được giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng nắm vững những hệ thống những tri thức khoa học, những tri thức về đạo đức, những kỹ năng, kỹ xảo về quản lý Điều quan trọng

là phải trang bị cho người lãnh đạo hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác -Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh; những tri thức về tâm lý con người, về công nghệ quản lý, lãnh đạo

*Hoạt động:

Môi trường xã hội, giáo dục của xã hội có vai trò quan trọng đối với sự hình thành và phát triên nhân cách Tuy nhiên, ảnh hưởng của môi trường và giáo dục chỉ diễn ra thông qua hoạt động của chính con người Cuộc sống con người là một dòng hoạt động kế tiếp nhau Nếu không hoạt động con người không thể tồn tại và phát triển được Nhân cách được hình thành, phát triển và cũng được bộc lộ trong hoạt động Hoạt động của cá nhân có vai trò quyết định trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách

*Giao lưu:

Giao lưu là một hoạt động nhằm thiết lập và vận hành các quan hệ giữa người với người Nếu không có giao lưu thì cá nhân sẽ không thể trở thành một nhân cách

Các quan hệ trong giao lưu còn giúp cá nhân so sánh mình với những đối tượng giao tiếp và qua đó tự nhận thức đúng về mình, tự hoàn thiện mình

Chính quá trình “tự thân vận động” của mỗi người có nguồn gốc từ giao lưu.

Trong quá trình quản lý, lãnh đạo, giao lưu là hoạt động chủ yếu trong mối quan hệ với tổ chức với người dưới quyền Nếu không có hoạt động giao lưu thường xuyên thì không thể diễn ra hoạt động của người lãnh đạo Nhờ giao lưu người lãnh đạo nắm được tình hình của quần chúng để có thể điều chỉnh mình, chỉ đạo tốt việc ra quyết định, thực hiện quyết định quản lý

*Tập thể:

Các tập thể cơ quan, đơn vị sản xuất, đoàn thể xã hội là môi trường quan trọng để người lãnh đạo rèn luyện nhân cách của mình Với tư cách là chủ thể quản lý, người lãnh đạo tiến hành hoạt động quản lý thông qua các con người trong tập thể và nhờ đó mà phát triển nhân cách Ngược lại, trong quá trình chỉ đạo, quản lý, chính bản thân người lãnh đạo lại được tập thể nhận xét thừa nhận hay không thừa nhận Phê bình và tự phê bình là phương tiện có hiệu quả nhằm giúp người lãnh đạo phát triển nhân cách

III THỰC TRẠNG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN NHÂN CÁCH NGƯỜI LÃNH ĐẠO QUẢN LÝ

1 Thực trạng

Trong thời gian qua đội ngũ cán bộ lónh đạo quản lý của ta ngày một trưởng thành đảm đương tốt nhiệm vụ, vững vàng trước mọi thử thách và đang

là một trong những lực lượng nũng cốt thỳc đẩy sự nghiệp phát triển đất nước Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng phải nhỡn nhận rằng đội ngũ cán bộ lónh đạo vẫn cũn nhiều yếu kộm và bất cập cả về năng lực lẫn phẩm chất đạo đức

Chủ nghĩa cá nhân cơ hội, thực dụng đang phát triển Tỡnh trạng suy thoái về đạo đức lối sống của một bộ phận cán bộ, công chức, nạn tham nhũng,

tệ quan liêu, sự phát triển của các tệ nạn XH, hiện tượng chạy chức chạy quyền, tỡnh trạng thiếu kỷ cương, xa rời nhân dân đang là nổi lo của xó hội và là một trong những nguyên nhân là suy giảm niềm tin trong nhân dân Đó cú lời cảnh bỏo nghiờm khắc rằng, trong suốt quỏ trỡnh lónh đạo của Đảng ta, từ khi cầm quyền đến nay chưa bao giờ số lượng đội ngũ cán bộ đảng viên suy thoái đạo đức, lối sống nhiều như hiện nay, chưa bao giờ tỡnh trạng tham nhũng, tiờu cực trong nghiờm trọng như hiện nay Bên cạnh đó, một số cán bộ lónh đạo quản lý cũn băn khoăn, hoài nghi con đường đi lên CNXH và tính ưu việt của CNXH Về năng lực, Nghị quyết TW 3 (khóa VIII) nhận định “nhỡn chung đội ngũ cán bộ hiện nay xét về chất lượng, số lượng và cơ cấu có nhiều mặt chưa ngang tầm với đũi hỏi của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa”

11