Bài giảng Kinh tế học quốc tế: Chương 2 - Đoàn Hải Anh

Bài giảng Kinh tế học quốc tế: Chương 2 - Nền tảng lý thuyết thương mại hiện đại: lợi thế so sánh được biên soạn với các nội dung chính sau: Lý thuyết trọng thương; Lý thuyết lợi thế tuyệt đối; Lý thuyết lợi thế tương đối; Học thuyết tỷ lệ các nhân tố sản xuất; Lợi thế cạnh tranh. Mời các bạn cùng tham khảo bài giảng!

Ths Đoàn H i Anh ả

Anh.doanhai@hust.edu.vn

N I DUNG CH Ộ ƯƠ NG

=> Gi i pháp n m trong m t lĩnh v c ngo i thả ằ ộ ự ạ ương m nh m  N u m t ạ ẽ ế ộ

qu c gia có th  đ t đố ể ạ ược cán cân thương m i thu n l i (th ng d  xu t ạ ậ ợ ặ ư ấ

kh u so v i nh p kh u), thì qu c gia đó s  nh n ra các kho n thanh toán ẩ ớ ậ ẩ ố ẽ ậ ảròng nh n đậ ượ ừc t  ph n còn l i c a th  gi i dầ ạ ủ ế ớ ướ ại d ng vàng và b cạ

N I DUNG LÝ THUY T TR NG  Ộ Ế Ọ

– Đo lường s  th nh vự ị ượng (giàu có) c a m t qu c gia b ng s  lủ ộ ố ằ ố ượng vàng 

b c tích tr ạ ữ

– C a c i c a th  gi i là m t s  lủ ả ủ ế ớ ộ ố ượng có h n.ạ

– Đ  thúc đ y cán cân thể ẩ ương m i thu n l i, nh ng ngạ ậ ợ ữ ười theo ch  nghĩa ủ

tr ng thọ ương  ng h  quy đ nh c a chính ph  v  thủ ộ ị ủ ủ ề ương m i.ạ

– Thu  quan, h n ng ch và các chính sách thế ạ ạ ương m i khác đã đạ ược đ  ề

xu t b i nh ng ngấ ở ữ ười theo ch  nghĩa tr ng thủ ọ ương nh m gi m thi u ằ ả ể

nh p kh u nh m b o v  v  th  thậ ẩ ằ ả ệ ị ế ương m i c a qu c gia.ạ ủ ố

NH ƯỢ C ĐI M C A LÝ THUY T TR NG TH Ể Ủ Ế Ọ ƯƠ NG

– Theo h c thuy t dòng ch y giá tr  c  th  c a David Hume, ch  có th  cân ọ ế ả ị ụ ể ủ ỉ ể

b ng thằ ương m i thu n l i trong ng n h n, theo th i gian, nó s  t  đ ng ạ ậ ợ ắ ạ ờ ẽ ự ộ

b  lo i b ị ạ ỏ

– Coi ho t đ ng thạ ộ ương m i là móc túi l n nhau (zero sum game). Nh ng ạ ẫ ưtrên th c t  thự ế ương m i qu c t  đem l i l i ích cho c  hai bên tham giaạ ố ế ạ ợ ả

– Gia tăng xu t kh u => gia tăng vàng b c trong l u thông=> Ti n tăng lên. ấ ẩ ạ ư ề

S  gia tăng này d n đ n s  gia tăng m c giá c a nự ẫ ế ự ứ ủ ước Anh so v i các đ i ớ ốtác thương m i c a nó. Do đó, c  dân Anh s  đạ ủ ư ẽ ược khuy n khích mua ế

hàng hóa s n xu t   nả ấ ở ước ngoài, trong khi xu t kh u c a Anh s  gi m. ấ ẩ ủ ẽ ả

Do đó, th ng d  thặ ư ương m i c a đ t nạ ủ ấ ước này cu i cùng s  b  lo i b  ố ẽ ị ạ ỏ

⇒ c  ch  dòng ch y giá tr  c  th  cho th y các chính sách c a ch  nghĩa ơ ế ả ị ụ ể ấ ủ ủ

tr ng thọ ương có th  cung c p t t nh t ch  nh ng l i th  kinh t  ng n h n.ể ấ ố ấ ỉ ữ ợ ế ế ắ ạ

NH ƯỢ C ĐI M C A LÝ THUY T TR NG TH Ể Ủ Ế Ọ ƯƠ NG

– Theo  Adam  Smith  (1723­  1790),  s   giàu  có  ự

c a th  gi i không ph i là m t s  l ủ ế ớ ả ộ ố ượ ng c   ố

đ nh.  Th ị ươ ng  m i  qu c  t   cho  phép  các  ạ ố ế

qu c gia t n d ng chuyên môn hóa và phân  ố ậ ụ

công lao đ ng, đi u này làm tăng m c năng  ộ ề ứ

su t chung trong m t qu c gia và do đó làm  ấ ộ ố

tăng  s n  l ả ượ ng  th   gi i  (c a  c i).  Quan  ế ớ ủ ả

đi m năng đ ng v  th ể ộ ề ươ ng m i c a Smith  ạ ủ

cho th y r ng c  hai đ i tác th ấ ằ ả ố ươ ng m i có  ạ

th  đ ng th i đ ể ồ ờ ượ c h ưở ng m c s n xu t và  ứ ả ấ

tiêu dùng cao h n khi có th ơ ươ ng m i ạ

KINH T  QU C T Ế Ố Ế 1/11/23

Ý NGHĨA C A LÝ THUY T TR NG TH Ủ Ế Ọ ƯƠ NG

– M c dù n n t ng c a lý thuy t TT b  bác b  nh ng đây v n là lý thuy t ặ ề ả ủ ế ị ỏ ư ẫ ế

đ u tiên đ  c p t i thầ ề ậ ớ ương m i qu c t ạ ố ế

– Hi n nay, lý thuy t này nh n m nh t i y u t  vi c làm h n là n m gi  ệ ế ấ ạ ớ ế ố ệ ơ ắ ữvàng b c. ạ

– Nh ng ngữ ười theo ch  nghĩa tân thủ ương cho r ng xu t kh u là có l i vì ằ ấ ẩ ợchúng d n đ n vi c làm cho lao đ ng trong nẫ ế ệ ộ ước, trong khi nh p kh u là ậ ẩ

x u vì làm m t vi c làm t  lao đ ng trong nấ ấ ệ ừ ộ ước và chuy n chúng cho lao ể

đ ng nộ ước ngoài. Do đó, thương m i đạ ược coi là m t ho t đ ng có t ng ộ ạ ộ ổ

b ng không, trong đó m t qu c gia ph i thua đ  qu c gia kia giành chi n ằ ộ ố ả ể ố ế

th ng. Không có s  th a nh n r ng thắ ự ừ ậ ằ ương m i có th  mang l i l i ích ạ ể ạ ợcho t t c  các qu c gia, bao g m c  l i ích chung trong vi c làm khi s  ấ ả ố ồ ả ợ ệ ự

th nh vị ượng tăng lên trên toàn th  gi iế ớ

2.2 L I TH  TUY T Đ I Ợ Ế Ệ Ố

KINH T  QU C T Ế Ố Ế

“ Ng ườ i ch  gia đình c n cân nh c: không nên t  làm ủ ầ ắ ự

n u đ t h n so v i đi mua”  ế ắ ơ ớ

1/11/23

Ngu n g c l i th  tuy t đ i ồ ố ợ ế ệ ố

S  khác bi t hi u qu  s n  ự ệ ệ ả ả

xu t: ấ  

Công ngh , k  năng đ c  ệ ỹ ặ

bi t ệ

1/11/23

S  khác bi t ngu n l c t  nhiên  ự ệ ồ ự ự

Vi t nam ệ

SX  Tiêu dùng 

G o ạ

G o ạ

Châu Âu

SX  Tiêu dùng 

Lúa mì Lúa mì

Vi t nam ệ CMHSX 

Tiêu dùng 

G o ạ

G o ạ

Châu Âu CMHSX 

Tiêu dùng 

Lúa mì Lúa mì

G o ạ Lúa mì

TMQT Kinh t  đóng ế

N i dung lý thuy t: ộ ế

– Trong m t th  gi i hai s n ph m, chuyên môn hóa và thộ ế ớ ả ẩ ương m i qu c ạ ố

t   s   có  l i  khi  m t  qu c  gia  có  l i  th   chi  phí  tuy t  đ i  (nghĩa  là  s  ế ẽ ợ ộ ố ợ ế ệ ố ử

d ng ít lao đ ng đ  s n xu t m t đ n v  s n lụ ộ ể ả ấ ộ ơ ị ả ượng v i 1 lo i hàng hóa ớ ạ

và qu c gia khác có l i th  chi phí tuy t đ i trong hàng hóa còn l i.ố ợ ế ệ ố ạ

– Nước này s  t p trung ngu n l c, chuyên môn hóa s n xu t và xu t kh u ẽ ậ ồ ự ả ấ ấ ẩhàng hóa có l i th  tuy t đ i và nh p kh u hàng hóa có b t l i th  tuy t ợ ế ệ ố ậ ẩ ấ ợ ế ệ

đ i.  ố

– Mô hình phân tích

– Th  gi i th ế ớ ươ ng m i g m hai n ạ ồ ướ c

– M i n ỗ ướ ả c s n xu t hai hàng hóa ấ

– Tuân theo qui lu t giá tr  lao đ ng: Trong m i qu c gia, lao đ ng là y u t  duy  ậ ị ộ ỗ ố ộ ế ố

nh t c a s n xu t và đ ng nh t (có m t ch t l ấ ủ ả ấ ồ ấ ộ ấ ượ ng) và chi phí ho c giá c a hàng  ặ ủ hóa ph  thu c hoàn toàn vào s  l ụ ộ ố ượ ng lao đ ng c n thi t đ  s n xu t nó ộ ầ ế ể ả ấ

– Hi u qu  s n xu t = Năng su t lao đ ng ệ ả ả ấ ấ ộ

– Không có chi phí v n chuy n ậ ể

– TMQT t  do ự

VÍ D  BÀI T P L I TH  TUY T Đ I Ụ Ậ Ợ Ế Ệ Ố

Vi t namệ

1 400

L i ích c a TMQT ợ ủ

G o (t n)ạ ấ

V i (m)ả

200 6.666

Vi t namệ

25 30.000 Thái lan

G o (t n)ạ ấ

V iả  (m)

300 0

Vi t namệ

0 40.000 Thái lan

G o (t n)ạ ấ

V iả  (m)

200 10.000

Vi t namệ

100 30.000 Thái lan

M c SX và TD n i đ a ứ ộ ị

M c CMH s n xu tứ ả ấ

M c tiêu dùng sau TMứ

225 36.666

T ngổ

300 40.000

Ý nghĩa c a lý thuy t L i th  tuy t đ i ủ ế ợ ế ệ ố

– Thương m i t  do s  làm tăng s  c nh tranh   th  trạ ự ẽ ự ạ ở ị ường trong nước 

và  làm  gi m  s c  m nh  th   trả ứ ạ ị ường  c a  các  công  ty  trong  nủ ước  b ng ằcách gi m kh  năng l i d ng ngả ả ợ ụ ười tiêu dùng b ng cách tính giá cao và ằcung c p d ch v  kém. ấ ị ụ

– Ngoài ra, đ t nấ ướ ẽ ược s  đ c hưởng l i b ng cách xu t kh u hàng hóa ợ ằ ấ ẩ

đượ ưc  a thích trên th  trị ường th  gi i đ  nh p kh u hàng hóa giá r  ế ớ ể ậ ẩ ẻtrên th  trị ường th  gi i. Smith cho r ng s  giàu có c a m t qu c gia ế ớ ằ ự ủ ộ ố

ph  thu c vào s  phân công lao đ ng này, v n b  gi i h n b i ph m vi ụ ộ ự ộ ố ị ớ ạ ở ạ

c a th  trủ ị ường. 

– Các  n n  kinh  t   nh   h n  và  bi t  l p  h n  không  th   h   tr   m c  đ  ề ế ỏ ơ ệ ậ ơ ể ỗ ợ ứ ộchuyên môn hóa c n thi t đ  tăng đáng k  năng su t và gi m chi phí, ầ ế ể ể ấ ả

và do đó có xu hướng phát tri n kém. Thể ương m i t  do cho phép các ạ ự

nước, đ c bi t là các nặ ệ ước nh  h n, t n d ng t i  đa l i th  c a s  ỏ ơ ậ ụ ố ợ ế ủ ựphân  công  lao  đ ng,  do  đó  đ t  độ ạ ược  m c  năng  su t  cao  h n  và  thu ứ ấ ơ

nh p th c t ậ ự ế

– Ch a gi i thích đư ả ược khi m t bên có hi u qu  s n xu t kém h n v  ộ ệ ả ả ấ ơ ề

m i m t?ọ ặ

CÁC GI  THI T Ả Ế

– 2 qu c gia + 2 hàng hóa + 1 nhân t  SX (lao đ ng) + giá tr  HH tính theo lao ố ố ộ ị

đ ngộ

– Chi phí s n xu t hàng hóa không đ i (l i su t không đ i theo qui mô) mà ả ấ ổ ợ ấ ổ

ch  thay đ i theo s  lỉ ổ ố ượng lao đ ng độ ượ ử ục s  d ng

– Ngu n l c d ch chuy n t  do n i b , không d ch chuy n t  do gi a các ồ ự ị ể ự ộ ộ ị ể ự ữ

nước

– Không tính chi phí v n chuy n: ngậ ể ười tiêu dùng s  coi hàng trong nẽ ước và hàng nh p kh u là nh  nhau khi giá n i đ a c a 2 lo i đó là gi ng nhau.ậ ẩ ư ộ ị ủ ạ ố

– Th  trị ường c nh tranh hoàn h oạ ả

– M u d ch t  do: Không có hàng rào thậ ị ự ương m i nào t  chính phạ ừ ủ

– Cân b ng TMQT: xu t kh u tr  cho nh p kh uằ ấ ẩ ả ậ ẩ

N i dung ộ

Khi nước m t s n xu t kém hi u qu  c  hai ộ ả ấ ệ ả ả

hàng hóa so v i nớ ước hai, c  hai bên v n có l i ả ẫ ợ

ích thương m i qu c t  theo c  ch  sau:ạ ố ế ơ ế

Nước m t s  chuyên môn hóa s n xu t và ộ ẽ ả ấ

xu t kh u hàng hóa có m c đ  kém hi u qu  ấ ẩ ứ ộ ệ ả

ít h n so v i nơ ớ ước 2 (l i th  so sánh) và nh p ợ ế ậ

kh u hàng hóa có m c đ  kém hi u qu  nhi u ẩ ứ ộ ệ ả ề

h n ( b t l i th  so sánh). ơ ấ ợ ế

Vi t namệ

3 400

– Vi t Nam có hi u qu  s n xu t kém h n Thái Lan   c  2 m t hàngệ ệ ả ả ấ ơ ở ả ặ

–  Các xác đ nh l i th  so sánh: Vi t Nam sx G o, Thái Lan s n xu t V iị ợ ế ệ ạ ả ấ ả

– Đi u ki n th ề ệ ươ ng m i qu c t  gi a hai m t hàng: Ph i n m gi a t   ạ ố ế ữ ặ ả ằ ữ ỷ

l  trao đ i n i đ a   hai qu c gia ệ ổ ộ ị ở ố

KINH T  QU C T Ế Ố Ế

G o (t n)ạ ấ

V i (m)ả

250 7.500

Vi t namệ

112,5 65.000 Thái lan

G o (t n)ạ ấ

V iả  (m)

400 0

Vi t namệ

0 80.000 Thái lan

G o (t n)ạ ấ

V iả  (m)

250 15.000

Vi t namệ

150 65.000 Thái lan

M c SX và TD n i đ a ứ ộ ị

M c CMH s n xu tứ ả ấ

M c tiêu dùng sau TMứ

362,5 72.500

T ngổ

400 80.000

Vi t namệ

600 80.000

Thái lan

Năng l c s n xu t ự ả ấ

1/11/23

250 75

Thái lan

XK NK

XK

NK

G(t) V(trăm mét)

Vi t namệ

150

600

– Nh n xétậ

– LTTĐ là m t tr ộ ườ ng h p đ c bi t c a LTSS ợ ặ ệ ủ

– TMQT xu t hi n   m i n ấ ệ ở ọ ướ c

– Thay đ i c  c u s n xu t ổ ơ ấ ả ấ

– Ch  tính đ n m t y u t  SX  ỉ ế ộ ế ố

– Ch a tính đ n c u  ư ế ầ

M  R NG LÝ THUY T C  ĐI N V   Ở Ộ Ế Ổ Ể Ề

– Đi u ki n đ  xu t kh u: L1jW1e < L2jW2  Hay L1/ L2 <W2/ (W1e).ề ệ ể ấ ẩ

e là ti n t  nề ệ ước 2/ t  giá ti n t  nỷ ề ệ ước 1 hay s  đ n v  ti n t  nố ơ ị ề ệ ước 2 c n ầ

đ  mua 1 đ n v  ti n t  c a nể ơ ị ề ệ ủ ước 1

– Gi  đ nh Tây Ban Nha và Đ c có nhu c u lao đ ng trên m i đ n v  s n ả ị ứ ầ ộ ỗ ơ ị ả

xu t và ti n công đấ ề ược cho nh  b ng mô t  sau. Bi t e = 0,8 marks/ ư ả ả ế

2.3 L i th  so sánh bi u hi n ợ ế ể ệ

∑ Xij:  t ng giá tr  xu t kh u c a n ổ ị ấ ẩ ủ ướ c i.

∑Xwj:  t ng giá tr  xu t kh u c a th  gi i ổ ị ấ ẩ ủ ế ớ

1/11/23

– Có th  áp d ng cho c p đ  m t nể ụ ấ ộ ộ ước, m t ngành công ộnghi p, ho c m t doanh nghi pệ ặ ộ ệ

– Chu n đánh giá:ẩ

– RCAij < 1: s n ph m không có l i th  so sánh ả ẩ ợ ế

– 1 < RCAij < 2: s n ph m có l i th  so sánh  ả ẩ ợ ế

– RCAij >>> 2: s n ph m có l i th  so sánh cao ả ẩ ợ ế

2.4   HỌC THUYẾT HECKSHER-OHLIN (LÝ THUYẾT

THƯƠNG MẠI TÂN CỔ ĐIỂN)

– Do hai nhà kinh t  h c ngế ọ ười Th y đi n đ a ra vào năm 1933.ụ ể ư

– Ti p c n gi i thích ngu n g c thế ậ ả ồ ố ương m iạ

– Là m t trong các lý thuy t thộ ế ương m i hi n đ i quan tr ngạ ệ ạ ọ

– Nh ng nhân t  quy đ nh thữ ố ị ương m i:ạ

– M c đ  d  th a/d i dào (factor abundance) và r  c a các y u t  s n xu t    ứ ộ ư ừ ồ ẻ ủ ế ố ả ấ ở các qu c gia khác nhau ố

– Hàm l ượ ng/m c đ  s  d ng (factor intensity) các y u t  s n xu t đ  t o ra  ứ ộ ử ụ ế ố ả ấ ể ạ các m t hàng khác nhau ặ

Các gi  thi t ả ế

– 2 n ướ c, 2 hàng hóa, 2 nhân t  s n xu t; ố ả ấ

– Công ngh  s n xu t nh  nhau; ệ ả ấ ư

v n; ố

– S  thích, th  hi u tiêu dùng gi ng nhau; ở ị ế ố

– Th  tr ị ườ ng s n ph m, th  tr ả ẩ ị ườ ng nhân t  s n xu t c nh tranh  ố ả ấ ạ

– Không có d ch chuy n nhân t  s n xu t gi a các n ị ể ố ả ấ ữ ướ c;

– Các ngu n l c đ ồ ự ượ ử ụ c s  d ng h t; ế

– Không tính đ n chi phí v n chuy n, th ế ậ ể ươ ng m i t  do;  ạ ự

Phân lo i hàng hóa ạ

– Hàng hóa X: thâm d ng lao đ ngụ ộ

– Hàng hóa Y: thâm d ng v nụ ố

Trong đó;

– Lx và Ly là lượng lao động cần thiết để sản xuất ra một đơn vị X và Y

– Kx và Ky là lượng vốn cần thiết để sản xuất ra một đơn vị X và Y, một cách

tương ứng.

1/11/23 KINH T  QU C T Ế Ố Ế

>

C  ch  m u d ch ơ ế ậ ị

M t  n ộ ướ c  s   chuyên  môn  hóa  vào  s n  xu t  và  xu t  ẽ ả ấ ấ

kh u  hàng  hóa  đòi  h i  s   d ng  nhi u  nhân  t   s n  ẩ ỏ ử ụ ề ố ả

xu t  d   th a,  giá  th p;  nh p  kh u  hàng  hóa  mà  quá  ấ ư ừ ấ ậ ẩ trình s n xu t đòi h i s  d ng nhi u nhân t  s n xu t  ả ấ ỏ ử ụ ề ố ả ấ khan hi m, giá cao ế

M t hàng xu t kh u c a Vi t nam ặ ấ ẩ ủ ệ

KINH T  QU C T Ế Ố Ế

(Nguồn: niêm giám hải quan, 2014)

1/11/23

Các m t hàng xu t kh u chính c a Vi t Nam s   ặ ấ ẩ ủ ệ ơ

b  11 tháng 2016 ộ

Đ n v : t  USD ơ ị ỷ

(Ngu n: T ng c c th ng kê)  ồ ổ ụ ố

M t hàng nhâp kh u c a Vi t nam ặ ̣ ẩ ủ ệ

KINH T  QU C T Ế Ố Ế

(Nguồn: niêm giám hải quan, 2014)

1/11/23

Các m t hàng nh p kh u chính c a Vi t Nam s   ặ ậ ẩ ủ ệ ơ

b  11 tháng 2016 ộ

Đ n v : t  USD ơ ị ỷ

(Ngu n: T ng c c th ng kê)  ồ ổ ụ ố

Đ nh lý cân b ng hóa giá c  nhân t   ị ằ ả ố

s n xu t (H c thuy t H­O­S) ả ấ ọ ế

– Thương m i qu c t  theo th i gian s  làm cân b ng hóa ạ ố ế ờ ẽ ằgiá c  nhân t  s n xu t gi a các nả ố ả ấ ữ ước

– Cân b ng hóa t ằ ươ ng đ i ố

– Cân b ng hóa tuy t đ i ằ ệ ố w1 = w2

  r1  =  r2

r 1 = r 2

– Các y u t  thâm d ng ế ố ụ

– Các đi u ki n phía c u ề ệ ầ

– Chi n l ế ượ ủ c c a doanh nghi p, c u trúc và m c đ  c nh tranh c a  ệ ấ ứ ộ ạ ủ ngành công nghi p  ệ

– Các ngành công nghi p liên quan, h  tr ệ ỗ ợ

Chi n lế ượ ủc c a hãng, 

c u trúc và đ i th  ấ ố ủ

c nh tranh trong ngành ạ

Các ngành công nghi pệ

h  tr  và có liên ỗ ợ  quan 

Các đi u ki n phía c uề ệ ầ

Các y u t  thâm d ngế ố ụ

         C  h iơ ộ

Chính sách

1. Các y u t  thâm d ng ế ố ụ

n Y u t  thâm d ng c  b n: LLLĐ, đ t đai,  ế ố ụ ơ ả ấ

khí h u, ngu n tài nguyên,  ậ ồ

>> Có vai trò quan tr ng trong giai đo n  ọ ạ

đ u ầ

n Y u t  thâm d ng tiên ti n: trình đ , k   ế ố ụ ế ộ ỹ

năng lao đ ng, h  th ng giáo d c, vi n  ộ ệ ố ụ ệ nghiên c u, CSHT k  thu t c a n n kinh  ứ ỹ ậ ủ ề tế

>>> K t qu  đ u t  c a nhà n ế ả ầ ư ủ ướ c, doanh  nghi p, cá nhân ệ

>>> T o l i th  c nh tranh b n v ng   ạ ợ ế ạ ề ữ

2 Các đi u ki n phía c u ề ệ ầ

n C u tiêu dùng chuy n thành l nh s n xu t  ầ ể ệ ả ấ

cho các doanh nghi p trong n ệ ướ c.

n Yêu c u c a ng ầ ủ ườ i tiêu dùng càng cao, 

càng đa d ng bu c các doanh nghi p ph i  ạ ộ ệ ả

đ i m i đ  đáp  ng.   ổ ớ ể ứ

3. Chi n lế ượ ủc c a doanh nghi p, c u trúc và m c đ  ệ ấ ứ ộ

ten 2016/17 Ranking 2015/16 Ranking 2014/15 Ranking

1 Switzerland Switzerland Switzerland

2 Singapore Singapore Singapore

3 United States United States United States

7 United Kingdom Hong Kong Hong Kong

9 Hong Kong Sweden United Kingdom

1/11/23