Phân tích khái niệm tài sản và cách thức phân loại tài sản theo luật La Mã. Đâu là cách thức phân loại mà Bộ luật Dân sự Việt Nam 2015 áp dụng

Qua việc tìm hiểu những vấn đề lý luận chung và cơ bản nhất về tài sản, bài viết mong muốn chỉ ra được những đặc trưng căn bản của tài sản theo luật La Mã, từ đó đối chiếu, so sánh, liên

Đại học Quốc gia Hà Nội

Khoa Luật

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN LUẬT LA MÃ

Đề bài: Phân tích khái niệm tài sản và cách thức phân loại tài sản

theo luật La Mã Đâu là cách thức phân loại mà Bộ luật Dân sự Việt Nam 2015 áp dụng?

Tháng 02/2022

Mã sinh viên : 21062058

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

1 Khái niệm “Tài sản” theo luật La Mã 1

2 Phân loại tài sản theo luật La Mã 2

2.1 Phân loại đơn giản 2

2.1.1 Vật hữu hình và vật vô hình 2

2.1.2 Vật cho người và vật cho thần linh 2

2.1.3 Vật lưu thông được và vật không lưu thông được 2

2.1.4 Vật tiêu hao và vật không tiêu hao 3

2.1.5 Vật cùng loại và vật đặc định 3

2.1.6 Vật chính và vật phụ 3

2.1.7 Tài sản gốc và hoa lợi 3

2.2 Quyền đối vật và quyền đối nhân 3

2.2.1 Khái niệm 3

2.2.2 Sự giống nhau giữa quyền đối vật và quyền đối nhân 4

3 Liên hệ với Bộ luật Dân sự Việt Nam 2015 4

3.1 Vật hữu hình và vật vô hình 5

3.2 Vật lưu thông được và vật không lưu thông được 5

3.3 Vật tiêu hao và vật không tiêu hao 6

3.4 Vật cùng loại và vật đặc định 6

3.5 Vật chính và vật phụ 7

3.6 Tài sản gốc và hoa lợi 7

KẾT LUẬN 8

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

LỜI MỞ ĐẦU

Luật La Mã là một hệ thống luật cổ, được ra đời và phát triển gắn liền với sự hình thành của Nhà nước La Mã Luật La Mã phát triển qua từng thời kì của mỗi vị vua và được coi là “gốc rễ” của hệ thống Luật dân sự trên thế giới Cùng với sự ra đời của Nhà nước La Mã cổ đại, hệ thống pháp luật La Mã cũng được hình thành và phát triển, đây là hệ thống pháp luật hoàn chỉnh nhất của Nhà nước chiếm hữu nô lệ Với mong muốn tìm hiểu rõ hơn về tài sản theo luật La Mã, em đã lựa chọn đề tài: “Phân tích khái niệm tài sản và cách thức phân loại tài sản theo luật La Mã Đâu là cách thức phân loại mà Bộ luật Dân

sự Việt Nam 2015 áp dụng?” làm đề tài tiểu luận kết thúc học phần môn luật

La Mã Qua việc tìm hiểu những vấn đề lý luận chung và cơ bản nhất về tài sản, bài viết mong muốn chỉ ra được những đặc trưng căn bản của tài sản theo luật La Mã, từ đó đối chiếu, so sánh, liên hệ với pháp luật dân sự Việt Nam nhằm rút ra cách thức phân loại mà Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2015 đã áp dụng Trên cơ sở kết hợp giữa khoa học và thực tiễn, trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu tài liệu không thể tránh khỏi những sai sót, em rất mong nhận được những đóng góp, chỉnh sửa của giảng viên để bài làm của mình được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn

NỘI DUNG

1 Khái niệm “Tài sản” theo luật La Mã

Tài sản “được hiểu như một quyền trừu tượng mà con người có được đối với vật” Nếu vật là đối tượng của quyền thì con người là chủ thể của quyền Một vật tồn tại theo tính chất của nó, một vật có biểu hiện vật chất và cụ thể được coi là tài sản

Tài sản là vật chất mang giá trị kinh tế, thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người và có một giá trị tiền tệ được định giá bằng tiền

1

Loại trừ việc tài sản không thuộc về bất cứ ai như: không khí, nước, mặt trời,

… theo luật tự nhiên thì thuộc về tất cả mọi người vì mục đích chung nào đó Tài sản có thể thuộc quyền sở hữu tư nhân do cá nhân quản lí tài sản Tài sản thuộc sở hữu tư nhân là tài sản không nằm trong nhóm bị loại trừ

2 Phân loại tài sản theo luật La Mã

2.1 Phân loại đơn giản

2.1.1 Vật hữu hình và vật vô hình

Đây là cách phân loại tài sản sơ khai đầu tiên của người La Mã để phân biệt giữa tài sản cầm nắm được với tài sản vô hình Lợi ích từ việc phân loại tài sản này

đã là cơ sở cho việc xác định phương thức chuyển giao tài sản vì vật vô hình không thể chiếm hữu được nên không thể là đối tượng cảu việc chuyển giao vật chất.1

2.1.2 Vật cho người và vật cho thần linh

Những vật được sử dụng trong đời sống hàng ngày của con người được gọi

là vật cho người Vật được coi là của chung khi các vật được tất cả mọi người sử dụng nhưng không thuộc về bất cứ ai: không khí, nước, Các vật của Nhà nước là những vật được sử dụng cho mục đích công ích, các tài sản của toàn dân hoặc những tài sản cảu Nhà nước như các công trình công cộng, giao thông, bến cảng,…

Vật cho thần linh là các vật được sử dụng vào mục đích tôn giáo, tín ngưỡng

Đó là những vật để dâng lên cúng tế các vị thần, như các đền thờ Cùng thuộc nhóm này là các vật giới hạn dùng để phân biệt ranh giới, như các tường thành, trường thành, … nói chung là các vật dùng để xác định ranh giới của các loại bất động sản.2

2.1.3 Vật lưu thông được và vật không lưu thông được

Vật lưu thông được là những vật có thể chuyển nhượng được; ngược lại, vật không chuyển nhượng được là những vật không lưu thông được

1Nguyễn Ngọc Điện (2009), Giáo trình Luật La Mã, Nxb Chính trị quốc gia, Trường Đại học Cần Thơ; tr 11-12

2Nguyễn Ngọc Điện (2009), Giáo trình Luật La Mã, Nxb Chính trị quốc gia, Trường Đại học Cần Thơ; tr 12

2

Vật lưu thông được có thể phân biệt theo nhiều cách và được chia thành hai nhóm: phân loại chính và phân loại thứ cấp

- Nhóm phân loại chính có hai cách phân loại chủ yếu: động sản và bất động sản

+ Bất động sản là những tài sản quý giá được luật liệt kê như tài sản thường đưuọc bảo vệ bằng các biện pháp đặc biêt như: đất đai, nhà cửa, nô lệ, gia súc kéo,

…

+ Động sản là những vật có thể di chuyển được

- Theo Luật 12 Bảng, một người chiếm hữu liên tục hai năm một bất động sản3

2.1.4 Vật tiêu hao và vật không tiêu hao

Vật tiêu hao là vật sẽ mất đi sau khi sử dụng

Vật không mất đi khi sử dụng gọi là vật không tiêu hao.4

2.1.5 Vật cùng loại và vật đặc định

Vật cùng loại là vật được xác định bằng số lượng, trọng lượng hoặc thể tích

và có thể được thay thế

Vật đặc định là vật có thể được cá nhân hóa nhờ có các đặc điểm cấu tạo cho phép phân biệt với các vật khác.5

2.1.6 Vật chính và vật phụ

Vật phụ là vật có chức năng phục vụ cho việc khai thác chính nhưng không phải là một phần cấu taọ của vật chính.6

2.1.7 Tài sản gốc và hoa lợi

Hoa lợi là những vật, những sản phẩm phát sinh một cách tự nhiên từ vật chính mà không làm ảnh hưởng đến sự toàn vẹn của vật chính.7 Ví dụ: Người nông dân trồng lúa đến vụ thu hoạch thì thu được hoa lợi là thóc có thể đem bán

3 Nguyễn Ngọc Điện (2009), Giáo trình Luật La Mã, Nxb Chính trị quốc gia, Trường Đại học Cần Thơ; tr 13

4 Nguyễn Ngọc Điện (2009), Giáo trình Luật La Mã, Nxb Chính trị quốc gia, Trường Đại học Cần Thơ; tr 13

5 Nguyễn Ngọc Điện (2009), Giáo trình Luật La Mã, Nxb Chính trị quốc gia, Trường Đại học Cần Thơ; tr 13- 14

6 Nguyễn Ngọc Điện (2009), Giáo trình Luật La Mã, Nxb Chính trị quốc gia, Trường Đại học Cần Thơ; tr 14

7 Nguyễn Ngọc Điện (2009), Giáo trình Luật La Mã, Nxb Chính trị quốc gia, Trường Đại học Cần Thơ; tr 14

3

2.2 Quyền đối vật và quyền đối nhân

2.2.1 Khái niệm

Người La Mã quan niệm rằng: khối tài sản có của một người được tạo thành

từ 2 loại quyền:

- Quyền đối vật là các quyền được thực hiện trên những vật cụ thể và xác định

- Quyền đối nhân là các quyền tương ứng với những nghĩa vụ tài sản mà người khác cần phải thực hiện vì lợi ích của người có quyền. 8

- Quyền đối vật là quyền của chủ thể được thực hiện hành vi trực tiếp trên các vật cụ thể mà không cần sự cho phép hay sự hợp tác của các chủ thể khác Các quyền tài sản được thể hiện dưới dạng quyền đối vật như: quyền sở hữu, quyền bề mặt, quyền hưởng dụng, quyền của bên bảo đảm đối với tài sản bảo đảm, quyền đối với bất động sản liền kề…

- Quyền đối nhân được thiết lập trong mối quan hệ giữa 2 người, hai chủ thể của quan hệ pháp luật Có thể hiểu, quyền đối nhân là quyền cho phép một người yêu cầu người khác đáp ứng đòi hỏi của mình nhằm thoả mãn nhu cầu gắn liền về lợi ích vật chất của mình Tiêu biểu về quyền tài sản dưới dạng quyền đối nhân gồm có: quyền yêu cầu cấp dưỡng, quyền đòi nợ, quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại do sức khỏe, tính mạng, nhân phẩm, danh dự, uy tín bị xâm phạm…

2.2.2 Sự giống nhau giữa quyền đối vật và quyền đối nhân

Khi người có quyền đối vật và quyền đối nhân sử dụng vật theo cách thức có quyền khai thác công dụng của tài sản thì người thứ ba phải tôn trọng nghĩa vụ đối nhân (một người yêu cầu một người khác thực hiện một nghĩa vụ tài sản)

Khi người kiện đòi lại tài sản (thực hiện quyền kiện đối vật) có thể yêu cầu hoàn trả lại hoa lợi gắn với tài sản trong khuôn khổ nhất định

8 Nguyễn Ngọc Điện (2009), Giáo trình Luật La Mã, Nxb Chính trị quốc gia, Trường Đại học Cần Thơ; tr 14

4

3 Liên hệ với Bộ luật Dân sự Việt Nam 2015

Điều 105 BLDS 2015 xác định: “Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản” Theo đó, tài sản tồn tại ở các dạng:

- Tài sản là vật: Đây là loại tài sản tồn tại ở dạng vật thể, con người có thể nhìn thấy, sờ nắm và khai khác công dụng của nó để thỏa mãn nhu cầu của mình về tiêu dùng như thực phẩm dùng để của mình, thỏa mãn nhu cầu về sinh hoạt, nhà cửa dùng để ở,… Tài sản có thể là vật được khai thác từ tự nhiên như: khoáng sản, hải thủy sản hoặc có thể do chính con người tạo ra từ lao động như: nhà cửa, xe máy, ô tô,…

- Tài sản là tiền: Là một phương tiện thanh toán đa năng do Nhà nước phát hành và có giá trị lưu hành ít nhất tại quốc gia đã phát hành

3.1 Vật hữu hình và vật vô hình

Dựa vào tính hiện hữu của tài sản, tài sản được xác định theo 2 dạng:

+ Tài sản hiện có

Là những tài sản đã hình thành và chủ thể đã xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản trước hoặc tại thời điểm xác lập giao dịch

+ Tài sản hình thành trong tương lai

Là những tài sản chưa hình thành hoặc đã hình thành nhưng chưa xác lập quyền sở hữu tài sản đối với chủ thể vào thời điểm xác lập giao dịch

3.2 Vật lưu thông được và vật không lưu thông được

- Dựa vào việc có thể hay không thể di chuyển, dịch dời được, tài sản được phân loại thành bất động sản và động sản:

+ Bất động sản: là những tài sản không thể di chuyển, dịch dời từ nơi này sang nơi khác như nhà cửa, đất đai, công trình xây dựng gắn liền với đất đai kể cả tài sản gắn liền với nhà, công trình xây dựng đó Các tài sản gắn liền với đất đai (là những tài sản không thể di dời được do gắn liền với bất động sản khác); các tài sản khác do pháp luật quy định (khoản 1 Điều 107 BLDS 2015 xác định tài sản là bất

5

động sản theo dạng liệt kê nên điểm d khoản này dự phòng đến trường hợp có quy định khác của pháp luật Hiện tại, chưa có một tài sản nào được coi là bất động sản

do quy định khác của pháp luật)

+ Động sản

Động sản là những tài sản có thể di chuyển, dịch dời từ nơi này sang nơi khác Ngoài các tài sản được xác định là bất động sản, tất cả các tài sản còn lại đều

là động sản

Dựa vào quan hệ lưu thông, tài sản được phân loại thành vật lưu thông và vật không được lưu thông

+ Vật lưu thông được là vật mà không có quy định cụ thể nào của pháp luật xác định về việc cấm lưu thông dân sự hoặc về trình tự, thủ tục khi lưu thông được coi là vật lưu thông được Vật lưu thông được thường là những vật đáp ứng nhu càu tiêu dùng hàng ngày của các chủ thể như đồ dùng cá nhân, lượng thực, thực phẩm hoặc đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh hoanh,… Ngoài ra, còn vật hạn chế lưu thông, việc lưu thông trong sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước Ví dụ: thuốc kháng sinh là vật hạn chế lưu thông vì hoạt động phân phối, bán lẻ thuốc kháng sinh phải đăng ký

và phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép Thuốc kháng sinh chỉ được bán theo đơn thuốc của bác sĩ

+ Vật không được lưu thông là những vật có ảnh hưởng lớn đối với nền kinh

tế đất nước hoặc đối với an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia Nếu vật này được lưu thông sẽ gây nguy hại cho xã hội nên pháp luật cấm các chủ thể mua bán, lưu thông dân sự Chẳng hạn, tài sản là vũ khí quân dụng quốc phòng, chất nổ, các chất

ma túy

3.3 Vật tiêu hao và vật không tiêu hao

“Vật tiêu hao là vật khi đã qua một lần sử dụng thì mất đi hoặc không giữ được tính chất, hình dáng và tính năng sử dụng ban đầu

6

Vật tiêu hao không thể là đối tượng của hợp đồng cho thuê hoặc hợp đồng cho mượn

Vật không tiêu hao là vật khi đã qua sử dụng nhiều lần mà cơ bản vẫn giữ được tính chất, hình dáng và tính năng sử dụng ban đầu.”9

Căn cứ vào độ hao mòn của vật khi đã qua sử dụng thì vật nào mà sử dụng đến đâu hết đến đấy hoặc thay đổi ngay tính chất, hình dáng, tính năng ban đầu thì vật đó là vật tiêu hao Ví dụ: Các vật ở dạng nguyên liệu dùng để chế biến thực phẩm, nhiên liệu,… Ngược lại, vật nào đã qua sử dụng nhiều lần mà vẫn còn giữ nguyên hình dáng, tính năng ban đầu thì đó là vật không tiêu hao Ví dụ: Một chiếc

ô tô được sử dụng năm nhiều năm thì hình dáng về cơ bản không thay đổi và vẫn giữ nguyên được tính năng dùng làm phương tiện di chuyển hàng ngày

3.4 Vật cùng loại và vật đặc định

“Vật cùng loại là những vật có cùng hình dáng, tính chất, tính năng sử dụng

và xác định bằng những đơn vị đo lường

Vật cùng loại có cùng chất lượng có thể thay thế cho nhau

Vật đặc định là vật phân biệt được với các vật khác bằng những đặc điểm riêng về ký hiệu, hình dáng, màu sắc, chất liệu, đặc tính, vị trí”10

Căn cứ vào đặc điểm tiêng của vật để xác định vật cùng loại hay vật đặc định Những vật mà không thể căn cứ vào đặc điểm riêng của nó để phân biệt nó với các vật khác thì là vật cùng loại Đó là những vật có cùng tính chất, tính năng

sử dụng như: nước uống, xăng, dầu,… hoặc những vật có cùng hình dáng như: mũ bảo hiểm cùng loại, áo phông cùng loại,…

Ngược lại, những vật mà có thể phân biệt được nó với vật khác nếu căn cứ vào các đặc điểm riêng biệt của nó thì nó là vật đặc định Ví dụ: ô tô là vật đặc định

vì nó có thể phân biệt được giữa chiếc ô tô A và chiếc ô tô B do có số khung, số máy khác nhau

9 Điều 112 BLDS 2015

10 Điều 113 BLDS 2015

7

3.5 Vật chính và vật phụ

“Vật chính là vật độc lập, có thể khai thác công dụng theo tính năng

Vật phụ là vật trực tiếp phục vụ cho việc khai thác công dụng của vật chính,

là một bộ phận của vật chính, nhưng có thể tách rời vật chính”11

Căn cứ vào sự phụ thuộc lẫn nhau giữa vật trong quá trình sử dụng để phân biệt được vật nào là vật chính, vật nào là vật phụ Vật nào mà việc khai thác công dụng theo tính năng của nó là nhằm phục vụ cho vật khác, có vật khác mới khai thác được tính năng của nó thì được gọi là vật phụ Ví dụ: Điều hòa và điều khiển điều hòa là 2 vật, trong đó, điều hòa là vật chính, điều khiển điều hòa là vật phụ để giúp điều chỉnh điều hòa hoạt động theo mong muốn của người dùng

3.6 Tài sản gốc và hoa lợi

Dựa vào nguồn gốc hình thành của tài sản, tài sản được phân loại thành hoa lợi và lợi tức

+ Hoa lợi

Hoa lợi là sản vật tự nhiên mà tài sản mang lại.12

Nếu tài sản hình thành từ sự phát triển hữu cơ của vật chủ thì được gọi là hoa lợi Ví dụ: cây ăn quả được trồng trong vườn, phát triển và ra hoa kết trái thì trái cây đó được gọi là hoa lợi

+ Lợi tức

Lợi tức là các khoản lợi thu được từ việc khai thác tài sản.13

Nếu tài sản hình thành do việc khai thác công dụng của tài sản trong quá trình sản xuất, kinh doanh thì được gọi là lợi tức Ví dụ: Khoản lợi thu từ việc cho thuê nhà

11 Điều 110 BLDS 2015

12 Khoản 1 Điều 109 BLDS 2015

13 Khoản 2 Điều 109 BLDS 2015

8

KẾT LUẬN

Trong khi rất nhiều thành tựu của thời kỳ Cổ đại có nguồn gốc từ người Hy Lạp và chỉ được người La Mã tiếp nhận thì Luật La Mã là một sáng tạo nguyên thủy của người La Mã không có gương mẫu Hy Lạp Thế nhưng việc sử dụng các khái niệm và mẫu mực lý luận từ triết học Hy Lạp trong phát triển của ngành luật học La Mã đã đóng một vai trò quan trọng Luật La Mã ra đời, làm nền tảng phát triển cho hệ thống luật thế giới Vận dụng sáng tạo Luật La Mã để áp dụng vào việc xây dựng, đổi mới Bộ luật Dân sự Việt Nam là một bước tiến vượt bậc góp phần hoàn thiện hơn hệ thống pháp luật Việt Nam

9

Downloaded by nhung nhung (nhungnguyen949595@gmail.com)