Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản. Liên hệ với sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

LỜI MỞ ĐẦU Trong kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Tác phẩm vĩ đại này đánh dấu sự hình thành chủ nghĩa Mác. Sở dĩ Tuyên ngôn có sức sống lâu bền và giá trị to lớn như thế trước hết là bởi nội dung của nó mang tính cách mạng và khoa học rất sâu sắc. Mác và Ăngghen đã sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để luận giải một cách khoa học về quy luật khách quan của sự phát triển xã hội; về vai trò, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hướng tới xây dựng một xã hội cộng sản chủ nghĩa văn minh. Đúng như Lênin đã nhận định, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản là tác phẩm “trình bày một cách hết sức sáng sủa và rõ ràng thế giới quan mới, chủ nghĩa duy vật triệt để - chủ nghĩa duy vật này bao quát cả lĩnh vực sinh hoạt xã hội, phép biện chứng với tư cách là học thuyết toàn diện nhất và sâu sắc nhất về sự phát triển, lý luận đấu tranh giai cấp và vai trò cách mạng trong lịch sử toàn thế giới của giai cấp vô sản, tức là giai cấp sáng tạo ra một xã hội mới, xã hội cộng sản” . Trong điều kiện nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vẫn còn tồn tại giai cấp và đấu tranh giai cấp, đặc biệt là đấu tranh về lợi ích giữa giai cấp công nhân và các tầng lớp khác trong xã hội thì việc làm rõ sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay là điều cần thiết. Vì vậy học viên chọn đề tài: “Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản. Liên hệ với sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm tiểu luận môn học.

MỞ ĐẦU

1 Lý do và tính cấp thiết của đề tài tiểu luận

Sau khi giành được chính quyền thì nhiệm vụ của cách mạng vô sản làphải biết sử dụng có hiệu quả quyền lực nhà nước đó để xây dựng thiết chế kinh

tế, chính trị - xã hội mới, bảo vệ nhà nước, nhân dân trước những âm mưu củacác thế lực thù địch, ở đó, nhân dân, trước hết là nhân dân lao động từng bướctrở thành người chủ của xã hội: là chủ thể tối cao và duy nhất của mọi quyền lực

Tư tưởng đó của C.Mác và Ph.Ăngghen nói lên nhiệm vụ chuyên chính của xãhội mới mà giai cấp công nhân và nhân dân lao động đang hướng tới

Trong quá trình hoạt động C.Mác và Ph.Ăngghen đã không ngừng xâydựng và hoàn thiện hệ thống lý luận của mình về Chủ nghĩa xã hội khoa học Tưtưởng về chuyên chính vô sản (hay là nền dân chủ xã hội chủ nghĩa) là một trongnhững nguyên lý cơ bản trong học thuyết của các ông Những vấn đề mà các ông

đã bàn tới trong các tác phẩm kể trên là hết sức mới mẻ, tuy nhiên cần phải được

bổ sung và phát triển nhằm hoàn thiện nó Bởi vì, điều kiện khách quan của lịch

sử tác động tới nên việc nhìn nhận và đánh giá những nguyên lý đó còn bị quyđịnh bởi xã hội đương thời Song những nguyên lý đó vẫn có những giá trị hếtsức to lớn, nó đặt nền móng cho việc hoàn thiện hệ thống lý luận sau này Mặtkhác, nó là một trong những vấn đề nóng bỏng luôn bị các thế lực thù địch chốngphá, những vấn đề đó được đặt ra trong điều kiện phải đấu tranh trực tiếp với(chuyên chính tư sản) những quan điểm tư sản về dân chủ và sự tuyệt đối hoá giátrị dân chủ đạt được không chỉ trong chủ nghĩa tư bản đương thời mà còn cảtrong thời đại ngày nay Vì thế, hiện nay đòi hỏi phải có cách nhìn nhận đúngđắn về những vấn đề đó nhằm đưa ra những biện pháp để tiếp tục cải tạo và hoànthiện nó

Trong quá trình học tác phẩm của C.Mác và Ph.Ăngghen, tác giả nhậnthấy đây là vấn đề quan trọng cần phải được nghiên cứu để giúp cho bản thân

hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành, phát triển của nó, cũng như quá trình đấu tranhcủa C.Mác và Ph.Ăngghen đối với các giai cấp đối kháng về những vấn đề nêutrên Hơn nữa, những vấn đề đó rất cần thiết cho việc vận dụng vào sự nghiệpcách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Vì vậy, để

nhận thức đúng về những nguyên lý đó thì tác giả đã chọn đề tài: Quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về vấn đề chuyên chính vô sản trong cách mạng xã hội chủ nghĩa qua tác phẩm: “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”.

2 Phạm vi nghiên cứu của tiểu luận

Chủ nghĩa xã hội không những chỉ nhằm nhận thức thế giới một cách đúngđắn mà còn trực tiếp đề cập nhiều vấn đề trong quá trình cải tạo thế giới theonhững quy luật khách quan của cách mạng xã hội chủ nghĩa Nó trực tiếp làm rõmục tiêu cuối cùng và con đường giải phóng xã hội, giải phóng con người, đồngthời luận giải một cách khoa học về lực lượng chủ đạo quá trình đó là giai cấpcông nhân với sứ mệnh lịch sử của mình là xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủnghĩa cộng sản

Học thuyết của Mác và Ăngghen là vấn đề rộng lớn cho nên đối tượngnghiên cứu đề tài chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu những quan điểm của Mác vàĂngghen về chuyên chính vô sản Trong đó, tác giả đề cập tới những khái niệm,nội dung, nhiệm vụ của nền chuyên chính vô sản

Để làm rõ hơn về những tư tưởng đó thì tác giả chọn những tác phẩm như:

“Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Ngày 18 tháng Sương mù của Lui

Bô-Na-pác-tơ, Phê phán Cương lĩnh Gôta và Nguồn gốc của gia đình, của sở hữu tưnhân và Nhà nước” làm đối tượng khảo sát Bởi vì những tác phẩm này, đượcMác và Ăngghen viết từ những năm 40 đến những năm 80 của thế kỷ XIX, khiphong trào cộng sản và công nhân quốc tế diễn ra và phát triển mạnh mẽ, tậptrung chủ yếu ở Tây Âu như Anh, Pháp, Đức… Trước sự phát triển đó củaphong trào, Mác và Ăngghen nhận thấy cần phải tổng kết những lý luận đó

Chính vì thế, các ông đã xây dựng lý luận về Chủ nghĩa xã hội khoa học nóichung và vấn đề chuyên chính vô sản nói riêng Với hệ thống lý luận đó, các ông

đã giúp cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động nhận thấy được vai tròcũng như nhiệm vụ sứ mệnh lịch sử của mình

3 Tình hình nghiên cứu có liên quan

Gần đây, những công trình nghiên cứu có đề cập tới vấn đề đó mà tác giảthấy có những điểm cần quan tâm như:

“Quá trình nhận thức của Đảng ta về hệ thống chính trị ở Việt Nam” Nguyễn Văn Oánh, Thông tin Chủ nghĩa xã hội - lý luận và thực tiễn, tháng6/2006

“Tư tưởng của V.I.Lênin về phát triển từ dân chủ tư sản đến dân chủ xãhội chủ nghĩa” - Đỗ Thị Thạch, Thông tin Chủ nghĩa xã hội - lý luận và thựctiễn, tháng 4/2007

- “Tư tưởng V.I.Lênin về cải cách bộ máy nhà nước trong tác phẩm “Thà

ít mà tốt” và ý nghĩa của nó đối với cải cách nhà nước ở nước ta hiện nay”, Nguyễn Văn Oánh , Thông tin Chủ nghĩa xã hội - lý luận và thực tiễn, tháng6/2007

-Song những công trình trên tập trung vào nghiên cứu từng vấn đề riêng và

có sự khác biệt so với vấn đề mà tác giả cần nghiên cứu Chính vì thế, tác giả sẽ

đi sâu vào phân tích và làm rõ về khái niệm, sự ra đời, bản chất, chức năng vànhiệm vụ của những vấn đề đó

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của tiểu luận

Mục tiêu nghiên cứu của tiểu luận nhằm làm rõ những quan điểm của Mác

và Ăngghen về chuyên chính vô sản, để thực hiện được mục tiêu này tác giả đưa

ra ba nhiệm vụ sau đây:

Thứ nhất, sự ra đời của nguyên lý chuyên chính vô sản

Thứ hai, lý luận về bản chất, chức năng và nhiệm vụ của Mác và Ăngghen

về chuyên chính vô sản trong cách mạng xã hội chủ nghĩa qua các tác phẩm

Thứ ba, Đảng cộng sản Việt Nam vận dụng lý luận về chuyên chính vô

sản đối với sự nghiệp xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Để làm sáng tỏ những quan điểm đó, tác giả cố gắng bám sát các tư tưởngtrong các tác phẩm của các nhà kinh điển Chính vì vậy, tác giả sử dụng phươngpháp lôgic và lịch sử, phân tích và so sánh, ngoài ra tác giả còn sử dụng nhữngphương pháp cụ thể như: phương pháp tìm hiểu bối cảnh lịch sử, lý do ra đời tácphẩm, phương pháp đọc nhanh để phát hiện ghi nhận những thông tin liên quantới vấn đề cần tìm hiểu,…

6 Kết cấu của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phần danh mục tài liệu tham khảo và phầnphụ lục tiểu luận có kết cấu gồm: 3 chương 7 tiết

Nội dung

Chương 1 Sự ra đời của nguyên lý chuyên chính vô sản

1.1 Khái niệm chuyên chính vô sản

Chuyên chính vô sản là một phạm trù mang tính lịch sử Chuyên chính vôsản là sự thống trị của giai cấp công nhân do giai cấp công nhân thiết lập trongquá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa nhằm mục đích trấn áp sự chống đối củanhững kẻ bóc lột, xây dựng và củng cố chủ nghĩa xã hội Chuyên chính vô sảnđược thực hiện thông qua nhà nước, đảng cộng sản, công đoàn, mặt trận nhândân và những tổ chức khác của nhân dân lao động, nói chung là những tổ chứctạo nên hệ thống chuyên chính vô sản

Ở xã hội công xã nguyên thuỷ chưa có sự phân chia giai cấp, chưa có nhànước, quyền lực nằm trong tay hội đồng công xã, do thủ lĩnh - một người có uy

tín, được công xã bầu ra lãnh đạo Do đó, chế độ dân chủ chưa hình thành haythời kỳ này chưa có chuyên chính.

Xã hội chiếm hữu nô lệ ra đời thay thế xã hội công xã nguyên thuỷ Giaicấp xuất hiện, nhà nước ra đời thì chế độ dân chủ được hình thành, nhưng nó mớichỉ phục vụ cho giai cấp chủ nô và một số ít nông dân tự do có của, còn tầng lớp

nô lệ không có quyền gì kể cả quyền sống, quyền làm người, họ chỉ là “nhữngcông cụ biết nói” Đây là hình thức chuyên chế chủ nô

Xã hội phong kiến ra đời, một nhà nước tiến bộ hơn thay thế xã hội chiếmhữu nô lệ đã đem lại quyền sống, quyền làm người cho nông dân nhưng họ vẫnkhông có quyền tham gia vào chính trị Giai cấp thống trị tức vua, quan lại vàquý tộc nắm quyền, đặc biệt vua là người có quyền lực tối cao do đó tương ứngvới thời kỳ này chính là chuyên chế tập quyền

Khi xã hội tư bản chủ nghĩa ra đời, nhà nước của giai cấp tư sản được tổchức theo hình thức cộng hoà thì lịch sử của nền dân chủ có bước tiến đáng kể.V.I Lênin đánh giá: Nền dân chủ tư sản đánh dấu một bước tiến bộ to lớn về mặtlịch sử so với chế độ Nga hoàng, với chính thể chuyên chế, với chế độ quân chủ

và với tất cả những tàn tích của chế độ phong kiến Nhưng nền dân chủ tư sảnvẫn có những hạn chế bởi tính giai cấp của nó là nền dân chủ cho người giàu,cho giai cấp tư sản và vì lợi ích của giai cấp tư sản Quyền lực nhà nước vẫn nằmtrong tay giai cấp tư sản, còn nhân dân lao động có dân chủ nhưng dân chủ đóchỉ là hình thức vì không có cơ sở kinh tế để đảm bảo, giai cấp công nhân chỉ làngười làm thuê cho giai cấp tư sản

Chuyên chính tư sản là sự thống trị của giai cấp những tên tư bản, hệthống đàn áp chính trị nhân dân lao động ở xã hội tư bản chủ nghĩa Cơ sở kinh

tế của chuyên chính tư sản chính là chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa về công cụsản xuất và quan hệ sản xuất dựa trên chế độ sở hữu đó; chính chế độ sở hữu đó

và quan hệ sản xuất đó đã củng cố sự bóc lột của giai cấp những tên tư bản đối

với đại đa số quần chúng Khác với chuyên chính của các giai cấp thống trị trướcđây (chủ nô, phong kiến), chuyên chính tư sản thường được che đậy bởi nhữnghình thức dân chủ khác nhau, điều này phù hợp với quan hệ sản xuất tư bản chủnghĩa trong đó người lao động về mặt hình thức được tự do và bản thân không bịphụ thuộc vào kẻ thuê nhân công Trong những điều kiện như vậy, chuyên chính

tư sản là chế độ dân chủ tư sản Công cụ cơ bản của chuyên chính tư sản là nhà

nước tư sản rất thường thể hiện dưới hình thức nền cộng hòa dân chủ – tư sảnhoặc chế độ quân chủ đại nghị “Những hình thức của các nhà tư sản thì hết sứckhác nhau, nhưng thực chất chỉ là một: chung quy lại thì tất cả những nhà nước

ấy, vô luận thế nào, cũng tất nhiên phải là nền chuyên chính tư sản” [7, 44]

Tất cả các nền dân chủ nói trên đều là nền dân chủ cho thiểu số chứ khôngphải là nền dân chủ cho nhân dân lao động Để đạt được nền dân chủ đầy đủnhất, hoàn thiện nhất, nhân loại đã và đang tìm một nền dân chủ “gấp triệu lầndân chủ tư sản” - đó là nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Dân chủ vô sản là một khái niệm của chủ nghĩa xã hội khoa học, đượcdùng để chỉ một thể chế chính trị mà quyền lực chính trị thuộc về giai cấp côngnhân và các tầng lớp nhân dân lao động khác Theo Mác và Ăngghen dân chủ vôsản là quyền làm chủ của nhân dân, của con người, là sự thống trị của đa số và là

sự tham gia thực sự của quần chúng vào tất cả hoạt động của nhà nước

Nền dân chủ vô sản ra đời khi giai cấp công nhân thông qua chính Đảngtiên phong của mình tổ chức, lãnh đạo nhân dân lao động thực hiện cách mạngđánh đổ giai cấp thống trị, áp bức, bóc lột, giành chính quyền và xây dựng nhànước kiểu mới - nhà nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Nền dânchủ vô sản mang bản chất của giai cấp công nhân, có sự thống nhất giữa tính giaicấp công nhân với tính dân tộc và tính nhân dân, do lợi ích của giai cấp côngnhân phù hợp với lợi ích của dân tộc và của đại đa số nhân dân lao động

Cho nên, nền dân chủ vô sản ra đời là một tất yếu, vì sau khi giai cấp côngnhân lật đổ quyền lực chính trị của giai cấp tư sản, bước vào thời kỳ quá độ lênchủ nghĩa xã hội, giai cấp công nhân cùng với các tầng lớp nhân dân lao độngxây dựng một nền dân chủ thực sự để tổ chức và điều hành bộ máy bạo lực cáchmạng, đập tan âm mưu và hành động chống phá cách mạng của kẻ thù Đồngthời, giai cấp công nhân cũng cần phải có một nền dân chủ hoàn thiện và thực sựrộng rãi, để quản lý quá trình xây dựng xã hội mới trên tất cả các lĩnh vực củađời sống xã hội.

Như vậy, “chuyên chính vô sản là sự thống trị của giai cấp công nhân, do cách mạng xã hội chủ nghĩa sản sinh ra và có sứ mệnh xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, đưa nhân dân lao động lên địa vị làm chủ trên tất cả các mặt của đời sống xã hội trong một xã hội cao hơn chủ nghĩa tư bản” [14, 238].

1.2 Sự ra đời của chuyên chính vô sản

Vai trò lịch sử của chuyên chính vô sản, quyền lực chính trị của giai cấpcông nhân là bộ phận quan trọng nhất của vấn đề sứ mệnh lịch sử của giai cấpcông nhân, vấn đề vai trò lịch sử của giai cấp đó với tư cách là người cải tạo xãhội theo nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản Bởi vì, không thiết lập được chínhquyền của mình, giai cấp công nhân không thể đảm bảo được việc chuyển từ chủnghĩa tư bản sang chủ nghĩa cộng sản nhằm đạt mục tiêu giải phóng triệt để conngười Điều đó lý giải vì sao ngay từ những năm 1845, trong tác phẩm “Hệ tưtưởng Đức” C.Mác và Ph.Ăngghen đã cho rằng, giai cấp công nhân muốn biếnlợi ích của mình - xoá bỏ tình trạng người bóc lột người và mọi sự tha hoá conngười nói chung do chế độ chiếm hữu tư nhân đối với tư liệu sản xuất sinh ra -thành cái phổ biến thì trước hết nó phải “chiếm lấy chính quyền” Do vậy, để xoá

bỏ tư hữu, những người vô sản phải lật đổ nhà nước đó, tự họ phải trở thànhngười nắm chính quyền, phải thiết lập “chính quyền cách mạng” Đó cũng chính

là lý do để năm 1848, trong tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” C.Mác

và Ph.Ăngghen xem “ bước thứ nhất trong cuộc cách mạng công nhân là giai cấp vô sản biến thành giai cấp thống trị, là giành lấy dân chủ” [6, 626] Tức là

giai cấp vô sản sẽ dùng sự thống trị của mình để từng bước một đoạt lấy toàn bộ

tư bản nằm trong tay giai cấp tư sản, để tập trung tất cả những công cụ sản xuấtvào trong tay nhà nước, nghĩa là trong tay giai cấp vô sản đã được tổ chức thànhgiai cấp thống trị Như vậy, thuật ngữ “chuyên chính vô sản” chưa được Mác vàĂngghen sử dụng, nhưng việc giai cấp vô sản biến thành “giai cấp thống trị”,việc nó được “tổ chức thành giai cấp thống trị”, việc nó “can thiệp một cáchchuyên chế vào quyền sở hữu” đó là cái nghĩa căn bản của chuyên chính vô sản

và cũng chính là dân chủ vô sản và hệ thống chính trị vô sản

Nhưng chỉ đến khi các ông chứng kiến cuộc đấu tranh giai cấp đầu tiêncủa giai cấp vô sản Pari 1848 - 1850, các ông mới thấy rõ hơn hẳn quy luật về

chuyên chính vô sản và lần đầu tiên thuật ngữ “chuyên chính của giai cấp công nhân” được sử dụng trong tác phẩm “Đấu tranh giai cấp ở Pháp 1848 - 1850”.

C.Mác đã tổng kết: “Từ năm 1789 đến nay, không có một cuộc cách mạng nàotrong vô số những cuộc cách mạng của giai cấp tư sản Pháp, đã làm phương hại

đến trật tự cả, bởi vì tất cả những cuộc cách mạng ấy đều duy trì sự thống trị giai cấp, tình trạng nô lệ của công nhân, duy trì trật tự tư sản, dù cho hình thức

chính trị của sự thống trị ấy và của tình trạng nô lệ ấy có luôn luôn thay đổi đinữa Tháng Sáu đã đụng đến trật tự ấy Khốn khổ cho tháng Sáu! Cách mạng

tháng Sáu thật đáng tội chết!” [1, 47] Vì nó đã đụng chạm đến trật tự ấy và đã nêu ra khẩu hiệu chiến đấu của mình là “Lật đổ giai cấp tư sản ! Chuyên chính của giai cấp công nhân!” [1, 48] Như vậy, sau cách mạng tháng Sáu - 1848,

thuật ngữ “chuyên chính của giai cấp công nhân” đã ra đời Đó không phải đơnthuần là việc chính xác hoá thuật ngữ, mà là việc đi sâu hơn nữa vào tư tưởngnói về chuyên chính vô sản, giành nền dân chủ cho nhân dân lao động

Trong tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” Mác và Ăngghen chưađưa ra một khái niệm cụ thể nào về chuyên chính vô sản và hệ thống chính trị,nhưng thông qua tác phẩm chúng ta hiểu được rằng đó chính là Nhà nướcchuyên chính vô sản - Nhà nước của giai cấp công nhân mà nhiệm vụ của côngnhân là phải giành lấy quyền lực, giành lấy nhà nước đó “Công nhân không có

Tổ quốc Người ta không thể cướp của họ cái mà họ không có Vì giai cấp vô sảnmỗi nước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải tự vươn lên thành giai cấpdân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc, tuy hoàn toàn không phải theo như cáinghĩa như giai cấp tư sản hiểu” [6, 623-624]

Đến tác phẩm “Ngày 18 tháng Sương mù của Lui Bô-na-pác-tơ”, nguyên

lý đập tan nhà nước tư sản, thiết lập chuyên chính vô sản càng có cơ sở cho Máckhẳng định Nhưng C.Mác chưa nêu đập tan những phương tiện nào? Mà mãisau này tới khi Công xã Pa-ri 1871 nổ ra C.Mác mới có thực tiễn để tổng kết vàrút ra những kết luận trên những vấn đề đó trong tác phẩm “Nội chiến ở Pháp”

Tiếp theo đó, C.Mác chỉ ra rằng nhà nước chuyên chính vô sản sẽ tự nóphát triển đến khi hoàn thiện để rồi đi đến nhà nước tự tiêu vong Tư tưởng nàyđược thể hiện rất rõ trong tác phẩm “Phê phán Cương lĩnh Gôta” “Giữa xã hội

tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng

từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ

chính trị, và nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản” [5, 47] Kế tiếp tư tưởng của Mác còn

dang dở Ph.Ăngghen viết tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của sở hữu tư nhân

và Nhà nước” để chỉ ra nguyên nhân dẫn tới sự ra đời của nhà nước, chức năng

cơ bản của nhà nước “Đã từng có những xã hội không cần đến nhà nước, không

có một khái niệm nào về nhà nước và chính quyền nhà nước cả Đến một giaiđoạn phát triển kinh tế nhất định, giai đoạn tất nhiên phải gắn liền với sự phânchia xã hội thành giai cấp thì sự phân chia đó làm cho nhà nước trở thành một tất

yếu Bây giờ, chúng ta đang bước nhanh đến gần một giai đoạn phát triển sảnxuất, trong đó sự tồn tại của những giai cấp nói trên không những không còn làmột sự tất yếu nữa, mà còn trở thành một trở ngại trực tiếp cho sản xuất Nhữnggiai cấp đó sẽ không tránh khỏi biến mất, cũng như xưa kia, chúng đã khôngtránh khỏi xuất hiện Giai cấp tiêu vong thì nhà nước cũng không tránh khỏi tiêuvong theo” [3, 257-258].

Chương 2 Lý luận về bản chất, chức năng và nhiệm vụ của Mác và

Ăngghen về chuyên chính vô sản trong cách mạng xã hội chủ nghĩa qua các tác phẩm

2.1 Lý luận về bản chất của chuyên chính vô sản

Bằng hoạt động lý luận và thực tiễn đấu tranh cách mạng Mác - Ăngghen

đã chỉ ra rằng “ bước thứ nhất trong cuộc cách mạng công nhân là giai cấp vôsản biến thành giai cấp thống trị, là giành lấy dân chủ” [6, 626] Nếu như trong

“Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” các ông chỉ ra nhiệm vụ của giai cấp côngnhân phải đấu tranh để giành lấy quyền lực chính trị, giành lấy dân chủ cho nhândân lao động và cho chính giai cấp mình, đồng thời đó cũng chính là chuyênchính vô sản Thì trong “Phê phán Cương lĩnh Gôta” Mác đã khẳng định nhànước của giai cấp công nhân chính là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp

vô sản: “Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời

kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy làmột thời kỳ quá độ chính trị, và nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác

hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản” [5, 47]

Như vậy, chuyên chính vô sản – Nhà nước của giai cấp công nhân là một

bộ phận cấu thành của hệ thống chính trị, là sự thống trị của giai cấp công nhân,

do giai cấp công nhân thành lập trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩanhằm mục đích trấn áp sự chống đối của kẻ thù, của những kẻ bóc lột; xây dựng

và củng cố xã hội chủ nghĩa tức là sử dụng quyền lực của mình để bảo vệ lợi íchcho nhân dân lao động, cho giai cấp mình.

Mặt khác, xuất phát từ góc độ nhà nước, dân chủ bao giờ cũng gắn liền vớimột kiểu nhà nước nhất định mà nhà nước là bộ máy do giai cấp thống trị tổchức ra để trấn áp các giai cấp đối lập khác, từ đó đấu tranh để bảo vệ quyền vàlợi ích cho mình Vì vậy, nền chuyên chính vô sản mang bản chất của giai cấpcông nhân sâu sắc và mang tính nhân dân rộng rãi Cho nên, dân chủ luôn gắnliền với chuyên chính nhằm đè bẹp sự thống trị của kẻ thù, giành lấy quyền lựcchính trị, dân chủ cho nhân dân lao động và cho chính giai cấp mình Như vậy,dân chủ và chuyên chính luôn gắn liền với nhau, giữa chúng có sự thống nhất,đồng thời chúng cũng có mối liên hệ với hệ thống chính trị

2.2 Lý luận về chức năng và nhiệm vụ của Mác - Ăngghen về chuyên chính

vô sản

Trong cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân nhằm lật đổ giai cấp tư sản

và thiết lập quyền thống trị về chính trị và kinh tế của mình, giai cấp công nhântất yếu phải thiết lập nên chuyên chính của giai cấp mình: chuyên chính vô sản.Khi giai cấp vô sản có trong tay chính quyền thì nhiệm vụ của nó là gì? Mác -Ăngghen chỉ ra rằng: “Giai cấp vô sản sẽ dùng sự thống trị chính trị của mình đểtừng bước một đoạt lấy toàn bộ tư bản trong tay giai cấp tư sản, để tập trung tất

cả những công cụ sản xuất vào trong tay nhà nước, tức là trong tay giai cấp vôsản đã được tổ chức thành giai cấp thống trị, và để tăng thật nhanh số lượngnhững lực lượng sản xuất” [6, 626] Để thực hiện nhiệm vụ đó của mình, chuyênchính vô sản cần phải sử dụng những biện pháp về mặt kinh tế - chính trị - xãhội Mác đã nêu một cách rất khoa học những nhiệm vụ cơ bản của chuyên chính

vô sản trong cuộc cải tạo xã hội về mặt kinh tế: “Quyền được lao động, theo ýnghĩa tư sản, là một điều vô nghĩa, một ước mong hão huyền, đáng thương hại,nhưng thực ra thì cái hận đằng sau quyền được lao động là quyền khống chế đối

với tư bản, cái đằng sau của quyền khống chế đối với tư bản là việc chiếm hữunhững tư liệu sản xuất, việc đặt những tư liệu sản xuất đó dưới sự chi phối củagiai cấp công nhân đã liên hiệp lại, nghĩa là việc xoá bỏ lao động làm thuê, xoá

bỏ tư bản và những quan hệ qua lại giữa lao động làm thuê và tư bản” [1, 59].Chỉ có như vậy thì “quyền lao động” của công nhân mới được thực hiện trênthực tế và mới có thể tiến tới xoá bỏ mọi giai cấp, tức là giành lấy dân chủ

Mác và Ăngghen nhấn mạnh đến chức năng bạo lực của chuyên chính vôsản: “Nếu giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản, nhất địnhphải tổ chức thành giai cấp, nếu giai cấp vô sản thông qua con đường cách mạng

mà trở thành giai cấp thống trị và với tư cách là giai cấp thống trị, nó dùng bạolực tiêu diệt chế độ sản xuất cũ, thì đồng thời với việc tiêu diệt những quan hệsản xuất ấy, nó cũng tiêu diệt luôn cả những điều kiện của sự đối kháng giai cấp,

nó tiêu diệt các giai cấp nói chung và cũng do đấy, tiêu diệt cả sự thống trị củachính nó với tư cách là một giai cấp” [6, 628] Như vậy, giai cấp vô sản phảidùng bạo lực cách mạng để giành lấy chính quyền, tiến tới xoá bỏ giai cấp, xoá

bỏ nhà nước và đó cũng là con đường biện pháp duy nhất để giành lấy dân chủcho toàn thể nhân dân lao động

Cuộc cách mạng tháng Hai đã lật đổ nền quân chủ tháng Bẩy của LuiPhilíp, xây dựng nền cộng hoà xã hội ở Pháp với việc thiết lập chính phủ lâmthời nhưng nền cộng hoà ấy không bảo vệ quyền lợi cho công nhân và nhân dânlao động Thể hiện rõ hơn vào tháng 6-1848 nền cộng hoà đã lộ nguyên hìnhbằng việc đàn áp đẫm máu giai cấp công nhân Chính vì thế, giai cấp công nhân

cần phải đập tan nền cộng hoà đó: “Lật đổ giai cấp tư sản! Chuyên chính của giai cấp công nhân! Bằng cách cải biến phần mộ của mình thành cái nôi của nền cộng hoà tư sản, giai cấp vô sản đã buộc nền cộng hoà này phải xuất hiện

nguyên hình là một nhà nước mà mục đích rõ rệt là duy trì mãi mãi sự thống trịcủa tư bản, duy trì mãi mãi sự nô lệ của lao động” [1, 48] Như vậy, giai cấp

công nhân phải đập tan nền cộng hoà tư sản thì mới có thể thiết lập chuyên chính

vô sản, xây dựng dân chủ cho giai cấp mình

Vào cuối những năm 60, đầu những năm 70 của thế kỷ XIX, chủ nghĩa tưbản ở Pháp và thế giới đã ở vào điểm chót của giai đoạn tự do cạnh tranh và bắtđầu chuyển dần sang giai đoạn độc quyền, tức là giai đoạn đế quốc chủ nghĩa.Đây là thời kỳ giai cấp vô sản đã trở thành lực lượng chính trị độc lập, dũng cảmbước lên vũ đài chính trị Trên vũ đài đó, cuộc đấu tranh giữa giai cấp tư sản vớigiai cấp phong kiến lùi dần về phía sau, nhường chỗ cho sự đụng đầu quyết liệtgiữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản Mác và Ăngghen đã nhận xét, ở nướcPháp từ trước đến lúc này, cuộc đấu tranh giai cấp thường diễn ra dưới nhữnghình thức quyết liệt nhất và dẫn tới những kết quả triệt để nhất Cuộc chiến đấucủa công nhân Pari đã dẫn tới việc thành lập Công xã là minh chứng cụ thể nhất

Công xã Pari là một nền dân chủ vô sản đầu tiên trên thế giới, Mác chorằng: “Công xã dẫn đến rất nhiều cách giải thích, nó là biểu hiện của rất nhiều lợiích, những điều đó chứng minh rằng Công xã chính là một hình thức chính trịlinh hoạt đến cao độ, còn tất cả những hình thức chính phủ trước kia, về thựcchất, nó là chính phủ của giai cấp công nhân, là kết quả của cuộc đấu tranh củagiai cấp những người sản xuất chống lại giai cấp chiếm đoạt, là hình thức chínhtrị rốt cuộc đã tìm ra được khiến cho có thể thực hiện được việc giải phóng laođộng về mặt kinh tế” [4,97]

Tiếp đó các đại biểu của Công xã được bầu lên do đầu phiếu phổ thông ởcác khu vực trong thành phố và quan trọng hơn là họ là những người có tráchnhiệm và có thể bị bãi miễn bất cứ lúc nào Mọi người từ uỷ viên Công xã chođến nhân viên cuối cùng trong hệ thống nhà nước, đều phải đảm bảo công vụ vớimức lương ngang nhau như mức lương của công nhân, xoá bỏ mọi đặc quyềnđặc lợi và những phụ cấp chức vụ nếu như không làm tốt nhiệm vụ của mình:

“Công xã gồm có những đại biểu thành phố do đầu phiếu phổ thông ở các khu

của Pari bầu lên Họ là những đại biểu có trách nhiệm và có thể bị bãi miễn bất

cứ lúc nào” [4,92], “Từ các uỷ viên Công xã cho tới những nhân viên cấp thấp

nhất đều phải đảm bảo công vụ với mức lương ngang lương công nhân” [4,92].

Như vậy, đây là điểm nổi bật nhất mà trước đây Mác và Ăngghen chưa đề cậptới, đó đều là do lịch sử tác động tới, bằng thực tiễn cách mạng các ông đã dầnhoàn thiện lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học trong đó có vấn đề dân chủ

Bằng hoạt động thực tiễn, Mác - Ăngghen luận chứng một cách khoa học,đưa ra các luận điểm cơ bản nhất của mình về nhà nước “Tất cả các cuộc cáchmạng đã hoàn bị bộ máy đó chứ không đập tan nó Các chính đảng nối gót nhauđấu tranh giành chính quyền, đều coi việc đoạt lấy tòa lâu đài nhà nước đồ sộ ấy

là chiến lợi phẩm chủ yếu của thắng lợi của mình” [2, 263]

Mác cho rằng không có nhà nước tự do độc lập với cơ sở xã hội cũngkhông có nhà nước chung chung Nếu xã hội tư sản bị tiêu diệt, xã hội mới ra đờithì phải có một kiểu nhà nước mới đó chính là nhà nước chuyên chính vô sản:

“Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa, là một thời kỳ cảibiến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy, là mộtthời kỳ quá độ chính trị, và nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn

là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản” [5, 47]

Phát huy tác dụng của bộ máy Nhà nước của mình trên mọi lĩnh vực vàbằng mọi biện pháp, đó là những nhiệm vụ và mục đích của giai cấp vô sản Mác

- Ăngghen cho rằng tuỳ theo điều kiện các nước khác nhau mà các biện phápkhác nhau, nhưng đối với các nước tiên tiến thì những biện pháp (hay cũng chính

là những nhiệm vụ mà chuyên chính vô sản cần thực hiện) sau đây được áp dụngkhá phổ biến:

1 Tước đoạt sở hữu ruộng đất và bỏ địa tô vào quỹ chi tiêu của nhà nước

2 Đánh thuế theo mức độ luỹ tiến thật cao

3 Xoá bỏ quyền thừa kế

4 Tịch thu tài sản của tất cả những kẻ lưu vong và của tất cả những kẻ phiếnloạn.

5 Tập trung tín dụng vào tay nhà nước bằng một ngân hàng quốc gia mà vốnliếng sẽ thuộc về nhà nước và ngân hàng này sẽ nắm độc quyền hoàn toàn

6 Tập trung tất cả các phương tiện giao thông vận tải vào trong tay nhà nước

7 Tăng thêm số công xưởng quốc doanh và công cụ sản xuất; vỡ đất hoang vàcải tạo đất trồng trọt, theo một kế hoạch chung

8 Thực hiện nghĩa vụ lao động đối với tất cả mọi người; tổ chức các đạo quâncông nghiệp, đặc biệt là cho nông nghiệp

9 Kết hợp lao động nông nghiệp với lao động công nghiệp; thi hành những biệnpháp nhằm làm mất dần sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn

10 Giáo dục công cộng và không mất tiền cho tất cả các trẻ em Xoá bỏ việc trẻ

em làm trong các công xưởng như hiện nay Kết hợp giáo dục với sản xuất vậtchất,v.v…[6, 627-628]

Như vậy, những biện pháp trên mang tính dự báo cho một thời kỳ dài màtrong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” Mác và Ăngghen chưa đề cập đến vấn

đề về thời kỳ quá độ và các giai đoạn phát triển của xã hội cộng sản chủ nghĩa,các ông mới chỉ nêu dưới hình thức chung bước tiến bộ về kinh tế, xã hội vàchính trị trên con đường đi lên chủ nghĩa cộng sản

Với bộ máy nhà nước trong tay, giai cấp công nhân từng bước xoá bỏ chế

độ tư hữu - nguồn gốc gây ra mọi đau khổ và bất hạnh cho quần chúng lao động.Mác và Ăngghen viết: “ những người cộng sản có thể tóm tắt lý luận của mìnhthành một luận điểm duy nhất này là: xoá bỏ chế độ tư hữu” [6, 616]

Như vậy, ở đây Mác - Ăngghen bàn đến chức năng, nhiệm vụ của chuyênchính vô sản là những lý luận chung, chứ chưa phải là những hành động cụ thể.Như giai cấp vô sản phải đập tan nhà nước tư sản nhưng đập tan những gì, lấy gì