Cơ sở lí luận về quy hoạch phát triển hệ thống chợ và siêu thị

Cơ sở lí luận về quy hoạch phát triển hệ thống chợ và siêu thị

Chương I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN HỆ

THỐNG CHỢ VÀ SIÊU THỊ

I, Lý thuyết về quy hoạch và phát triển hệ thống chợ, siêu thị

1 Khái niệm chợ và siêu thị

1.1, Chợ và các khái niệm liên quan

- Chợ: là nơi đáp ứng các nhu cầu mua bán và tiêu dùng của khu vực dân cư,

đã được hình thành một cách truyền thống Nhưng hiện nay, chợ được tổ chứctại một địa điểm theo quy hoạch do UBND Thành phố phê duyệt nhằm đápứng các nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhânhoạt động kinh doanh thương mại theo quy định của pháp luật

(Nguồn: Đề án phát triển kinh tế huyện Gia Lâm 2006-2010)

Các chợ trên địa bàn Thành phố được phân làm 3 loại:

 Chợ loại 1: là chợ có trên 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng

kiên cố Mặt bằng tối thiểu của chợ là 5.000m2 ( riêng chợ đầu mối mặtbằng tối thiểu là 30.000m2), được đặt ở trung tâm thương mại của thànhphố, hoặc là chợ đầu mối của ngành hàng, của khu vực kinh tế và được

tổ chức họp thường xuyên Trong đó, có tổ chức đầy đủ các dịch vụ tạichợ như trông giữ xe, bốc dỡ hàng hóa, kho bảo quản hàng hóa, dịch vụ

đo lường, dịch vụ kiểm tra chất lượng hàng hóa, vệ sinh an toàn thựcphẩm và các dịch vụ khác

 Chợ loại 2: là chợ có từ 200 đến 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây

dựng kiên cố hoặc bán kiên cố, có mặt bằng tối thiểu là 3.000m2; có tổchức các dịch vụ như trông giữ xe, bốc xếp hàng hóa, kho bảo quảnhàng hóa, dịch vụ đo lường, dịch vụ kiểm tra chất lượng hàng hóa, vệsinh an toàn thực phẩm

 Chợ loại 3: là chợ có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc chợ chưa được

đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố; chủ yếu phục vụ nhu cầumua bán hàng hóa của nhân dân trong xã, phường và địa bàn phụ cận

- Chợ đầu mối: là chợ chủ yếu tập trung lượng hàng hóa lớn để chế biến, đónggói, giao dịch mua bán hàng hóa, tiếp tục phân phối tới các chợ và các kênhlưu thông khác

- Điểm kinh doanh: bao gồm quầy hàng, sạp ki - ốt, cửa hàng được bố trí cốđịnh trong chợ, có diện tích quy chuẩn tối thiểu là 3m2/điểm

1.2, Siêu thị và các khái niệm liên quan

- Siêu thị: là một doanh nghiệp bán lẻ, có diện tích bán hàng từ 400m2 trở lên,bán các loại lương thực, thực phẩm, kể cả hàng tươi sống (hoa, quả, rau,thịt…) cũng như các hàng hóa khác phục vụ nhu cầu hàng ngày và tiêu dùngngắn ngày của khách hàng ở các khu dân cư; hàng hóa được trưng bày trêngiá, bán hàng theo phương thức phục vụ hoặc tự phục vụ là chủ yếu, tách biệtcửa ra và cửa vào, thực hiện thanh toán tập trung

Nguồn: Quy hoạch phát triển thương mại thành phố Hà Nội đến năm 2020,tầm nhìn đến năm 2030

Căn cứ vào chủng loại hàng hóa kinh doanh, có các siêu thị tổng hợp và siêuthị thực phẩm

- Đại siêu thị: là loại hình bán lẻ thỏa mãn mọi nhu cầu mua sắm một lần củakhách hàng, bao gồm các siêu thị và những cửa hàng tổng hợp và chuyêndoanh, có kho hàng, bãi đỗ xe lớn; việc vận chuyển, xếp dỡ hàng hóa được tối

ưu hóa Đây là loại hình bán lẻ có sức cạnh tranh mạnh về giá cả dựa vào tínhkinh tế nhờ quy mô và hiện đại hóa Diện tích kinh doanh từ 6.000m2 trở lên.Địa điểm kinh doanh thường ở khu vực ngoại vi hoặc ở các trung tâm thươngmại của thành phố

- Cửa hàng tiện lợi: là loại hình bán lẻ cung cấp sự tiện lợi cho khách hàng;quy mô nhỏ, hàng hóa và dịch vụ kinh doanh chủ yếu là những thứ thiết yếunhất với cuộc sống, sinh hoạt hằng ngày của con người, thời gian kinh doanhdài…

- Cửa hàng chuyên doanh: bán các mặt hàng đặc trưng cho ngành hàng, hoặcđịnh hướng vào nhóm nhu cầu với phạm vi lựa chọn lớn hơn, phẩm cấp và giá

cả khác nhau với các dịch vụ bổ sung Có thể chia cửa hàng chuyên doanhthành các loại:

 Cửa hàng chuyên ngành: chuyên bán một mặt hàng hoặc một nhómhàng hóa như cửa hàng giầy thể thao, cửa hàng đồ chơi…

 Cửa hàng đại lý độc quyền: chuyên bán hoặc ủy quyền bán một loạinhãn hiệu hàng hóa chủ yếu nào đó

- Cửa hàng bách hóa: là loại hình doanh nghiệp bán lẻ có diện tích lớn,thường có nhiều tầng và bán mặt hàng vừa rộng vừa sâu thuộc nhiều ngànhhàng có yêu cầu phục vụ cao và giá cao, thường được đặt ở nội thành hoặc ởcác trung tâm mua sắm Mặt hàng thường là hàng phi thực phẩm (thuộc cácngành hàng như quần áo, đồ dệt, thể thao, dụng cụ gia đình, đồ gỗ, thiết bị,

mỹ phẩm, đồ trang sức, giải trí…), cũng có thể bao gồm cả thực phẩm Ngoài

ra chúng còn cung ứng các dịch vụ như nhà hàng, môi giới du lịch, dịch vụ tàichính…Phương pháp bán hàng bao gồm từ hình thức phục vụ (như trongnhóm hàng truyền hình và truyền thanh), chọn trước (như trong nhóm hàngquần áo), cho đến hình thức tự phục vụ (như trong nhóm hàng thực phẩm).Diện tích bán hàng từ 3.000m2

- Cửa hàng bán giá rẻ: bán lẻ các loại hàng hóa tiêu dùng (kể cả hàng có nhãnhiệu nổi tiếng) với giá rẻ Nhờ thực hiện chiến lược bán hàng với giá thấp mộtcách triệt để nên luôn thu hút được đông đảo các đối tượng khách hàng Có 2loại cửa hàng giá rẻ là:

 Cửa hàng dạng nhà kho: là loại hình cửa hàng bán giá rẻ có kiến trúcxây dựng theo kiểu kho hàng và áp dụng chức năng của nhà kho và bán

lẻ cho phép lợi dụng được tính kinh tế, tính hiệu suất của nhà kho

 Cửa hàng hội viên dạng nhà kho: là loại hình bán hàng theo chế độ hộiviên, bán lô lớn và chỉ bán cho khách hàng có thẻ hội viên, kết hợp bán

lẻ với giá rẻ cho người tiêu dùng và bán buôn theo phương thức “cash

& carry” (trả tiền ngay và mang hàng về) cho người mua buôn

- Chợ chuyên doanh: là doanh nghiệp bán lẻ có diện tích lớn, bán mặt hàngrộng và thường cũng rất sâu cho từng ngành hàng (như chợ quần áo, chợ giầydép…), hoặc cho một nhóm nhu cầu (thể thao, xây dựng, đồ gỗ và đồ giadụng…), dưới hình thức trình bày hàng hóa dễ hiểu với mức giá có xu hướng

từ thấp tới trung bình Trong chợ chuyên doanh cũng có cả các hệ thống đại lýtiêu thụ hàng hóa hoạt động Địa điểm ở nơi biệt lập thuận tiện cho kháchhàng sử dụng ô tô, hoặc ở khu vực đang phát triển và được quy hoạch, đối vớimột số mặt hàng như các hàng tạp phẩm, có thể chọn địa điểm ở trong thànhphố Quy trình bán hàng là tự phục vụ và chọn trước, kết hợp với cung ứngcác dịch vụ gắn với mặt hàng hoặc dịch vụ du lịch, bảo hiểm…

- Trung tâm mua sắm: là cơ sở bán lẻ tập trung do chủ đầu tư xây dựng theoquy hoạch, trong đó có bố trí nhiều loại hình bán lẻ hàng hóa, dịch vụ ănuống, giải trí, làm đẹp, ngân hàng, du lịch…, có siêu thị hoặc cửa hàng báchhóa, chợ chuyên doanh…làm hạt nhân, đáp ứng nhu cầu mua sắm, vui chơigiải trí, thể thao của khách hàng

Khác với khu đường phố tập trung nhiều cửa hàng tập , cửa hiệu buôn bánđược hình thành do lịch sử để lại, trung tâm mua sắm xây dựng theo quyhoạch được vận hành quản lý chuyên nghiệp của chủ đầu tư hoặc người quản

lý chuyên nghiệp (cung ứng các dịch vụ về cơ sở hạ tầng, sắp xếp nơi bánhàng, trưng bày hàng hóa, xúc tiến, khuyến mại, thông tin, lao động, sử dụng

chung các thiết bị, kiểm soát chất lượng hàng hóa, an ninh…cho khách hàng

và các nhà bán lẻ), thường có diện tích trông giữ xe chung rất rộng, đườnggiao thông nội bộ thuận tiện và hợp lý, có thiết kế dạng phố buôn bán làmtrung tâm bán lẻ, tập trung đồng bộ nhiều loại hình cửa hàng và dịch vụ, trong

đó hầu hết các cửa hàng là thành viên của chuỗi kinh doanh

Nguồn: Quy hoạch thương mại thành phố Hà Nội, tầm nhìn đến năm 2020,tầm nhìn đến năm 2030

2 Quy hoạch phát triển đô thị

2.1, Khái niệm và phân loại quy hoạch đô thị

a Khái niệm quy hoạch đô thị

- Khái niệm quy hoạch:

 Theo cách hiểu cũ về quy hoạch, Le corbusiter nhà quy hoạch ngườiPháp cho rằng quy hoạch phát triển là sự sắp xếp trên mặt đất những cơ

sở hoạt động của con người bao gồm những công trình sản xuất côngnghiệp, nông nghiệp, mạng lưới giao thông, rừng cây, khoảng trống nhà

ở và các công trình phục vụ sinh hoạt khác nhau nhằm thỏa mãn tốtnhất nhu cầu và mong muốn của con người

 Pertxit cho rằng: quy hoạch là hoạt động lý luận và thực tiễn về phân

bố hợp lý nhất trên lãnh thổ các cơ sở sản xuất, phục vụ sản xuất, cácđiểm dân cư có tính toán, tổng hợp những vấn đề về địa lý, kinh tế, xãhội, kiến trúc, được xây dựng dựa trên kết quả dự đoán chiến lược vàkinh tế xã hội phát triển tổng thể

 Quan điểm của một số nhà quy hoạch đô thị Việt Nam: quy hoạch là bốtrí, sắp xếp các yếu tố không gian khác nhau của các yếu tố lên trên mặtbằng lãnh thổ

 Ở các nước phương Tây quan niệm quy hoạch không chỉ là việc phân

bổ các yếu tố lên mặt bằng lãnh thổ mà phải tính toán đến đời sống dân

cư, việc làm, phúc lợi xã hội

 Định nghĩa quy hoạch cổ điển nhất của trường phái Anglo-Saxon: “Tôiluôn có cảm giác rằng chìa khóa cho mọi quy hoạch tốt nằm ở sự thừanhận hai sự việc sau Thứ nhất, quy hoạch là một hoạt động chung màngười ta có thể làm tốt hay xấu tùy theo các tiêu chí hoàn toàn độc lậpvới lĩnh vực chúng ta được vận vào, dù đó là một tổ chức, một đô thị,hay một nền kinh tế quốc dân Thứ hai, quy hoạch là một hoạt động ở

đó sự phán đoán trực giác và tính sáng tạo (nói gọn lại đó là “nghệthuật” hãy còn có vai trò lớn, ngay cả trong thời đại kỹ trị bậc nhất hiệnnay

Nguồn: Giáo trình Quy hoạch phát triển- trường ĐHKTQD

Từ đó, ta thấy quy hoạch là một chức năng, hay đúng hơn là một kỹ năngkhông phải của các điều kiện bên ngoài mà của các phán đoán chủ quan.Muốn quy hoạch tốt cần phải có một quan niệm rõ ràng về điều cần phảithực thi

 Định nghĩa quy hoạch của Margaret Roberts: quy hoạch là tiến hànhlựa chọn trong số những phương án cái nào tỏ ra rộng mở vào tươnglai, rồi tìm cách đảm bảo cho sự thực hiện nó, điều đó lệ thuộc vào sựcung ứng các nguồn lực cần thiết…Vì rằng quy hoạch là quá trình raquyết định và là hoạt động cung ứng nguồn lực cho nên quy hoạchmang tính chính trị, trong đó các phương án được lựa chọn sẽ khôngmang lại lợi ích một cách đồng đều và như nhau đối với tất cả cácthành viên của xã hội Vì rằng cái duy nhất và rõ ràng về tương lai làcái không thể dự kiến được, cho nên điều cần nói ra là phải hạ thấp việcđặt trọng tâm vào các mục tiêu sử dụng đất cho tương lai xa phải lưu ỳ

đúng mực vào những vấn đề nào khả dĩ có thể xử lỳ thành công trongthời gian ngắn theo một kiểu quy hoạch “đối phó với những bất ngờ vàuyển chuyển”.

Từ khái niệm trên ta thấy quy hoạch là một hoạt động làm thay đổi điều kiệnkhông gian theo quy mô trật tự tương lai của cả nước, vùng lãnh thổ Quyhoạch phát triển là một tập hợp các hoạt động hướng tới mục đích nhằm cụthể hóa chiến lược phát triển kinh tế xã hội và là căn cứ cho việc xây dựng kếhoạch, lựa chọn các dự án ưu tiên đầu tư phát triển

Dù các khái niệm, định nghĩa về quy hoạch trên có khác nhau ở những quanđiểm này và quan điểm khác thì chúng đều có đặc điểm chung và cũng lànhược điểm chung là chưa đề cập đến yếu tố phát triển bền vững trong quyhoạch- một đặc điểm và cũng là yêu cầu quan trọng nhất trong quy hoạch pháttriển

Từ các định nghĩa về quy hoạch trên, có một định nghĩa về quy hoạch khoahọc và hợp lý nhất như sau:

Quy hoạch phát triển là một hoạt động nhằm cụ thể hóa chiến lược phát triển kinh tế xã hội của cả nước và các vùng lãnh thổ nhằm xác định một cơ cấu ngành không gian của quá trình tái sản xuất xã hội thông qua việc xác định các cơ sở sản xuất phục vụ sản xuất, phục vụ đời sống nhằm không ngừng nâng cao mức sống dân cư, hợp lý hóa lãnh thổ và phát triển kinh tế bền vững.

Hay:

Quy hoạch phát triển là việc luận chứng phát triển kinh tế xã hội và tổ chức không gian các hoạt động kinh tế xã hội hợp lý theo ngành và lãnh thổ để thực hiện mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia.

Nguồn: Giáo trình Quy hoạch phát triển- ĐHKTQD

- Khái niệm quy hoạch đô thị:

 Quy hoạch đô thị là việc tổ chức hoặc tổ chức định hướng không gianvùng, không gian đô thị và điểm dân cư, hệ thống công trình hạ tầng kỹthuật, hạ tầng xã hội, tạo lập môi trường sống thích hợp cho người dânsống tại các vùng lãnh thổ đó, đảm bảo kết hợp hài hòa giữa lợi íchquốc gia và lợi ích cộng đồng, đáp ứng được các mục tiêu phát triểnkinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh và bảo vệ môi trường.

Nguồn: Giáo trình Quy hoạch phát triển- ĐHKTQD

 Theo Nghị định 08/2005/NĐ-CP: Quy hoạch đô thị là việc tổ chứckhông gian kiến trúc và bố trí công trình trên một khu vực lãnh thổtrong từng thời kỳ, làm cơ sở pháp lý cho việc chuẩn bị đầu tư xâydựng, quản lý xây dựng và phát triển kinh tế xã hội

 Quy hoạch xây dựng đô thị là bộ môn khoa học kỹ thuật, xã hội nhânvăn, là nghệ thuật về tổ chức không gian sống cho các đô thị và các khuvực đô thị Nó là nghệ thuật sắp xếp tổ chức các không gian chức năng,khống chế hình thái kiến trúc trong đô thị trên cơ sở các điêu tra, dựbáo, tính toán sự phát triển, đặc điểm vai trò, nhu cầu và nguồn lực của

đô thị, nhằm cụ thể hóa chính sách phát triển, giảm thiểu các tác động

có hại phát sinh trong quá trình đô thị hóa, tận dụng tối đa mọi nguồnlực và hướng tới sự phát triển bền vững Các không gian đô thị, cáccông trình hạ tầng kỹ thuật, công trình hạ tầng đô thị cần được quyhoạch phù hợp với phát triển tổng thể kinh tế-xã hội-môi trường

Nguồn: Giáo trình Quy hoạch xây dựng đô thị- Đại học kiến trúc HN

b Phân loại quy hoạch đô thị:

- Quy hoạch vùng: được lập cho các vùng có chức năng tổng hợp hoặcchuyên ngành gồm vùng trọng điểm, vùng liên tỉnh, vùng tỉnh, vùng liênhuyện, vùng huyện, vùng công nghiệp, vùng đô thị lớn, vùng du lịch, nghỉmát, vùng bảo vệ di sản cảnh quan thiên nhiên…

Quy hoạch xây dựng vùng được lập cho gian đoạn ngắn hạn là 05 năm, 10năm, giai đoạn dài hạn là 20 năm hoặc dài hơn.

Nhiệm vụ của quy hoạch vùng:

 Dự báo quy mô dân số đô thị, nông thôn phù hợp với quy hoạch tổngthể phát triển kinh tế xã hội của vùng và chiến lược phân bố dân cư củaquốc gia cho giai đoạn 5 năm, 10 năm và dài hơn

 Tổ chức không gian các cơ sở công nghiệp chủ yếu, hệ thống côngtrình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội trên phạm vi vùng theo từng giaiđoạn phù hợp với tiềm năng và quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xãhội của vùng

 Tổ chức không gian hệ thống đô thị, điểm dân cư phù hợp với điều kiệnđịa lý, tự nhiên của từng khu vực đảm bảo quốc phòng, an ninh và việckhai thác tài nguyên thiên nhiên hợp lý của toàn vùng, dự báo tác độngmôi trường

- Quy hoạch chung đô thị:

Quy hoạch chung xây dựng đô thị được lập cho các đô thị loại đặc biệt, loại 1,loại 2, loại 3, loại 4, loại 5, các quận của Thành phố trực thuộc TW, các đô thịmới liên tỉnh, đô thị mới có quy mô dân số tương đương với đô thị loại 5 trởlên, các khu công nghệ cao và các khu kinh tế có chức năng đặc biệt

Nhiệm vụ quy hoạch chung đô thị:

 Xác định tính chất của đô thị, quy mô dân số đô thị, định hướng pháttriển không gian đô thị và các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xãhội trong đô thị theo các giai đoạn 5 năm, 10 năm và dự báo hướngphát triển đô thị đến 20 năm

 Đối với quy hoạch chung xây dựng cải tạo đô thị, phải xác định nhữngkhu vực phải giải tỏa, những khu vực được giữ lại để chỉnh trang,

những khu vực phải được bảo vệ và những yêu cầu cụ thể khác theođặc điểm của từng đô thị.

- Quy hoạch chi tiết: được lập cho các khu chức năng trong đô thị và các khucông nghiệp, khu công nghệ cao, khu chế xuất, khu bảo tồn, di sản văn hóa,khu du lịch, nghỉ mát hoặc các khu khác đã được xác định; cải tạo, chỉnhtrang các khu hiện trạng của đô thị

Nhiệm vụ của quy hoạch chi tiết:

 Xác định phạm vi ranh giới, diện tích khu vực để thiết kế quy hoạch chitiết

 Xác đinh danh mục các công trình cần đầu tư xây dựng bao gồm: cáccông trình xây dựng mới, các công trình cần chỉnh trang cải tạo, bảotồn, tôn tạo trong khu vực quy hoạch

 Xác định các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật chủ yếu về sử dụng đất, hạ tầng

xã hội và hạ tầng kỹ thuật;các yêu cầu về không gian, kiến trúc, thiết kế

đô thị và những yêu cầu khác đối với từng khu vực thiết kế

2.2, Đặc điểm, nội dung và yêu cầu của quy hoạch phát triển đô thị

a, Đặc điểm của quy hoạch phát triển đô thị

Quy hoạch đô thị mang đầy đủ những đặc điểm cơ bản của quy hoạch pháttriển Đó là:

- Quy hoạch đô thị đảm bảo tính ổn định và tốc độ phát triển kinh tế, bảo đảmtính cân đối và nhịp nhàng trong phát triển giữa các khu vực kinh tế, giữakinh tế và xã hội

- Trong cơ chế thị trường, quy hoạch đô thị là bộ khung cho các lực lượng thịtrường phát triển

- Quy hoạch tạo nên tính chủ động trong phát triển kinh tế, thúc đẩy tính sángtạo của các cấp trong xây dựng kinh tế và xã hội

Với những định hướng phát triển, những cân đối đã được tính toán kỹ và đề ratrong văn bản quy hoạch, các nhà quản lý và lãnh đạo các cấp có những điềukiện thuận lợi, có cơ sở để chủ động tổ chức các hoạt động kinh tế xã hội Họ

có điều kiện để sắp xếp bố trí công việc trong khung các định hướng đã đượcxác định mà không còn những lo ngại phát triển chệch hướng hoặc không ănkhớp với các hoạt động khác Các cán bộ lãnh đạo và quản lý ở các cấp cũng

có nhiều điều kiện để phát huy tính sáng tạo của mình trong các phạm vi vàgiới hạn đã được xác định trong quy hoạch Quy hoạch tạo nên một hệ thốnghoàn chỉnh các định hướng, các nội dung, các cấp độ, các mối liên hệ Trong

hệ thống chung đó, các hệ thống bậc thấp có độ tự do cần thiết và được hoạtđộng chủ động trong các giới hạn đã được xác định cho hoạt động của mình

- Quy hoạch đô thị đảm bảo sự phát triển theo đúng tốc độ được lựa chọnđồng thời phát triển bền vững trên cả 3 mặt: kinh tế, xã hội và môi trường vìthiếu quy hoạch không thể đảm bảo phát triển đồng bộ và bền vững cả 3 mặt:kinh tế, xã hội và môi trường

- Quy hoạch đô thị là biện pháp thu hút vốn đầu tư nước ngoài, tạo lòng tin vàtâm lý ổn định cho người đầu tư

Chúng ta đang thiếu vốn để phát triển kinh tế Nhu cầu vốn đầu tư lại càngcao khi chúng ta dự kiến phát triển kinh tế với tốc độ nhanh, đồng bộ và hàihòa với phát triển xã hội và môi trường Bên cạnh việc phát huy nội lực màNhà nước ta đã có chủ trương thúc đẩy mạnh thì việc thu hút vốn đầu tư nướcngoài là một yêu cầu cấp bách trong giai đoạn hiện nay

b, Mục tiêu quy hoạch phát triển đô thị

- Bảo đảm sự phát triển ổn định, hài hòa và cân đối giữa các thành phần kinh

tế trong và ngoài đô thị

- Bảo đảm sự cân đối và thống nhất giữa các chức năng hoạt động trong vàngoài đô thị

- Bảo đảm điều kiện sống, lao động và phát triển toàn diện của người dân đôthị.

Quy hoạch xây dựng đô thị nghiên cứu các hình thức tổ chức cuộc sống và cơcấu chức năng hoạt động của các bộ phận trong đô thị, nhằm tạo thuận lợi chocon người có nhiều thuận lợi nhất trong cuộc sống mới ngày càng cao ở đôthị

c, Yêu cầu quy hoạch phát triển đô thị

- Quy hoạch phát triển đô thị trong trạng thái động, là một quá trình động cótrọng điểm trong từng thời kỳ

Hệ thống kinh tế xã hội là hệ thống vận động không ngừng, có những yếu tốkhông thể biết trước và dự báo được một cách chính xác nên dễ gây ra nhữngrủi ro lớn Hệ thống này vận động không ngừng vì nhu cầu con người khôngngừng tăng lên và không có giới hạn nhưng khả năng đáp ứng nhu cầu đó thì

có giới hạn, dẫn đến những cạnh tranh, giành giật và gây ra những mâu thuẫn,những tiền đề nảy sinh sự không bền vững trong hệ thống Vấn đề này cũngcho thấy quy hoạch phát triển làm thế nào để có được một cơ cấu hợp lý trên

cơ sở giải quyết những cân đối giữa sản xuất và nhu cầu, giữa sản xuất và khảnăng để cuối cùng đạt được quan hệ cân đối giữa nhu cầu và khả năng trongmột điều kiện có thể trên cơ sở tính toán hiệu quả kinh tế-xã hội Khai thác,

sử dụng các nguồn tài nguyên một cách hợp lý, bền vững theo quan điểm sinhthái, đảm bảo cho sự tăng trưởng ổn định bền vững

Các yếu tố khó biết trước và khó dự báo là không có giới hạn Mặt khác, với

sự tiến bộ khoa học công nghệ phát triển như vũ bão chúng ta khó có thể đoánbiết cái gì sẽ xảy ra Những yếu tố đó đặt ra vấn đề cần xử lý và xem xét, luậnchứng các điều kiện, xác định các phương án quy hoạch phát triển một cách

kỹ lưỡng, đảm bảo được tính linh hoạt cần thiết Do đó, quy hoạch tổng thểphải đề cập được nhiều phương án, thường xuyên cập nhật, bổ sung tư liệu

cần thiết để có giải pháp điều chỉnh kịp thời cho phù hợp với tình hình thực

tế Quy hoạch đô thị phải tìm giải pháp cần tìm giải pháp giải quyết các mâuthuẫn và tính tới những vấn đề đã, đang và sẽ nảy sinh nhằm đảm bảo sự pháttriển hài hòa của hệ thống tự nhiên-kinh tế-xã hội trong đô thị

- Quy hoạch phát triển đô thị phải đạt mục tiêu phát triển trong thế vận độngtiến bộ và bền vững

Với mọi quy hoạch phát triển thì luôn tính tới sự phát triển từ trình độ thấplên trình độ cao của hệ thống lãnh thổ kinh tế - xã hội và các phần tử cấuthành của nó nhằm đạt tới hiệu quả tối đa cho cực đại số dông dân cư Hệthống lãnh thổ kinh tế xã hội trong đô thị bao gồm nhiều phân hệ và cấu trúccủa từng phân hệ cũng như toàn bộ hệ thống luôn có xu hướng chuyển động

đa chiều, hỗn loạn Theo quán tính, hầu như các chuyển động có tính mâuthuẫn nhau Như chúng ta đã biết, lợi ích của từng người, từng cá nhân trong

xã hội rất khác nhau, lợi ích của mỗi ngành, mỗi lĩnh vực, mỗi vùng lãnh thổ

có tính cục bộ và thường vận động không cùng chiều Trong đô thị, có nhiềuđối tượng hoạt động khác nhau trong thế cạnh tranh quyết liệt để giành lấyphần lợi cho mình nên rất dễ gây ra tình trạng hỗn loạn, mà biểu hiện trực tiếp

là các hiện tượng khủng hoảng, đa hướng trong phát triển, tự phát trong địnhhướng và trong các hoạt động cụ thể Do đó, cần điều khiển vận động của hệthống theo một hướng để đạt tới mục tiêu chiến lược nhất định trong một giaiđoạn lịch sử nhất định

Trong mỗi hệ thống lãnh thổ, luôn có những chuyển động và hoạt động tạo ranhững mâu thuẫn, cản trở nhau Những mâu thuẫn, cản trở đó do những lợiích cục bộ của từng bộ phận lãnh thổ, của từng ngành, từng chủ thể mà khôngtính đến hoặc không đặt lợi ích này trong một tổng thể chung Do đó, vấn đềđặt ra cho quy hoạch đô thị là phải xác định được mục tiêu phát triển và xác

định được các giải pháp kiến thiết đô thị tạo được sự phát triển hài hòa, nhịpnhàng cho toàn bộ đô thị.

- Quy hoạch phát triển đô thị phải lựa chọn được các phương án thiết kế hợp

lý, dài hạn

Quy hoạch phát triển đô thị phải được nghiên cứu theo nhiều phương án Mỗiphương án mang đậm nét một điểm nổi trội của nghệ thuật kiến thiết đô thị.Quy hoạch đô thị phải là kết quả của quá trình nghiên cứu đề xuất và lựa chọncác giải pháp khác nhau cho các nhiệm vụ khác nhau Trong các phương ánkiến thiết đô thị phải có phương án chủ và phương án dự phòng

- Quy hoạch phát triển phải thể hiện sinh động phân công lao động theo lãnhthổ một cách đa dạng và linh hoạt

Hoạt động kinh tế của con người trong các lãnh thổ khác nhau vô cùng đadạng, muôn màu muôn vẻ Phân công lao động theo lãnh thổ lôi cuốn các đốitượng tự nhiên, kinh tế, xã hội vào quá trình sản xuất, trao đổi hàng hóa, dịch

vụ mang lại lợi ích cho các tầng lớp dân cư, các nhóm xã hội khác nhau

Trong quá trình phân công lao động theo lãnh thổ các vùng, các doanh nghiệpgiữ chức năng khác nhau tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần đa dạng phùhợp với những đặc điểm tự nhiên, dân tộc, lịch sử của địa phương Do đó,việc quy hoạch phát triển đô thị cần tạo ra sự nhất trí cao của các cộng đồngdân cư đô thị, đảm bảo yêu cầu giữ gìn sắc thái văn hóa của mỗi cộng đồngdân cư Bảo vệ và chăm sóc cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, ditích lịch sử văn hóa, đáp ứng yêu cầu về an ninh quốc phòng

Phân công lao động xã hội theo lãnh thổ phản ánh sự lựa chọn địa điểm củacác nhà đầu tư, của dân cư và cộng đồng dân cư Đó là biểu hiện sự lựa chọncủa người sản xuất trên cơ sở đạt được lợi ích cao nhất

- Quy hoạch phát triển đô thị đáp ứng yêu cầu của kinh tế thị trường, tiến bộkhoa học công nghệ và phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững

Thuật ngữ “Phát triển bền vững” xuất hiện và ngày nay đang hình thành Pháttriển để thỏa mãn các nhu cầu của hôm nay mà không tổn hại đến sự pháttriển của tương lai là đòi hỏi lớn lao đối với nhân loại khi lựa chọn các quyếtsách phát triển nhằm đạt được cả ba mục tiêu kinh tế-xã hội-môi trường.Trong điều kiện kinh tế thị trường tính nhân văn trong phát triển phải đượctôn trọng và đảm bảo trên thực tế Các tính toán của quy hoạch phát triển đôthị phải dựa trên yêu cầu bền vững của sự đan kết các yếu tố phát triển nhằmnâng cao đời sống vật chất, văn hóa tinh thần cho mọi thành viên trong xã hội.Cần tránh phát triển nóng, tôn trọng phát triển hài hòa và nhịp nhàng của toàn

bộ hệ thống cũng như của từng phần tử cấu thành lãnh thổ kinh tế xã hội.Ngoài ra, quy hoạch phát triển đô thị phải đảm bảo một “trật tự” ngắn hạncũng như yêu cầu phát triển dài hạn Các đối tượng tổ chức cần được “đặt”đúng vị trí của nó, làm cho các đối tượng nương tựa vào nhau mà phát triển,không cản trở và không làm tổn hại đến nhau trong quá trình phát triển thịnhvượng

d, Nhiệm vụ chung của quy hoạch đô thị

Quy hoạch chung xây dựng đô thị cần tập trung giải quyết các nhiệm vụ chủyếu sau đây:

- Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên hiện trạng và các thế mạnh hoặc độnglực phát triển đô thị, các cơ sở kinh tế kỹ thuật

- Luận chứng và xác định tính chất, quy mô dân số, đất đai phát triển đô thị

- Định hướng phát triển không gian đô thị

- Quy hoạch xây dựng đợt đầu 5-10 năm

- Xác lập các căn cứ pháp lý để quản lý xây dựng đô thị

- Hình thành các cơ sở để lập các đề án quy hoạch chi tiết, các dự án đầu tư

3 Quy hoạch phát triển hệ thống chợ và siêu thị

3.1, Đặc điểm của quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị

a, Đặc điểm chung

Quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị là một phần của quy hoạch thương mại

Do đó, quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị là một bộ phận của quy hoạch đôthị Nó mang đầy đủ những đặc trưng chung của quy hoạch đô thị và quyhoạch phát triển nói chung, nhưng bên cạnh đó quy hoạch hệ thống chợ vàsiêu thị còn phải tuân theo quy hoạch chung của ngành thương mại

Do mang đầy đủ những đặc trưng của quy hoạch đô thị nên quy hoạch chợ vàsiêu thị có những đặc điểm sau:

- Quy hoạch chợ và siêu thị đảm bảo tính ổn định và tốc độ phát triển kinh tế,bảo đảm tính cân đối nhịp nhàng trong sự phát triển giữa lĩnh vực kinh tế và

xã hội

Kinh nghiệm ở nhiều nơi cho thấy, khi phát triển kinh tế xã hội dựa trên cơ sởcác kế hoạch hàng năm và những kế hoạch ngắn hạn, do chưa có những phântích và đánh giá một cách cơ bản, toàn diện các nguồn tài nguyên và cácnguồn lực cũng như chưa có những dự báo phát triển đúng đắn và đầy đủ căn

cứ khoa học nên sự phát triển thường không tập trung vào các hướng được lựachọn kỹ càng, do đó rơi vào tình trạng thiếu ổn định Nhiều công việc, nhiều

dự án không thể thực hiện đến cùng vì thiếu phù hợp và hài hòa với các côngtrình, dự án khác Trong thực tế, hệ thống kinh tế xã hội là một hệ thống gồmnhiều thành phần cần có sự cân đối nhịp nhàng trong không gian cũng như vềthời gian, cho nên cần được tính đến và xác lập sự cân đối trong khoảng thờigian tương đối dài Do đó, cần có quy hoạch chợ và siêu thị để đảm bảo pháttriển theo chiến lược của ngành thương mại và đảm bảo tính cân đối nhịpnhàng giữa việc phát triển của ngành thương mại với các ngành khác

- Trong cơ chế thị trường, quy hoạch ngành thương mại nói chung và quyhoạch chợ và siêu thị nói riêng là khung cho các lực lượng thị trường pháttriển.

Cơ chế thị trường chỉ phát triển trong những điều kiện nhất định Quy hoạchchợ và siêu thị đã tạo ra môi trường cho các lực lượng thị trường phát triển.Chẳng hạn như khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đấu thầu, xâydựng, quản lý chợ; tạo điều kiện để mọi thành phần có thể tham gia kinhdoanh trong chợ…Nếu có một quy hoạch về chợ và siêu thị tốt thì sẽ tạo sự

an toàn, lòng tin cho các thành phần kinh tế mạnh dạn bỏ vốn đầu tư xây dựng

và kinh doanh chợ, siêu thị…

- Quy hoạch chợ và siêu thị tạo nên tính chủ động trong phát triển kinh tế,thúc đẩy tính sáng tạo của các cấp trong xây dựng kinh tế và xã hội

Với những định hướng phát triển, những tính toán đã được đề ra trong vănbản quy hoạch ngành thương mại trong vùng, các nhà quản lý và lãnh đạo cáccấp có những điều kiện thuận lợi, có cơ sở để chủ động tổ chức các hoạt độngkinh tế xã hội Họ có điều kiện để sắp xếp, bố trí công việc trong khung cácđịnh hướng đã được xác định mà không còn những lo ngại phát triển chệchhướng hoặc không ăn khớp với các hoạt động khác Các cán bộ lãnh đạo vàquản lý ở các cấp cũng có nhiều điều kiện để phát huy tính sáng tạo của mìnhtrong các phạm vi và giới hạn đã được xác định trong quy hoạch Quy hoạchchợ và siêu thị tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh các định hướng, các nộidung, các cấp độ trong ngành thương mại và mối liên hệ với các ngành, lĩnhvực khác…

- Quy hoạch chợ và siêu thị góp phần đảm bảo sự phát triển theo đúng tốc độđược lựa chọn đồng thời góp phần phát triển bền vững trên cả 3 mặt: kinh tế,

xã hội và môi trường

Trong thực tế phát triển của nhiều nền kinh tế, do hoạt động dựa theo hoàntoàn nền kinh tế thị trường mà đã tạo ra sự tăng trưởng nhanh thậm chí là tăngtrưởng nóng không đi đôi với kế hoạch bảo vệ môi trường, khai thác tàinguyên quá mức cho phép đã gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng Do đó ngàynay người ta đã chú trọng đến vấn đề quy hoạch nhằm mục tiêu phát triển bềnvững cả 3 mặt: kinh tế, xã hội và môi trường Phát triển bền vững giúp cho sựphát triển của thế hệ hôm nay không làm tổn hại đến sự phát triển của thế hệtương lai Do đó, nếu có một quy hoạch chợ và siêu thị hợp lý sẽ góp phầnbảo vệ môi trường, tạo dựng môi trường đô thị văn minh, hiện đại.

Có thể nói, quy hoạch chợ và siêu thị là bước cụ thể hóa của quy hoạch đô thịtrong lĩnh vực thương mại đối với một cấp đơn vị hành chính như tỉnh,huyện…nhất định Trong khi quy hoạch đô thị là bước cụ thể hóa của quyhoạch phát triển, là quy hoạch ngành nhằm tổ chức không gian tổng thể và bốtrí các công trình trên lãnh thổ xác định trong từng thời kỳ

Chợ là một loại hình kết cấu thương mại phổ biến hiện nay và có vị trí quantrọng trong phát triển các hoạt động thương mại, phát triển kinh tế- xã hội,nhất là đối với khu vực nông thôn Vì vậy, về phía Nhà nước, việc đầu tư vào

hệ thống chợ có thể được xem như hoạt động nhằm cung cấp kết cấu hạ tầngcho nền kinh tế Đó là lý do quan trọng để nhà nước tăng cường đầu tư pháttriển chợ

Khi quy hoạch công trình dịch vụ cần nghiên cứu về quy mô, vị trí, đặc điểmhoạt động nhằm khai thác khả năng hiện có của khu vực, phục vụ các hoạtđộng kinh tế xã hội tại khu vực Trong đó bao gồm cả các công trình thươngmại dịch vụ như cửa hàng, trung tâm thương mại, quầy, chợ…Trong đó, chợ

là 1 loại hình dịch vụ kinh tế rất phổ biến ở Việt Nam không chỉ ở khu vựcnông thôn mà còn phổ biến ở cả khu vực đô thị nữa

Đối với ngành dịch vụ thương mại nói chung thì luận chứng phương hướngquy hoạch phát triển là:

- Phân tích tổng quan vị trí, vai trò của ngành, các yếu tố tác động đến pháttriển; xuất phát điểm của ngành; dự báo nhu cầu thị trường tiêu thụ các sảnphẩm dịch vụ chủ yếu; ý đồ chiến lược của vùng và cả nước về phát triển cácngành dịch vụ trên địa bàn nghiên cứu

- Mục tiêu tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành dịch vụ

- Phương hướng phát triển ngành dịch vụ và các sản phẩm dịch vụ chủ yếucấp tỉnh

và sáng tạo ứng xử là mô hình để tổ chức quy hoạch các đơn vị ở mới Cũng

vì vậy, quan điểm xây dựng các công trình dịch vụ trong đơn vị ở phải hướngvào mục tiêu, đảm bảo mối quan hệ xã hội lành mạnh thuận lợi và phát triển.Các hinh thức phục vụ đó phải linh hoạt và có khả năng biến đổi theo nhu cầu

và sự phát triển xã hội hiện đại

Đơn vị ở là khu chức năng cơ bản của đô thị, trong đó đảm bảo đáp ứng cácnhu cầu sinh hoạt hàng ngày của người dân như: ở, học tập, vui chơi, giải trí,mua bán Đơn vị ở tương đương khái niệm tiểu khu trước đây hay tươngđương cấp phường với các đô thị hiện có (mặc dù không đồng nhất) khi xét

về quy mô phục vụ nhu cầu ở và sinh hoạt hàng ngày của người dân đô thị

Có nhiều loại đơn vị ở được phân chia theo những quan điểm khác nhau:

- Đơn vị ở láng giềng của Perry lấy tiêu chuẩn trường học phổ thông có quy

mô từ 1000-1200 học sinh làm hạt nhân cho việc phân tích cơ cấu quy hoạch

và bố cục không gian kiến trúc

- Đơn vị ở tiểu khu phát triển mô hình đơn vị ở láng giềng của Perry bằngcách tổ chức một hệ thống dịch vụ công cộng khá hoàn chỉnh kiểu bao cấpXHCN Ở đây, trường học vẫn được coi là hạt nhân của mọi sự phát triểntrong đơn vị ở tiểu khu

Với những quan điểm cơ bản của đơn vị ở láng giềng và tiểu khu coi trườnghọc phổ thông cơ sở làm hạt nhân, đơn vị ở cở sở trong cơ cấu quy hoạch đôthị và khu dân dụng ngày nay cũng chưa tìm được một thành phần nào thíchhợp hơn để thay thế vị trí của trường học

Trong cơ cấu quy hoạch xây dựng dân dụng, các tiểu khu trước đây dựa vàocấu trúc của hệ thống phục vụ kiểu tầng bậc bao cấp thường theo 3 cấp:

phục vụ

Bán kính Công trình phục vụ hạt

nhân

1 Nhóm nhà ở Cấp I 200m Nhà trẻ, cửa hàng ăn uống

2 Tiểu khu nhà ở Cấp II 500m Trường học PTCS, cửa

hàng bách hóa

BTVH, chợCông trình dịch vụ công cộng trong khu ở bao gồm các công trình phục vụcác nhu cầu thiết yếu hàng ngày của con người về các lĩnh vực:

- Nuôi dưỡng, chăm sóc quản lý và giáo dục trẻ em

- Cung cấp các nhu yếu phẩm thông thường hàng ngày

- Ăn uống, giải khát và lương thực thực phẩm

- Sửa chữa đồ dùng gia đình, dịch vụ vệ sinh thẩm mỹ, dịch vụ kỹ thuật đơngiản

- Y tế và bảo vệ sức khỏe, bảo hiểm xã hội

- Văn hóa, vui chơi giải trí cho trẻ em, người già, thể dục thể thao…

- Thông tin liên lạc, giao thông đi lại

- Quản lý xã hội, quản lý đô thị

- Chợ…

Chợ là một loại hình kết cấu thương mại phổ biến hiện nay và có vị trí quantrọng trong phát triển các hoạt động thương mại, phát triển kinh tế- xã hội,nhất là đối với khu vực nông thôn Vì vậy, về phía Nhà nước, việc đầu tư vào

hệ thống chợ có thể được xem như hoạt động nhằm cung cấp kết cấu hạ tầngcho nền kinh tế Đó là lý do quan trọng để nhà nước tăng cường đầu tư pháttriển chợ

Khi quy hoạch công trình dịch vụ cần nghiên cứu về quy mô, vị trí, đặc điểmhoạt động nhằm khai thác khả năng hiện có của khu vực, phục vụ các hoạtđộng kinh tế xã hội tại khu vực Trong đó bao gồm cả các công trình thươngmại dịch vụ như cửa hàng, trung tâm thương mại, quầy, chợ…Trong đó, chợ

là 1 loại hình dịch vụ kinh tế rất phổ biến ở Việt Nam không chỉ ở khu vựcnông thôn mà còn phổ biến ở cả khu vực đô thị

b, Đặc điểm của quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị cấp huyện

Quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị cấp huyện trước hết phải tuân theo quyhoạch phát triển kinh tế của tỉnh, thành phố Hơn nữa, quy hoạch chợ và siêuthị cấp huyện còn phải tuân theo quy hoạch định hướng phát triển thương mạicủa thành phố Nhưng cần dựa trên các yếu tố thực tế của huyện đó như cácchỉ tiêu về tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu nhập, việc làm, sảnphẩm mũi nhọn, bố trí không gian đô thị và nông thôn

Nét đặc thù của việc quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị cấp huyện là mangđậm nét của quy hoạch điểm dân cư nông thôn

Quy hoạch điểm dân cư nông thôn là việc tổ chức không gian, hệ thống côngtrình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội của điểm dân cư nông thôn nhằm phục

vụ tốt nhất cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của dân cư nông thôn

Điểm dân cư nông thôn là nơi cư trú tập trung của nhiều hộ gia đình gắn kếtvới nhau trong sản xuất, sinh hoạt và các hoạt động xã hội khác trong phạm vimột khu vực nhất định bao gồm trung tâm xã, ấp, bản, buôn, phun, sóc (gọichung là thôn) được hình thành do điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế- xãhội, văn hóa, phong tục tập quán và các yếu tố khác

Do đó, quy hoạch chợ và siêu thị cấp huyện không những cần đảm bảo phục

vụ tốt nhất nhu cầu mua sắm, trao đổi hàng hóa của người dân trong huyện,tạo việc làm và thu nhập cho người dân sinh sống trên địa bàn mà còn cần tôntrọng và bảo vệ môi trường sinh thái tự nhiên ở khu vực nông thôn Khi xemxét việc phân bổ đất đai cho các mục đích sử dụng khác nhau ở khu vực nôngthôn thì cần chú trọng đến phần đất đai dành cho sản xuất nông nghiệp nhằmđảm bảo an ninh lương thực

Một nét đặc trưng nữa của quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị cấp huyện sovới khu vực nội thành, nội thị là: Đối với khu vực nông thôn (cấp huyện) thìmục tiêu quản lý là nhằm thúc đẩy hoạt động thương mại trong vùng quantrọng hơn mục tiêu đảm bảo cân đối thu chi của chợ trong khi đối với khu vựcthành thị mục tiêu quản lý cần đạt được sẽ toàn diện hơn như đảm bảo tăngthêm nguồn thu cho ngân sách, đảm bảo văn minh đô thị, tạo việc làm chodân cư đô thị…

Nếu xét trong cùng một đơn vị hành chính cấp tỉnh thì mật độ phân bố siêu thị

ở các huyện ngoại thành với các quận nội thành có một sự khác biệt khá rõnét Sự phát triển các siêu thị ở các huyện còn khá mới mẻ do đó, trong quyhoạch chợ và siêu thị cấp huyện trong những năm gần đây được cấp

Tỉnh/Thành phố chú ý quan tâm đầu tư phát triển nhằm làm giảm cách biệt vềđiều kiện sống giữa thành thị và nông thôn.

Trong điều kiện ngày nay các yếu tố kinh tế và xã hội biến đổi không ngừngdưới tác động của thời buổi đất nước ta đang trong thòi kỳ công nghiệp hóa,hiện đại hóa, và đặc biệt là tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã đặt ra yêu cầucủa quy hoạch chợ và siêu thị cấp huyện là không những phải tuận thủ tối đanhững quy hoạch chung hiện có toàn Tỉnh/ Thành phố mà còn phải tuân thủcác điều chỉnh quy hoạch mới có thể có trong tương lai

3.2, Vai trò của quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị trong quy hoạch đô thị

Quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị là một bộ phận quan trọng trong quyhoạch đô thị Quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị là bước cụ thể hóa của quyhoạch đô thị trong lĩnh vực thương mại dịch vụ Cùng với quy hoạch các lĩnhvực khác của thương mại dịch vụ như khách sạn, du lịch; giáo dục, các côngtrình văn hóa, các công trình y tế… thì quy hoạch chợ và siêu thị gắn liền vớinhu cầu mua sắm thiết yếu của đời sống nhân dân hơn cả Nếu thực hiện tốtcông tác quy hoạch chợ và siêu thị sẽ góp phần nâng cao sức mua sắm tiêudùng của nhân dân, nâng cao đời sống nhân dân, góp phần gia tăng giá trịđóng góp của ngành thương mại, góp phần chuyển đồi cơ cấu kinh tế theohướng tích cực và góp phần đạt được các chỉ tiêu kinh tế đề ra trong thời kỳ

kế hoạch và góp phần thực hiện nhiệm vụ của quy hoạch đô thị đề ra vớingành thương mại

Quy hoạch chợ và siêu thị hợp lý sẽ làm tăng năng lực hoạt động của hệ thốngchợ và siêu thị, phục vụ tốt hơn đời sống của dân cư đô thị Hơn nữa, nó còngóp phần thúc đẩy hoạt động thương mại buôn bán diễn ra trên địa bàn, tạođiều kiện các thành phần dân cư tham gia kinh doanh trong khu vực này, từ

đó tạo thêm công ăn việc làm và thu nhập cho một bộ phận dân cư, góp phần

ổn định đời sống cho dân cư đô thị

Quy hoạch chợ và siêu thị giúp kiểm soát và quản lý tốt hơn về vấn đề an toàn

vệ sinh thực phẩm, hạn chế những vụ ngộ độc thực phẩm và sự lây lan dịchbệnh ở gia súc, gia cầm đang có nguy cơ xảy ra ngày càng nhiều trên thế giới.Quy hoạch chợ và siêu thị góp phần đảm bảo vệ sinh môi trường, gìn giữcảnh quan đô thị, hạn chế được tình trạng xuất hiện những chợ cóc, chợ tạmhoạt động tự do gây cản trở giao thông và ô nhiễm môi trường

II, Phương pháp xây dựng quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị

1 Căn cứ xây dựng quy hoạch chợ và siêu thị

- Quy hoạch xây dựng chợ và siêu thị phải căn cứ và phù hợp theo quy hoạchphát triển ngành thương mại của toàn thành phố

- Quy hoạch xây dựng Vùng thủ đô Hà Nội đến năm 2020, tầm nhìn đến năm2050

- Quy hoạch phát triển hành lang kinh tế Lạng Sơn – Hà Nội – Hải Phòng –Quảng Ninh đến năm 2020

- Quy hoạch phát triển kết cấu hạ tầng thương mại chủ yếu của vùng kinh tếtrọng điểm phía Bắc đến 2010, định hướng đến …

- Quy hoạch tổng thể phát triển KTXH của Hà Tây cũ, Hà Nội chưa mở rộng,Hòa Bình, Vĩnh Phúc đến năm 2020, tầm nhìn 2030

- Quy hoạch xây dựng chợ và siêu thị phải căn cứ và phù hợp theo quy hoạchtổng thể phát triển toàn tỉnh/thành phố và vùng lãnh thổ

- Quy hoạch chợ và siêu thị phải đồng bộ với quy hoạch xây dựng khu dân cư,các công trình giao thông, điện, cấp thoát nước và các công trình công cộngkhác, đảm bảo vệ sinh môi trường

- Quy hoạch chợ và siêu thị với quy mô, tính chất khác nhau phải phù hợp vớilượng hàng hóa lưu thông, nhu cầu mua bán tại từng địa bàn, trên toàn thànhphố và nhu cầu lưu thông hàng hóa trong khu vực.

- Quy hoạch chợ và siêu thị cần căn cứ vào thu nhập của người dân trên địabàn cũng như trào lưu, thị hiếu tiêu dùng theo xu thế thay đổi

2 Phương pháp xây dựng quy hoạch hệ thống chợ và siêu thị

Quy hoạch phát triển chợ thường có thời gian 10 năm trở lên, sau 5 năm quyhoạch phải rà soát, bổ sung Trường hợp xuất hiện các nhân tố mới làm thayđổi nội dung quy hoạch đã được phê duyệt phải được tổ chức nghiên cứu,điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế

Nội dung chủ yếu của dự án quy hoạch phát triển chợ và siêu thị là:

a Xác định vị trí, vai trò của ngành thương mại, chợ và siêu thị đối với nềnkinh tế quốc dân, đối với vùng lãnh thổ và các mục tiêu phát triển của hệthống kết cấu hạ tầng thương mại và hệ thống chợ

b Phân tích đánh giá thực trạng phát triển và phân bố mạng lưới kinh doanhthương mại, mạng lưới chợ, những tồn tại cần giải quyết

c Phân tích dự báo những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển và phân bố mạnglưới kinh doanh thương mại, mạng lưới chợ và siêu thị trong thời kỳ quyhoạch; phân tích và dự báo yếu tố thị trường và khả năng mở rộng thị trường,tăng năng lực lưu thông và cạnh tranh của các hàng hóa tại các chợ; phân tích

và dự báo xu thế phát triển chợ trên thế giới và khu vực

d Xác định quan điểm, mục tiêu và luận chứng các phương án phát triểnmạng lưới chợ

e Tính toán các điều kiện chủ yếu đảm bảo mục tiêu quy hoạch được thựchiện

g Luận chứng phương án phân bố các chợ theo từng loại chợ trên các vùnglãnh thổ, nhất là chợ đầu mối trọng điểm cho việc tiêu thụ nông sản hàng hóacấp khu vực.

h Những vấn đề liên quan đến bảo vệ môi trường bền vững tại các địa bànthực hiện dự án quy hoạch phát triển chợ

i Xác định các giải pháp về cơ chế, chính sách, đề xuất các phương án thựchiện quy hoạch phát triển chợ theo các giai đoạn phát triển ( nhất là giai đoạn

5 năm đầu tiên)

Vấn đề quan trọng nhất khi xét lập quy hoạch chợ và siêu thị là trước hết đóphải là nơi tập trung dân cư và phải tiện đường giao thông.Hệ thống chợ dânsinh cần được đầu tư ở tất cả các phường, xã Theo kinh nghiệm ở một địaphương có điều kiện tự nhiên xã hội tương tự như huyện Gia Lâm là tỉnhHưng Yên thì việc phân bố các chợ dân sinh đạt mức bình quân là 3,9 km có

1 chợ, bán kính phục vụ mỗi chợ là 1,1 km Theo tôi việc phân bổ như vậy làphù hợp, đối với một chợ dân sinh, tạo thuận lợi cho dân cư nhu cầu trao đổimua bán hàng hóa phục vụ sinh hoạt hàng ngày

Riêng đối với vấn đề quy hoạch siêu thị thì ngoài 2 yếu tố quan trọng là: nơitập trung dân cư và tiện đường giao thông thì còn vấn đề quan trọng nữa cầncân nhắc khi lập quy hoạch siêu thị đó là vấn đề thu nhập của dân cư sinhsống trên địa bàn và tập quán cũng như thói quen mua sắm của họ

Đối với một huyện ngoại thành có điều kiện kinh tế xã hội như huyện GiaLâm thì một siêu thị tổng hợp phục vụ trung bình khoảng 2 vạn dân là hợp lý

Chương II: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG CHỢ VÀ SIÊU

THỊ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIA LÂM

I, Tình hình phát triển kinh tế xã hội của huyện Gia Lâm từ năm 2001 đến nay

1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Gia Lâm

1.1, Điều kiện tự nhiên

Gia Lâm là một huyện ngoại thành Hà Nội, là cửa ngõ phía Đông Bắc của thủ

đô Phía Bắc của huyện giáp quận Long Biên, phía Tây Nam có địa giới làdòng sông Hồng Bên kia bờ là huyện Thanh Trì và quận Hoàng Mai PhíaĐông và Đông Bắc giáp với các huyện Tiên Du, Từ Sơn, Thuận Thành củatỉnh Bắc Ninh Phía Nam giáp với huyện Văn Lâm tỉnh Hưng Yên

Huyện Gia Lâm có vị trí rất quan trọng của thủ đô, là đầu mối của tam giáckinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, có hệ thống giao thông quan trọngcủa quốc gia như đường bộ, đường sắt, đường sông từ các tỉnh phía Bắc vàĐông Bắc về Hà Nội Trong thời gian tới đây có thêm những tuyến đườngmới như Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Hưng Yên sẽ xuất hiện những vùng

đô thị mới trên địa bàn Huyện được Chính phủ và thành phố đầu tư, thu hútnhiều nhà đầu tư tạo nên diện mạo mới cho Huyện, thuận lợi cho việc chuyểndịch cơ cấu kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao dân trícho người dân, tạo được nhiều việc làm có hàm lượng chất xám cao

Đất đai trên địa bàn huyện khá mầu mỡ, trong huyện có những vùng chuyêncanh các loại rau màu có năng suất và giá trị hàng hóa như vùng rau an toànVăn Đức, Đông Dư, Đa Tốn và chăn nuôi bò sữa ở Phù Đổng…

Tóm lại, huyện Gia Lâm có điều kiện tự nhiên và vị trí giao thông khá thuậnlợi cho phát triển kinh tế, cả về nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ côngnghiệp và thương mại dịch vụ Các doanh nghiệp của Trung ương và Thành

phố trên địa bàn huyện đều kinh doanh sản xuất đạt hiệu quả, được Huyện vàThành phố tạo điều kiện mở rộng mặt bằng phát triển sản xuất Các doanhnghiệp đã đóng góp quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bànhuyện.

1.2, Điều kiện kinh tế xã hội

Xa xưa Gia Lâm thuộc vùng đất Long Biên Thời Lý, Gia Lâm thuộc phủThiên Đức, thời Trần thuộc lộ Bắc Giang Thời hậu Lê thuộc phủ Thuận An,trấn Kinh Bắc Thời Nguyễn, huyện Gia Lâm nằm trong trấn Kinh Bắc

Ngày 28/11/1948, Chủ tịch nước ra sắc lệnh số 263/SL đưa huyện Gia Lâmthuộc tỉnh Bắc Ninh sát nhập vào Hưng Yên Một năm sau do yêu cầu củatình hình mới, ngày 07/11/1949, Chủ tịch nước ra sắc lệnh số 127/SL đưatoàn bộ huyện Gia Lâm trở lại Bắc Ninh

Theo Nghị quyết của Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, kỳ họp thứ

2 ngày 20/04/1961 và Quyết định của thủ tướng Chính phủ kí ngày31/05/1961 quy định địa dư hành chính huyện Gia Lâm và sát nhập huyện GiaLâm về Hà Nội

Sau khi phân chia lại địa giới hành chính năm 2003, một phần diện tích vàdân số của huyện Gia Lâm đã tách ra thành lập quận Long Biên thì đến nayhuyện Gia Lâm gồm 22 đơn vị hành chính trong đó có 20 xã và 2 thị trấn vớidiện tích còn lại là 114,97 km2, dân số là 219.450 người, mật độ bình quân là1.908 người/km2 Chỗ đã bị chia tách vốn là những nơi phát triển nhất củaHuyện Do đó, có thể nói điểm xuất phát của huyện Gia Lâm hiện giờ là kháthấp

Huyện Gia Lâm vẫn còn lưu giữ nhiều dấu ấn của nền văn hóa Kinh Bắc xaxưa Hầu hết các xã trong huyện vẫn còn giữ gìn tập tục lễ hội truyền thống.Các làng nghề truyền thống vẫn được duy trì và phát triển với các làng nghềnổi tiếng như làng gốm Bát Tràng, may da dát quỳ Kiêu Kỵ, chế biến dược

liệu Ninh Hiệp, đan lát, làm chổi ở Dương Quang Bên cạnh các làng nghềtruyền thống đã được hình thành, tồn tại và phát triển lâu dài trong lịch sử có

kỹ thuật và công nghệ truyền thống, có đội ngũ thợ lành nghề thì ngày naytrên địa bàn huyện Gia Lâm có nhiều nghề mới được hình thành như sản xuấtgốm sứ Kim Lan, Đa Tốn, Đông Dư, Văn Đức; chế biến giò chả bún bánh ở

xã Yên Viên, sản xuất diêm ở Yên Thường…

Huyện Gia Lâm có lực lượng lao động dồi dào, tỷ lệ lao động trẻ đã qua đàotạo có tỷ lệ khá cao (chiếm trên 60%) Do vậy, việc triển khai ứng dụng cáckhoa học kỹ thuật vào sản xuất có nhiều thuận lợi, năng suất, hiệu quả laođộng ngày càng được nâng lên Sản xuất nông nghiệp của huyện có vị trí rấtquan trọng trong phát triển kinh tế của huyện và được Thành phố rất quantâm Thành phố đã xác định huyện Gia Lâm là một trong những đơn vị cungcấp lương thực, thực phẩm cho thành phố Lao động sản xuất nông nghiệp củahuyện vẫn chiếm đa số (gần 70% lực lượng lao động), người nông dân gắn bóvới đồng ruộng từ lâu đời nên có rất nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nôngnghiệp

Trong những năm qua có khá nhiều doanh nghiệp đã đầu tư trên địa bànhuyện do tận dụng lợi thế về lao động Các doanh nghiệp đầu tư vào cụmcông nghiệp Phú Thị đều sản xuất và kinh doanh bước đầu có hiệu quả và ổnđịnh, góp phần tạo thêm mới nhiều việc làm và thu nhập cho một bộ phậnnhân dân trong huyện Nhờ đó, đời sống của nhân dân huyện Gia Lâm ngàymột nâng cao, bên cạnh đó còn góp phần giảm đáng kể một số tệ nạn xã hội.Cụm công nghiệp Ninh Hiệp các doanh nghiệp đã đăng kí hết diện tích

Trong những năm qua, kinh tế trên địa bàn huyện Gia Lâm tiếp tục phát triển

ổn định và tăng trưởng khá Cơ cấu kinh tế được chuyển dịch đúng hướng làgiảm dần tỷ trọng ngành nông nghiệp và tăng dân tỷ trọng ngành công nghiệpdịch vụ Sản xuất nông nghiệp cũng được giữ vững và phát triển và trong nội

bộ ngành nông nghiệp cũng có sự chuyển dịch cơ cấu đúng hướng Lĩnh vựcchuyển giao và ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến vào sản xuất

hỗ trợ chế biến sản phẩm nông nghiệp được quan tâm

Hoạt động thương mại – dịch vụ tuy xuất hiện chưa lâu nhưng ngày càng thểhiện vai trò quan trọng của mình trong việc góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh

tế đúng hướng và tạo thêm việc làm cho dân cư

Trên địa bàn huyện Gia Lâm có nhiều trường cao đẳng kỹ thuật và trung họcchuyên nghiệp đào tạo nguồn nhân lực khá lớn cho lực lượng lao động củahuyện có tay nghề khi làm việc ở các doanh nghiệp Đặc biệt, mỗi một nhiệm

kỳ và hàng năm Huyện cùng với trường Đại học nông nghiệp Hà Nội cóchương trình và kế hoạch phối hợp xây dựng và thực hiện các chương trình,

đề án, dự án phát triển kinh tế rất hiệu quả, kể cả giúp cán bộ trong công tácquản lý nhà nước về đất đai, môi trường…Phối hợp với các Viện nghiên cứunhư Viện nghiên cứu rau quả để ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất,đưa các giống cây con có giá trị kinh tế cao, các mô hình mới và sản xuấtđược các HTX và nhân dân rất hưởng ứng và áp dụng hiệu quả Do vậy, tuydiện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng thu hẹp nhưng giá trị sản xuấttrên một đơn vị diện tích canh tác ngày càng cao, sản xuất nông nghiệp vẫnphát triển ổn định, phục vụ tốt nhu cầu lương thực cho nhân dân trên địa bànhuyện

Đời sống nhân dân được ổn định, an ninh quốc phòng được giữ vững Các sựkiện chính trị lớn, các hoạt động văn hóa, thể dục thể thao trên địa bàn huyệnđược bảo vệ tuyệt đối an toàn Thế trận an ninh nhân dân được củng cố vữngchắc Thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân đượccủng cố vững chắc Lực lượng vũ trang huyện được chú trọng, nhất là xâydựng chất lượng chính trị, khả năng sẵn sàng chiến đấu cao, đủ sức hoànthành mọi nhiệm vụ được giao Cơ quan quân sự được xây dựng vững mạnh

toàn diện, chính sách hậu phương quân đội được quan tâm thực hiện đạt kếtquả.

2 Khái quát về tình hình phát triển của huyện Gia Lâm từ 2001 đến nay 2.1, Các chỉ tiêu về kinh tế

- Các chỉ tiêu chủ yếu về phát triển kinh tế đều cơ bản hoàn thành, kinh tế củahuyện ổn định và có mức tăng trưởng khá

Trong điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn nhưng hầu hết các chỉ tiêu vềphát triển kinh tế vẫn giữ ở mức ổn định và cơ bản đạt chỉ tiêu đề ra

Bảng 2.1: Tình hình thực hiện một số chỉ tiêu kinh tế huyện Gia Lâm 2005

2004-Đơn vị tính: %

15-16%Nguồn: Báo cáo chính trị tại Đại hội XIX Đảng bộ huyện Gia Lâm

Tốc độ tăng của chỉ tiêu thu nhập bình quân trên địa bàn huyện giai đoạn nàyđạt 21,8%/năm Thu nhập bình quân đầu người trên địa bàn huyện năm 2007

đã tăng gấp 1,49 lần

- Cơ cấu kinh tế tiếp tục được chuyển dịch đúng hướng, tăng dần tỷ trọngngành công nghiệp-xây dựng cơ bản và ngành thương mại, dịch vụ, giảm dần

tỷ trọng ngành nông nghiệp-thủy sản Trong nội bộ ngành nông nghiệp cũng

có sự chuyển dịch đúng hướng, tỷ trọng ngành chăn nuôi tăng nhanh từ39,25% (năm 2000) lên 48,4% (năm 2005) Lĩnh vực chuyển giao và ứngdụng khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến vào sản xuất hỗ trợ chế biến sảnphẩm nông nghiệp được quan tâm

Mặc dù tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế của huyện có giảm qua cácnăm nhưng giá trị sản xuất ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản do huyệnquản lý vẫn tăng qua các năm

Năm 2005 là năm đã thực hiện xong điều chỉnh địa giới hành chính

Bảng 2.2: Cơ cấu kinh tế huyện Gia Lâm qua 2 năm 2003 và 2005

Nguồn: Báo cáo chính trị tại Đại hội XIX Đảng bộ huyện Gia Lâm

Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp phát triển khá Các doanh nghiệp côngnghiệp trên địa bàn phát triển nhanh và mạnh cả về số lượng và quy mô, từngbước nâng cao chất lượng hiệu quả sản xuất kinh doanh Các ngành nghềtruyền thống được mở rộng và phát triển, ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong

cơ cấu nội bộ ngành, trong đó sản phẩm xuất khẩu tăng khá, sản phẩm chếbiến cũng chiếm vị trí quan trọng

Giai đoạn từ năm 2005 – 2008

Bảng 2.3: Cơ cấu kinh tế của huyện Gia Lâm qua các năm

Chăn nuôi DV 46,94% 50,23%

Nguồn: Báo cáo kết quả thực hiện Nghị quyết ĐH XIX Đảng bộ huyện GiaLâm

- Sản xuất công nghiệp, xây dựng tiếp tục tăng trưởng

Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đúng hướng hoàn thành một số công trìnhtrọng điểm như hệ thống lưới điện nông thôn, hệ thống đèn chiếu sáng ở cácthị trấn và các trục đường chính, nâng cấp và cải tạo một bước cơ sở vật chấtcho các trường học, trạm y tế

Sản xuất công nghiệp tiếp tục phát triển tốt, nhất là ở khối doanh nghiệp, cácsản phẩm sản xuất ra ngày càng khẳng định được thương hiệu và uy tín trênthị trường

- Lĩnh vực thương mại, dịch vụ phát triển khá

Hoạt động thương mại dịch vụ được đẩy mạnh, văn minh thương mại cóchuyển biến Một số vùng sinh thái từng bước được nghiên cứu và triển khai,tạo thế phát triển dịch vụ-du lịch- sinh thái cho những năm tới như Phù Đổng

và Dương Xá Mạng lưới chợ được quan tâm đầu tư phát triển, trong 3 năm(2001-2003) đã phê duyệt 9 dự án cải tạo xây dựng chợ với tổng kinh phí trên

14 tỷ đồng

Giá trị sản xuất thương mại-dịch vụ năm 2007 đạt 292,1 tỷ đồng, tăng 14,51%

so với năm 2006 và tăng 33,1% so với năm 2005 Năm 2008 đạt 338 tỷ đồng,tăng 54% so với năm 2005

Huyện đã chỉ đạo, hướng dẫn các xã Kim Lan, Yên Thường, Ninh Hiệp thựchiện chuyển đổi mô hình quản lý chợ, khai thác chợ có hiệu quả theo hướngvăn minh, hiện đại góp phần phát triển kinh tế cho các địa phương Thực hiệntốt công tác thanh tra, kiểm tra, quản lý thị trường, các biện pháp bình ổn giá

cả đặc biệt là những tháng cuối năm; chống sản xuất, kinh doanh, vận chuyển

hàng giả, hàng kém chất lượng và bảo vệ quyền lợi của người sản xuất vàngười tiêu dùng.

- Các thành phần kinh tế được quan tâm và tạo điều kiện phát triển

Đến năm 2003, huyện Gia Lâm đã hoàn thành việc cổ phần hóa đối với Công

ty Xây dựng và Kinh doanh Nhà Gia Lâm, Xưởng sản xuất rượu vang, Công

ty ăn uống khách sạn Gia Lâm, Công ty xây dựng và cơ giới nông nghiệp.Hiệu quả kinh doanh – dịch vụ của hợp tác xã sau chuyển đổi được nâng cao.Một số hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp đã thích hợp với cơ chế hoạt động,từng bước nâng cao chất lượng, hiệu quả một số khâu dịch vụ

Kinh tế hộ gia đình được quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn và tạo điều kiện pháttriển

2.2, Các chỉ tiêu về xã hội

- Sự nghiệp giáo dục đào tạo có bước phát triển

Sự nghiệp giáo dục trên địa bàn huyện Gia Lâm trong những năm qua cónhững bước phát đáp ứng nhu cầu học tập của nhân dân Chất lượng dạy vàhọc ở các cấp học, bậc học được nâng lên, trong đó số trường đạt tiên tiếnxuất sắc, số giáo viên dạy giỏi, số học sinh giỏi đều tăng

- Hoạt động văn hóa, thông tin, thể dục-thể thao được đẩy mạnh

Gia Lâm là huyện có nhiều di tích lịch sử văn hóa, còn lưu giữ nhiều lễ hộitruyền thống với nhiều tập tục của văn hóa Kinh Bắc xưa Ngày nay vẫn lưugiữ được nhiều nét đẹp truyền thống ngoài ra ngày nay còn có nhiều nếp sốngvăn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội có tiến bộ hơn

Công tác quản lý nhà nước về hoạt động văn hóa-thông tin-thể dục thể thaođược tăng cường

- Công tác y tế, dân số gia đình trẻ em được thực hiện tốt

Công tác phòng chống dịch bệnh và khám chữa bệnh cho nhân dân được thựchiên tốt với mạng lưới y tế trong huyện được tăng cường và ơ sở vật chất,

trang thiết bị y tế được quan tâm đầu tư đã làm cho chất lượng cuộc sống củangười dân ngày càng được nâng lên Năm 2006, huyện Gia Lâm đã đạt đượcdanh hiệu 100% xã, thị trấn đạt chuẩn quốc gia về y tế

- Thường xuyên chăm lo thực hiện tốt các chính sách đối với thương binh, giađình liệt sỹ, người có công, thực hiện tốt công tác đền ơn đáp nghĩa

- Một số vấn đề xã hội bức xúc được tập trung giải quyết

Đến năm 2005, toàn huyện đã tạo việc làm mới cho 37.960 lao động, trong đó

số lao động có việc làm ổn định chiếm trên 37%; Năm 2005, tỷ lệ hộ nghèotheo tiêu chí cũ còn giảm còn 0,82%

Đối với những hộ nghèo, huyện Gia Lâm có những chính sách quan tâm nhưthực hiện chính sách ưu đãi về tín dụng cho hộ nghèo vay vốn từ Quỹ hỗ trợnông dân để phát triển sản xuất, tạo thu nhập cho gia đình và thoát nghèo

- Công tác đấu tranh phòng chống tệ nạn xã hội nhất là tệ nạn ma túy mại dâmđạt nhiều kết quả Trên địa bàn Huyện không còn tụ điểm phức tạp về ma túy,

tệ nạn xã hội, số người nghiện giảm

- An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn huyện Gia Lâm luônđược giữ vững và tăng cường

Công tác đấu tranh phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội được triển khaithực hiện có hiệu quả, không để xảy ra hoạt động của tội phạm có tổ chức,từng bước đẩy lùi tệ nạn xã hội trên địa bàn

Tóm lại, điều kiện về các chỉ tiêu về xã hội trên địa bàn huyện Gia Lâm ngàycàng được cải thiện Đời sống của nhân dân ngày càng được đảm bảo về cảđiều kiện vật chất lẫn tinh thần Các yếu tố về an ninh quốc phòng vững mạnhlàm cho người dân yên tâm ổn định sản xuất và sinh hoạt Các chỉ số đều có

xu hướng tích cực qua các năm

II, Tình hình phát triển hệ thống chợ và siêu thị trên địa bàn huyện Gia Lâm từ năm 2001 đến nay

1 Quy mô phát triển hệ thống chợ và siêu thị trên địa bàn huyện Gia Lâm từ năm 2001 đến nay

Gia Lâm là huyện có tốc độ đô thị hóa nhanh, mỗi năm có khoảng 60-80 hađất canh tác được chuyển sang phát triển công nghiệp, dịch vụ và các mụcđích khác như xây dựng các cụm công nghiệp, chợ, đường giao thông và cáckhu đô thị mới

Năm 2003, trước khi thành lập quận Long Biên thì ngành thương mại dịch vụcủa huyện phát triển đa dạng, phong phú nhờ những lợi thế về vị trí, đườnggiao thông và đặc biệt là tốc độ đô thị hóa nhanh, giá trị ngành thương mạidịch vụ chỉ còn chiếm tỷ trọng 32,4% trong cơ cấu giá trị sản xuất các ngànhkinh tế huyện quản lý

Trước năm 2003, Nhà nước chủ yếu đầu tư xây dựng, cải tạo chợ ở nhữngkhu vực thị trấn, các xã nay thuộc quận Long Biên Đầu tư xây dựng chợ ởkhu vực huyện Gia Lâm hiện nay là rất ít, chủ yếu đầu tư ở chợ vải NànhNinh Hiệp Cơ sở vật chất của các chợ đa số là bán kiên cố, lợp mái tôn, nềnchợ thấp Hệ thống thoát nước không đảm bảo, thiếu công trình vệ sinh.Nhiều chợ tạm, chợ lếu lán mang tính chất chợ nông thôn Việc đầu tư xâydựng mới hay cải tạo chủ yếu từ nguồn ngân sách nhà nước và do địa phươnghuy động

Sau khi tách quận Long Biên, giá trị ngành thương mại dịch vụ của huyện GiaLâm chỉ còn chiếm tỷ trọng 22,9%; số đơn vị kinh doanh thương mại giảmnhiều nhất là những đơn vị lớn Một số chợ được đầu tư nâng cấp cải tạo giaiđoạn 2001-2003 chủ yếu nằm trên địa bàn quận do vậy giá trị sản xuất ngànhthương mại giảm đáng kể Năm 2005, giá trị sản xuất ngành thương mại đạt219,5 tỷ đồng tăng 16% so với năm 2004, chiếm tỷ trọng 23,1% trong cơ cấukinh tế của huyện

Mặc dù ngành thương mại đã đạt được những kết quả đáng kể trong phát triểnnhưng cơ sở vật chất phục vụ cho phát triển thương mại dịch vụ vẫn cònnghèo nàn, chưa có các công trình dịch vụ có quy mô lớn, chưa có sự đầu tưsức người và sức của nhằm khai thác tối đa những tiềm năng này.

1.1, Về hệ thống chợ

a Hệ thống chợ hiện có và đang xây dựng

Trên địa bàn huyện Gia Lâm đến nay có 15 chợ đang hoạt động, trong đó có 1chợ loại 1 và các chợ loại 3

Bảng 2.5: Danh sách các chợ hiện có trên địa bàn huyện Gia Lâm

tích đất(m2)

Số hộ

KD cốđịnh

Phânloại

c hợ

Hiện trạng cơ

sở vật chất

HìnhthứcQLhiệntại

Lan

Xã KimLan

khung thép,

ki ốt máibằng 1 tầng

BQLchợ

Nành

Xã NinhHiệp

khung thép,

ki ốt máibằng 1 tầng

BQLchợ

4 Chợ Phù

Đổng

Xã PhùĐổng

xuống cấp

BQLchợ

Thường

Xã YênThường

khung thép,

ki ốt máibằng 1 tầng

BQLchợ

6 Chợ Bát

Tràng

Xã BátTràng

Tổ QLchợ

8 Chợ

ĐHNNI

TT TrâuQuỳ

khung thép,

ki ốt máibằng 1 tầng

Tổ QLchợ

Dương

Xá

Xã DươngXá

khung thép

Tổ QLchợ

10 Chợ Sủi Xã Phú

Thị

ki ốt máibằng 1 tầng

Tổ QLchợ

11 Chợ Văn

Đức

Xã VănĐức

HTXQL

13 Chợ Keo Xã Kim

Sơn

ki ốt máibằng 1 tầng

DNquản lí

14 Chợ Dốc

Lã

Xã YênThường

ki ốt máibằng 1 tầng

DNquản lí

DNquản lí

Nguồn: Đề án phát triển kinh tế huyện Gia Lâm 2006-2010

Trên địa bàn huyện Gia Lâm hiện có 13 chợ đang hoạt động (không kể chợtạm và chợ thôn) Theo tiêu chí phân loại chợ, có thể chia ra:

 Chợ loại 1: chợ Nành xã Ninh Hiệp

 Chợ loại 2: không có

 Chợ loại 3: 12 chợ

Ngoài ra còn có chợ Cậy xã Kiêu Kỵ và chợ Văn Đức đang xây dựng chưaxếp loại

Tổng diện tích chiếm đất của các chợ là: 44.543 m2, trong đó diện tích xâydựng là 19.000 m2, diện tích kinh doanh là 16.728 m2 (chiếm 37,6% tổng diệntích chợ)

Đại đa số chợ trên địa bàn huyện Gia Lâm là hình thành một cách truyềnthống, xuất phát từ nhu cầu mua bán thiết yếu của nhân dân như các chợ: chợKeo, chợ Sủi, chợ Vàng, chợ Bún, chợ Kiêu Kỵ, chợ Vân, chợ Yên Thường,chợ Nành (Ninh Hiệp), chợ Phù Đổng, chợ Dương Xá, chợ Bát Tràng Nhữngchợ truyền thống này thường có đặc điểm là gần với các di tích nơi đó nhưcác đình, đền, chùa Chẳng hạn như chợ Sủi được xây dựng ngay cạnh chùaSủi, thôn Phú Thị, xã Phú Thị; chợ Keo được xây dựng ngay tại chùa Keo,thôn Giao Tất, xã Kim Sơn; chợ Vàng được xây dựng gần chùa Vàng, thônVàng, xã Cổ Bi…Các chợ này có quy mô nhỏ, chủ yếu là các ki-ốt tam, chợlều lán Các chợ này mang đậm tính chất của chợ nông thôn, chủ yếu trao đổinông sản, thực phẩm và những hàng hóa thiết yếu nhất phục vụ sản xuất nôngnghiệp và sinh hoạt hằng ngày của nhân dân Các chợ này phần lớn là hoạtđộng theo phiên Và chợ ngoài trời chiếm đa số

Trong danh sách những chợ hiện có trên địa bàn huyện Gia Lâm thì có 12 chợ

có quy mô bán kiên cố trong đó có chợ Nành xã Ninh Hiệp đầu tư xây dựngnăm 2002 và chợ Vàng xã Cổ Bi được đầu tư xây dựng năm 2005 có quy môkiên cố Các chợ còn lại nhà chợ chính có khung thép, mái tôn Riêng chợPhù Đổng có cầu chợ là nhà tạm đã xuống cấp

b Về quản lý:

Hiện nay việc quản lý hoạt động kinh doanh của các chợ trên địa bàn huyện

có 3 hình thức:

- Đối với các chợ có quy mô lớn và vừa: có Ban quản lý chợ do UBND các

xã, thị trấn thành lập, hoạt động tự thu- chi và nộp ngân sách cho xã, thị trấn

Lãnh đạo các Ban quản lý chợ này thường do UBND xã, thị trấn chỉ định và

tổ chức lao động dưới hình thức trả công hàng tháng

- Có 5 chợ Dốc Lã, chợ Keo, chợ Kiêu Kỵ, chợ Vàng, chợ Vân đang áp dụng

mô hình doanh nghiệp,HTX quản lí theo Nghị định số 02/2003/NĐ –CP ngày14/01/2003 của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ

- Ngoài ra đối với các chợ tạm, quy mô nhỏ tại các thôn xóm có các tổ quản

lý chợ UBND do UBND xã, thị trấn hoặc thôn tự lập với chức năng chủ yếuhướng dẫn hoạt động theo đúng pháp luật, không gây cản trở giao thông vàthu tiền vé chợ

Với các chợ trên địa bàn huyện Gia Lâm là do các Ban quản lý, Tổ quản lý doUBND các xã thành lập, nhận khoán thầu với UBND Về hình thức thu,những Ban Quản lý hay Tổ quản lý này tự thu phí và vé chợ không theo quyđịnh Còn phần chi thì không thể kiểm soát được Việc đầu tư, sửa chữa nângcấp chợ hầu như là không có Nếu có sửa chữa hay tu bổ gì thì phải xin kinhphí của UBND, ngân sách nhà nước nên rất hạn chế Do đó mà tình trạng cơ

sở vật chất của chợ trên địa bàn Huyện phần lớn vẫn trong tình trạng sập sệ,

cũ nát

c Về vốn đầu tư

Tổng vốn đầu tư xây dựng chợ: khoảng 14,08 tỷ đồng trong đó chủ yếu làđược đầu tư xây dựng từ năm 2001 đến nay (13,88 tỷ đồng) Ngân sách nhànước đã hỗ trợ 4,382 tỷ đồng (31,57%) còn lại huy động từ các nguồn huyđộng khác Các công trình chính như chợ Ninh Hiệp: 3.570 triệu đồng trong

đó ngân sách hỗ trợ 1.700 triệu đồng, khánh thành năm 2002 đang phát huyhiệu quả Chợ Keo: 1.200 triệu đồng, ngân sách hỗ trợ là 800 triệu đồng Chợcổng trường Đại học nông nghiệp Hà Nội 1.019,7 triệu đồng, ngân sách hỗ trợ

300 triệu đồng, chợ Vàng xã Cổ Bi 3.280 triệu đồng từ nguồn vốn huy động

d Hình thức hoạt động