Tiểu luận phần IV Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam LỜI MỞ ĐẦU Lịch sử cách mạng nước ta hơn 80 năm qua gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp, tư tưởng và đạo đức của Nguyễn Ái Quốc Hồ Chí Minh,[.]
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Lịch sử cách mạng nước ta hơn 80 năm qua gắn liền với tên tuổi
và sự nghiệp, tư tưởng và đạo đức của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh,người anh hùng dân tộc vĩ đại, nhà tư tưởng lỗi lạc của cách mạng ViệtNam Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã sản sinh rabiết bao tên tuổi vĩ đại, vừa là anh hùng dân tộc, vừa là nhà tư tưởnglớn, nhưng không ai có được sự nghiệp lẫy lừng như Chủ tịch Hồ ChíMinh, không ai có được tầm vóc thời đại, được loài người tiến bộ cangợi và thừa nhận như Chủ tịch Hồ Chí Minh
Địa vị có một không hai trong lịch sử dân tộc của Nguyễn ÁiQuốc - Hồ Chí Minh đã được xác lập và củng cố vững chắc nhờ cônglao to lớn và sự nghiệp vĩ đại mà Người đã cống hiến cho cách mạngViệt Nam Người đã tìm ra đường lối cứu nước, giải phóng dân tộc theocon đường cách mạng vô sản; đó là con đường kết hợp chủ nghĩa yêunước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng, độc lập dân tộc vớichủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, từ đóchấm dứt cuộc khủng hoảng về đường lối, mở ra một thời đại mới vôcùng oanh liệt trong lịch sử dân tộc, thời đại Hồ Chí Minh
Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là tư tưởng chínhtrị đặc sắc, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt và bao trùm trong di sản tư tưởng
Hồ Chí Minh Tư tưởng đặc sắc ấy thể hiện nhất quán mục tiêu của conđường cách mạng mà Người đã lựa chọn, nó vừa đáp ứng được yêu cầubức xúc của dân tộc và khát vọng của quần chúng nhân dân giành lấyđộc lập, tự do, ấm no và hạnh phúc, giải phóng cuộc đời lầm than, đóikhổ dưới ách thống trị tàn bạo của chủ nghĩa thực dân, đế quốc và bè lũtay sai Tư tưởng ấy đã đưa dân tộc ta đến độc lập, tự do, nước nhà Bắc
Trang 2– Nam thống nhất và ngày nay, đó là nguồn sức mạnh trong sự nghiệpxây dựng một xã hội Việt Nam mới xã hội chủ nghĩa: dân giàu, nướcmạnh, công bằng, dân chủ, văn minh.
Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là tư tưởng chínhtrị đặc sắc của Hồ Chí Minh Bởi lẽ, Người đã vượt qua giới hạn củanhững nhà yêu nước đương thời và phát hiện ra con đường cứu dân, cứunước Chúng ta tự hào với lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh kiên cường
và bền bỉ để giữ vững độc lập dân tộc của dân tộc ta Khi nước nhà bịbọn xâm lược giầy xéo thì dân tộc không có khát vọng nào cao hơn làgiành độc lập dân tộc Nhưng chúng ta vẫn biết là không phải bất cứ lúcnào những người con yêu nước của dân tộc cũng tìm thấy cho mình conđường cứu dân, cứu nước đúng đắn Thực tiễn khi thực dân Pháp xâmlược nước ta cho đến những năm đầu của thế kỷ XX cho thấy, nhân dân
ta, các thế hệ nối tiếp nhau đứng lên, mong đánh đuổi thực dân Pháp,giành lại non sông đất nước
Song do chưa có đường lối đúng đắn như con đường “Tây du” và
“Đông du” của các cụ Phan khởi xướng, do ngọn cờ tư tưởng phongkiến đã lỗi thời, nên các phong trào, các cuộc khởi nghĩa yêu nước lầnlượt thất bại, quần chúng cách mạng bị dìm trong biển máu Sự thể đaulòng đến nỗi nhà yêu nước Phan Bội Châu buông lời: “Trăm lần thất bạichưa có một lần thành công” Sinh ra trong cảnh nước mất, nhà tan,người thanh niên Nguyễn Tất Thành sau nhiều trăn trở đã ra đi tìmđường cứu nước vào năm 1911 Sau hơn 10 năm lăn lộn, qua nhiềunước để tìm tòi và thử nghiệm, Người đã đến với Chủ nghĩa Mác –Lênin, đến với tư tưởng Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại. Người chorằng phải học tập cách mạng Nga, khi được tiếp xúc: “Bản luận cương
về vấn đề dân tộc và thuộc địa” của Lênin, Người đã sung sướng nói to
Trang 3lên: “Hởi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng
ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!”1 Vậy là, từ lòng yêu nước,thương dân thúc giục Người ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân thì đếnvới Cách mạng tháng Mười và chủ nghĩa Lê-nin, Người đã tìm thấy ở
đó con đường cứu nước, cứu dân và giải phóng lao động và quả quyết:
“Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào kháccon đường cách mạng vô sản”2
Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa
xã hội bao gồm nhiều vấn đề nhưng trong tiểu luận này, bản thân chỉ
tập trung vào nghiên cứu, “Tình tất yếu của độc lập dân tộc gắn liền với
chủ nghĩa xã hội trong cách mạng Việt Nam” làm tiểu luận hết học phần
IV
Trang 4Vì vậy, khi nói nhân dân ta kiên quyết đi theo con đường màChủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn thì cần hiểu rằng đó không phải là sựlựa chọn chủ quan của cá nhân lãnh tụ mà là sự lựa chọn của lịch sử,nghĩa là nếu không Hồ Chí Minh thì sẽ có một người khác thay thế,
“thích hợp ít hay nhiều, nhưng cuối cùng cũng xuất hiện”, như Mác đãnói
Nhìn ra lịch sử thế giới cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, từ
Âu sang Á, chưa có một nước thuộc địa và phụ thuộc nào (từ Airơlen,
Ba Lan, đến Ấn Độ, Trung Hoa, Inđônêxia, ) đấu tranh giành độclập thắng lợi, chưa có tấm gương nào để soi chung
Trở lại Việt Nam cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX Sau khilập đổ triều đại Tây Sơn, năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi, tự xưng làhoàng đế, lập ra triều Nguyễn Các vua nhà Nguyễn đã thi hành mộtchính sách đối nội, đối ngoại bảo thủ, phản động Trong nước, nhàNguyễn tăng cường đàn áp, bóc lột nhân dân; cự tuyệt mọi đề án cải
Trang 5cách, ngược lại còn đàn áp những ai dám kiến nghị cải cách Với bênngoài, nhà Nguyễn thực hiện bế quan tỏa cảng, “đóng cửa” tuyệt giaovới các nước phương Tây Với chính sách đối nội, đối ngoại bảo thủ,phản động như vậy, nhà Nguyễn đã không mở ra được khả năng choViệt Nam cơ hội tiếp xúc và bắt nhịp với sự phát triển của thế giới, vớithị trường tư bản Tây Âu; không tập hợp được nhân dân, ngược lại luônluôn đối đầu với nhân dân, làm giàu đi sức mạnh và truyền thống vốn cócủa dân tộc.
Trong số các nước phương Tây nhòm ngó Việt Nam lúc này, thì
đế quốc Pháp có quan hệ với nhà Nguyễn, cũng là kẻ có nhiều ý đồ vàquyết tâm xâm lược nước ta Chính sách “đóng cửa” đi tới chủ trươngcấm đạo và giết đạo của nhà Nguyễn đã tạo cớ cho thực dân Pháp nổsúng xâm lược nước ta bắt đầu bắt đầu từ Đà Nẵng vào ngày 1/9/1858
Trước tình cảnh đó, lịch sử đặt ra cho dân tộc hai nhiệm vụ cấpbách cần giải quyết: đánh đuổi đế quốc Pháp, giành lại độc lập dân tộc
và canh tân đất nước đưa Việt Nam đuổi kịp các nước văn minh trên thếgiới Hai nhiệm vụ này gắn bó chặt chẽ với nhau, hỗ trợ cho nhau,không thể tách rời
Thực ra, hai nhiệm vụ này cũng đã được lịch sử đặt ra từ cuối
thế kỷ XIX, song chưa kết hợp được với nhau Những người cần vương
chống Pháp như Tôn Thất Thuyết, Phan Đình Phùng thì hầu như chỉ biếttập trung ý chí và sức mạnh cho việc đánh đuổi ngoại xâm; còn những
người muốn canh tân đất nước như Nguyễn Trường Tộ, Phạm Phú Thứ
thì ý thức chống Pháp lại không sâu sắc, quyết liệt! Đến khi phong trào
cần vương thất bại, bài học thực tế rút ra là: với một kẻ thù có trình độ
khoa học kỹ thuật tiên tiến, được trang bị vũ khí tối tân, nếu chỉ với
Trang 6nhiệt tình yêu nước và vũ khí thô sơ, thì không thể chiến thắng được Vìvậy, muốn đánh thắng thực dân xâm lược, phải canh tân đất nước, làmcho nước giàu, dân mạnh.
Thời đại mới, nhiệm vụ lịch sử mới đòi hỏi phải có giai cấp mới,giai cấp tiên tiến đứng ra gánh vác Nhưng xã hội Việt Nam đầu thế kỷ
XX mới đang trong quá trình phân hóa, chưa sâu sắc Giai cấp nông
dân là lực lượng đông đảo, bị áp bức bóc lột nặng nề, có khả năng cách
mạng lớn lao, nhưng không đại diện cho một phương thức sản xuất tiên
tiến nên không có được một hệ tư tưởng độc lập Giai cấp tiểu tư sản
dân tộc thành thị lực lượng bé nhỏ, địa vị bấp bênh, không thể lãnh đạo
cách mạng, chỉ có thể là bạn đồng minh của cách mạng mà thôi Giai
cấp tư sản đang trong quá trình hình thành, chịu sự chèn ép của tư bản
nước ngoài, có tinh thần dân tộc, nhưng vì quá yếu ớt nên cam phận, dễ
dàng thỏa hiệp để mưu sự sống còn Giai cấp công nhân bắt đầu hình
thành, nhưng số lượng chưa nhiều, đang ở giai đoạn “tự nó”, chưa trởthành một giai cấp đấu tranh tự giác, có đảng tiên phong lãnh đạo
Trước tình hình đó, lớp sĩ phu yêu nước - bộ phận tiến bộ nhất,
phân hóa từ giai cấp phong kiến, được hấp thụ ít nhiều “tân học”, đãđứng ra đảm nhiệm sứ mệnh lãnh đạo cuộc đấu tranh Ý thức được tráchnhiệm trong lịch sử, với bầu nhiệt huyết chứa chan, vượt qua ý thức hệphong kiến bảo thủ, họ cố tiến lên cùng thời đại, đón nhận những lý luậnchính trị, khoa học, triết học, của ý thức hệ tư sản phương Tây qua các
“tân thư” của Trung Quốc, mong để tìm phương hướng giải quyếtnhững yêu cầu do lịch sử đang đặt ra
Với một hệ tư tưởng đã lỗi thời, lại được vận dụng bởi tầng lớp
sĩ phu phong kiến cũng đã hết vai trò lịch sử, hệ tư tưởng tư sản không
Trang 7thể giải quyết được những vấn đề bức xúc đang đặt ra cho cách mạngViệt Nam Phan Chu Trinh đại diện cho xu hướng yêu nước cải lương,chủ trương khơi dậy tinh thần yêu nước, dân chủ, mở đường cho vănminh phương Tây đi vào đời sống dân tộc Theo Phan Chu Trinh, muốncứu nước, trước hết phải thực hiện dân quyền, phải “khai dân trí, chấndân khí, hậu dân sinh”, rồi sau đó mới có thể nói đến đánh đuổi thựcdân, giành lại độc lập tự do cho dân tộc.
Hạn chế cơ bản của Phan Chu Trinh là ở chỗ không nhận rõ
mâu thuẫn của xã hội Việt Nam là mâu thuẫn giữa dân tộc ta với bọn thực dân Pháp xâm lược; trong khi tập trung công kích bọn quan lại sâu
mọt hại dân, ông có phần tỏ ra nương nhẹ việc công kích nguyên lýquân chủ và sự hiện hữu của nó là triều đình Huế; ông còn tỏ thái độcông kích những ai chủ trương dùng phương pháp bạo động cách mạng
Vì vậy, đường lối và phương pháp của Phan Chu Trinh đã không bắt rễđược vào cuộc sống không được nhân dân chấp nhận, mặc dù ông làmột chí sĩ yêu nước có uy tín và danh vọng lớn Một dân tộc có truyềnthống kiên cương, bất khuất như dân tộc Việt Nam sao có thể cam chịudựa vào kẻ thù, mong đợi ở chúng ban bố cho những cải cách?
Phan Bội Châu đại diện cho xu hướng bạo động, theo đường lốichính trị và phương pháp cách mạng mới, theo tấm gương duy tân củaNhật Bản Ông tập hợp đồng chí, lập ra hội đảng cách mạng, tuyêntruyền, khích lệ lòng yêu nước, thúc giục đồng bào đoàn kết, nổi dậyđấu tranh Ông cũng đã bước đầu xây dựng được quan hệ đồng minh vớimột số nước cùng cảnh ngộ trong vùng Đông Á để chống chủ nghĩathực dân
Trang 8Quả thực, tấm gương duy tân của Nhật Bản, đặc biệt là chiếnthắng của quân đội Nhật trước quân đội Nga hoàng, đã có một tiếngvang lớn, nhất là đối với các dân tộc châu Á lâu nay đã bị đế quốc datrắng thôn tính, áp bức, nó tạo nên ảo tưởng có thể dựa vào người anh
em “đồng chủng, đồng văn” để thoát khỏi ách thống trị của đế quốc datrắng Từ đó mà có phong trào Đông Du
Nhưng người ta không biết rằng Nhật Bản cũng đã trở thành mộttên đế quốc da vàng, có tham vọng lớn về đất đai Dựa vào tên đế quốcnày chống lại tên đế quốc kia cũng nguy hiểm, chẳng khác gì “đưa hổcửa trước, rước beo cửa sau”
Ý thức hệ tư sản cuối mùa đã không giúp được các nhà chí sĩcách mạng của nước ta khắc phục được những hạn chế, sai lầm trongđường lối và phương pháp cách mạng Do mơ hồ về giai cấp, họ khôngnhìn rõ kẻ thù chính, mà cũng không thấy được ai là kẻ thù chính, màcũng không thấy được ai là lực lượng nồng cốt và ai là bạn đồng minh
Phương pháp bạo động được hiểu một cách hạn hẹp như là những hành động quân sự đơn lẻ, có tính manh động, ám sát cá nhân, chưa phải là tiến hành vận động quần chúng, xây dựng lực lượng, tiến tới khởi nghĩa
vũ trang để giành chính quyền.
Những hạn chế đó đã dẫn Phan Bội Châu đến trăm thất bại màkhông một thành công”
Thể nghiệm cuối cùng của phong trào cách mạng theo ý thức hệ
tư sản ở nước ta do Việt Nam Quốc dân Đảng thực hiện cũng nhanh
chóng bị thất bại Cương lĩnh và lý luận của tổ chức này không được xácđịnh rõ ràng, nhất quán Bản Điều lệ đầu tiên được thông qua ngày24/12/1927 xác định: trước làm quốc gia cách mạng, sau làm thế giới
Trang 9cách mạng Đến năm 1928, chủ nghĩa xã hội dân chủ được bổ sung thêmvào Điều lệ; đến năm 1929 lại được thay bằng ba nguyên tắc của cáchmạng tư sản Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái; cuối cùng lại lấy chủ nghĩaTam Dân của Tôn Trung Sơn làm tôn chỉ của Đảng (thực chất là thứ chủnghĩa Tam Dân đã bị Tưởng Giới Thạch cắt xén sau cuộc chính biến4/1927).
Những hạn chế trong đường lối và phương pháp cách mạng của
Việt Nam Quốc dân Đảng sau này đã được Phạm Tuấn Tài, một trong
những người sáng lập, viết trong Di chúc, đề ngày 30/11/1936, như sau:
“Trong lúc ấy, các đồng chí không phân biệt hoàn cảnh của mỗi giai cấpnên không định rõ giai cấp nào là chủ lực quân, giai cấp nào là phụ lựcquân Đã vậy, đảng viên là những phần tử của mọi giai cấp, địa vị vàquyền lợi phức tạp, thì cố nhiên tư tưởng và chủ trương cũng lung tung,không thống nhất Hầu hết mọi người trong đảng chỉ nhìn thấy một cáimục đích gần nhất là làm cho nước được độc lập rồi, lập nên một chế độcông bình và nhân đạo Mà các nguyên tắc công bình và nhân đạo thìkhông giải thích ở đâu hết4
Tóm lại, sự nghiệp cứu nước dưới ngọn cờ phong kiến và ý thức
hệ tư sản đã chứng tỏ sự lỗi thời và bất lực của nó trước nhiệm vụ lịch
sử đặt ra cho dân tộc ta Sự thất bại của các phong trào yêu nước cuối
thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX đã đặt ra nhu cầu khách quan phải đi tìmmột ý thức hệ mới đủ sức vạch ra một đường lối và phương pháp cáchmạng đúng đắn, chẳng những đem lại thắng lợi cho sự nghiệp cứu nước,giải phóng dân tộc mà còn mở ra con đường phát triển của đất nướctrong tương lai Với sự phát triển và trưởng thành của giai cấp công
Trang 10nhân Việt Nam, một giai cấp mới đứng ở trung tâm của thời đại mới sẽđứng ra gánh vác nhiệm vụ lịch sử đó
2 Kinh nghiệm cách mạng thế giới
Nguyễn Sinh Cung tên lúc nhỏ của Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ra khi dân tộc Việt Nam đang đắm chìm trong cảnh nô lệ dưới áchthống trị của thực dân Pháp xâm lược và phong kiến tay sai Tiếp theo
-đó là các cuộc đấu tranh theo xu hướng dân chủ tư sản rầm rộ một thờigian ngắn rồi cũng lần lượt bị dập tắt Nguyên nhân thất bại của nhữngcuộc đấu tranh này là do sự bất lực của ý thức hệ của các lãnh tụ phongtrào, do chưa có đường lối đấu tranh đúng đắn nên không lôi kéo được
các tầng lớp quần chúng yêu nước tham gia đông đảo Yêu cầu phải có
tư tưởng chủ đạo đúng đắn, phải có một con đường mới cho phong trào cứu nước giải pháp dân tộc đã trở thành vấn đề cấp thiết.
Đứng trước tình hình đó, ngày 05 tháng 6 năm 1911, NguyễnTất Thành ra đi tìm đường cứu nước và con đường phát triển cho dântộc Ảnh hưởng tới mọi chân trời lý tưởng, khảo sát nhiều cuộc cáchmạng tư sản nổi tiếng trên thế giới, hy vọng có thể tìm thấy chân lý cho
sự cứu nguy dân tộc Nhưng Người đã thất vọng
Tại Mỹ, Người đã thấy đằng sau những lời đẹp đẽ về các quyềnthiêng liêng, bất khả xâm phạm của con người là cuộc sống quằn quại,
bị chà đạp của những người da đen Người rút ra kết luận: Cách mạng
Mỹ là cuộc cách mạng chưa đến nơi!
Sang Anh, nơi mà gần đó đang diễn ra cuộc đấu tranh dũng cảm,đầy hy sinh của nhân dân Airơlen để giành độc lập Phong trào đã bị đàn
áp, những người cầm đầu bị bức hại Người thấm thía: nếu bản thân
Trang 11người da trắng còn chưa được tự do, độc lập, thì có thể hy vọng gì ở chủnghĩa thực dân đối với các dân tộc da màu?
Nguyễn Tất Thành trở lại Pháp vào lúc mà cuộc Cách mạng xãhội chủ nghĩa Tháng Mười Nga vừa nổ ra thắng lợi, mở ra thời đại mớitrong lịch sử loài người Nhân Hội nghị Hòa bình Vécxây, Người thửnghiệm sử dụng pháp lý tư sản và hình thức đấu tranh bằng phương
pháp hòa bình, đưa ra yêu sách 8 điểm đòi quyền bình đẳng về pháp lý
và các quyền tự do, dân chủ tối thiểu cho nhân dân Việt Nam Bản yêu
sách đã không được các đế quốc thắng trận để mắt tới Người rút ra kết
luận: chương trình 14 điểm của Tổng thống Mỹ W Wilsơn là một tròbịp lớn, “muốn được giải phóng, các dân tộc chỉ có thể trông cậy vàobản thân mình”
Cuối năm 1919, Nguyễn Ái Quốc gia nhập Đảng Xã hội Pháp,một tổ chức chính trị duy nhất ở Pháp tỏ ý quan tâm đến số phận cácdân tộc thuộc địa Họ nói rất hay, “thông qua những nghị quyết rất kêu,
để sau đại hội đưa vào viện bảo tàng”5
Rõ ràng với tất cả niềm tin chân thành của tuổi trẻ, Người đã tìmđến và đã gữi gắm vào thế giới phương Tây Nhưng Người đã thất vọng
và vẫn phải tiếp tục cuộc hành trình đi đến chân lý
Giữa lúc đó, ai đã chìa bàn tay thân ái đối với Người, với cácdân tộc thuộc địa? - Chính phải tả cách mạng Pháp, Quốc tế thứ ba,Lênin và cách mạng Nga! “Họ đã không vừa lòng với việc đọc nhữngbài diễn văn rỗng tuếch và viết ra những nghị quyết “nhân đạo” Mặcdầu đang vấp phải những khó khăn trong nước và nước ngoài, nước Ngacách mạng không hề một chút do dự trong việc giúp đỡ các dân tộc mà
nó đã thức tỉnh bằng cuộc cách mạng anh dũng và thắng lợi”6 Chính