Tiểu luận cao học triết, luận chứng và vai trò của lực lượng sản xuất đối với sự phát triển của xh

Mở đầu Đất nước ta , ngay sau khi giành được độc lập , đã bước vào công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa Nhưng cho đến thời khì đổi mới , dù có đạt được một số thành tựu nhất định , xong nền kinh tế nướ[.]

Mở đầu

Đất nước ta , ngay sau khi giành được độc lập , đã bước vào công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa Nhưng cho đến thời khì đổi mới , dù có đạt được một số thành tựu nhất định , xong nền kinh tế nước ta nói chung chưa huy động được moi tiềm năng để phát triển sản xuất như những tiềm năng về vốn , kỹ thuật , tài nguyên thiên nhiên , nguồn lao động … Nguyên nhân thì

có nhiều nên em phải dần tiểu hiểu từng vấn đề một trước tiên em muốn tìm hiểu vấn đề “ vai trò của LLSX đối với sự phát triển của xã hội “ để từng bước làm rõ xu hướng phát triển của đất nước

Sự hiểu biết đúng đắn , thường xuyên về vai trò của lực lượng sản xuất đối với sự phát triển của xã hội là một việc làm cần thiết của mọi công dân , đặc biệt là sinh viên Kinh Tế Quốc Dân Đó là mục tiêu của đề án : Vai trò của lực lượng sản xuất đối với sự phát triển của xã hội

Lực lượng sản xuất luôn phát triển và lớn lên không ngừng , do con người ở mỗi thế hệ luôn kế thừa lực lượng sản xuất của các thế hệ đi trước

và phát triển , nâng cao chúng lên Chính vì thế việc nghiên cứu vai trò của lực lượng sản xuất đối với sự phát triển xã hội giữ vai trò quan trọng trong việc giải thích sự phát triển của xã hội

Nội dung

I – Khỏi niệm và kết cấu của lực lượng sản xuất

1 Khỏi niệm lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất là toàn bộ những năng lực sản xuất của một xó hội nhất định, ở một thời kỳ nhất định Lực lượng sản xuất biểu hiện mối quan

hệ tỏc động giữa con người với tự nhiờn, biểu hiện trỡnh độ sản xuất của con người, năng lực hoạt động thực tiễn của con người trong quỏ trỡnh sản xuất

ra của cải vật chất Lực lượng sản xuất bao gồm tư liệu sản xuất và người lao động với tri thức và phương phỏp sản xuất, kỹ năng, kỹ xảo và thúi quen lao động của họ Ngày nay, khoa học đó trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Những thành tựu của khoa học được vật chất hoỏ trong tư liệu sản xuất, hoặc thụng qua kỹ năng của người lao động cú hiệu suất cao Trong cỏc yếu tố hợp thành lực lượng sản xuất, người lao động là chủ thể, bao giờ cũng là lực lượng sản xuất cơ bản, quyết định nhất của xó hội ( Giỏo trỡnh triết học Mac-Lenin )

2 Cỏc yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất

Kết cấu của lực lợng sản xuất bao gồm hai yếu tố chính đó

là ngời lao động và công cụ lao động

"Lực lợng sản xuất hàng đầu của tòan thể nhân loại là công nhân, là ngời lao động" đó chính là điều V.I.Lenin

đa noi (V I Lờnin - toàn tập , NXB tiến bộ , Matxcova 1977) Ngời lao

động là chủ thể của quá trình lao động sản xuất, với sức mạnh và kỹ năng lao động của mình, sử dụng t liệu lao

động, trớc hết là công cụ lao động, họ tác động vào đối t-ợng lao động để sản xuất ra của cải vật chất Cùng với quá trình lao động sản xuất sức mạnh và kỹ năng lao động của con ngời ngày càng đợc tăng lên, đặc biệt là trí tuệ của con ngời không ngừng phát triển, hàm lợng trí tuệ của lao

động ngày càng cao Ngày nay, với cuộc cách mạng khoa học

và công nghệ, lao động trí tuệ ngày càng đóng vai trò chính yếu

Cùng với ngời lao động, công cụ lao động cũng là một yếu tố cơ bản của lực lợng sản xuất, đóng vai trò quyết

định trong t liệu sản xuất Mác đã nói rằng yếu tố phân biệt các thời đại không phải ở chỗ nó sản xuất ra cái gì mà

là nó sản xuất bằng công cụ gì Ông nói thêm: chiếc cối xay mang lại xã hội phong kiến còn chiếc máy hơi nớc mang lại xã hội t bản chủ nghĩa Công cụ lao động do con ngời sáng tạo

ra, là sức mạnh của trí thức đã đợc vật thể hóa, nó "nhân" sức mạnh của con ngời trong quá trình lao động sản xuất Công cụ lao động là yếu tố động nhất của lực lợng sản xuất Cùng với quá trìn tích lũy kinh nghiệm, với những phát minh

và sáng chế kỹ thuật, công cụ lao động không ngừng đợc cải tiến và hòan thiện Chính sự cải tiến và không ngừng hoàn thiện công cụ lao động đã làm biến đổi tòan bộ t liệu sản xuất

Ngày nay, khoa học đã phát triển đến mức trở thành nguyên nhân trực tiếp của nhiều biến đổi to lớn trong sản xuất, trong đời sống và trở thành "lực lợng sản xuất trực tiếp" Những phát minh khoa học trở thành điểm suất phát

ra đời những ngành sản xuất mới, những thiết bị máy móc mới, công nghệ mới, nguyên vật liệu mới, năng lợng mới Sự thâm nhập ngày càng sâu của khoa học vào sản xuất đã làm cho lực lợng sản xuất có bớc phát triển nhảy vọt tạo thành cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại Yếu

tố trí lực trong sức lao động đặc trng cho lao động hiện

đại không còn là kinh nghiệm và thói quen của họ mà là tri thức khoa học Có thể nói:" khoa học và công nghệ hiện đại

là đặc trng cho lực lợng sản xuất hiện đại"

Nh vậy trong quá trình sản xuất lao động của con ngời

và t liệu sản xuất, trớc hết là t liệu của công cụ lao động kết hợp với nhau thành lực lợng sản xuất

Trong sự thống nhất ấy, các t liệu lao động mặc dù cũng là kết quả hoạt động hợp lý của con ngời, nhng đồng thời chúng cũng lại quyết định mức độ quyền lực mà con ngời đã đạt đợc đối với giới tự nhiên Nghĩa là chúng nói lên trình độ phát triển của bản thân con ngời Khi hoàn thiện những t liệu lao động mà con ngời đặt giữa họ và giới tự nhiên, con ngời cũng đồng thơì phát triển toàn bộ quá trình sản xuất xã hội, và bản thân con ngời cũng thay đổi

Sự phát triển của các lực lợng sản xuất, và trớc hết là các công cụ sản xuất, là cơ sở của tòan bộ sự phát trỉên lịch sử Tiếp theo sự phát triển của lực lợng sản xuất, các quan hệ sản xuất cũng thay đổi và sau đó thì diễn ra sự thay đổi của kiến trúc thợng tầng và của tất cả các mặt khác của đời sống xã hội

II – Vai trũ của LLSX đối với sự phỏt triển của xó hội

Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác về vai trò của lực lợng sản xuất trong việc phát triển kinh tế xã hội thì dới chủ nghĩa xã hội phát triển, ngời ta đặt nhiệm vụ đẩy mạnh tiến bộ khoa học kỹ thuật, để thực hiện không ngừng

và có kế hoạch việc trang bị lại tất cả các ngành kinh tế quốc dân trên cơ sở kỹ thuật hiện đại, có năng suất cao, ra sứt rút ngắn những thời hạn, tạo ra và nắm vững kỹ thuật mới, quy trình công nghệ tiến bộ Điều này đặc biệt quan trọng đối với việc xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa cộng sản, mà cơ sở của nó phải là hệ thống máy móc cơ khí hóa phức tạp và tự động hóa toàn bộ nền sản xuất xã hội Tuy nhiên, con ngời với bộ óc và khả năng t duy bậc cao sẽ là công cụ duy nhất để thực hiện việc sáng tạo

và đánh giá mức độ hiện đại và hòan thiện của tất cả mọi

kỹ năng và công nghệ mới Vì thế, nếu không có con ngời

thì ngay cả một kỹ thuật hòan thiện nhất cũng trở thành vô dụng

Công cụ sản xuất và tất cả các t liệu lao động đều là

sự nghiệp của bàn tay con ngời, là kết quả của năng lực thực tiễn của con ngời, là sự vật chất hóa kinh nghiệm và kiến thức đã tích lũy đợc, là chỉ số nói lên những thành công của họ trong việc chinh phục giới tự nhiên Hoàn toàn không sai lầm và quá chủ quan khi cho rằng con ngờid chính

là lực lợng sản xuất chủ yếu Chỉ nằm trong sự thống nhất với con ngời thì các t liệu lao động mới hình thành những lực lợng sản xuất của xã hội

1 Vai trũ của LLSX đối với sự phỏt triển của phương thức sản xuất

LLSX cựng với quan hệ sản xuất là hai mặt của phương thức sản xuất nhưng lại tồn tại khụng thể tỏch rời , chỳng cú tỏc động qua lại lẫn nhau một cỏch biện chứng tạo thành quy luật về sự phự hợp của quan hệ sản xuất với trỡnh độ phỏt triển của LLSX

Gắn với trình độ của lực lợng sản xuất là tính chất của lực lợng sản xuất Trong lịch sử xã hội, lực lợng sản xuất đã phát triển từ chỗ có tính chất cá nhân lên tính chất xã hội hóa Khi sản xuất dựa trên công cụ thủ công, phân công lao

động kém phát triển thì lực lợng sản xuất chủ yếu có tính chất cá nhân Khi sản xuất đạt tới trình độ cơ khí, hiện

đại, phân công lao động xã hội phát triển thì lực lợng sản xuất có tính chất xã hội hóa

Sự vận động, phát triển của lực lợng sản xuất quyết định

và làm thay đổi quan hệ sản xuất cho phù hợp với nó Khi một phơng thức sản xuất mới ra đời, khi đó quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất Sự phù hợp của quan hệ sản xuất là một trạng thái mà trong đó quan hệ sản xuất là " hình thức phát trỉên" của lực lợng sản xuất Trong trạng thái đó tất cả các mặt của quan hệ sản xuất đều tạo địa bàn đầy đủ cho lực lợng sản xuất phát triển Điều đó có nghĩa là nó tạo điều kiện sử dụng và kết hợp một cách tối u giữa ngời lao động với t liệu sản xuất và

do đó lực lợng sản xuất có cơ sở để phát triển hết khả năng của nó

Sự phát triển của lực lợng sản xuất đến một trình độ nhất định làm cho quan hệl sản xuất từ chỗ phù hợp trở thành không phù hợp với sự phát triển của lực lợng sản xuất Yêu cầu khách quan của sự phát triển lực lợng sản xuất tất yếu dẫn đến thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển mới của lực lợng sản xuất tiếp tục phát triển Thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới cũng có nghĩa là phơng thức sản xuất cũ mất đi, phơng thức sản xuất mới ra đời thay thế

2 Vai trũ của LLSX đối với sự phỏt triển của nền kinh tế và đời sống xó hội núi chung

Xó hội cụng xó nguyờn thuỷ

Xó hội cụng xó nguyờn thuỷ phỏt trine bắt đầu từ sự phỏt triển của LLSX Năng suất lao động lỳc bấy giờ rất thấp kộm nhg do biết chế tạo cụng cụ lao động nờn người nguyờn thuỷ dần tớch luỹ được kinh nghiệm và phương phỏp sản xuất , cụng cụ lao động cũng ngày càng được hoàn thiện hơn nhờ vậy sức lao động được tiết kiệm và sản phẩm thu được ngày càng nhiều hơn

Những công cụ thô sơ đầu tiên này đợc dùng vào rất nhiều việc nh chế tạo và sửa chữa công cụ, chống thú dữ Khoa học khảo cổ gọi thời đại này là thời đại đồ đá cũ

Từ thời đại đồ đỏ cũ , loài ngưũi bước sang thời đại đồ đỏ mới Ở thời đại này cú đặc điểm là cụng cụ được chế tạo kỹ thuật hơn , tinh vi hơn Con người ỏp dụng rộng rói kỹ thuật mài đỏ , nhiều cụng cụ mới sắc bộn hơn Với nú con người cú thể săn bắt nhiều loại thỳ lớn hơn Một bước tiến quan trọng khỏc trong LLSX là việc phỏt hiện ra nhiều loại vũ khớ hơn ưu việt hơn nhằm phục vụ cụng việc săn bắn thuận lợi hơn Anghen đỏnh giỏ “ Cung tờn đối với thời đại mụng muội thỡ cũng như thanh kiếm sắt với thời đại gió man

và khẩu sung với thời đại văn minh đú là thứ vũ khớ cú tớnh quyết định ”

Săn bắn phỏt triển tạo điều kiện cho việc thuần dưỡng sỳc vật và tạo nờn nghề chăn nuụi nguyờn thuỷ Chăn nuụi càng phỏt triển thỡ thức ăn bằng thịt được nhiều hơn và đều hơn , tươi hơn

Khi chăn nuụi dần thay thế ngành săn bắt thỡ hỏi lượm dần được thay thế băng việc nụng Người nguyờn thuỷ cú điều kiện cho việc định cư

Cuối thời nguyên thủy, ngời ta biết luyện đồng và đồng thau Thời đại kim loại bắt đầu Sau đó, ngời ta biết luyện sắt Những công cụ bằng kim loại đã làm cho năng suất lao

động tăng lên vợt bậc

Nh vậy là, trải qua hàng chục vạn năm, lực lợng sản xuất của xã hội nguyên thủy tuy tiến bộ dần dần, chậm chạp nhng

đã đặt cơ sở cho toàn bộ sự phát triển sau này của loài ng-ời

a) Trong xó hội chiếm hữu nụ lệ

Trong thời kỡ này cú 3 ngành là chủ yếu đú là :

+ Nụng nghiệp

+ Chăn nuụi

+ Thủ cụng nghiờp

- Nụng nghiệp lỳc đầu kĩ thuật rất thụ sơ cụng cụ chủ yếu bằng đỏ và gỗ cho nờn năng suất lao động là thấp

- Chăn nuụi cũng la ngành phỏt triển khỏ sớm Ngoài việc cung cấp thực phẩm cho con người thỡ nú cũn cung cấp sức kộo cho ngành nụng

- Thủ cụng nghiệp cũng phỏt triển một cỏch đỏng kể đặc biệt là ngay từ thời kỡ đầu đó xuất hiện những xưởng thủ cụng và những cụng trường lớn khai thỏc mỏ , quặng cú hang ngàn nụ lệ lao động

- Bằng việc chế tạo ra cac loại cụng cụ kim loại đầu tiờn là đồng đỏ , đồng thau rồi độn đồ bằng sắt Ngoài những cụng cụ thưũng dung như cày , liềm , rỡu thỡ những cụng cụ phức tạp hơn như khung cửu , dụng cụ làm đồ gốm Tuy nhưng vật dụng trờn chưa thuận tiện cho cỏc ngành nghề xong nú đó tạo điều kiện hơn cho việc lao động lỳc bấy giờ

Do trình độ của LLSX thấp kém biểu hiện trớc hết ở công

cụ lao động thủ công, thô sơ nên hình thức tổ chức lao

động chủ yếu là hiệp tác giản đơn

Một thành tựu lớn của sự phân công lao động trong thời đại chiếm hữu nô lệ là sự phân công lao động trong nội bộ từng ngành sản xuất, tức là có sự chuyên môn hóa sản xuất thành những nghề khác nhau Sự chuyên môn hóa theo ngành hẹp cho phép hòan thiện công cụ lao động, nâng cao năng suất lao động và chất lợng sản phẩm

Tất cả tình hình trên chứng minh rằng dù trình độ phát trỉen còn thấp, LLSX dới chế độ nô lệ đã có một bớc

tiến dài so với chế độ công xã nguyên thủy

Xó hội phong kiến

Ngành kinh tế cú tớnh quyết định là nụng nghiệp TLSX chủ yếu là ruộng đất Yờu cầu phải cải tiến cụng cụ sản xuất nụng nghiệp đó thỳc đẩy ngành thủ cụng phỏt triển Nhiều nghề thủ cụng dần được chuyờn mụn hoỏ và tỏch khỏi nụng nghiệp làm cho sự phõn cụng lao động xó hội them phỏt triển

Nụng nghiệp và thủ cụng nghiệp phỏt triển dẫn đến việc trao đổi hang hoỏ được hỡnh thành Do võy nhiều trung tõm kinh tế và thành thị mọc lờn , ở đú cỏc nụng dõn , thợ thủ cụng nghiệp cú điều kiện và thương nhõn tổ chức ra phường hội và hội kinh doanh từ đú chợ phiờn hỡnh thành Việc buụn bỏn giữa cỏc vựng , miền thậm chớ với cỏc nước được mở rộng Đặc biệt , vào cuối giai đoạn phong kiến đi liền với quỏ trỡnh hỡnh thành cỏc yếu tố Tư Bản Chủ Nghĩa ( TBCN ) trong nền kinh tế , LLSX cũng được phỏt triển lờn một bước Tuy vậy , nhỡn chung những biến đổi

kỹ thuật dưới chế độ phong kiến diễn ra hết sức chậm chạp dựa chủ yếu vào lao động thủ cụng của nụng dõn và thợ thủ cụng

Xó hội tư bản

Động cơ hơi nớc ra đời đã biến đổi tòan bộ xã hội Công nghiệp phát triển sau đó từ hiệp tác giản đơn công trờng thủ công rồi đại công nghiệp Mác nói: vừa mới ra đời chế

độ t bản chủ nghĩa đã tạo ra lợng vật chất bằng tất cả thời

kỳ cộng laị

Cùng với đại công nghiệp, giai cấp công nhân ra đời và phát trỉên cả về lợng và chất

Cuộc cách mạng khoa học công nghệ lần thứ nhất và lần thứ hai đã tạo ra những lực lợng sản xuất đồ sộ khiến nó không thể tồn tại trong quan hệ sản xuất TBCN và tất yếu bùng nổ cuộc cách mạng XHCN dẫn tới sự ra đời quan hệ sản xuất TBCN

Nh vậy, lực lợng sản xuất đã giữ vai trò quyết định trong sự phát trỉên của nền kinh tế và đời sống xã hội nói chung

3 Chiến lược phỏt triển LLSX ở Việt Nam theo muc tiờu cụng nghiệp hoỏ , hiện đại hoỏ

Đi lên CNXH từ một nớc nông nghiệp lạc hậu,

Đảng và Nhà nớc luôn xác định xây dựng cơ sở vật chất

kỹ thuật của CNXH là một nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ Trong những năm tiến hành công nghiệp hóa trớc đây, mặc dù có những sai lầm, thiếu sót, song chúng ta đã đạt đợc một số thành tựu đáng kể Một số công trình lớn đã đợc xây dựng và phát huy tác dụng Chúng ta phải thừa kế thành tựu của thời kỳ trớc, rút kinh nghiệm từ những sai lầm, thiếu sót để bổ sung, phát triển nhận thức đề ra những bớc đi, giải pháp có hiệu