CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUY HOẠCH VÙNG LÃNH THỔ

Chapter 2 Regional Planning 2 ppt CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUY HOẠCH VÙNG LÃNH THỔ TS 8 = LT 6 + TL 2 2 1 Các yếu tố cơ bản của sản xuất xã hội Trong tiến trình phát triển của sản xuất xã hội cho đ[.]

CHƯƠNG 2:

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUY

HOẠCH VÙNG LÃNH THỔ

TS: 8 = LT: 6 + TL: 2

2.1 Các yếu tố cơ bản của sản xuất

xã hội

Trong tiến trình phát triển của sản

xuất xã hội cho đến nay, người ta

đã xác định 5 yếu tố cơ bản của sản xuất xã hội:

2.1.1 Lao động Bước vào thập kỷ 90, nước ta có 66 triệu dân với 33 triệu người trong độ tuổi lao động, năm

2000 có khoảng 80 triệu dân với 40 triệu lao động Năm 2012 sẽ vượt trên 88 triệu người

và tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động là ~

46,48 triệu người Tỷ trọng lao động khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm từ 48,7% năm 2010 xuống 48,0% năm 2011; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng từ 21,7% lên 22,4%; khu vực dịch vụ duy trì ở mức 29,6%

• Cơ cấu dân số Việt Nam đã chuyển từ cơ cấu dân

số trẻ sang giai đoạn cơ cấu tuổi thuận lợi, với

nguồn nhân lực dồi dào nhất từ trước đến nay

(64,5% trong độ tuổi lao động)

• Một nghiên cứu của WB (3/2008) cho thấy: lao

động Việt Nam chỉ đạt 32/100 điểm Trong khi đó, những nền kinh tế có chất lượng lao động dưới 35 điểm đều có nguy cơ mất sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu

• Người Việt Nam chúng ta có những hạn chế về thể lực, kiến trúc, tay nghề, còn mang thói quen sản

xuất lạc hậu và dấu ấn của cơ chế quan liêu bao cấp, song con người Việt Nam có truyền thống yêu nước, cần cù, có khả năng nắm bắt nhanh khoa

học công nghệ, có đầu óc tìm tòi học tập và sáng tạo

• Các tiêu chí đánh giá chất lượng lao động

do WB đưa ra bao gồm những kết quả

chung về hệ thống giáo dục và đào tạo

nhân lực; mức độ sẵn có của lao động chất lượng cao; mức độ sẵn có của nhân lực

quản lý hành chính chất lượng cao; sự

thành thạo tiếng Anh và sự thành thạo về

kỹ thuật và công nghệ tiên tiến PGS.TS

Nguyễn Đại Thành (Bộ GDĐT) khẳng định: nguồn lao động của nước ta có năng suất lao động quá thấp, đứng thứ 77/125 nước

và vùng lãnh thổ, sau cả Indonesia,

Philippine và Thái Lan.

• Một số liệu khác cho biết: Ngay tại Thủ đô, có

chưa tới 15% lực lượng lao động biết tiếng Anh và

sử dụng thành thạo máy vi tính Tỷ lệ lao động

không có chuyên môn ở Hà Nội hiện là 41,4%, Hải Phòng 64%, Đà Nẵng 54,4%, TP.Hồ Chí Minh

55% và Bà Rịa Vũng Tàu là 62,9% Với chất

lượng lao động như vậy, chúng ta có nguy cơ thua ngay trên chính sân nhà Hiện nay, nhiều doanh

nghiệp không dám sử dụng lao động Việt Nam cho những vị trí cần kiến thức và tay nghề cao, nên sẽ

có lúc chúng ta phải nhập khẩu lao động chất

lượng cao từ nước ngoài vào

• Trình độ lực lượng lao động viên chức: Kết quả

điều tra 195.422 cán bộ, công chức hành chính của

32 Bộ ngành Trung ương, 64 tỉnh thành phố trực

thuộc trung ương (kể cả 671 quận, huyện trong cả nước) và 192.438 cán bộ, công chức đang làm việc

ở 10.848 xã, phường, thị trấn trong cả nước cho

thấy, trong tổng số 195.422 cán bộ công chức hành chính cả nước có 56 người có trình độ tiến sĩ khoa học, 1.044 người có trình độ tiến sĩ, 4.775 thạc sĩ, 120.140 người có trình độ đại học Về trình độ lý

luận chính trị, 10,43% có trình độ cao cấp, 30,21%

có trình độ trung cấp Về ngoại ngữ, trình độ D

chiếm tỷ lệ 1,39% , trình độ C: 8,55% , trình độ B: 41,64%, người chưa học ngoại ngữ: 30,32% Về

trình độ tin học, chỉ có 1,98% có trình độ C, 40,22%

có trình độ B, 25,4% chưa học tin học

• Về trình độ văn hoá: Trong tổng số 192.438 cán

bộ, công chức cấp xã, phường, thị trấn, 75,45%

có trình độ trung học phổ thông, trung học cơ sở chiếm 21,48% Về chuyên môn nghiệp vụ: có 9 người có trình độ tiến sĩ, 41 thạc sĩ, 14.244 người

có trình độ đại học, 3.147 người có trình độ cao đẳng, 93.816 người chưa qua đào tạo (chiếm

48,75%) Về trình độ lý luận chính trị, 4,08% có trình độ cao cấp, 38,15% có trình độ trung cấp,

22,94% có trình độ sơ cấp Trong tổng số cán bộ công chức cấp xã, số người chưa học ngoại ngữ chiếm 94,22% , chưa học tin học chiếm 87,30%

• Kết quả đánh giá các chỉ số nhân lực ở

Việt Nam cho thấy, tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng vẫn tiếp tục diễn ra ở các ngành nghề dệt may, da giày, gỗ, du lịch Chỉ số cầu nguồn nhân lực của hầu hết

ngành nghề tăng đáng kể và tập trung vào các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn và trình

độ cao

• Mặc dù thiếu lao động có trình độ, nhưng hiện nay ở Việt

Nam tình trạng đào tạo “thừa thầy thiếu thợ” đã xảy ra trong

những năm gần đây, do nhiều năm qua chúng ta đã duy trì một cơ cấu đào tạo bất hợp lý

• Năm 1989, cơ cấu đào tạo đại học và cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, công nhân học nghề theo tỷ lệ: 1-1,16 -

0,96

• Đến năm 1999 tỷ lệ trên là 1 - 1,13 - 0,92, trong khi đó tỷ lệ này được thế giới xác định hợp lý thường là 1- 4 -10, nghĩa

là cấu trúc đào tạo theo hình chóp

• Cơ cấu đào tạo bất hợp lý dẫn đến tình trạng sinh viên tốt nghiệp ra trường thiếu việc làm nghiêm trọng Các ngành sản xuất và chế biến công nghiệp đòi hỏi nhiều công nhân

có tay nghề cao thiếu lao động trầm trọng Tại các cơ

sở đào tạo thì số lượng giảng viên chưa đáp ứng được sự gia tăng về quy mô người học và còn nhiều hạn chế về

năng lực chuyên môn, kỹ năng thực hành và khả năng sử dụng tiếng Anh Tài liệu tham khảo cho học sinh, sinh viên rất thiếu

2.1.2 Tài nguyên thiên nhiên

• Đất:

- Tổng số vốn đất đai tự nhiên của Việt Nam là

33 triệu ha, đứng hàng thứ 58 so với các nước trên thế giới, song diện tích đất tự nhiên trên đầu người thấp: 0,5ha Đất nông nghiệp hiện có 6,9 triệu ha, chiếm 21% so với đất tự nhiên; S đất

NN/đầu người thấp 0,1 ha (thế giới: 1,2ha).

- Đất canh tác ít, khả năng mở rộng có hạn, chỉ

có thể thâm canh tăng vụ

2.1.2 Tài nguyên thiên nhiên

• Đất: (tiếp)

- Chất lượng: 20% diện tích là đất tốt (2,4 triệu ha đất đỏ Bazan ở vùng đồi núi, 3

triệu ha đất phù sa và một số diện tích là đất tốt của các loại đất khác: Đất đen, đất

đỏ vàng, đất thung lũng, ), còn lại là khô hạn, úng, mặn, phèn, nghèo chất dinh

dưỡng, quá nông

Nhận định tổng quát về đất:

• Đất Việt Nam có nhiều loại, đa dạng cho phép

trồng được nhiều loài cây

• Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm nên một số loại đất có tầng dày, chất hữu cơ, khoáng hoá

mạnh nên hàm lượng chất dễ tiêu khá, đất thực

sự tốt đối với nhiều loài cây đặc sản nhiệt đới.

• Mặt khác cũng do khí hậu nhiệt đới ẩm, đất Việt Nam dễ bị xói mòn, mùn dễ khoáng hoá, các chất dinh dưỡng dễ bị hoà tan và rửa trôi nên kết quả

là đất thoái hoá nhanh, diện tích đất xấu nhiều

hơn đất tốt.

• Công tác quản lý sử dụng, cải tạo chưa hiệu quả

và thật hợp lý.

2.1.2 Tài nguyên thiên nhiên (tt)

Rừng:

• Diện tích đất rừng là 9,6 triệu ha, chiếm 29% so với đất

tự nhiên Cảnh quan rừng Việt Nam rất đa dạng Rừng xanh quanh năm, rừng già nguyên thủy, rừng cây lá

rộng, rừng cây lá kim, rừng cây thứ cấp, rừng cây bụi, sa van cỏ,

• Độ che phủ rừng cả nước giảm từ từ 40,7% vào 1940 xuống chỉ còn 27,7% vào1993 Có những thời gian độ che phủ chỉ còn 20%, nhiều nơi như Tây Bắc, Việt Bắc ven biển miền trung, khu IV cũ, diện tích rừng che phủ chỉ còn 7,8%

• Hiện nay độ che phủ của rừng đang tăng (bình quân

khoảng 0,5%/năm) năm 2009 là: 39,1%; 2010: 39,5%; 2011: 40%

Rừng (tt)

• Tính đến nay khoảng 2/3 diện tích rừng tự nhiên đã bị khai thác quá lạm dụng, làm rừng giảm chất lượng và mất trữ lượng

một nửa Các diện tích rừng còn lại phần lớn là rừng nghèo kiệt, trữ lượng gỗ thấp

và hiếm có loài cây có giá trị kinh tế.

2.1.2 Tài nguyên thiên nhiên

Nước:

• Tài nguyên nước bao gồm nguồn nước mặt, nước mưa, nước dưới đất, nước biển Nguồn nước mặt, thường được gọi là tài nguyên nước mặt, tồn tại thường xuyên hay không thường

xuyên trong các thuỷ vực ở trên mặt đất như: sông ngòi, hồ tự nhiên, hồ chứa (hồ nhân tạo), đầm lầy, đồng ruộng và băng

tuyết Tài nguyên nước sông là thành phần chủ yếu và quan trọng nhất, được sử dụng rộng rãi trong đời sống và sản xuất

Do đó, tài nguyên nước nói chung và tài nguyên nước mặt nói riêng là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển kinh tế

xã hội của một vùng lãnh thổ hay một quốc gia

• Nguồn nước Việt Nam khá dồi dào, đáp ứng được nhu cầu

phát triển sản xuất và đời sống Song việc quản lý sử dụng

chưa tốt Nguồn thủy năng có thể khai thác trên nhiều vùng, cung cấp một phần năng lượng đáng kể

• Mức bảo đảm nước trung bình/người/năm từ 12.800

m3/người vào năm 1990, giảm còn 10.900 m3/người vào năm 2000 và có khả năng chỉ còn khoảng 8500 m3/người vào khoảng năm 2020

• Mức bảo đảm nước này > 2,7 lần so với Châu Á (3970

m3/người) và 1,4 lần so với thế giới (7650 m3/người),

nhưng nguồn nước lại phân bố không đều giữa các vùng

Do đó, mức bảo đảm nước hiện nay của một số hệ thống sông khá nhỏ: 5000 m3/người đối với các hệ thống sông Hồng, Thái Bình, Mã và chỉ đạt 2980 m3/người ở hệ thống sông Đồng Nai

• Theo Hội Nước Quốc tế (IWRA), mức bảo đảm

nước/người/năm <4000 m3/ng thì thuộc loại thiếu nước

và <2000 m3/người thì thuộc loại hiếm nước

• Theo tiêu chí này, nếu xét chung cho cả nước thì nước ta không thuộc loại thiếu nước, nhưng không ít vùng và lưu vực sông hiện nay đã thuộc loại thiếu nước và hiếm

nước, như vùng ven biển Ninh Thuận - Bình Thuận, hạ

lưu sông Đồng Nai

2.1.2 Tài nguyên thiên nhiên

Khoáng sản:

Tài nguyên khoáng sản là một nguồn lực

và lợi thế quan trọng: Dầu khí, than, bốc xít, apatít, quạng sắt, song chưa được khảo sát kỹ và mới được khai thác ở mức

thấp

• Điểm qua về tiềm năng khoáng sản của đất

nước ta, nếu so sánh với các nước ở trong khu vực Đông Nam Á và thế giới, thì thấy

rằng: nước ta tuy có diện tích đất liền không lớn, nhưng có vị trí địa chất, địa lý thuận lợi cho sự sinh thành và phát triển khoáng sản Với nguồn tài nguyên khoáng sản đã biết thì

có thể xếp nước ta vào hàng các nước có tiềm năng khoáng sản đáng kể.

• Tuy nhiên cần phải chú ý các đặc điểm sau:

• 1 Việt Nam không có tiềm năng lớn về các

khoáng sản năng lượng Dầu khí chỉ đảm bảo

khai thác được khoảng 30 năm nữa, do vậy cần tăng cường tìm kiếm thăm dò để tăng trữ lượng phục vụ lâu dài Than biến chất cao (Anthracit) với trữ lượng đã được đánh giá đạt nhiều tỷ tấn cần phải khai thác sâu hàng trăm mét và hơn nữa mới bảo đảm cho nhu cầu phát triển kinh tế của đất

nước Than biến chất thấp ở dưới sâu đồng bằng sông Hồng tuy dự báo có tài nguyên lớn đến vài trăm tỷ tấn nhưng ở độ sâu hàng ngàn mét dưới lòng đất, điều kiện khai thác cực kỳ khó khăn và phức tạp cả về công nghệ, cả về an sinh xã hội và môi trường Tiềm năng urani và địa nhiệt không

đáng kể và chưa được thăm dò đánh giá trữ

lượng

2 Việt Nam có nhiều khoáng sản kim loại nhưng trữ lượng

không nhiều Rất nhiều khoáng sản kim loại (vàng, bạc, đồng, chì , kẽm, thiếc v.v ) thế giới rất cần trong khi trữ lượng không

có nhiều, chỉ khai thác mấy chục năm nữa sẽ cạn kiệt không đảm bảo tiêu dùng trong nước Một số ít khoáng sản kim loại như bauxit, đất hiếm, ilmenit ta có nhiều, thế giới cũng có

nhiều, song nhu cầu hàng năm không lớn, hàng trăm năm nữa

mới cạn kiệt, nên chúng không là những khoáng sản "nóng",

khoáng sản cạnh tranh để phát triển, lại càng không thể xem là cứu cánh của nền kinh tế Việt Nam

• Trữ lượng bauxit trên thế giới là 27 tỷ tấn và với sản lượng

khai thác hàng năm trên 200 triệu tấn thì phải 135 năm nữa

mới hết bauxit

• Đất hiếm trên thế giới có trữ lượng đạt 99 triệu tấn, nhu cầu

hàng năm chỉ cần 125.000 tấn thì 700 năm nữa mới cạn kiệt loại khoáng sản này

• Thế giới có nhiều quặng titan với tổng tài nguyên đạt hơn 2 tỷ

tấn, trong đó trữ lượng đạt 730 triệu tấn Hàng năm thế giới chỉ tiêu thụ hơn 6 triệu tấn, như vậy 128 năm nữa mới hết quặng titan

3 Việt Nam có nhiều loại khoáng chất công nghiệp

và vật liệu xây dựng phục vụ tốt cho phát triển kinh

tế của đất nước và có thể xuất khẩu Tuy nhiên

chúng không phải là khoáng sản có giá trị kinh tế cao và trên thế giới cũng có nhiều đủ dùng trong

nhiều năm nữa

4 Việt Nam chưa phát hiện được kim cương - loại

khoáng sản quý có giá trị kinh tế kỹ thuật cao Các nhà địa chất đã phát hiện ở Việt Nam có Ruby chất lượng cao, nhưng trữ lượng chưa rõ, các loại đá

qúy khác cũng chưa được phát hiện nhiều Thực tế nhóm đá quý được phát hiện ở Việt Nam chưa

đóng góp gì đáng kể cho phát triển kinh tế đất

nước

• Phân tích sâu về đặc điểm tiềm năng tài nguyên khoáng sản của Việt Nam ta thấy rõ tuy Việt Nam là nước có nhiều loại khoáng sản nhưng trữ lượng hầu hết các loại không nhiều Một số loại khoáng sản như bauxit, đất hiếm, ilmenit ta có tài nguyên trữ lượng tầm cỡ thế giới thì thế giới cũng có nhiều

và không có nhu cầu tiêu thụ lớn Điều đó có nghĩa là loại

khoáng sản thế giới cần thì ta lại không có, mà loại khoáng sản ta có nhiều thì thế giới lại không cần nhiều, không có

nhu cầu lớn

• Đây là điều cần phải được quan tâm nghiên cứu đánh giá khách quan giữa cung và cầu để có chiến lược sử dụng tài nguyên khoáng sản đúng đắn, hợp lý, phục vụ cho phát triển kinh tế của đất nước Nếu chỉ dựa đơn giản vào một số

khoáng sản có tài nguyên trữ lượng nhiều, đứng thứ hạng cao trên thế giới như bauxit, đất hiếm, ilmenit, mà đánh giá quá cao vai trò của chúng trong phát triển kinh tế của đất

nước sẽ là một sai lầm phải trả giá

Nguồn tài nguyên (tt)

• Cơ sở vật chất kỹ thuật:

Cơ sở vật chất kỹ thuật còn thấp, thiếu đồng

bộ và phần lớn lạc hậu về công nghệ, song vẫn là vốn ban đầu để đi lên, trong đó có

một số cơ sở quan trọng.

+ Nguồn vốn thiếu và chưa được huy động + Tiềm năng khoa học kỹ thuật chưa được khai thác

2.1.3 Vốn đầu tư

Vốn và cơ sở vật chất - kỹ thuật là một trong những yếu tố

cơ bản của sản xuất xã hội

• Đầu tư vốn xây dựng vùng lãnh thổ nhằm mục đích:

- Tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho việc khai thác với mức độ cao nhất tiềm năng lao động, đất đai, tài nguyên, khả năng quản lý và tiến bộ khoa học công nghệ & kỹ thuật về sản

xuất về sản xuất ra nhiều sản phẩm hàng hoá với hiệu quả kinh tế cao nhất

- Phát triển nông lâm ngư nghiệp, công nghiệp chế biến và

công nghiệp xây dựng nền kinh tế hàng hoá trên nguyên tắc sản xuất chuyên môn hoá hàng hoá và phát triển tổng hợp

- Xây dựng nông thôn mới, xã hội mới, từng bước đô thị hoá trong vùng lãnh thổ

From p 49 - sylabus

Thực trạng huy động vốn đầu tư và PT trong thời gian qua:

1 Tiết kiệm chính phủ:

- Nguồn vốn đầu tư từ NSNN: tăng trong các năm qua

- Vốn tín dụng đầu tư và phát triển của nhà nước

- Vốn đầu tư từ doanh nghiệp nhà nước

2 Tiết kiệm của doanh nghiệp:

- Các doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH, Cty cổ phần, HTX trong nước có sự phát triển khá

3 Tiết kiệm của khu vực dân cư:

- Tỷ lệ tiết kiệm trong dân cư là tương đối cao, chiếm 15% GDP (96-2000) ½ được dùng cho đầu tư

- Phần lớn nguồn vốn đầu tư trong dân tập trung vào vàng

và ngoại tệ (~44%); chỉ ~17% gửi tiết kiệm; còn lại đầu tư vào đất đai

- Cần có chính sách khuyến khích để người dân không đầu

tư vào vàng và ngoại tệ, đất đai

Vốn đầu tư nước ngoài

• Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): rất quan trọng và là cánh cửa cho sự phát

triển và tăng trưởng kinh tế nước ta trong thời gian đổi mới vừa qua

• FDI đóng góp 43% GDP; tạo ra 25% giá trị sản lượng ngành công nghiệp; thu hút 25 vạn lao động trực tiếp trên nhiều lãnh vực

• FDI giảm trong những năm xảy ra khủng hoảng

Vốn đầu tư nước ngoài

• Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (ODA): tới

những năm 99 – 2000 vốn ODA viện trợ không hoàn lại chiếm 15% còn lại với lãi suất ưu đãi.

• Tình hình giải ngân (2002) chiếm 85%, đạt

khoảng 1527 triệu USD

• Các nhà tài trợ chính: WB, ADB; JBIC

• Việc giải ngân các nguồn ODA chưa đạt mục

tiêu vì quá trình thẩm định, phê duyệt dự án, kết quả đấu thầu còn chậm và qua nhiều cấp, giải phóng mặt bằng chậm; năng lực thực hiện của các ban quản lý dự án còn yếu.

Vốn đầu tư nước ngoài

• Nguồn vốn tín dụng từ các ngân hàng

thương mại: Vay nước ngoài của các

doanh nghiệp trực tiếp với bên cho vay và

tự vay, tự chịu trách nhiệm trả nợ hoặc

thông qua phát hành trái phiếu ra nước

ngoài

• Vốn đầu tư gián tiếp của tư nhân nước

ngoài thông qua thị trường vốn quốc tế:

thông qua việc phát hành trái phiếu quốc tế

nước ngoài thực hiện 8 tháng năm 2012 ước tính

đạt 7,3 tỷ USD, giảm 0,3% so với cùng kỳ năm 2011

• Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 8 tháng năm nay tập trung chủ yếu vào ngành công nghiệp chế biến, chế

tạo với 5747,7 triệu USD, chiếm 67,8% tổng vốn đăng ký; ngành kinh doanh bất động sản đạt 1727 triệu

USD, chiếm 20,4%; các ngành còn lại đạt 1004,3 triệu USD, chiếm 11,8%

(nguồn: báo cáo 8 tháng đầu 2012 – cp)

2.1.3 Vốn đầu tư (tt)

Vốn đầu tư trực tiếp từ Nước ngoài:

• Trong số 46 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư cấp phép mới vào Việt Nam, Nhật Bản là nhà đầu tư lớn nhất với 3598,5 triệu USD, chiếm 65,1%; tiếp đến là Xin-ga-po 420,7 triệu USD,

chiếm 7,6%; Đặc khu Hành chính Hồng Công

(TQ) 418,5 triệu USD, chiếm gần 7,6%; Hàn

Quốc 391,8 triệu USD, chiếm 7,1%; CHND

Trung Hoa 197,3 triệu USD, chiếm 3,6%;

Đài Loan 87 triệu USD, chiếm 1,6%

(nguồn: báo cáo 8 tháng đầu 2012 – cp)

2.1.4 Khoa học công nghệ

• Khoa học và công nghệ là nền tảng và động lực đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển

bền vững đất nước Đảng và Nhà nước ta đã sớm

xác định vai trò then chốt của cách mạng khoa học

và kỹ thuật Trong thời gian qua, đặc biệt là trong

thời kỳ đổi mới, nhiều văn bản quan trọng về định

hướng chiến lược và cơ chế, chính sách phát triển khoa học và công nghệ đã được ban hành: Nghị

quyết Hội nghị Trung ương 2 khoá VIII (1996); Kết

luận của Hội nghị Trung ương 6 khoá IX (2002); Luật Khoa học và Công nghệ (2000); Chiến lược phát

triển khoa học và công nghệ Việt Nam đến năm 2010 (2003); và nhiều chính sách cụ thể khác về xây dựng tiềm lực và đổi mới cơ chế quản lý khoa học và công nghệ

• Hoạt động khoa học và công nghệ đã có bước chuyển biến, đạt được một số tiến bộ và kết quả nhất định, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng của đất nước.

• Tuy nhiên, hoạt động khoa học và công nghệ của nước ta hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công

nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nhất là trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển kinh tế tri thức trên thế giới Đại hội Đảng lần thứ IX đã chỉ ra những hạn chế cơ

bản của hoạt động khoa học và công nghệ hiện nay là:

“Chưa thực sự gắn kết với nhu cầu và hoạt động của các ngành kinh tế, xã hội; chậm đưa vào ứng dụng những kết quả đã nghiên cứu được; trình độ khoa học và công nghệ của ta còn thấp nhiều so với các nước xung quanh; năng lực tạo ra công nghệ mới còn rất có hạn Các cơ quan

nghiên cứu khoa học chậm được sắp xếp cho đồng bộ, còn phân tán, thiếu phối hợp, do đó đạt hiệu quả thấp

• Các viện nghiên cứu và các doanh nghiệp, các

trường đại học chưa gắn kết với nhau Việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật thiếu tập trung

và dứt điểm cho từng mục tiêu Cán bộ khoa học

và công nghệ có trình độ cao tuy còn ít, song chưa được sử dụng tốt.”

• Mục tiêu của Chiến lược phát triển khoa học và

công nghệ Việt Nam đến năm 2010 là: “Tập trung xây dựng nền khoa học và công nghệ nước ta theo hướng hiện đại và hội nhập, phấn đấu đạt trình độ trung bình tiên tiến trong khu vực vào năm 2010, đưa khoa học và công nghệ thực sự trở thành nền tảng và động lực đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.”

• Để đạt được mục tiêu phát triển khoa học và công nghệ nước ta đến năm 2010, phải đổi mới mạnh

mẽ cơ chế quản lý khoa học và công nghệ,

• Đề án đổi mới cơ chế quản lý khoa học và công

nghệ tập trung vào các giải pháp chủ yếu: (1) Hoàn thiện cơ chế xây dựng và tổ chức thực hiện nhiệm

vụ khoa học và công nghệ; (2) Đổi mới cơ chế

quản lý và hoạt động của các tổ chức khoa học và công nghệ; (3) Đổi mới cơ chế, chính sách đầu tư tài chính cho hoạt động khoa học và công nghệ; (4) Đổi mới cơ chế quản lý nhân lực khoa học và công nghệ; (5) Phát triển thị trường công nghệ; (6) Hoàn thiện cơ chế hoạt động của bộ máy quản lý nhà

nước về khoa học và công nghệ

Thực trạng cơ chế quản lý KHCN

Những đổi mới bước đầu:

• Việc xây dựng và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học và

công nghệ được đổi mới theo hướng có trọng tâm, trọng

điểm, bám sát hơn các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội

Các chương trình, đề tài Nhà nước được bố trí tập trung hơn, cân đối hơn giữa khoa học tự nhiên và công nghệ với khoa học xã hội và nhân văn Cơ chế tuyển chọn tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo nguyên tắc cạnh tranh, dân chủ, bình đẳng và công khai

• Cơ chế quản lý các tổ chức khoa học và công nghệ đã từng

bước được đổi mới theo hướng xã hội hoá và gắn kết với sản xuất, kinh doanh Đã xuất hiện nhiều tổ chức khoa học và

công nghệ ngoài nhà nước, nhiều cơ sở sản xuất trong các viện nghiên cứu, trường đại học, góp phần đưa nhanh kết

quả nghiên cứu vào sản xuất

• Cơ chế, chính sách tài chính cho khoa học và công nghệ đã

được đổi mới theo hướng tăng dần tỷ lệ chi cho khoa học và công nghệ trong tổng chi ngân sách nhà nước và đa dạng

hoá nguồn đầu tư phát triển khoa học và công nghệ

• Cơ chế quản lý nhân lực được đổi mới theo hướng mở rộng

hơn quyền chủ động cho cán bộ khoa học và công nghệ trong việc ký kết hợp đồng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, trong hoạt động kiêm nhiệm và hoạt động hợp tác quốc

tế Có tôn vinh, khen thưởng đối với cán bộ khoa học và công nghệ

• Các thể chế hỗ trợ cho phát triển thị trường công nghệ đã

bước đầu được hình thành Các quy định pháp lý đã được

ban hành tạo điều kiện cho việc thương mại hoá các thành

quả khoa học và công nghệ Chợ công nghệ - thiết bị đã

được tổ chức, hình thành kênh giao dịch thị trường thúc đẩy hoạt động mua bán thiết bị và các sản phẩm khoa học và

công nghệ

• Việc phân công, phân cấp trong quản lý nhà nước về khoa

học và công nghệ đã được cải tiến một bước thông qua việc

hoàn thiện tổ chức bộ máy, quy định chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ và ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

NHỮNG YẾU KÉM VÀ NGUYÊN NHÂN

• Mặc dù đã có những tiến bộ nhất định, cơ chế quản lý

khoa học và công nghệ ở nước ta hiện nay còn chưa được đổi mới cơ bản, còn chưa phù hợp với cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với đặc thù của hoạt động khoa học và công nghệ trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế

• Việc xác định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ chưa thực sự xuất phát từ các nhiệm vụ phát

triển kinh tế - xã hội Chưa định rõ quyền hạn, trách nhiệm của các ngành, các cấp trong việc xác định nhiệm vụ khoa học và công nghệ Thiếu cơ chế hữu hiệu khắc phục tình trạng trùng lặp nhiệm vụ khoa học và công nghệ giữa các ngành, các cấp, các địa phương Tiêu chuẩn lựa chọn và việc lựa chọn chuyên gia tham gia các hội đồng tư vấn để xác định, tuyển chọn tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ, đánh giá kết quả nghiên cứu còn bất cập Công tác đánh giá kết quả nghiên cứu chưa

tương hợp với chuẩn mực quốc tế

• Cơ chế quản lý các tổ chức khoa học và công

nghệ chưa phù hợp với đặc thù của lao động sáng

tạo và cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Thiếu quy hoạch các tổ chức khoa học

và công nghệ đáp ứng yêu cầu phát triển các

ngành, lĩnh vực khoa học và công nghệ trọng điểm

và nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội Các tổ chức khoa học và công nghệ của Nhà nước chưa được thực hiện đầy đủ quyền tự chủ về kế hoạch, tài

chính, nhân lực và hợp tác quốc tế để phát huy tính năng động, sáng tạo và gắn kết giữa nghiên cứu, đào tạo và sản xuất, kinh doanh Chưa xây dựng được các tiêu chí cụ thể đánh giá chất lượng và

hiệu quả của hoạt động khoa học và công nghệ nói chung và các tổ chức khoa học và công nghệ nói riêng