quy luật cạnh tranh và sự biểu hiện trong nền kinh tế Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ ĐỀ ÁN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ ĐỀ TÀI SỐ 54 TÊN ĐỀ TÀI QUY LUẬT CẠNH TRANH VÀ SỰ BIỂU HIỆN TRONG NỀN KINH. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCMKHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ ĐỀ ÁN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊĐỀ TÀI SỐ:54TÊN ĐỀ TÀI:QUY LUẬT CẠNH TRANH VÀ SỰ BIỂU HIỆN TRONG NỀN KINH TẾ VIỆT NAMGVHD:TS.NGUYỄN MINH TUẤNSVTH:NGUYỄN NGỌC THANH TRÚCLỚP:55KHÓA:32TPHCM tháng 12 năm 2007Lời mở đầuĐặc trưng chủ yếu của nền kinh tế hàng hoá là cạnh tranh. Cạnh tranh là nhân tố không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường , cũng như trong bất kỳ một nền kinh tế nào dựa trên các lực lượng thị trường. Cạnh tranh có vai trò to lớn, nó thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển mạnh mẽ, đồng thời, mặt trái của cạnh tranh làm cho các chủ thể kinh tế chạy theo lợi ích riêng gây ảnh hưởng đến môi trường sống và bất bình đẳng xã hội.Do đó, chính phủ cần phải có những công cụ, biện pháp thúc đẩy cạnh tranh phát triển lành mạnh, giảm thiểu các giá trị tiêu cực do cạnh tranh gây ra.Ở nước ta, sau một thời gian dài trước đổi mới, với chính sách kinh tế tập trung , quan liêu, bao cấp, những thiếu sót, những ảnh hưởng nghiêm trọng bắt nguồn tứ sự méo mó giá cả dẫn tới việc phân bổ không hợp lý các nhân tố sản xuất, sự yếu kém, sa sút và thiếu năng lực của quản lý nhà nước. Sự gia tăng khoảng cách giáu nghèo, đại đa số dân chúng sống trong cơ cực với thu nhập thấp. Từ sau Đại hội Đảng lần VI, nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà Nước, mở ra cho nước ta một hướng đi mới, một cơ hội mới để phát triển đất nước, hoà nhập vào thế giới. Vậy, chúng ta đã vận dụng quy luật cạnh tranh như thế nào ? những giải pháp để nâng cao cạnh tranh mà nước ta đề ra nhằm thúc đẩy kinh tế phát triển?MỤC LỤCLời mở đầu………………………………………………………………………..4Chương 1Cạnh tranh và quy luật cạnh tranhI.Cạnh tranh và các hình thức cạnh tranh………………………………………….5II.Cơ sở kinh tế của cạnh tranh…………………………………………………….6III.Vai trò của cạnh tranh và chức năng của cạnh tranh…………………………...8Chương 2Sự biểu hiện của cạnh tranh trong nền kinh tế Việt NamI. Thực trạng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam…………………………………10II.Thực trạng cạnh tranh trên thị trường………………………………………….14III.Tác động của cạnh tranh………………………………………………………18Chương 3I. Đẩy nhanh sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng kinh tế thị trường……...20II.Coi trọng nguồn lực trong nước đồng thời tranh thủ tận dụng mọi nguồn lực bên ngoài phát triển kinh tế hướng về xuất khẩu……………………………………..22III.Xây dựng đồng bộ thể chế kiinh tế thị trường định hướng XHCN…………..23IV.Thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần…………………..25Kết luận…………………………………………………………………………26Tài liệu tham khảo……………………………………………………………...27CHƯƠNG ICẠNH TRANH VÀ QUY LUẬT CẠNH TRANHI.CẠNH TRANH VÀ CÁC HÌNH THỨC CẠNH TRANH1.Khái niệm cạnh tranhCạnh tranh là một khái niệm rộng, không những tồn tại trong lĩnh vực kinh tế mà còn tồn tại trong lĩnh vực xã hội.Cạnh tranh là sự ganh đua , đấu tranh về kinh tế giữa các chủ thể tham gia sản xuất, kinh doanh với nhau, nhằm giành những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ để thu được nhiều lợi ích nhất.Cạnh tranh là yếu tố cơ bản của cơ chế thị trường, là hiện tượng tự nhiên tất yếu của kinh tế thị trường, ở đâu có sản xuất trao đổi hàng hoá, ở đó có cạnh tranh.Cạnh tranh là môi trường , là động lực của kinh tế hàng hóa.Cạnh tranh là một quy luật kinh tế, tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của con người.Mục tiêu của cạnh tranh là giành lợi ích , lợi nhụân lớn nhất, bảo đảm sự tồn tại và phát triển của các chủ thể tham gia cạnh tranh.2.Phân loại cạnh tranhCạnh tranh có nhiều loại, tùy theo giác độ nghiên cứu mà phân chia:_Cạnh tranh giữa ngừơi sản xuất và người tiêu dùng (giữa người bán và người mua) bởi nguời sản xuất muốn bán được với giá cao còn người mua lại muốn mua được với giá rẻ.vd: ở chợ, giữa người mua và người bán có sự trả giá do người mua hàng muốn mua được với giá rẻ còn người bán lại muốn bán được với giá cao._Cạnh tranh giữa ngừơi tiêu dùng với nhau (giữa người mua) bởi người tiêu dùng đều muốn mua được hàng hóa với giá rẻ, chất lượng hơn.vd: khi một cửa hàng bán hàng giảm giá 50%, mọi người đều tranh thủ để có được hàng vừa tốt vừa rẻ, và để đạt được điều đó, những người mua phải cạnh tranh với nhau._Cạnh tranh giữa người sản xuất với nhau (giữa người bán) nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa như nguồn lao động, nguồn nguyên liệu , thị trường tiêu thụ, vốn đầu tư…để thu được lợi ích tối đa về phía mình. Trong cuộc cạnh tranh này, có nhiều biện pháp khác nhau được sử dụng như giảm giá, quảng cáo trên phương tiện thông tin đại chúng, phát tờ rơi, khuyến mãi kèm theo…để giành thị trường, đánh bại đối thủ, kích thích thị hiếu người tiêu dùng.vd: Tiger Beer luôn gắn liền với giải bóng đá Đông Nam Á mang tên Tiger Cup. Tiger Beer còn tài trợ phát sóng giải ngoại hạng Anh cho khu vực Châu Á¬  Tiger Beer đưa thương hiệu của mình đến với người tiêu dùng để củng cố sức mạnh thương hiệu.Ngoài ra còn có sự cạnh tranh trong nội bộ ngành, cạnh tranh giữa các ngành, cạnh tranh trong phạm vi quốc gia và quốc tế. Cạnh tranh ít, độc quyền nhiều; cạnh tranh nhiều, độc quyền ít; cạnh tranh giá cả và cạnh tranh phi giá cả. Để nghiên cứu hiệu lực của cơ chế thị trừơng, người ta nghiên cứu đến cạnh tranh hoàn hảo và không hoàn hảo.II.CƠ SỞ KINH TẾ CỦA CẠNH TRANH1.Cơ sở kinh tế của cạnh tranhCạnh tranh xuất hiện gắn liền với sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa.Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa những người sản xuất, kinh doanh hàng hóa nhằm giành giật những điều kiện có lợi về sản xuất và tiêu thụ hàng hóa, để thu lợi nhuận cao nhất. Trong nền sản xuất hàng hóa, cạnh tranh vừa là môi trường vừa là động lực.Kinh tế hàng hóa (sản xuất hàng hóa) là kiểu tổ chức kinh tế mà ở đó sản phẩm được sản xuất ra nhằm trao đổi hoặc bán trên thị trường.Quá trình phát triển kinh tế tự nhiên dần dần chuyển hóa thành kinh tế hàng hóa. Lúc đầu là kinh tế hàng hóa giản đơn, sau đó là kinh tế hàng hóa phát triển (nền sản xuất hàng hóa lớn). Nền kinh tế hàng hóa vận động theo yêu cầu của các quy luật khách quan của thị trường thì gọi là nền kinh tế thị trường. Kinh tế thị trường bao gồm kinh tế thị trường cổ điển (thuần túy) và kinh tế thị trường hiện đại (có sự điều tiết của nhà nước). Kinh tế tự nhiên chuyển hóa thành kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trường là quá trình phát triển phủ định của phủ định, cái cũ sinh ra cái mới, là một quá trình kinh tế xã hội, phụ thuộc vào những điều kiện khách quan nhất định. Kinh tế hàng hóa ra đời khi có đủ 2 điều kiện sau:a) Phân công lao động xã hộiPhân công lao động xã hội là sự phân chia lao động xã hội ra thành các ngành, nghề khác nhau của nền sản xuất xã hội.Phân công lao động xã hội tuân theo tính quy luật sau:_Lao động trong lĩnh vực sản xuất vật chất trực tiếp giảm xuống cả tuyệt đối và tương đối, tương ứng lao động trong lĩnh vực sản xuất phi vật chất tăng lên._Lao động nông, lâm, ngư, nghiệp giảm xuống, lao động công nghiệp, dịch vụ tăng lên._Lao động giản đơn cơ bắp, thể lực, nặng nhọc giảm, tăng lao động trí tuệ, lao động được đào tạo._Phân công diễn ra tại chỗ, theo vùng, lãnh thổ và phân công quốc tế.Phân công lao động xã hội tạo ra sự chuyên môn hóa lao động, do đó là chuyêm môn hóa sản xuất thành những ngành nghề khác nhau. Do sự phân công lao động xã hội nên mỗi người sản xuất chỉ tạo ra một hoặc một vài loại sản phẩm nhất định. Song cuộc sống của mỗi người lại cần đến rất nhiều loại sản phẩm khác nhau. Để thỏa mãn nhu cầu đòi hỏi họ phải có mối liên hệ phụ thuộc vào nhau, trao đổi sản phẩm cho nhau.Tuy nhiên, phân công lao động xã hội chỉ là điều kiện cần nhưng chưa đủ. C.Mac đã chứng minh rằng, trong công xã thị tộc Ấn Độ thời cổ đại, đã có phân công lao động khá chi tiết, nhưng sản phẩm lao động chưa trở thành hàng hóa. Bởi vì tư liệu sản xuất là của chung nên sản phẩm từng nhóm sản xuất chuyên môn hóa cũng là của chung ; công xã phân phối trực tiếp cho từng thành viên để thoả mãn nhu cầu. C.Mac viết : “Chỉ có sản phẩm của những người lao động tư nhân độc lập và không phụ thuộc vào nhau mới đối diện với nhau như là những hàng hóa”. Vậy muốn sản xuất hàng hóa ra đời và tồn tại phải có điều kiện thứ hai nữa.b) Sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế của những người sản xuất

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM

KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ ÁN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI SỐ:54

TÊN ĐỀ TÀI:

QUY LUẬT CẠNH TRANH VÀ SỰ BIỂU HIỆN

TRONG NỀN KINH TẾ VIỆT NAM

GVHD:TS.NGUYỄN MINH TUẤN

SVTH:NGUYỄN NGỌC THANH TRÚC LỚP:55

KHÓA:32

TPHCM tháng 12 năm 2007

Lời mở đầu

Đặc trưng chủ yếu của nền kinh tế hàng hoá là cạnh tranh Cạnh tranh

là nhân tố không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường , cũng như trong bất

kỳ một nền kinh tế nào dựa trên các lực lượng thị trường Cạnh tranh có vaitrò to lớn, nó thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển mạnh mẽ, đồng thời,mặt trái của cạnh tranh làm cho các chủ thể kinh tế chạy theo lợi ích riênggây ảnh hưởng đến môi trường sống và bất bình đẳng xã hội.Do đó, chínhphủ cần phải có những công cụ, biện pháp thúc đẩy cạnh tranh phát triểnlành mạnh, giảm thiểu các giá trị tiêu cực do cạnh tranh gây ra

Ở nước ta, sau một thời gian dài trước đổi mới, với chính sách kinh tếtập trung , quan liêu, bao cấp, những thiếu sót, những ảnh hưởng nghiêmtrọng bắt nguồn tứ sự méo mó giá cả dẫn tới việc phân bổ không hợp lý cácnhân tố sản xuất, sự yếu kém, sa sút và thiếu năng lực của quản lý nhànước Sự gia tăng khoảng cách giáu nghèo, đại đa số dân chúng sống trong

cơ cực với thu nhập thấp Từ sau Đại hội Đảng lần VI, nước ta chuyển sangnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của NhàNước, mở ra cho nước ta một hướng đi mới, một cơ hội mới để phát triểnđất nước, hoà nhập vào thế giới Vậy, chúng ta đã vận dụng quy luật cạnhtranh như thế nào ? những giải pháp để nâng cao cạnh tranh mà nước ta đề

ra nhằm thúc đẩy kinh tế phát triển?

MỤC LỤC

Sự biểu hiện của cạnh tranh trong nền kinh tế Việt Nam

I Thực trạng nền kinh tế thị trường ở Việt

IV.Thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành

phần……… 25

Kết

luận……… 26

Tài liệu tham

khảo……… 27

CHƯƠNG I

CẠNH TRANH VÀ QUY LUẬT CẠNH TRANH

I.CẠNH TRANH VÀ CÁC HÌNH THỨC CẠNH TRANH

1.Khái niệm cạnh tranh

Cạnh tranh là một khái niệm rộng, không những tồn tại trong lĩnh vực kinh

tế mà còn tồn tại trong lĩnh vực xã hội

Cạnh tranh là sự ganh đua , đấu tranh về kinh tế giữa các chủ thể tham giasản xuất, kinh doanh với nhau, nhằm giành những điều kiện thuận lợi trong sảnxuất, kinh doanh và tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ để thu được nhiều lợi ích nhất.Cạnh tranh là yếu tố cơ bản của cơ chế thị trường, là hiện tượng tự nhiên tấtyếu của kinh tế thị trường, ở đâu có sản xuất trao đổi hàng hoá, ở đó có cạnhtranh.Cạnh tranh là môi trường , là động lực của kinh tế hàng hóa.Cạnh tranh làmột quy luật kinh tế, tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý chí chủ quancủa con người

Mục tiêu của cạnh tranh là giành lợi ích , lợi nhụân lớn nhất, bảo đảm sựtồn tại và phát triển của các chủ thể tham gia cạnh tranh.

2.Phân loại cạnh tranh

Cạnh tranh có nhiều loại, tùy theo giác độ nghiên cứu mà phân chia:

_Cạnh tranh giữa ngừơi sản xuất và người tiêu dùng (giữa người bán vàngười mua) bởi nguời sản xuất muốn bán được với giá cao còn người mua lạimuốn mua được với giá rẻ.vd: ở chợ, giữa người mua và người bán có sự trả giá

do người mua hàng muốn mua được với giá rẻ còn người bán lại muốn bánđược với giá cao

_Cạnh tranh giữa ngừơi tiêu dùng với nhau (giữa người mua) bởi ngườitiêu dùng đều muốn mua được hàng hóa với giá rẻ, chất lượng hơn.vd: khi mộtcửa hàng bán hàng giảm giá 50%, mọi người đều tranh thủ để có được hàng vừatốt vừa rẻ, và để đạt được điều đó, những người mua phải cạnh tranh với nhau._Cạnh tranh giữa người sản xuất với nhau (giữa người bán) nhằm giànhgiật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa như nguồnlao động, nguồn nguyên liệu , thị trường tiêu thụ, vốn đầu tư…để thu được lợiích tối đa về phía mình Trong cuộc cạnh tranh này, có nhiều biện pháp khácnhau được sử dụng như giảm giá, quảng cáo trên phương tiện thông tin đạichúng, phát tờ rơi, khuyến mãi kèm theo…để giành thị trường, đánh bại đối thủ,kích thích thị hiếu người tiêu dùng.vd: Tiger Beer luôn gắn liền với giải bóng đáĐông Nam Á mang tên Tiger Cup Tiger Beer còn tài trợ phát sóng giải ngoạihạng Anh cho khu vực Châu Á  Tiger Beer đưa thương hiệu của mình đến vớingười tiêu dùng để củng cố sức mạnh thương hiệu

Ngoài ra còn có sự cạnh tranh trong nội bộ ngành, cạnh tranh giữa cácngành, cạnh tranh trong phạm vi quốc gia và quốc tế Cạnh tranh ít, độc quyền

nhiều; cạnh tranh nhiều, độc quyền ít; cạnh tranh giá cả và cạnh tranh phi giá

cả Để nghiên cứu hiệu lực của cơ chế thị trừơng, người ta nghiên cứu đến cạnhtranh hoàn hảo và không hoàn hảo.

II.CƠ SỞ KINH TẾ CỦA CẠNH TRANH

1.Cơ sở kinh tế của cạnh tranh

Cạnh tranh xuất hiện gắn liền với sự xuất hiện của nền kinh tế hànghóa.Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa những người sản xuất,kinh doanh hàng hóa nhằm giành giật những điều kiện có lợi về sản xuất và tiêuthụ hàng hóa, để thu lợi nhuận cao nhất Trong nền sản xuất hàng hóa, cạnhtranh vừa là môi trường vừa là động lực

Kinh tế hàng hóa (sản xuất hàng hóa) là kiểu tổ chức kinh tế mà ở đó sảnphẩm được sản xuất ra nhằm trao đổi hoặc bán trên thị trường

Quá trình phát triển kinh tế tự nhiên dần dần chuyển hóa thành kinh tế hànghóa Lúc đầu là kinh tế hàng hóa giản đơn, sau đó là kinh tế hàng hóa phát triển(nền sản xuất hàng hóa lớn) Nền kinh tế hàng hóa vận động theo yêu cầu củacác quy luật khách quan của thị trường thì gọi là nền kinh tế thị trường Kinh tếthị trường bao gồm kinh tế thị trường cổ điển (thuần túy) và kinh tế thị trườnghiện đại (có sự điều tiết của nhà nước) Kinh tế tự nhiên chuyển hóa thành kinh

tế hàng hóa và kinh tế thị trường là quá trình phát triển phủ định của phủ định,cái cũ sinh ra cái mới, là một quá trình kinh tế- xã hội, phụ thuộc vào nhữngđiều kiện khách quan nhất định

Kinh tế hàng hóa ra đời khi có đủ 2 điều kiện sau:

a) Phân công lao động xã hội

Phân công lao động xã hội là sự phân chia lao động xã hội ra thành cácngành, nghề khác nhau của nền sản xuất xã hội

Phân công lao động xã hội tuân theo tính quy luật sau:

_Lao động trong lĩnh vực sản xuất vật chất trực tiếp giảm xuống cả tuyệtđối và tương đối, tương ứng lao động trong lĩnh vực sản xuất phi vật chất tănglên.

_Lao động nông, lâm, ngư, nghiệp giảm xuống, lao động công nghiệp, dịch

vụ tăng lên

_Lao động giản đơn cơ bắp, thể lực, nặng nhọc giảm, tăng lao động trí tuệ,lao động được đào tạo

_Phân công diễn ra tại chỗ, theo vùng, lãnh thổ và phân công quốc tế

Phân công lao động xã hội tạo ra sự chuyên môn hóa lao động, do đó làchuyêm môn hóa sản xuất thành những ngành nghề khác nhau Do sự phân cônglao động xã hội nên mỗi người sản xuất chỉ tạo ra một hoặc một vài loại sảnphẩm nhất định Song cuộc sống của mỗi người lại cần đến rất nhiều loại sảnphẩm khác nhau Để thỏa mãn nhu cầu đòi hỏi họ phải có mối liên hệ phụ thuộcvào nhau, trao đổi sản phẩm cho nhau

Tuy nhiên, phân công lao động xã hội chỉ là điều kiện cần nhưng chưa đủ.C.Mac đã chứng minh rằng, trong công xã thị tộc Ấn Độ thời cổ đại, đã có phâncông lao động khá chi tiết, nhưng sản phẩm lao động chưa trở thành hàng hóa.Bởi vì tư liệu sản xuất là của chung nên sản phẩm từng nhóm sản xuất chuyênmôn hóa cũng là của chung ; công xã phân phối trực tiếp cho từng thành viên đểthoả mãn nhu cầu C.Mac viết : “Chỉ có sản phẩm của những người lao động tưnhân độc lập và không phụ thuộc vào nhau mới đối diện với nhau như là nhữnghàng hóa” Vậy muốn sản xuất hàng hóa ra đời và tồn tại phải có điều kiện thứhai nữa

b) Sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế của những người sản xuất

Sự tách biệt này do các quan hệ sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất, màcội nguồn của nó là chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, đã xác định người sở hữu

tư liệu sản xuất là người sở hữu sản phẩm lao động Chính quan hệ sở hữu khácnhau về tư liệu sản xuất đã làm cho những người sản xuất độc lập, độc lập với

nhau, nhưng họ lại nằm trong hệ thống phân công lao động xã hội nên họ phụthuộc lẫn nhau về sản xuất và tiêu dùng Trong điều kiện ấy, người này muốntiêu dùng sản phẩm của người khác phải thông qua sự mua , bán hàng hóa, tức

là phải trao đổi dưới những hình thái hàng hóa

Kinh tế hàng hóa chỉ ra đời khi có đồng thời hai điều kiện nói trên, nếuthiếu một trong hai điều kiện ấy thì không có sản xuất hàng hóa và sản phẩm laođộng không mang hình thái hàng hóa

Ưu thế của kinh tế hàng hóa so với kinh tế tự nhiên

Sản xuất hàng hóa ra đời là bước ngoặt căn bản trong lịch sử phát riển của

xã hội loài người, đưa loài người thoát khỏi tình trạng “mông muội”, xóa bỏ nềnkinh tế tự nhiên, phát triển nhanh chóng lực lượng sản xuất và nâng cao hiệuquả kinh tế xã hội

Ra đời từ kinh tế tự nhiên, kinh tế hàng hóa phủ định và đối lập với kinh tế

tự nhiên, có ưu hế hơn hẳn so với kinh tế tự nhiên

Thứ nhất, sản xuất hàng hóa là sản xuất sản phẩm cho người khác, cho xã

hội, sản xuất để bán, vì mục tiêu lợi nhuận Vì vậy lợi nhuận là mục đích mạnh

mẽ kích thích cải tiến kĩ thuật tăng năng suất lao động , do đó, thúc đẩy sảnxuất hàng hóa phát triển nhanh chóng Còn kinh tế tự nhiên, sản xuất với mụcđích sản xuất ra những giá trị sử dụng để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của chínhngười sản xuất, nên thiếu động lực thúc đẩy sản xuất phát triển nhanh

Thứ hai, sản xuất hàng hóa ra đời trên cơ sở phân công lao động sản xuất,

tạo ra tính chuyên môn hóa cao là cơ sở nâng cao năng suất lao động và tạo điềukiện cải tiến công cụ lao động, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế.Ngược lại, kinh tế tự nhiên khép kín cản trở phân công lao động xã hội

Thứ ba, sản xuất hàng hóa với đặc trưng cơ bản là cạnh tranh vì lợi nhuận,

do đó nó bình tuyển, sàn lọc một cách tự nhiên yếu tố người và yếu tố vật củasản xuất, nghĩa là nó kích thích lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất pháttriển Trong khi đó kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc, quy mô nhỏ, chủ yếu dựa vàonguồn lực sẵn có của tự nhiên, nhu cầu thấp, trình độ dân trí thấp nên không có

cạnh tranh, không tạo ra động lực mạnh mẽ phát riển khoa học, công nghệ đểphát triển kinh tế có hiệu quả.

Thứ tư, sản xuất hàng hóa với năng suất lao động cao, chất lượng hàng hóa

tốt và khối lượng ngày càng nhiều, đa dạng và phong phú làm cho thị trường mởrộng, giao lưu kinh tế xã hội giữa các vùng, các miền , các địa phương, giữatrong nước và quốc tế phát riển, tạo điều kiện thỏa mản các nhu cầu vật chất vàtinh thần ngày càng tăng

III.VAI TRÒ CẠNH TRANH VÀ CHỨC NĂNG CỦA CẠNH TRANH

1.Vai trò của cạnh tranh

Cạnh tranh có vai trò tích cực Nó bắt buộc các chủ thể kinh tế phải thườngxuyên cải tiến kĩ thuật, ứng dụng những thành tựu khoa học và công nghệ mới,

để tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm giá cả hànghóa; đồng thời không ngừng tổ chức cải tiến quản lý kinh tế có hiệu quả; đặcbiệt con người - chủ thể nền kinh tế không ngừng hòan thiện mình thông quachế độ học tập suốt đời … lịch sử phát triển kinh tế xã - hội đã khẳng định điềuđó

Vd: vào cuối những năm 1980, đầu 1990 thương hiệu Samsung không cósức cạnh tranh do chất lượng kém , dịch vụ bảo hành lại không tốt Trước tìnhhình đó , chủ tịch Lee Kum Hee đã khởi động chương trình xây dựng sức mạnhthương hiệu Samsung, hoàn thiện chu trình sản xuất , cải thiện đội ngũ bảohành, đồng thời cho thu hồi tất cả các sản phẩm bị lỗi , đổ đống ngay trước tổnghành dinh của Samsung tại Seoul và 15 ngàn phế phẩm đã bị xe ủi đất cán nát Samsung cho người tiêu dùng thấy phương châm chất lượng là hàng đầu củamình

Tuy nhiên, bên cạnh những yếu tố tích cực , môi trường cạnh tranh cũng bịvẫn đục vì những tiêu cực không thể tránh khỏi như lừa đảo, đầu cơ, làm hàng

giả, trốn thuế, hối lộ, ăn cắp công nghệ, bản quyền, lãng phí , tham nhũng, làmbăng hoại các giá trị đạo đức, truyền thống của xã hội… gây ảnh hưởng đến lợiích của tập thể, xã hội; ngoài ra , vì chạy theo lợi nhuận trước mắt, các chủ thểlàm cạn kiệt nhanh chóng tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường, khủng hỏangkinh tế, gia tăng sự phân hóa thành kẻ giàu, người nghèo, bị phá sản , bất bìnhđẳng xã hội.

Vd: Nguyên thứ trưởng Bộ Thương MạI Mai Văn Dâu đã bị truy cứu trướctòa vì hành vi nhận hối lộ của doanh nghiệp để cấp quota xuất khẩu hàng dệtmay  sự cạnh tranh một cách không lành mạnh của doanh nghiệp

2.Chức năng của cạnh tranh

a) Phân bổ các nguồn lực

Cạnh tranh là cơ chế điều chỉnh linh hoạt sản xuất xã hội, là công cụ hữuhiệu nhất để đảm bảo sự phân bổ tối ưu các nguồn lực và hệ quả của nó là năngsuất tối ưu cạnh tranh thúc đẩy các nguồn lực di chuyển tới nơi nào có hiệu quảnhất , bởi người sản xuất muốn sử dụng chúng để đem lại lợi nhuận càng nhiềucàng tốt Tuy nhiên, các nguồn lực có thể được phân bổ không hợp lý và gây ratình trạnh quá tải, cạnh tranh vì một lý do nào đó không vận hành một cách cóhiệu quả Các ngành công nghiệp đang tồn tại thực trạng này có độ tập trung cao, chịu sự điều tiết cao độ và nhận được trợ cấp ở mức cao , thậm chí tất cả mọithứ từ Nhà Nước, nguyên tắc vàng về sự tuân thủ thị trường đã bị chính phủ bỏqua

b) Kích thích tiến bộ công nghệ

Cạnh tranh kích thích tiến bộ kĩ thuật, áp dụng công nghệ mới vào sản xuất.Người sản xuất nào có kỹ thuật và công nghệ sản xuất tiên tiến sẽ thu được lợinhuận siêu ngạch Do đó , cạnh tranh là áp lực đối với người sản xuất, buộc họphảI cải tiến kĩ thuật, nhờ đó , kỹ thuật và công nghệ của toàn xã hội được pháttriển.Việc là người đầu tiên và duy nhất trên thị trường có được một sản phẩm

mà người tiêu dùng quan tâm sẽ tạo ra một sự độc quyền và cơ hội tạo ra lợinhuận độc quyền trong suốt thời gian đó Cơ hội này thu hút thêm các nguồnlực Các doanh nghiệp tham gia cạnh tranh muốn có được thị phần phải đổi mớicông nghệ Sau một khoảng thời gian nhất định, độc quyền ban đầu sẽ bị bãi bỏ

và tiến trình thị trường sẽ tiếp tục trở lại Khi hàng loạt các tiến trình như vậyđồng thời diễn ra , cạnh tranh tạo ra một động lực mạnh mẽ và liên tục buộc cácdoanh nghiệp phải tìm kiếm các sáng chế, cải tiến, đóng góp vào sự phát triểncủa công nghệ

c) Phân phối thu nhập

Cạnh tranh góp phần tạo nền cơ sở cho sự phân phối thu nhập lần đầu Docạnh tranh hiệu quả luôn đem lại những phần thưởng xứng đáng cho ngườithành công nên người sản xuất nào có năng suất cao, chất lượng , hiệu quả caohơn sẽ thu được nhiều lợi nhuận hơn và do vậy có thu nhập cao hơn

d) Độ thỏa dụng của người tiêu dùng

Trong nền kinh tế thị trường , người tiêu dùng là người cuối cùng quyếtđịnh chủng loại số lương , chất lượng của các sản phẩm , dịch vụ được sản xuất.chỉ các sản phẩm dịch vụ được người tiêu dùng yêu cầu mới được bán và sảnxuất một cách lâu dài Trong các hệ thống kinh tế kế hoạch hóa tập trung củanước ta giai đoạn trước đây, chính quyền mới là người có quyết định tối cao vàngưới tiêu dùng phải tự xoay sở với những gì mà họ có thể kiếm được Tìnhhuống tương tự cũng có thể xảy ra đối với nền kinh tế thị trường ở những nơicạnh tranh không vận hành một cách hiệu quả, vd: khi tồn tại tình trạng độcquyền hoặc một cartel khu vực loại trừ bất kì sự cạnh tranh nào bằng chất lượnghay giá cả Trong bối cảnh đó, vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ rất quantrọng Số lượng, sức sáng tạo, khả năng thích nghi và sự năng động của cácdoanh nghiệp này đóng góp quan trọng vào hiệu quả của cạnh tranh trong nhiềulĩnh vực và nhờ vậy đóng góp vào độ thỏa dụng của người tiêu dùng

e) Quyền tự do cá nhân trong lựa chọn và hành động

Cạnh tranh kinh tế khẳng định việc các doanh nghiệp muốn có quyền tự dohành động, chứ không phải chỉ đơn thuần tuân theo kế hoạch do nhà nước đặt ra

mà họ buộc phải hòan thành Họ phải có quyền tự do trong việc quyết địnhcung ứng loại sản phẩm hay dịch vụ gì, với số lượng và chất lượng như thế nào,giá cả cụ thể bao nhiêu Các công ty này phải có được cơ hợi công bằng để tồntại trên thị trường, tạo ra lợi nhuận và họ cũng buộc chấp nhận nguy cơ thất bại,như có thể bị loại khỏi thị trường Không có cơ hội và rủi ro này – hay nói mộtcách cụ thể hơn, nếu không có quyền tự do thâm nhập và rút lui khỏi thị trường,

là hai trong số các ưu thế do chúng đem lại - cạnh tranh không thể duy trì mộtcách lâu dài

Từ chức năng cụ thể này , sự khác biệt của kinh tế thị trường với các hệthống kinh tế kế hoach hóa tập trung càng trở nên rõ ràng Trong khi trong hệthống kinh tế thị trường, tự do hành động là một nhân tố, cấu thành thực hiệnmột loạt chức năng quan trọng, trong các hoạt động kế hoạch hóa tập trung, nơi

mà kế hoạch hóa điều tiết không chỉ vốn mà cả lao động, nó phải được hạn chế

ở mức độ thích hợp

CHƯƠNG III

CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO SỨC CẠNH TRANH

CỦA NỀN KINH TẾ

I ĐẨY NHANH SỰ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ THEO

HƯỚNG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hoá, hợp lý và hiệu

quả cao

Cơ cấu kinh tế không ngừng vận động, biến đổi (hay còn gọi là chuyểndịch) do sự vận động, biến đổi của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất Xu