TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN HỌC Pháp luật và Đạo đức nghề nghiệp

Trong khi đó ởViệt Nam, báo chí là cơ quan ngôn luận của các tổ chức trong hệ thống chính trị, còntruyền thông có thể được hiểu rộng hơn - là truyền thông xã hội, mạng xã hội.. Những điề

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TPHCM

KHOA BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

MÔN HỌC: Pháp luật và Đạo đức nghề nghiệp LỚP: K21 Truyền thông đa phương tiện

HỌ VÀ TÊN: LÊ NGỌC KHÁNH ĐOAN

MSSV: 2156050011

THÁNG 10/2022

I TOÀN CẢNH BÁO CHÍ VIỆT NAM & THỊ TRƯỜNG TRUYỀN THÔNG

Ở phương Tây, hai khái niệm này gần như là một vì báo chí phương Tây cơ bản thuộc về

xã hội dân sự, và người ta gọi chung là truyền thông, giới truyền thông Trong khi đó ởViệt Nam, báo chí là cơ quan ngôn luận của các tổ chức trong hệ thống chính trị, còntruyền thông có thể được hiểu rộng hơn - là truyền thông xã hội, mạng xã hội

1 Báo chí và đặc thù nghề báo

1.1 Toàn cảnh báo chí Việt Nam

Việt Nam có 850 cơ quan báo chí in, trong đó có 1 hãng thông tấn quốc gia; 110 báo điệntử; 67 đài truyền hinh Có 18.000 người được cấp thẻ nhà báo và 5.000 người chưa đủđiều kiện

Tất cả báo chí Việt Nam đều trực thuộc các cơ quan thuộc Chính phủ và được kiểm soátchặt chẽ bởi Đảng và Chính phủ Cơ quan quản lý báo chí cấp Chính phủ là Bộ thông tinTruyền thông Cơ quan của Đảng quản lý hoạt động báo chí là Ban Tuyên giáo TrungƯơng

Trong đó nhóm báo VIP gồm các báo như: Nhân Dân, Tạp chí Cộng sản, VTV, VOV,

Thông tấn xã VN Đây thường là những báo được bao cấp toàn bộ Tổng biên tập báoVOV, VOH, Thông tấn xã thường là Ủy viên Trung ương Đảng

Những điều kiêng kị của báo chí Việt Nam có bao gồm: Chính sách đối nội, đối ngoạicủa Chính phủ, Tôn giáo và Nhân quyền; vai trò của Đảng; đời tư của các nhà lãnh đạo.Báo chí được coi là quyền lực thứ tư sau lập pháp, hành pháp, tư pháp, nhằm để nhấnmạnh vai trò của thông tin Chức năng của Báo chí gồm: (1) Chức năng thông tin, giaotiếp, (2) Chức năng tư tưởng, (3) Chức năng thư giãn, giải trí, (4) Chức năng chuyển giao,phát triển văn hóa, (5) Chức năng quản lí, giám sát và phản biện xã hội (6) Chức năngkinh tế, dịch vụ

1.2 Đạo đức nghề báo

1.2.1 Các khái niệm

1.2.1.1 Đạo đức

Đạo đức là hệ thống các quy tắc chuẩn mực xã hội, giúp con người tự giác điều chỉnhhành vi sao cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng và xã hội Đạo đức mang tính tựnguyện và là những yêu cầu cao của xã hội với con người: thiện ác, lương tâm, tráchnhiệm,

1.2.1.2 Pháp luật

Pháp luật là hệ thống các quy tắc do Nhà nước quy định, ban hành, buộc phải tuân theo,không được trái phạm Pháp luật mang tính bắt buộc và cưỡng chế Pháp luật có cùngmục đích là điều chỉnh hành vi của con người

1.2.1.3 Luân lí

Luân lý là những quy tắc ứng xử, những tập tục được chắt lọc qua lịch sử được côngnhận ở một nền văn hóa nào đó, nhằm giúp cho người ta biết phân biệt đúng sai Khácvới đạo đức, luân lý gắn liền với một nền văn hóa nào đó cho nên có thể bị thay đổi vớithời gian và không gian

nghề nghiệp bởi đối tượng phục vụ của các nghề này đều là CON NGƯỜI

Nếu đặt lên bàn cân một bên là người làm nghề, một bên là đối tượng phục vụ, thì đốitượng phục vụ “nhẹ cân” hơn hẳn Người làm nghề dường như “có quyền” nhiều hơn đốitượng của mình

Ở thế yếu hơn, những người phục vụ khó có khả năng tự bảo vệ mình, phải trông chờ vàođạo đức nghề nghiệp, vào lương tâm của các nhà báo, cũng như các thẩm phán, bác sĩ,điều tra viên,

1.2.3 Đạo đức nghề báo

Đạo đức nghề nghiệp báo chí là hệ thống những quy tắc, chuẩn mực, giá trị đạo đức đặcthù định hướng, điều chỉnh thái độ và hành vi ứng xử của nhà báo, cũng như quy định vềcác thiết chế, các quan hệ nhằm thực hiện chức năng báo chí

Đạo đức trong nghề báo có ý nghĩa vô cùng to lớn Một sản phẩm báo chí khi được đăngtải có sức lan tỏa mạnh, tác động xã hội rộng nhanh Nếu không có đạo đức nghề nghiệpthì những sản phẩm không đảm bảo tính chính xác sẽ gây tác động vô cùng nghiêm trọngcho xã hội

Nhà báo Hữu Thọ đã từng nói: “Mắt sáng, lòng trong, bút sắc” Nghĩa là nhà báo phảitrực tiếp nghe thấy, trực tiếp nhìn thấy Người viết có quan điểm rõ ràng, không bị chiphối bởi các yếu tố sai trái Bên cạnh đó cần dám lên án cái sai, ủng hộ cái đúng, mở ralối đi mới cho người đọc

1.2.4 Tuân thủ trong nghề báo tại Việt Nam.

Tuân thủ là hành động giữ và làm đúng theo những điều đã quy định Tuân thủ đạo đứcnghề báo có thể hiểu là sẵn sàng làm điều đúng cho dù không có ai giám sát

Tuân thủ giúp cho Nhà báo luôn tự tin, nhận được sự tôn trọng, thăng hoa trong nghềnghiệp, gắn bó dài lâu với nghề Tuân thủ pháp luật và đạo đức là điều kiện sống còn đểcác cơ quan báo chí phát triển bền vững

Hậu quả của không tuân thủ là nhà báo sẽ bị xử lí theo quy định của pháp luật, tổn thấtdanh dự và tài chính, mất uy tín của cá nhân và cơ quan báo chí

2 Truyền thông và đặc thù nghề truyền thông

2.1 Truyền thông là gì?

“Truyền” là truyền đạt “Thông” là thông tin Truyền thông là truyền tải một thông điệp

David Ogilvy - người sáng lập Ogilvy & Mather cho rằng: “Thương hiệu là một lời hứa.Danh tiếng là tồn tại xứng đáng với lời hứa đã cam kết.” Nghĩa là phải làm truyền thông

vì mỗi thương hiệu là mỗi lời hứa mà doanh nghiệp, tổ chức hay cá nhân đưa ra cho côngchúng Truyền thông tồn tại để kể câu chuyện và bảo vệ danh tiếng của thương hiệu

Vai trò của truyền thông gồm:

(1) Tạo nhận biết: truyền thông chính là công cụ đắc lực tạo độ nhận diện, giúp đưa

doanh nghiệp đến tầm tiếp cận rộng lớn của công chúng

(2) Thay đổi dư luận: Các doanh nghiệp sẽ luôn có một phòng ban để xử lý khủng

hoảng truyền thông, nhằm định hướng dư luận Chính phủ cũng truyền thông với một quy

mô rất lớn để điều hướng, thay đổi hành vi của công chúng

(3) Xây dựng tầm ảnh hưởng: Cả những doanh nghiệp và những cá nhân (KOL,

Tiktoker) đều có nhu cầu để xây dựng tầm ảnh hưởng, thương hiệu trong mắt côngchúng

(4) Xây dựng và kết nối các nhóm cộng đồng: Việc xây dựng danh tiếng của thương

hiệu cũng giúp doanh nghiệp xây dựng và kết nối các nhóm cộng đồng của mình

(5) Tạo nên sự quan tâm, yêu thích đối với thương hiệu: Để một khách hàng tiềm

năng biến thành một khách hàng trung thành thì người làm truyền thông cần biết khaithác câu chuyện doanh nghiệp, khơi gợi cảm xúc nơi khách hàng

2.2 Phân mảng chuyên môn

2.2.1 Lịch sử truyền thông ở Việt Nam

2.2.1.1 Truyền thông Việt Nam đi tắt đón đầu

Trước đây, khi bắt đầu du nhập vào Việt Nam, truyền thông có 3 phân mảng chính:

(1) Quảng cáo: Ngày trước, khi nói đến truyền thông mọi người thường nghĩ đến quảng

cáo Về bản chất, quảng cáo là một phần của truyền thông Quảng cáo mang tính đạichúng, truyền đạt thông tin một cách công khai về sản phẩm, dịch vụ

(2) Tổ chức sự kiện: Cách đây mười mấy năm, tổ chức sự kiện đã từng là xu hướng rất

“cool”, do đặc tính nghề nghiệp cũng như cái tên của nó Khác với quảng cáo, chỉ người

Việt mới có thể làm được tổ chức sự kiện ở thị trường Việt Nam Chính vì vậy, tổ chức

sự kiện đã trở nên phát triển nhanh chóng

(3) Quan hệ công chúng (PR): Quan hệ công chúng là lĩnh vực chiếm phần rất nhỏ

trong hoạt động truyền thông tại Việt Nam Lĩnh vực mang tính mới và rất khó chỉ bắtđầu du nhập vào đầu những năm 90

2.2.1.2 Truyền thông ngày nay là ngành chuyên biệt

Hiện nay, quảng cáo dần mất đi vị trí độc tôn trong ngành truyền thông Bên cạnh đótruyền thông dần trở thành ngành chuyên biệt với các đặc điểm

(1) Chuyển biến nhanh: Truyền thông luôn luôn thay đổi và hiện tại tốc độ chuyển biến

được tính theo từng giờ Cùng với sự phát triển của Internet, các nền tảng mạng xã hội vàcác E-comm (sàn thương mại điện tử) phát triển và góp phần thay đổi truyền thông

(2) Đa dạng, phức tạp: Ngoài PR, quảng cáo và tổ chức sự kiện như trước kia thì hiện

nay truyền thông còn được phân mảnh thành nhiều mảng mới như: Digital/ Social, CRM,Commerce, Experience,…

2.2.2 Những mảng truyền thông chính

Ngành truyền thông có nhiều chuyên môn khác nhau, nhưng chúng phân mảnh thành 4mảng chuyên môn chính

(1) Tư vấn chiến lược

Muốn tạo ưu thế cạnh tranh và đạt mục tiêu kinh doanh trên thị trường, các doanh nghiệpcần phải xây dựng thương hiệu và tiếp thị sản phẩm một chiến lược truyền thông bài bản

và đồng bộ Vậy nên, tư vấn chiến lược (Planner) sẽ định hướng toàn bộ chiến lượctruyền thông cho doanh nghiệp

(2) Quản trị kinh doanh

Quản trị kinh doanh nhằm để áp dụng những sản phẩm truyền thông vào thực tế Bêncạnh đó, quản trị kinh doanh thiết lập và duy trì truyền thông hai chiều; là cầu nối giữacông ty truyền thông và doanh nghiệp

(3) Sáng tạo

Sáng tạo là một mảng không thể thiếu trong truyền thông Mảng này phân thành cácmảnh như: Copy, Hình ảnh, Creative Technologist Mảng có sự cạnh tranh lớn nên đòihỏi phải được đào tạo chuyên nghiệp.

(4) Quản trị dự án:

Các dự án truyền thông là những dự án phức hợp nên cần người quản trị dự án để quản

lý, định hướng tổng thể dự án Người quản trị dự án đòi hỏi có chuyên môn sâu rộng, cókhả năng đưa ra đánh giá và nhìn trước được những vấn đề để dự án vận hành trơn trunhất

Cho dù làm bất cứ mảng chuyên môn nào trong truyền thông, mọi người đều tập trungvào làm để trả lời câu hỏi: Tại sao công chúng phải quan tâm? Tại sao khách hàng phảichọn dành thời gian cho chúng ta?

2.3 Các yêu cầu:

2.3.1 Kỹ năng

(1) Lắng nghe sẽ giúp chúng ta dễ dàng hơn trong việc thu thập, chọn lọc, sắp xếp thông

tin để tư vấn các chiến lược truyền thông hợp lí

(2) Quan sát là kỹ năng quan trọng đối với người làm truyền thông Quan sát nghĩa là

xem tương quan của vấn đề như thế nào để từ đó vận dụng, sáng tạo trong các kế hoạchtruyền thông

(3) Tổ chức sắp xếp, phân công công việc hiệu quả Cụ thể như phân công, sắp xếp một

timeline truyền thông, một chiến dịch quảng cáo hay các chiến lược phát triển sản phẩm

(4) Kết nối giữa nhãn hàng và khách hàng, giữa các thông điệp chúng ta muốn truyền tải

từ chuẩn mực, văn phong cô đọng, súc tích

(2) Cập nhật về ngành

Sự thay đổi liên tục khiến phương pháp làm truyền thông cũng thay đổi theo, vì vậy cần

có những cập nhật về ngành để có các chiến lược hiệu quả

(3) Ngoại ngữ

Tiếng Anh được coi là yêu cầu bắt buộc trong ngành truyền thông, đặc biệt là trong môitrường doanh nghiệp nước ngoài

2.3.3 Tâm thế

(1) Khiêm tốn: Phải khiêm tốn để lắng nghe, quan sát, phân tích, đưa ra những chiến

lược tư vấn phù hợp Truyền thông là ngành thay đổi rất nhiều, nếu không khiêm tốn, cótinh thần cầu thị, học hỏi sẽ dễ mất đi vị trí hiện tại

(2) Thật thà: Kể những câu chuyện có thật, thành thật với câu chuyện và thành thật với

chính mình

(3) Dũng cảm: Đây là công việc vô cùng vất vả vì kết hợp lao động chân tay lẫn trí óc.

Chịu sức ép từ nhiều bên nên cần phải dũng cảm và vững vàng mới theo được

II QUY TẮC ĐẠO ĐỨC NGHỀ BÁO TRÊN THẾ GIỚI

1 Quy tắc của Hội Ký Giả chuyên nghiệp Hoa Kì (SCJ)

Hội Ký giả Chuyên nghiệp (Society of Professional Journalists – SPJ) tuyên bố có bốnnguyên tắc là nền tảng của một nền báo chí có đạo đức và khuyến khích áp dụng chúngcho mọi loại hình truyền thông

1.1.Tìm kiếm sự thật và tường thuật nó

Nguyên tắc đầu tiên quy định rằng một nền báo chí có đạo đức thì phải trung thực vàcông bằng Cụ thể, các nhà báo trung thực và can đảm khi thu thập, tường thuật và giảithích thông tin Phải kiểm chứng thông tin trước khi cung cấp và chịu trách nhiệm về tínhchính xác của thông tin Đồng thời, nên sử dụng nguồn tin gốc bất cứ khi nào có thể vàluôn ghi rõ nguồn của thông tin Nhà báo phải biết rằng mình có nghĩa vụ giám sát chínhphủ và các vấn đề công cộng Vì vậy, họ cần tìm kiếm để đảm bảo rằng việc công đượctiến hành một cách công khai và mạnh dạn đem những mặt tối ra để phơi bày Tuy nhiên,tránh thu thập thông tin bằng những phương pháp lén lút, trừ phi các phương pháp có tính

mở sẽ không mang lại thông tin cần thiết cho công chúng

1.2 Tối thiểu hóa hậu quả

Nguyên tắc thứ hai chủ yếu quy định về cách đối xử với nguồn tin Một nền báo chí cóđạo đức tôn trọng nguồn tin, đồng nghiệp, công chúng và phải hiểu rằng các cá nhân cóquyền kiểm soát thông tin về bản thân Đặc biệt, nhà báo nên tăng mức nhạy cảm củamình khi ứng xử với trẻ vị thành niên, nạn nhân của tội phạm, và những đối tượng thiếukinh nghiệm Nhà báo cũng cần phân biệt rằng tiếp cận thông tin một cách hợp pháp vàcông bố thông tin một cách hợp đạo đức là hai chuyện khác nhau Vì vậy, cần cân nhắcviệc đăng tải một tin tức nào đó

1.3 Hành động độc lập

Nguyên tắc thứ ba cho rằng nghĩa vụ cơ bản và tối thượng của một nền báo chí có đạođức là phục vụ lợi ích chung Vì vậy cần từ chối biệt đãi các nhà quảng cáo, nhà tài trợhoặc bất cứ nguồn lợi nào khác và chống lại mọi áp lực gây ảnh hưởng đến việc đưa tin.Phân biệt tin tức với quảng cáo, không được pha trộn làm mờ ranh giới giữa hai thứ này

1.4 Chịu trách nhiệm và minh bạch

Nguyên tắc cuối cùng quy định trong một nền báo chí có đạo đức, nhà báo phải chịu tráchnhiệm về công việc của mình Nhất là khi có những sai sót thì cần sửa chữa một cách kịpthời, giải trình rõ ràng trước công chúng

2 Quy tắc đạo đức của The New York Times.

Bộ quy tắc gồm 155 điều, được chia thành các mục như:

(1) Nghĩa vụ với độc giả: Đối xử với độc giả một cách công bằng và cởi mở, cung cấp

nguồn tin chính xác để phục vụ họ

(2) Săn lùng tin tức: Giữ quan hệ đúng mực với nguồn tin khi săn lùng tin tức để tránh

thiên vị

(3) Bảo vệ tính trung lập: Không được nhận quà cáp hoặc những khoản ưu đãi từ bất kì

ai để tránh làm ảnh hưởng đến tính khách quan của thời báo

(4) Tham gia đời sống xã hội và xuất hiện trên phương tiện truyền thông: Khi tham

gia đời sống xã hội và xuất hiện trên các phương tiện truyền thông nhà báo tránh bày tỏcác quan điểm về vấn đề chưa được công bố trên thời báo Vì những quan điểm này cóthể trái với quan điểm của thời báo

(5) Quảng cáo: Đối xử với các nhà quảng cáo cách công bằng, tách biệt tin tức và quảng

cáo

(6) Nghĩa vụ với thời báo: không được tiết lộ thông tin mật về các hoạt động, chính sách

hoặc kế hoạch của Thời báo hoặc của các công ty thành viên của Thời báo

3 CNN: Chuẩn mực và thông lệ

CNN có 4 quy định trọng tâm trong hoạt động làm báo

(1) Báo chí liêm chính: Nhà báo tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức về tính liêm chính của

báo chí Giữ được sự công bằng và trung thực khi đăng tải thông tin, cũng như xác nhận

độ chính xác của thông tin

(2) Tự do ngôn luận: Các phóng viên tìm kiếm thông tin để kể những câu chuyện mà

không bị chính phủ hoặc các tác động bên ngoài can thiệp

(3) Đa dạng quan điểm: Phát triển nội dung phù hợp với người tiêu dùng ngày càng đa

dạng và toàn cầu của chúng tôi

(4) Nội dung có trách nhiệm: Sản xuất những nội dung có trách nhiệm bằng cách nâng

cao đối thoại về các vấn đề xã hội quan trọng thông qua chương trình

4 BBC Academy: Tiêu chuẩn nghề báo

BBC đã xây dựng bộ cẩm nang hướng dẫn trong đó nêu rõ các quy tắc đạo đức và các giátrị cần tuân thủ trong quá trình làm tin bài cho truyền hình, phát thanh và online Trong

đó, các giá trị cốt lõi của nghề báo gồm:

(1) Trung thực và chính xác: Với phóng viên BBC, đưa tin chính xác là tiêu chí quan

trọng hơn là làm tin thật nhanh Trước hết, nhà báo cần kiểm chứng các sự kiện và xác tínnguồn thông tin; việc chỉ dựa vào nguồn của một hãng thông tấn hoặc thông tin từ cácmạng xã hội là việc không được chấp nhận

(2) Bất thiên vị: Cần công bằng, cởi mở và khách quan khi đánh giá chứng cứ và cân

nhắc các sự kiện

(3) Độc lập: có tư duy và cách hành xử độc lập để tránh thiên vị

(4) Phục vụ lợi ích công chúng: Giữ cân bằng giữa tường thuật một cách chính xác với

việc cần có lòng trắc ẩn để tránh xâm phạm quyền riêng tư cá nhân một cách không thỏađáng, nhất là khi đưa tin về các vụ tai nạn, thảm họa, chiến tranh,…

(5) Trách nhiệm với khán thính giả: Chịu trách nhiệm trước công chúng về thông tin

đăng tải

III QUY TẮC ĐẠO ĐỨC NGHỀ BÁO Ở VIỆT NAM

1 Luật và quy tắc của Báo chí Việt Nam

1.1 10 quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam

Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam gồm 10 điều, có hiệu lực từ ngày01/01/2017

Điều 1: Trung thành với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ

nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; vì lợi ích của đất nước, vì hạnhphúc của nhân dân; góp phần nâng cao uy tín, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế

Điều 2: Nghiêm chỉnh thực hiện Hiến pháp, Luật Báo chí, Luật Bản quyền và các quy

định của pháp luật; Thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích; nội quy, quy chế của cơ quan báochí nơi công tác

Điều 3: Hành nghề trung thực, khách quan, công tâm, không vụ lợi; Bảo vệ công lý và lẽ

phải Không làm sai lệch, xuyên tạc, che giấu sự thật, gây chia rẽ, kích động xã hội, pháhoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tình đoàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc

Điều 4: Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người Không xâm phạm đời tư,

làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân

Điều 5: Chuẩn mực và trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội và các phương tiện truyền

thông khác

Điều 6: Bảo vệ bí mật quốc gia, bí mật nguồn tin theo quy định của pháp luật.

Điều 7: Đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp.

Điều 8: Tích cực học tập, nâng cao trình độ chính trị, nghiệp vụ, ngoại ngữ, phấn đấu vì

một nền báo chí dân chủ, chuyên nghiệp và hiện đại