Tiểu luận cao học, pháp luật việt nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay

A MỞ ĐẦU Đời sống kinh tế, xã hội của bất kỳ một xã hội cũng đều cần đến trật tự, ổn định để tồn tại và phát triển Trật tự này được thực hiện nhờ vào hệ thống các quy tắc xã hội Trong xã hội nguyên th[.]

A- MỞ ĐẦU

Đời sống kinh tế, xã hội của bất kỳ một xã hội cũng đều cần đến trật tự, ổn định để tồn tại và phát triển Trật tự này được thực hiện nhờ vào hệ thống các quy tắc xã hội Trong xã hội nguyên thuỷ, mặc dù chưa có Nhà nước, pháp luật song

đã có các quy phạm xã hội, được thể hiện trong các tập quán, tín điều tôn giáo, các quan niệm, quy phạm đạo đức

Trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng nhà nước pháp quyền, hội nhập quốc tế, pháp luật nước ta ngày càng thể hiện rõ vai trò to lớn, là công cụ điều chỉnh hàng đầu các quan hệ xã hội Pháp luật là công cụ của nhà nước để quản lý xã hội, công cụ hướng dẫn và bảo đảm, bảo vệ các quyền

và lợi ích chính đáng của cá nhân

Nhưng cần nhận thức, vận dụng công cụ pháp luật như thế nào cho đúng đắn để khai thác, phát huy hiệu lực, hiệu quả điều chỉnh quan hệ xã hội của pháp luật lại là điều không đơn giản Một trong những biểu hiện sai lệch ở đây là hoặc quá cường điệu hoá, tuyệt đối hoá vai trò của pháp luật, hoặc hạ thấp vai trò của pháp luật Trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền, tuy có vai trò là công

cụ điều chỉnh hàng đầu các quan hệ xã hội, song pháp luật chỉ có thể phát huy được sức mạnh của mình khi kết hợp với các công cụ điều chỉnh khác, đặc biệt là đạo đức Nhân thức, vận dụng đúng đắn, khách quan về vai trò của pháp luật có tầm quan trọng đặc biệt trong quản lý xã hội ở nước ta hiện nay

Cần xem xét vai trò của pháp luật xã hội chủ nghĩa trong các mối quan hệ phổ biến của pháp luật: trong quan hệ với kinh tế, nhà nước, văn hoá truyền thống, quyền và lợi ích chính đáng của công dân…Bài tiểu luận sau đây của em thông qua việc xem xét các mối quan hệ tiêu biểu của pháp luật sẽ làm rõ vai trò

của Pháp luật Việt Nam Xã hội chủ nghĩa (XHCN) trong giai đoạn hiện nay.

B - NỘI DUNG

I Pháp luật và pháp luật Việt Nam xã hội chủ nghĩa

1.Khái niệm pháp luật:

Pháp luật là một hiện tượng xã hội khách quan, đặc biệt quan trọng nhưng vô cùng phức tạp, chính vì vậy mà từ xưa đến nay đã có không ít những quan niệm, nhận thức khác nhau về pháp luật.Trên bình diện phổ quát, căn bản nhất và vận dụng điều kiện xã hội đương đại, có thể nêu định nghĩa pháp luật như sau:

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí nhà nước của giai cấp thống trị trên

cơ sở ghi nhận các nhu cầu về lợi ích của toàn xã hội, được đảm bảo thực hiện bằng nhà nước nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội với mục đích trật tự và ổn định xã hội vì sự phát triển và ổn định xã hội.

Định nghĩa này thể hiện những thuộc tính đặc trưng nhất của pháp luật và mục đích điều chỉnh của pháp luật Ngoài ra trong lý luận pháp luật hiện đại người ta còn đề xuất những cách định nghĩa, cách tiếp cận khác về pháp luật theo hướng mở rộng và phù hợp với tư duy pháp lý quốc tế hơn Mỗi cách tiếp cận đều

có tính hợp lý nhất định, nhưng dù có được tiếp cận dưới góc độ nào, thì pháp luật vẫn là phương tiện để xác định, thiết lập trật tự xã hội có hiệu lực bắt buộc và được kiểm soát, đảm bảo, bảo vệ bởi quyền lực nhà nước Điều cốt lõi nhất không thể thiếu được trong quan niệm về pháp luật, pháp luật là gì đó chính là hệ thống các quy phạm pháp luật do nhà nước xây dựng ban hành.Việc mở rộng định nghĩa pháp luật cũng có nhiều hạt nhân hợp lý và cần được tiếp tục quan tâm xem xét

2 Pháp luật Xã hội chủ nghĩa:

2.1 Khái niệm:

Sau khi cách mạng thành công, giai cấp công nhân và nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản phải nhanh chóng xoá bỏ hệ thống pháp luật

cũ, xây dựng một hệ thống pháp luật của giai cấp mình để kịp thời điều chỉnh các quan hệ xã hội trong điều kiện mới, trấn áp các phần tử chống đối cách mạng, tổ chức xây dựng một xã hội mới, giáo dục nhân dân tự giác làm việc cho bản thân

và xã hội

Pháp luật xã hội chủ nghĩa là hệ thống các quy tắc xử sự, thể hiện ý chí của giai cấp công nhân và nhân dân lao động,dưới sự lãnh đạo của Đảng, do nhà nước

xã hội chủ nghĩa ban hànhvà bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của nhà nước trên cơ sở giáo dục và thuyết phục mọi người tôn trọng và thực hiện.

Cũng như nhà nước, pháp luật XHCN sẽ tồn tại trong suốt thời kì quá độ đi lên CNXH và CNCS Đó là vấn đề mang tính quy luật Ngay từ sự ra đời và trong suốt quá trình phát triển, pháp luật XHCN thường xuyên tiếp nhận, kế thừa chọn lọc những giá trị văn hoá pháp lý của nhân loại Sự kế thừa này được thể hiện trong nhiều lĩnh vực của đời sống phấp luật như các tư tưởng pháp lý tiến bộ, kỹ thuật pháp lý, hoạt động xây dựng pháp lý, cách thức áp dụng pháp luật; phường pháp đưa thông tin pháp luật vào cuộc sống Đối với Việt Nam, trong suốt hơn

60 năm qua, hệ thống pháp luật khong ngừng được đổi mới, hoàn thiện, thể hiện đậm nét tính dân tộc, tính định hướng XHCN và tính thời đại

Pháp luật XHCN Việt Nam là hệ thống các quy tắc xử sự thể hiện ý chí, lợi ích của nhân dân lao động, do nhà nước ban hành (hoặc thừa nhận), có tính bắt buộc chung, được nhà nước đảm bảo thực hiện trên cơ sở thực hiện giáo dục, thuyết phục và cưỡng chế; thu hút sự tham gia tích cực của toàn xã hội vào hoạt động xây dựng và thực hiện pháp luật, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hộivì mục đích dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ và văn minh

2.2 Những đặc điểm cơ bản của pháp luật Việt Nam XHCN:

Bản chất pháp luật Việt Nam XHCN được thể hiện đậm nét ở những đặc điểm sau đây:

 Tính nhân dân sâu sắc

Pháp luật Việt Nam XHCN mang tính nhân dân sâu sắc Pháp luật thể hiện

ý chí của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, tầng lớp tri thức và những người lao động khác Với tư cách là kiểu lịch sử pháp luật mới, pháp luật XHCN có những đặc điểm bản chất khác biệt căn bản với các kiểu pháp luật khác ở tính nhân dân sâu sắc Về bản chất của pháp luật XHCN, chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: "Pháp luật thực sự dân chủ vì nó bảo vệ quyền tự do, dân chủ rộng rãi cho nhân dân lao động"

 Khẳng định đường lối phát triển kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước theo định hướng XHCN

Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam trên cơ sở tổng kết thực tiễn đổi mới đất nước, tác động của quá trìnhchuyển đổi kinh tế, xã hội đã khẳng định về tính chất, đặc điểm của kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam Để xây

dựng nền kinh tế thị trường XHCN, không thể thiếu được vai trò quản lý của nhà nước bằng hệ thống pháp luật và các công cụ quản lý khác

 Tính cưỡng chế nhà nước trong pháp luật

Pháp luật XHCN tuy mang tính cưỡng chế, nhưng tính cưỡng chế đó đã chứa đựng những nội dung mới, khác với kiểu cưỡng chế trong các kiểu pháp luật bóc lột Do nội dung của pháp luật XHCN phù hợp với ý chí, lợi ích của nhân dân nên có điều kiện được người dân thực hiệ một cách tự giác

 Cơ sở đạo đức và tính dân tộc của pháp luật Việt Nam

Pháp luật Việt Nam XHCN thể hiện tính dân tộc sâu sắc, có mối quan hệ mật thiết với văn hoá và đạo đức, phong tục, tập quán Đạo đức truyền thống của dân tộc và những giá trị, nguyên tắc đạo đức tiến bộ nhân loại là cơ sở của pháp luật Việt Nam XHCN Các tư tưởng và qui tắc đạo đức tiến bộ luôn là cơ sở cho pháp luật XHCN Từ Hiến pháp đến các văn bản pháp luật khác đều ghi nhận, bảo vệ các quan điểm, chuẩn mực đạo đức truyền thống

 Pháp luật là hình thức thể hiện đường lối, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng duy nhất lãnh đạo nhà nước và xã hội Sự lãnh đạo của Đảng đối với tiến trình phát triển của xã hội chỉ có thể thực hiện thông qua nhà nước bằng một hệ thống pháp luật Trên cơ sở đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước ta có nhiệm vụ thể chế hoá thành quy định pháp luật để đưa đường lối đó vào cuộc sống

 Phạm vi điều chỉnh của Pháp luật Việt Nam XHCN

Pháp luật Việt Nam XHCN có phạm vi điều chỉnh rộng, không những chỉ quy định về tổ chức bộ máy và hoạt động của các cơ quan nhà nước mà còn quy định về các quyền và nghĩa vụ công dân trong tất cả các lĩnh vực hoạt động xã hội, quy định những vấn đề về quản lý lao động, kiểm tra, thống kê Nhiều lĩnh vực quan hệ xã hội mới xuất hiện đã kịp thời có các văn bản pháp luật điều chỉnh như bảo vệ môi trường, thị trường chứng khoán, các quan hệ hôn nhân và gia đình

có yếu tố nước ngoài

II.Vai trò của pháp luật Việt Nam XHCN trong giai đoạn hiện nay:

Trong tác phẩm "Nhà nước và cách mạng", Lênin viết: Nếu không muốn rơi vào không tưởng thì không nên nghĩ rằng, sau khi lật đổ chủ nghĩa tư bản, người ta

có thể tức khắc làm việc cho xã hội mà không cần phải có tiêu chuẩn pháp lý nào cả,

vả chăng việc xoá bỏ chủ nghĩa tư bản không thể đem lại ngay tức khắc được những tiền đề kinh tế cho một sự thay đổi như vậy

Trong đời sống xã hội, pháp luật XHCN giữ vai trò rất quan trọng Xét trên bình diện chung nhất, pháp luật là phương tiện để thể chế hoá đường lối chính sách của Đảng, đảm bảo cho sự lãnh đạo của Đảng được thực hiện có hiệu quả trên quy mô toàn xã hội; là phương tiện để nhà nướcquản lý mọi mặt của đời sống

xã hội; là phương tiện để nhân dân phát huy quyến dân chủ, quyền làm chủ, thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình

Để thấy rõ vai trò của pháp luật cần xem xét nó ở góc độ cụ thể gắn với việc thực hiện các chức năng của nhà nước XHCN và nhu cầu điều chỉnh bằng pháp luật các quan hệ xã hội Bởi vì, pháp luật được đặt ra nhằm thực hiện những mục đích đã được xác định Những mục đích đó luôn xuất phát từ chức năng và nhiệm vụ của nhà nước XHCN và nhu cầu cần thiết phải có sự điều chỉnh pháp luật các quan hệ xã hội trong thời kì quá độ, cũng như trong mỗi giai đoạn cụ thể Trong mối quan hệ này có thể nhận thấy vai trò của pháp luật thể hiện ở những mặt sau đây:

1 Pháp luật là cơ sở để xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước XHCN:

Giữa Nhà nước và Pháp luật có mối quan hệ biện chứng dù ở giai đoạn phát triển nào Nhà nước và pháp luật không thể tồn tại thiếu vắng nhau Trong xã hội hiện tại, phát triển kinh tế thị trường, xây dựng nhà nước pháp quyền, mối quan

hệ đó lại càng thể hiện rõ nét

Nhà nước sử dụng nhiều loại công cụ, biện pháp khác nhau để quản lý xã hội, nhưng pháp luật là công cụ chủ yếu và quan trọng nhất Pháp luật là phương tiện tổ chức và hoạt động của nhà nước, là cơ sở để xây dựng và hoàn thiện nhà nước Pháp luật là phương tiện kiểm soát hoạt động nhà nước, xác định giới hạn cho phép hay không cho phép, đảm bảo sự kiểm soát đối với nhà nước Bằng pháp luật mà quy định cơ cấu tổ chức bên trong và hoạt động của nhà nước, cơ quan nhà nước Nhờ có pháp luật mà nhà nước thực hiện được các nhiệm vụ, chức năng, các chính sách đối nội và đối ngoại của mình, xác địng chế độ chính trị, kinh tế, xã hội, quy chế pháp lý đối với cá nhân Điều 12 Hiến pháp năm 1992 đã

ghi nhận: " Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế XHCN"

Thực tiễn Việt Nam những năm qua cho thấy khi chưa có một hệ thống các quy phạm pháp luật đầy đủ, đồng bộ, phù hợp và chính xác để làm cơ sở cho việc củng cố và hoàn thiện bộ máy nhà nước, thì sẽ dẫn đến tình trạng trùng lập, chồng chéo, thực hiện không đúng chức năng, thẩm quyền của một số cơ quan nhà nước,

bộ máy dễ sinh ra cồng kềnh, kém hiệu quả Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII trên cơ sở tổng kết về tình hình bộ máy nhà nước đã khẳng định phải "tiếp tục cải cách bộ máy nhà nước thực hiện thống nhất quyền lực trên cơ sở phân công, phân cấp rành mạch, bộ máy tinh giản, gọn nhẹ và hoạt động có chất lượng" Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám BCH T.Ư Đảng (khoá VII) đã đề ra những quan điểm

cơ bản và phương hướng tiếp tục xây dựng, hoàn thiện nhà nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VIII, IX và X tiếp tục khẳng định vai trò của pháp luật Trên cơ sở các quy định của Hiến pháp năm

1992 đã được sửa đổi, bổ sung, hệ thống pháp luật về tổ chức và hoạt động của

Bộ máy nhà nước ta đã có bước phát triển mới, tạo cơ sở cho việc củng cố và hoàn thiện bộ máy nhà nươc theo hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân, vì dân

2 Vai trò của pháp luật đối với kinh tế:

Chức năng tổ chức và quản lý kinh tế có phạm vi rộng và phức tạp bao gồm nhiều mối quan hệ, nhiều vấn đề mà nhà nước cần xác lập, điều tiết và giải quyết như: hoạch định các chính sách kinh tế, xác định chỉ tiêu kế hoạch, quy định các chế độ tài chính, tiền tệ, giá cả toàn bộ quá trình tổ chức và quản lý từ hoạch định chính sách đề ra kế hoạch cho tới tổ chức thực hiện trên thực tế, kiểm tra giám sát, tổng kết và đánh giá kết quả đều đòi hỏi sự hoạt động tích cực của nhà nước để tạo ra một cơ chế đồng bộ, thúc đẩy quá trình phát triển đúng hướng của nền kinh tế và mang lại hiệu quả thiết thực Do tính chất phức tạp (nhiều vấn đề, nhiều quan hệ cần giải quyết) và phạm vi rộng (trên quy mô toàn quốc)của chức năng quản lý kinh tế nhà nước không thể trực tiếp tham gia vào các hoạt đông kinh tế cụ thể mà chỉ thực hiện việc quản lý hành chính - kinh tế Qúa trình đó không thể thực hiện được nếu không dựa vào pháp luật Chỉ có pháp lụât với những tính chất chất đặc thù của nó mới là cơ sở đảm bảo cho Nhà nước hình thành được chức năng của mình trong lĩnh vực kinh tế

Pháp luật tác động đối với kinh tế theo hướng tích cực, thúc đẩy kinh tế phát triển nếu như pháp luật phù hợp với các quy luật vận động khách quan của các quan hệ kinh tế và phù hợp thực tiễn Những quy định đúng đắn trong pháp luật doanh nghiệp của nhà nước thời kì đổi mới là một bằng chứng về sự tác động tích cực này Sự thay đổi trong các quy định của pháp luật về thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hoá, thông thoáng đã tạo điều kiện thu hút đầu tư trong và ngoài nước, tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn lao động

Quá trình tổ chức và quản lý kinh tế ở Việt Nam những năm vừa qua đã là một thực tiễn sinh động khẳng định vai trò của pháp luật, pháp luật đã có tác động tích cực đối với sự nghiệp phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Tình trạng thiếu hệ thống quy phạm pháp luật kinh tế,cũng như

sư tồn tại quá lâu những văn bản, những quy phạm pháp luật kinh tế của cơ chế tập trung, quan liêu bao cấp đã làm giảm hiệu lực quản lý của nhà nước, kìm hãm

sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam và làm phát sinh nhiều hiện tượng tiêu cực như tham ô, lãng phí Từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI, nhiều văn bản pháp luật kinh tế được ban hành kịp thời phù hợp với tình hình mới đã có tác dụng thiết thực tăng cường hiệu lực của Nhà nước, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế mang lại những thành tựu bước đầu quan trọng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định phải tiếp tục "đổi mới và hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ mọi trở ngại về cơ chế, chính sách và thư mục hành chính để huy động tối đa mọi nguồn lực, tạo sức bật mới cho phát triển sản xuất, kinh doanh của mọi thành phần kinh

tế với các hình thức sở hữu khác nhau Mọi doanh nghiệp, mọi công dân được đầu

tư kinh doanh theo các hình thức do luật định và được Hiến pháp bảo vệ"

Có thể nói, pháp luật là công cụ chủ yếu trong quản lý kinh tế của Nhà nước, tạo lập hành lang pháp lý an toàn cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, bảo đảm kỉ cương xã hội, lợi ích cá nhân, cộng đồng doanh nghiệp và xã hội Pháp luật có vai trò thúc đẩy, hỗ trợ, phát huy những mặt tích cực của kinh tế thị trường Pháp luật có vai trò to lớn để hạn chế những mặt trái, tiêu cực vốn có của nền kinh tế thị trường như độc quyền, cạnh tranh không lành mạnh, thất nghiệp, suy thoái tài nguyên, môi trường

3 Vai trò của pháp luật đối với xã hội:

Nhận thức đúng vai trò, giá trị xã hội của pháp luật, Các Mác đã viết: “ Pháp luật phải lấy xã hội làm cơ sở, pháp luật phải là sự biểu hiện của lơi ích và

nhu cầu chung của xã hội” và “chừng nào bộ luật không còn thích hợp với xã hội nữa thì nó sẽ thành mớ giấy lộn” (C.Mac-Ăngghen toàn tập, tập 6, NXB.CTQG, HN,1993)

Pháp luật XHCN với tính chất và những đặc thù của mình có vai trò rất quan trọng trong việc giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội đặc biệt trong nền kinh tế thị trường, mở cửa giao lưu quốc tế như hiện nay, vai trò của pháp luật đối với các vấn đề xã hội ngày càng gia tăng Xuất phát từ tình hình đó, bên cạnh những hệ thống quy phạm pháp luật được đặt ra để điều chỉnh, hướng dẫn hành vi

xử sự của các chủ thể, thiết lập một trật tự quan hệ pháp luật, thúc đẩy quá trình phát triển và những tiến bộ xã hội, pháp luật còn chứa đựng những quy phạm cấm mọi hành vi gây mất ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội, xâm hại đến lợi ích nhà nước, tập thể và công dân

Pháp luật thừa nhận và thể chế hoá các quyền con người, quyền công dân và đảm bảo về mặt pháp lý cho các quyền đó được thực hiện mặt khác, bằng sự ghi nhận một cách chính thức các giá trị mà con người có, con người cần và con người ủng hộ các thành viên của xã hộibằng phương tiện pháp luật và có điều kiện bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình

Hệ thống pháp luật về các vấn đề xã hội thường xuyên được đổi mới, đã tạo lập được cơ sở pháp lý để từng bước thực hiện công bằng xã hội, giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, phát triển khoa học, công nghệ, giải quyết các chính sách về ưu đãi, cứu trợ xã hội, bảo vệ moi trường, phòng chống vi phạm pháp luật chính vì vậy, pháp luật là phương tiện không thể thiếu cho sự tồn tại và ổn định của một xã hội

4 Vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của công dân:

Pháp luật là phương tiện ghi nhận, bảo đảm và bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Mọi hành vi xâm phạm đến các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân đều bị xử lý nghiêm minh Pháp luật không chỉ quy địng các quyền, nghĩa vụ pháp lý của công dân mà còn quy định cơ chế pháp lý, các quy định pháp luật thủ tục để thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Các quyền và lợi ích chính đáng của công dân được pháp luật quy định, bảo vệ trong tất cả mọi lĩnh vực quan hệ xã hội Công cuộc cải cách mạnh mẽ bộ máy nhà nước mà trọng tâm là cải cách nền hành chính quốc gia, thủ tục hành chính

đều hướng đến mục tiêu bảo vệ một cách tốt nhất các quyền và lợi ích chính đáng của công dân

5 Vai trò của pháp luât đối với việc thực hiện dân chủ XHCN:

Dân chủ là thuộc tính của nhà nước XHCN Việc tăng cường hiệu lực và phát huy vai trò của nhà nước trong quản lý mọi mặt của đời sống xã hội luôn gắn liền với quá trình thực hiện và mở rộng nền dân chủ XHCN, phát huy quyền lực của nhân dân, bảo đảm công bằng xã hội Với bản chất và những đặc điểm đặc thù của mình, nhà nước XHCN giữ vị trí trung tâm trong hệ thống chính trị, tác động mạnh

mẽ đến tất các bộ phận hợp thành của hệ thống chính trị; đồng thời cũng chịu ảnh hưởng của sự tác động trở lại của các bộ phận đó Vì vậy, việc thiết lập và thực hiện nền dân chủ XHCN được biểu hiện trước hết ở sự củng cố và hoàn thiện hệ thống chính trị

Để củng cố và hoàn thiện hệ thống chính trị cần thiết phải xác định rõ cơ cấu

tổ chức, vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của mỗi tổ chức (mỗi bộ phận hợp thành) trong hệ thống chính trị; xác định đúng đắn mối quan hệ qua lại của tất cả các bộ phận của toàn bộ hệ thống, để từ đó xác lập những nguyên tắc và quy định phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển đồng bộ của hệ thống chính trị Tất cả những điều đó chỉ có thể thực hiện khi có cơ sở pháp lý vững chắc Pháp luật XHCN với bản chất dân chủ, thể hiện ý chí và những lợi ích cơ bản của tất

cả các tầng lớp nhân dân lao động sẽ là điều kiện quan trọng để phát huy dân chủ, củng cố và hoàn tiện hệ thống chính trị Pháp luật là phương tiện ghi nhận và bảo đảm thực hiện dân chủ với các hình thức phong phú của dân chủ trong điều kiện đổi mới đất nước hiện nay Cần nhận thức rõ mối quan hệ giữa dân chủ và pháp luật, vai trò của pháp luật đối với dân chủ và ngược lại Sự mở rộng dân chủ, động lực của công cuộc đổi mới đã và đang đặt ra các yêu cầu mới cho pháp luật Pháp luật phải quy định rõ ràng, minh bạch vấn đề quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của các cá nhân và tổ chức trong dân chủ hoá các lĩnh vực hoạt động của cá nhân và xã hội Dân chủ đi đôi với kỉ luật, kỷ cương, phải được thể chế hoá bằng pháp luật và được pháp luật đảm bảo quyền đi đôi với nghĩa vụ và trách nhiệm Dân chủ không thể thực hiện được nếu thiếu pháp luật Dân chủ là động lực, mục tiêu và tiền đề hoàn thiện của pháp luật Xét trên quy mô và xã hội cũng như trong các cộng đồng dân cư, dân chủ chỉ được đảm bảo tốt nhất khi thực hiện đổi mới mạnh mẽ hệ thống

chính trị đặc biệt là ở cơ sở Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Sự bình đẳng trong xã hội ở nơi pháp luật Dân chủ đúng đắn cũng ở nơi pháp luật”

Những năm vừa qua Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều biện pháp nhằm củng

cố hệ thống chính trị, phát huy sức mạnh của nền dân chủ XHCN, nhưng do chưa

có đủ hệ thống quy phạm pháp luật để tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc cho việc tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, nên việc phat huy sức mạnh của toàn bộ

hệ thống đó còn có những hạn chế nhất định Nhận thức rõ điều này, Đại hội lần thứ VII của Đảng đã khẳng định " thực hiện nền XHCN là thực chất cảu việc đổi mới và kiện toàn hệ thống chính trị điều kiện quan trọng để phát huy dân chủ là xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường pháp chế XHCN, nâng cao dân trí, trình độ hiểu biết pháp luật và ý thức tuân thủ pháp luật của nhân dân" Để giải quyết tốt mối quan hệ giữa dân chủ với pháp luật, phát huy vai trò của pháp luật trong việc củng cố và mở rộng dân chủ, Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX đã nhấn mạnh: " Phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ cương, tăng cường pháp chế, quản lý xã hội bằng pháp luật, tuyên truyền, giáo dục toàn dân, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật"

Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp luật về quy chế dân chủ ở cơ

sỏ, tiêu biểu như nghị định số 29/CP ngày 11-5-1998 về việc ban hành quy chế thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn ( gọi chung là quy chế dân chủ ở cơ sở) Quy chế dân chủ ở cơ sở là nét đặc sắc của Việt Nam trong tiến trình dân chủ hoá sâu sắc và toàn diện đời sống xã hội

Dân chủ XHCN được biểu hiện trong việc xác lập và điều chỉnh mối quan hệ giữa nhà nước và công dân Những quyền tự do và dân chủ của công dân phải được quy định cụ thể trong pháp luật; Nhà nước phải đảm bảo cho công dân thực hiện những nghĩa vụ tương xứng mà công dân phải thực hiện bảo đảm trật tự kỷ cương xã hội

6 Pháp luật có vai trò giáo dục mạnh mẽ:

Pháp luật là phương tiện quan trọng để giáo dục đối với mọi người từ những nhân viên nhà nước, nhân viên các tổ chức xã hội và moi công dân Những quy phạm pháp luật được đặt ra luôn xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, là khuôn mẫu cho hành vi xử sự của mỗi chủ thể khi ở trong tình huống đã dự kiến Pháp luật tạo cho mỗi chủ thể khả năng sử dụng những quyền đã được quy định

để phục vụ lợi ích của mình, nhưng đồng thời phải thực hiện những nghĩa vụ