Mừng Xuân Giáp thân 2004 ðại học An Giang 01/2004 MỐI QUAN HỆ GIỮA TẬP TỤC CHƠI HOA KIỂNG ĐẾN MỐI QUAN HỆ GIỮA TẬP TỤC CHƠI HOA KIỂNG ĐẾN VIỆC BẢO TỒN ĐA DẠNG NGUỒN GEN VIỆC BẢO TỒN ĐA
Trang 1Mừng Xuân Giáp thân 2004
ðại học An Giang 01/2004
MỐI QUAN HỆ GIỮA TẬP TỤC CHƠI HOA KIỂNG ĐẾN
MỐI QUAN HỆ GIỮA TẬP TỤC CHƠI HOA KIỂNG ĐẾN VIỆC BẢO TỒN ĐA DẠNG NGUỒN GEN
VIỆC BẢO TỒN ĐA DẠNG NGUỒN GEN THỰC VẬT THỰC VẬT THỰC VẬT
Phạm Thị Mai Thảo
ự tiến hĩa và phát triển của lồi người
gắn liền với quá trình sử dụng ngày
một hồn thiện các nguồn tài nguyên thiên
nhiên trên trái đất Trong tiến trình đĩ tài
nguyên thực vật được con người sử dụng
nhiều và sớm nhất Lúc đầu con người chỉ
biết khai thác, săn bắt và hái lượm nguồn tài
nguyên cĩ sẳn trong tự nhiên Dần dần, con
người biết gieo trồng, chăm sĩc, thu hái cất
giữ và ươm những loại cây mang lại nhiều lợi
ích cho đời sống của mình Chính vì thế hệ
thống kiến thức cĩ tác động đến nguồn tài
nguyên cây trồng trong hệ sinh thái Nhưng
vai trị và tầm quan trọng của thực vật chỉ
thực sự được con người biết một cách rỏ ràng
nhờ thành tựu khoa học trong những năm gần
đây.Thơng qua những truyền thống văn hĩa
của mỗi quốc gia, những tập tục lối sống của
mỗi làng xã và những nhu cầu tinh thần vật
chất của mỗi cá nhân, chúng ta hiểu biết thêm
mối quan hệ cùa hệ thống kiến thức địa
phương về vai trị thực vật và việc sử dụng
chúng trong đời sống hàng ngày
Nằm trong khu vực nhiệt đới giĩ mùa, nĩng
ẩm nước ta được thiên nhiên ưu đãi bởi
những quần thể thực vật vơ cùng phong phú,
đa dạng Cùng với cuộc cách mạng xã hội và
cách mạng khoa học kỹ thuật đang diễn ra
trên khắp địa cầu, người ta đang chứng kiến
những bước đi với “đơi hài bảy dặm” của
nhân loại, tiến vào cuộc sống ngày càng văn
minh hiện đại, kế thừa nền văn hĩa một cách
chọn lọc, xây dựng nền văn hĩa mới là chính
sách văn hĩa ưu việt của quốc gia với đường
nét ngày càng mạch lạc hơn Với một vị trí
quan trọng, ðBSCL là vùng đất cĩ màu sắc
văn hĩa riêng biệt trong diện mạo chung của
nền văn hĩa Việt Nam, màu sắc đĩ do nhiều
tơng tạo ra và chịu ảnh hưởng của thái độ
thẩm mỹ, ứng xử của con người với thiên
nhiên và những kiến thức địa phương do con
người sáng tạo và tự giữ lấy Vì thế tìm hiểu
sự tác động trong thiên nhiên với nền văn hĩa
sẽ cĩ tác dụng phác họa những nét đặc thù
của nền văn hĩa tại đĩ Nền văn hĩa tác động
đến tài nguyên thiên nhiên, đến việc bảo tồn
đa dạng thực vật từ xưa đến nay gĩp phần
làm phong phú nguồn gen các lồi thực vật
Ngày xưa thú chơi hoa gắn liền với sự tạo
lập mảnh vườn, nĩ địi hỏi sự lao động cần cù
và sử dụng tài nguyên sẳn cĩ với một khả năng cải tạo và thích ứng với thiên nhiên Ở Nam bộ gia đình nào cĩ sân rộng hoặc cĩ điều kiện thuận lợi đều trồng hoa ít thì “vài chậu, dâm ba khĩm”, nhiều thì trồng cả dãy
cả hàng Thú chơi kiểng đã cĩ cách dây cả trăm năm Ở Nam bộ thú trồng hoa chơi kiểng chỉ tập trung phát triển ở nơng thơn nhưng về sau đã lan nhiều vùng khác Nhờ khoa học kỹ thuật phát triển, con người biết áp dụng trong ghép, chiết, lai tạo (bằng sinh sản vơ tính hay sinh sản hữu tính) để trên một cây cĩ thể trổ hoa nhiều màu sắc khác nhau hay cho hoa nở đúng ngày mong muốn và tạo ra giống hoa cĩ màu sắc ngày càng đẹp Nhờ đĩ mà các lồi cây được bảo tồn gĩp phần làm phong phú nguồn tài nguyên thực vật
Cây mai vàng vốn ở vùng nhiệt đới đã mọc
từ lâu, xem như là một loại cây rừng, ít ai để ý tới ðến năm 1698 Chưởng cơ Nguyễn Hữu Cảnh đưa ơng cha ta vào Nam lập nghiệp Theo phong tục cổ truyền, Tết đến là phải cĩ cành đào, như ở miền Nam khơng tìm đâu ra được cành đào! Thấy cĩ mai vàng cũng ra hoa đúng ngày tết, ơng cha chúng ta mới cĩ sáng kiến chặt cành mai chưng thế cho cành đào, từ đĩ bắt đầu cĩ phong tục chưng mai trong ngày tết ở miền Nam Cây mai được truyền từ xưa cho đến nay theo phong tục cổ truyền để thờ cúng đồng thời để trang trí làm đẹp ngơi nhà Ngày nay điều thú vị là người ta
cĩ thể ghép mai trắng và mai vàng thành một cây mai trong chậu hay tạo cho mai nở hoa vào một thời điểm nhất định theo ý muốn Chơi hoa từ cổ xưa theo nền văn hĩa truyền thống cho đến ngày nay vẫn được nhân dân ta bảo tồn trong nền khoa học hiện đại tiên tiến Lấy giống xưa nhân giống nay cĩ màu sắc sặc sỡ, lâu tàn và nở đúng ngày mong muốn như: hồng, cúc, vạn thọ, lan…Như vậy chứng tỏ rằng từ nguồn gốc địa phương cùng với nền khoa học và kiến thức địa phương của nhân dân đã bảo tồn được nguồn gốc của các cây cỏ xưa
Từ xưa với lối chơi hoa để cúng thần linh, cúng Phật ở Trung Quốc, Ấn ðộ rồi đến chưng hoa quả trên bàn thờ tổ tiên ơng bà Ban đầu tìm bẻ bơng dại ngồi rừng, dần dần thuần hĩa gần nhà rồi đến lập vườn hoa, vườn cây như ngày nay Cùng với truyền
S
Trang 2Mỏụng Xuaân Giaùp thaân 2004
đại học An Giang 01/2004
thống dân gian trong một vùng, một làng
Người dân thường sống theo ựại gia ựình có
nhiều thế hệ và từ lối sống ấy hình thành nên
cách suy nghĩ riêng của các thế hệ khác nhau
từ cách ăn uống ựến vui chơi, giải trắ, xem
hoa cảnh Thú chơi kiểng có lẽ ựã có từ ngàn
xưa, khi cụ Mỹ đức Hầu, một quan tri huyện
ựược triều ựình Huế tiến cử về Cần Giuộc
mang theo cung cách chơi kiểng của triều
ựình Dần dần các quan lại trong huyện, các
hương chức trong làng ựến các ựiền chủ, hào
phú nhân sĩ và các nhà quý tộc ựều có chơi
kiểng phổ biến rộng khắp nơi Người chơi
kiểng có tắnh nhẫn nại, bền chắ giúp giải trắ,
thư giãn tinh thần Và mọi lứa tuổi, mọi giới
ựều có cách thưởng thức hoa kiểng riêng
Các cụ ông ở tuổi già muốn Ộthú vui ựiền viênỢ
trồng các loại cây có hình dáng kỳ lạ, hương
sắc ựộc ựáo trồng làm cảnh như mai vàng,
mai chiếu thuỷ, hoa hồng, các vò lan treo trên
cành câyẦtất cả những thứ ấy ựược quý ông
nghiên cứu, tìm tòi, lai tạo những tác phẩm có
hình dáng ựẹp hơn, tinh tế hơn Bên cạnh các
cụ còn trồng các cây thuốc nam ựể phòng khi
cần ựến và một vườn thuốc nam nhỏ ựược
trồng trước sân nhà: cây sống ựời chữa ựứt
tay, ựau bụng, cây Thiên Tâm Liên chữa nhứt
răng ựồng thời các loại cây này ra hoa cũng
khá ựẹpẦVới mảnh vườn trước nhà nhiều thế
hệ vun bón ựã hình thành nên một quần thể
cây cảnh hài hòa Chắnh vì lối sống ựại gia
ựình có các thú hưởng ngoạn cây cảnh khác
nhau vẫn còn ựược lưu truyền cho ựến ngày
nay nhằm tôn vinh vẻ ựẹp của góc sân, ựã vô
tình tạo ra sự ựa dạng phong phú các loại cây
cảnh trong công tác bảo tồn ựa dạng thực vật
Nền văn hóa nước Việt gắn liền với cây
kiểng theo kiểu dáng, số năm cây kiểng tồn
tại Trước hết nó là niềm vui thắch và ngạc
nhiên về tài trắ óc thẩm mỹ và bàn tay khéo
léo của con người Vắ dụ như cây Sanh (tên
một loài cây) trên núi vốn cao to, mà trong
chậu kiểng dù ựã sống hơn trăm năm, với ựủ
tất cả dáng pha nét gân guốc phong sương
cũng như rễ già nua với từng chùm buông dài
chấm ựất, cây vẫn không cao hơn một mét
Không biết con người ựã phải tốn công sức
trong bao lâu ựể có ựược một cây Sanh kiểng
như thế Có lẽ cây kiểng ựó là một phần linh
hồn tình cảm và cả trắ tuệ của con người trong
việc bảo tồn các loài cây hoang dại ựể trở
thành cây có lợi về mặt văn hóa, giải trắ và cả
tắnh kinh tế theo kiến thức ựịa phương sẳn có
của người xưa
Ngoài thú chơi kiểng tươi, trong giân gian
truyền ựến ngày nay, hội hoa xuân ở các ựịa
phương còn tổ chức thi nghệ thuật cấm hoa
theo kiến thức tự có đó là những nét mới trong sinh hoạt văn hóa, nhờ thế mà con người khám phá ra những loại hoa phù hợp,
có màu sắc phong phú cho một bình hoa có ý nghĩa theo chủ ựề, họ từ tìm kiếm ựể trồng thật nhiều loại hoa theo kiến thức lưu truyền của ông cha, từ ựó ựã góp phần làm phong phú và ựa dạng thực vật
Thêm vào ựó vào những ngày lễ: 8/3, 20/10, 20/11Ầthói quen tặng hoa cũng góp phần vào việc duy trì và lai tạo ra các loài hoa ựẹp ựều ựó ựã thúc ựẩy việc bảo tồn làm ựa dạng nguồn gen
Như vậy thú chơi hoa cảnh là một bức tranh sống trong ựó những ựặc tắnh thẩm mỹ của cây ựược thể hiện thông qua sự trồng trọt cẩn thận Bonsai không những mang tới cho con người kiểu dáng ựẹp, niềm vui trong cuộc sống mà còn gợi lên bài học từ các thế cây
ấy Việc chơi cây cảnh không chỉ là thú vui nghệ thuật mà còn góp phần bảo vệ ựa dạng thực vật và mang lại lợi ắch kinh tế cho gia ựình khi xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu thưởng ngoan giải trắ của người dân ngày càng tăng
Thông qua các hoạt ựộng từ thói quen sống của mỗi gia ựình, những phong tục tập quán của mỗi ựịa phương, làng, xãẦ ựến truyền thống văn hóa của mỗi quốc gia ựã trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng lớn ựến nguồn tài nguyên thiên nhiên Cộng ựồng dân
cư sẽ có những hoạt ựộng thiết thực ựể bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thiên nhiên
Do ựó cần có chắnh sách khuyến khắch thắch hợp, ựồng thời kết hợp với khoa học hiện ựại
ựể giữ gìn và duy trì nguồn gen ựa dạng thực vật