PHÁT TRIỂN RỪNG TRỒNG KINH TẾ Ở HUYỆN NAM ĐÔNG TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

Phát triển rừng trồng kinh tế là một xu hướng tất yếu khách quan nhằm phát huy lợi thế về đất lâm nghiệp ở vùng miền núi cũng như đáp ứng nhu cầu gỗ nguyên liệu ngày càng tăng của xã hội. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc phát triển rừng trồng kinh tế của huyện Nam Đông thời gian qua vẫn còn gặp nhiều khó khăn và bị ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố; kết quả và hiệu quả trồng rừng thấp; cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất còn khó khăn; trình độ lao động thấp, tập quán canh tác còn lạc hậu; thu nhập của người trồng rừng thấp. Vì vậy, để góp phần thúc đẩy phát triển rừng trồng kinh tế ở huyện Nam Đông có hiệu quả hơn, các giải pháp trước mắt cần tập trung giải quyết là: hỗ trợ vốn cho người trồng rừng; đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng; hỗ trợ kỹ thuật và tuyên truyền phổ biến cho người trồng rừng nhận thức về sự cần thiết phải đầu tư thâm canh. Giả pháp về lâu dài, cần hoàn thiện quy hoạch phát triển rừng trồng kinh tế; rà soát lại diện tích rừng trồng kinh tế đã chuyển đổi sang trồng cao su trên địa bàn huyện thời gian qua

307

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, tập 72B, số 3, năm 2012

PHÁT TRIỂN RỪNG TRỒNG KINH TẾ Ở HUYỆN NAM ĐÔNG

TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

Trần Đoàn Thanh Thanh Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế

Tóm tắt Phát triển rừng trồng kinh tế là một xu hướng tất yếu khách quan nhằm

phát huy lợi thế về đất lâm nghiệp ở vùng miền núi cũng như đáp ứng nhu cầu gỗ nguyên liệu ngày càng tăng của xã hội Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc phát triển rừng trồng kinh tế của huyện Nam Đông thời gian qua vẫn còn gặp nhiều khó khăn và bị ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố; kết quả và hiệu quả trồng rừng thấp; cơ sở

hạ tầng phục vụ sản xuất còn khó khăn; trình độ lao động thấp, tập quán canh tác còn lạc hậu; thu nhập của người trồng rừng thấp Vì vậy, để góp phần thúc đẩy phát triển rừng trồng kinh tế ở huyện Nam Đông có hiệu quả hơn, các giải pháp trước mắt cần tập trung giải quyết là: hỗ trợ vốn cho người trồng rừng; đầu tư xây dựng

cơ sở hạ tầng; hỗ trợ kỹ thuật và tuyên truyền phổ biến cho người trồng rừng nhận thức về sự cần thiết phải đầu tư thâm canh Giả pháp về lâu dài, cần hoàn thiện quy hoạch phát triển rừng trồng kinh tế; rà soát lại diện tích rừng trồng kinh tế đã chuyển đổi sang trồng cao su trên địa bàn huyện thời gian qua

1 Đặt vấn đề

Nam Đông là một huyện miền núi có điều kiện thuận lợi để phát triển sản xuất lâm nghiệp nói chung và phát triển trồng rừng kinh tế nói riêng; góp phần đáng kể vào việc xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân; thực hiện phủ xanh đất trống, đồi núi trọc và bảo vệ môi trường sinh thái ở địa phương Tuy nhiên, rừng trồng kinh tế ở huyện Nam Đông thời gian qua phát triển như thế nào, hiệu quả ra sao, có các nhân tố nào ảnh hưởng và giải pháp nào để phát triển rừng trồng kinh tế ở Nam Đông hiện nay? Là những câu hỏi được đặt ra và cần có lời giải đáp khoa học

Để nghiên cứu đề tài này tác giả đã sử dụng phương pháp điều tra chọn mẫu 119

hộ để thu thập các thông tin về tình hình phát triển rừng trồng kinh tế ở 3 xã Hương Phú, Thượng Nhật và Thượng Quảng; phương pháp hạch toán và phương pháp hiện giá để đánh giá hiệu quả trồng rừng kinh tế của hộ; phương pháp phân tích nhân tố để đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển rừng trồng kinh tế Ngoài ra, tác giả còn sử dụng phương pháp chuyên gia và thảo luận nhóm trong nghiên cứu

2 Kết quả nghiên cứu

2.1 Khái quát tình hình phát triển rừng trồng kinh tế ở huyện Nam Đông

Diện tích rừng trồng kinh tế của Huyện Nam Đông trong những năm qua phát triển khá nhanh Đồ thị

1 [1][2][3][4][5] cho thấy, diện tích rừng trồng kinh tế liên tục tăng qua các năm từ 2003 đến 2008 Riêng năm 2010 giảm 0,36% so với năm

2009 và năm 2009 giảm 12,59% so với năm 2008 Xét giai đoạn 2006 -

2010 diện tích tăng từ 2528.10 ha năm 2006 lên 3794,4 ha năm 2010, bình quân mỗi năm tăng 316,58 ha tương ứng tốc độ tăng là 10,68%/năm Trong khi đó, giai đoạn 2003 - 2005 thì bình quân mỗi năm tăng 426,05 ha tương ứng với tốc độ tăng là 26,25%/năm Như vậy, diện tích rừng trồng kinh tế giai đoạn 2006 - 2010

có xu hướng tăng chậm hơn so với giai đoạn 2003 - 2005 Nguyên nhân chủ yếu là do quỹ đất để trồng rừng kinh tế ngày càng giảm và xu hướng chuyển sang trồng cao su của người dân hiện nay Xét theo chủ quản lý,

Đồ thị 2 [1][2][3][4][5] cho thấy, diện tích rừng trồng kinh tế do hộ gia đình quản lý luôn chiếm tỷ trọng lớn và có xu hướng tăng dần qua các năm Năm 2010, diện tích rừng trồng kinh tế do hộ gia đình quản lý là 3347,53 ha chiếm đến 88,22%

Năm 2010, Hương Phú là xã có diện tích rừng trồng kinh tế lớn nhất huyện Từ năm 2006 đến năm 2010 diện tích rừng trồng kinh tế của xã Hương Phú tăng lên 223,40 ha; Thượng Quảng tăng 370,60 ha và Thượng Nhật tăng 372,00 ha; tương ứng tốc độ tăng bình quân mỗi năm lần lượt là 6,5%, 37,84% và 27,67% [1][2][3][4][5]

2.2 Tình hình sản xuất rừng trồng kinh tế của các hộ điều tra

2.2.1 Tình hình đầu tư chi phí trồng rừng kinh tế

Số liệu bảng 1 cho thấy, mức chi phí đầu tư cho trồng rừng của các hộ là không

Đồ thị 1 Phát triển diện tích rừng trồng kinh tế

Huyện Nam Đông giai đoạn 2003 -2012

Đồ thị 2 Cơ cấu diện tích rừng trồng kinh tế theo

chủ quản lý ở Nam Đông giai đoạn 2006-2012

309

Vì vậy, lao động gia đình thật sự có vai trò quan trọng trong phát triển rừng trồng kinh

tế của hộ

Bảng 1 Tình hình đầu tư chi phí trồng rừng của các hộ điều tra

(Tính bình quân/ha/chu kỳ)

ĐVT: 1.000đ

Theo xã

Nhật

Thượng Quảng

1 CP trung gian (IC) 3810,11 3343,03 1843,27 5989,75

3 Lao động tự có 6554,20 6752,97 5778,73 6899,64

(Nguồn: Số liệu điều tra hộ năm 2011)

Giống là yếu tố đầu vào quan trọng quyết định năng suất và chất lượng gỗ sau này Mật độ trồng khoảng 1650 - 2000 cây/ha, bình quân/ha/chu kỳ mỗi hộ chi khoảng 714,52 nghìn đồng để mua giống Mặc dù, chi phí giống chiếm tỷ trọng thấp (5,45%) trong tổng chi phí đầu tư cho sản xuất rừng trồng kinh tế (RTKT) của hộ, nhưng lại chiếm tỷ trọng tương đối lớn (18,75%) trong chi phí trung gian

Phân bón là yếu tố cung cấp dinh dưỡng cần thiết cho quá trình sinh trưởng và phát triển của cây đặc biệt trong 3 năm đầu Tuy nhiên, mức đầu tư phân bón cho trồng rừng của các hộ điều tra là không lớn và chủ yếu cho năm đầu Đối với diện tích rừng

đã thu hoạch, lượng phân bón mà hộ sử dụng bình quân chỉ ở mức 109 kg/ha/chu kỳ nên chi phí phân bón là 621,40 nghìn đồng/ha (tính theo giá thực tế của năm đầu tư) Đây là một trong những nguyên nhân làm cho kết quả và hiệu quả trồng rừng của các hộ là không cao

Chi phí bảo vệ thực vật chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng chi phí sản xuất Tuy nhiên,

xu hướng ưa thích sử dụng thuốc diệt cỏ thay cho công lao động làm cỏ hiện nay dẫn đến những mối lo ngại về môi trường và sức khoẻ của con người trong tương lai

2.2.2 Kết quả và hiệu quả trồng rừng kinh tế

Bảng 2 Kết quả và hiệu quả sản xuất rừng trồng kinh tế

(Tính bình quân/ha/chu kỳ)

Theo xã

Phú

Thượng Nhật

Thượng Quảng

2 Giá trị sản xuất 1000đ 23323,93 24224,85 16828,00 27243,16

3 Tổng chi phí 1000đ 13113,59 12565,89 9082,71 17030,94

4 CP trung gian 1000đ 3810,11 3343,03 1843,27 5989,75

5 Giá trị gia tăng 1000đ 19513,82 20881,83 14984,73 21253,41

6 Lợi nhuận 1000đ 10210,34 11658,96 7745,29 10212,22

(Nguồn: Số liệu điều tra hộ năm 2011)

Theo phương pháp hạch toán kinh tế, bình quân 1 ha rừng/chu kỳ tạo ra 23323,93 nghìn đồng giá trị sản xuất (GO); 19513,82 nghìn đồng giá trị gia tăng (VA)

và 10210,34 nghìn đồng lợi nhuận Tỷ suất giá trị gia tăng trên chi phí trung gian (VA/IC) là 5,12 lần và lợi nhuận trên tổng chi phí (LN/TC) là 0,78 lần

Theo phương pháp hiện giá, thì tổng lợi nhuận ròng (NPV) thu được cho 1 ha rừng trồng/chu kỳ là 7868,12 nghìn đồng; bình quân 1 năm/ha thu được 1674,49 nghìn đồng lợi nhuận (TMT) Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) là 29,57%, cao gấp 3,79 lần so với lãi suất vay vốn của dự án Tỷ suất thu nhập - chi phí (BCR) là 1,54 lần Những con số

này cho thấy sản xuất rừng trồng kinh tế là có hiệu quả nhưng nhìn chung vẫn còn thấp

2.3 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển RTKT ở huyện Nam Đông

2.3.1 Kiểm định độ tin cậy và số lượng mẫu

311

Cronbach's Alpha từ 0.7 - 0.8 là sử dụng được, từ 0,8 trở lên đến gần 1 là tốt Kết quả

kiểm định độ tin cậy tổng thể của 21 biến quan sát cho thấy hệ số tin cậy Cronbach's

Alpha của toàn bộ các biến là 0.824 và hệ số tương quan biến tổng của các biến đều lớn hơn 0.3 Do đó, trong trường hợp này các thông tin do chủ rừng đánh giá là khá đầy đủ,

đáng tin cậy để sử dụng cho nghiên cứu Kết quả kiểm định KMO and Bartlett's Test

cho thấy cơ sở dữ liệu này là hoàn toàn phù hợp vì giá trị kiểm định đạt 0.697 (>0.5) với mức ý nghĩa thống kê là 99% (Sig = 0.000 < 0,01) Vì vậy, kỹ thuật phân tích nhân tố là hoàn toàn có thể thực hiện được trong nghiên cứu này bởi vì quy mô mẫu là thích hợp

và đủ lớn để thực hiện

Bảng 3 Kiểm định độ tin cậy tổng thể của các biến điều tra

Tên biến

Tương quan tổng biến

Hệ số Cronbach’s Alpha nếu loại biến

Tên biến

Tương quan tổng biến

Hệ số Cronbach’s Alpha nếu loại biến

2 Địa hình và độ dốc 0,321 0,820 13 Kinh nghiệm 0,331 0,819

9 Khả năng tạo việc làm 0,354 0,818 20 Giao đất giao rừng 0,551 0,807

10 Bảo vệ môi trường 0,391 0,816

21 Quy hoạch phát

Cronbach'

s Alpha

N of Items

Kaiser-Meyer-Olkin Measure of

Approx Chi-Square 1792,036

Bartlett's Test of Sphericity

(Nguồn: Số liệu điều tra và phân tích trên SPSS năm 2011)

2.3.2 Phân tích nhân tố (Factor Analysis)

Bảng 4 Phân tích nhân tố của các thuộc tính ảnh hưởng đến PT RTKT

Các nhân tố tác động (Component) Các yếu tố ảnh hưởng

4 Thời gian khai thác dài ,903

Cumulative explained variance (%) 23,41 39,38 51,95 61,57 70,37 77,99

313

Kết quả phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển rừng trồng kinh tế đã cho phép tác giả nhóm 21 yếu tố ảnh hưởng đến phát triển rừng trồng kinh tế trên địa bàn huyện thành 6 nhân tố ảnh hưởng bao gồm: i) Rủi ro tự nhiên (F1); ii) Năng lực sản xuất của các hộ trồng rừng (F2); iii) Thị trường (F3); iv) Chính sách về phát triển rừng trồng kinh tế (F4); v) Kết quả trồng rừng (F5) và vi) Điều kiện đất đai và cơ sở hạ tầng (F6)

2.3.3 Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố

- Nhân tố rủi ro tự nhiên (F1): Là một huyện miền núi thuộc Duyên hải miền Trung vừa chịu ảnh hưởng của khí hậu dãy Trường Sơn vừa chịu ảnh hưởng của khí hậu vùng đồng bằng nên Nam Đông “lắm nắng, nhiều mưa” Mặt khác địa hình phức tạp, độ dốc lớn kết hợp với điều kiện khí hậu thất thường như gió bão, hạn hán, lũ lụt vào mùa

hè, cây trồng thường mất năng suất, dễ bị sâu bệnh Đặc biệt mùa khô kéo dài, dễ gây cháy rừng Vì vậy, với điểm đánh giá bình quân là 4,00 cho thấy, nhân tố rủi ro tự nhiên

có ảnh hưởng lớn đến phát triển rừng trồng kinh tế của hộ

- Nhân tố năng lực sản xuất của các hộ trồng rừng (F2): Với điểm đánh giá bình quân là 4,15 cho thấy, nhân tố năng lực sản xuất có ảnh hưởng lớn đến phát triển rừng trồng kinh tế của hộ Trong đó, thiếu vốn sản xuất là khó khăn lớn nhất hiện nay của các

hộ trồng rừng Mặt khác, quỹ đất đai là có giới hạn nên trên thực tế không thể mở rộng quy mô sản xuất theo ý muốn mà về lâu dài cần phải phát triển theo hướng thâm canh nhằm nâng cao năng suất Lao động và kỹ thuật trồng rừng không phải là khó khăn lớn của hộ hiện nay do quy mô sản xuất nhỏ và cây keo đã được trồng lâu năm ở địa phương

- Nhân tố thị trường (F3): Theo đánh giá của người dân, thị trường đầu ra gỗ rừng trồng hiện nay tương đối thuận lợi do có nhiều có sở chế biến thu mua gỗ nguyên liệu, giá gỗ rừng trồng tương đối ổn định Tuy nhiên, giá gỗ thấp và giá đầu vào cao lại gây khó khăn cho hộ trồng rừng cũng như không khuyến khích hộ đầu tư thâm canh và

mở rộng quy mô sản xuất Với điểm đánh giá bình quân là 3,94 cho thấy, nhân tố thị trường có ảnh hưởng lớn đến phát triển rừng trồng kinh tế của hộ

- Nhân tố chính sách về phát triển rừng trồng kinh tế (F4): Trong giai đoạn từ năm 1990 đến nay có rất nhiều chương trình, dự án được triển khai trên địa bàn huyện liên quan đến hỗ trợ cho phát triển sản xuất và trồng rừng như: đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng; hỗ trợ và tập huấn kỹ thuật trồng rừng; hỗ trợ vốn vay trồng rừng với lãi suất ưu đãi, giao đất giao rừng Điều này đã tạo ra những tiền đề hết sức quan trọng cho phát triển rừng trồng kinh tế trên địa bàn huyện trong thời gian qua Vì vậy, mức đánh giá bình quân là 3,75 cho thấy, nhân tố này cũng có ảnh hưởng lớn đến phát triển rừng trồng kinh tế của hộ

- Nhân tố kết quả trồng rừng (F5): Thực tế cho thấy, ở Nam Đông người dân có nhiều sự lựa chọn để phát triển kinh tế Họ có thể phát triển rừng, trồng cao su hoặc sắn

trên đất rừng kinh tế Điều này tùy thuộc vào khả năng tạo thu nhập và việc làm của các loại cây trồng nói trên Cây cao su có khả năng tạo thu nhập cao hơn so với trồng keo Bình quân trong một năm thời kỳ kinh doanh, cây cao su tạo ra 24799,27 nghìn đồng giá trị gia tăng (VA) (gấp 5,27 lần so với cây keo) Lợi nhuận của cây cao su cũng cao hơn cây keo, bình quân 1 ha/năm là 13809,45 nghìn đồng, cao gấp 5,62 lần so với trồng keo Ngoài ra, trồng cây cao su cũng có khả năng tạo nhiều việc làm hơn so với trồng keo Bình quân 1 ha trong một năm người trồng cao su có một khoản thu nhập từ tiền công lao động gia đình là 8406,25 nghìn đồng (tương đương vớng 85 công lao động/năm), trong khi đó trồng keo chỉ là 1582,20 nghìn đồng (tương đương với 20 công/năm) Những số liệu trên phần nào chứng minh được vì sao người trồng rừng có

xu hướng chuyển từ trồng rừng sang trồng cao su trên những diện tích đất thích hợp Nhìn chung, thu nhập từ rừng trồng hiện nay chưa thật sự tạo động lực cho hộ trong phát triển trồng rừng kinh tế

- Điều kiện đất đai và cơ sở hạ tầng (F6): Rừng trồng kinh tế ở huyện Nam Đông được trồng phần lớn ở độ dốc 15 - 350 Về mặt lý thuyết độ dốc này là ít thuận lợi cho trồng keo Độ dốc quá cao cũng có thể là nguyên nhân làm cho rừng dễ bị gãy đỗ do gió bão Mặt khác, chất lượng đất trồng rừng kinh tế thường là đất xấu, cơ sở hạ tầng nội vùng phục vụ sản xuất nhìn chung còn yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu của sản xuất Phần lớn diện tích là đồi núi nên đường sá đi lại khó khăn, có những rẫy đi bộ leo rừng lội suối từ 3 đến 5 km, chính điều này gây trở ngại trong quá trình sản xuất Vì vậy, mức đánh giá bình quân của nhân tố điều kiện đất đai và cơ sở hạ tầng là 4,17 cho thấy, nhân

tố này có ảnh hưởng lớn đến phát triển rừng trồng kinh tế của hộ

2.4 Giải pháp phát triển rừng trồng kinh tế

- Vận động xúc tiến thành lập quỹ phòng chống rủi ro Đối với những hộ có sử dụng vốn vay ngân hàng nếu gặp rủi ro do bão thì chính quyền địa phương và ngân hàng nên tạo điều kiện giãn nợ hoặc khoanh nợ cho người dân

- Khuyến khích người dân mạnh dạn vay vốn mở rộng sản xuất Nên kéo dài thời hạn cho vay, và hỗ trợ người dân quản lý, sử dụng vốn một cách hợp lý nhằm đảm bảo khả năng thu hồi vốn

- Khuyến khích tích tụ đất đai để phát triển các mô hình kinh tế trang trại, mô hình nông lâm kết hợp

- Kêu gọi các nguồn vốn tài trợ của các tổ chức kinh tế, xã hội, cá nhân trong và ngoài nước tạo nguồn vốn để đầu tư phát triển kinh tế - xã hội huyện nhà

- Phổ cập kỹ thuật và phát động phong trào trồng rừng trong nhân dân, khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia góp vốn sản xuất RTKT Tổ chức cho người dân tham quan học tập các điển hình trồng rừng, các mô hình sản xuất RTKT có hiệu quả

315

- Đối với các vùng đất trống, đồi trọc trơ sỏi đá trước mắt nên khuyến cáo trồng các loại cây thuộc họ đậu để cải tạo đất như Keo tai tượng; đối với vùng tương đối thuận lợi như đất thịt và độ dốc thấp nên khuyến cáo trồng cây Keo lai hom Mặc khác, hàm lượng dinh dưỡng có trong đất có thể khắc phục được bằng cách bón thêm phân hoặc cải tạo đất

- Tăng ngân sách Nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất RTKT, đặc biệt là đường giao thông và quy hoạch lại các vùng dân cư kinh tế mới; cung cấp các dịch vụ công như khuyến nông, hỗ trợ kỹ thuật, khuyến lâm

- Tăng cường khả năng giám sát của các cơ quan ban ngành cũng như đẩy nhanh công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch chi tiết tại cơ sở

Tóm lại, trong những năm qua, rừng trồng kinh tế của huyện Nam Đông có tốc

độ phát triển khá nhanh về quy mô diện tích và có những đóng góp tích cực vào việc cải thiện thu nhập cho người nông dân Tuy nhiên, trong quá trình phát triển vẫn còn mang tính tự phát, chưa chú trọng đầu tư thâm canh nên kết quả và hiệu quả thấp Vì thế cần

có những giải pháp đồng bộ để thúc đẩy sự phát triển bền vững và hiệu quả của rừng trồng kinh tế trên địa bàn huyện

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hạt Kiểm lâm Nam Đông, Báo cáo số liệu hiện trạng rừng năm 2010, 2011

2 Hạt Kiểm lâm Nam Đông, Báo cáo số liệu hiện trạng rừng năm 2009, 2010

3 Hạt Kiểm lâm Nam Đông, Báo cáo số liệu hiện trạng rừng năm 2008, 2009

4 Hạt Kiểm lâm Nam Đông, Báo cáo số liệu hiện trạng rừng năm 2007, 2008

5 Hạt Kiểm lâm Nam Đông, Báo cáo số liệu hiện trạng rừng năm 2006, 2007

DEVELOPING FOREST PRODUCTION IN NAM DONG DISTRICT,

THUA THIEN HUE PROVINCE

Tran Doan Thanh Thanh College of Economics, Hue University

Abstract The development of forest production has been a discernible trend to

make best use of the advantage of forest land in mountainous areas as well as to meet the increasing demand of timber The research results indicated that the development of forest production in Nam Dong district has encountered certain difficulties and been affected by certain factors such as low efficiency, poor infrastructure, untrained labour force, backward cultivation practices and low

income for forest households Therefore, in order to improve the eficiency of forest production in Nam Dong district, the research has put forward some immediate solutions as follows: providing financial supports to forest households, improving and upgrading infrastructure, offering technical assistance and propaganda to raise local people’s awareness toward the necessity of intensive cultivation In the long run, it is crucial to improve the planning of economic forest plantation, and properly manage the total area of the forest production that was transfered to rubber plantation in the district