VIỆT BẮC Dàn ý chi tiết Cảm nhận Ôn thi trung học phổ thông Văn mẫu Ngữ Văn lớp 12 Ôn thi Ôn thi trung học phổ thông 2023 Ngữ Văn Tài liệu tham khảo IIThân bài 1. Tám câu đầu: Khung cảnh buổi chia ly và tâm trạng lưu luyến bịn rịn của người ở lại và người về xuôi qua đó bộc lộ tình quân dân thắm thiết Tám câu thơ đầu là khúc dạo đầu của cảm xúc chia tay để từ đó bao điều chưa nói được thổ lộ, giãi bày, là điểm khởi đầu để biết bao kỉ niệm ùa về, kỉ niệm nối tiếp kỉ niệm và chảy trôi trong mạch thơ dào dạt tưởng chừng không vơi cạn a) Bốn câu đầu: Với người ở lại: thương nhớ bật thành lời, hỏi người ra đi có còn nhớ “ta” Mở đầu bài thơ là 1 khung cảnh chia tay của 2 người với tâm trạng xao xuyến, vấn vương,…khi hồi tưởng về những kỉ niệm gắn bó bền lâu, sâu nặng. Người ở lại rất nhạy cảm, sợ bạn mình sẽ thay đổi tình cảm khi về thành nên luôn luôn gợi nhắc những kỉ niệm sâu nặng:
Trang 1VIỆT BẮC I/Mở bài
II/Thân bài
1 Tám câu đầu: Khung cảnh buổi chia ly và tâm trạng lưu luyến bịn rịn của người ở lại và người về xuôi qua đó bộc lộ tình quân dân thắm thiết
Tám câu thơ đầu là khúc dạo đầu của cảm xúc chia tay để từ đó bao điều chưa nói được thổ lộ, giãi bày, là điểm khởi đầu để biết bao kỉ niệm ùa về, kỉ niệm nối tiếp kỉ niệm và chảy trôi trong mạch thơ dào dạt tưởng chừng không vơi cạn
a) Bốn câu đầu: Với người ở lại: thương nhớ bật thành lời, hỏi người ra đi có còn nhớ “ta”
Mở đầu bài thơ là 1 khung cảnh chia tay của 2 người với tâm trạng xao xuyến, vấn vương,…khi hồi tưởng về những kỉ niệm gắn bó bền lâu, sâu nặng Người ở lại rất nhạy cảm, sợ bạn mình sẽ thay đổi tình cảm khi về thành nên luôn luôn gợi nhắc những kỉ niệm sâu nặng:
“Mình về mình có nhớ ta 2 cặp lục bát, 2 câu hát cân đối, Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng hài hòa Giọng thơ nồng ấm ->
Mình về mình có nhớ không Tình cảm do vậy mà cũng dạt Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn ” dào thiết tha
Hai câu đầu: Đề cập đến thời gian
- Mình về mình có nhớ ta , mình về mình có nhớ không : Câu hỏi tu từ -> Mở ra khung cảnh chia tay với tâm trạng lưu luyến, bâng khuâng, bồn chồn nhưng đầy ngọt ngào khéo léo đồng thời
nó cũng là lời nhắn nhủ, gợi nhắc trong lòng người về xuôi
+ Mình về mình có nhớ : Điệp cấu trúc -> Là lời ướm hỏi, khơi gợi lại những kỉ niệm về thiên nhiên Việt Bắc nghĩa tình
Câu hỏi tu từ nhưng không cần câu trả lời là mượn cớ nhắc nhở, nhắn nhủ người về xuôi đừng quên mảnh đất tình người, là quê hương VB, là quê hương Cách mạng Bộc lộ cảm xúc của nhân vật trữ tình, khiến những câu thơ nói về Cách mạng không khô khan mà trở nên đằm thắm, sâu lắng
+ Mình, ta: Đại từ xưng hô -> Tuy hai mà một, tuy một mà hai Cách xưng hô mộc mạc, thân gần, ngọt ngào như lời lứa đôi tâm tình trong những khúc ca hát giao duyên, biến cuộc chia tay lịch sử giữa đồng bào với cán bộ trở nên thân mật, giản dị và thành 1 thiên tình sử diễm lệ của 1 cặp vợ chồng Đồng thời đó cũng là nghĩa tình của kẻ ở, người đi
- Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng : Câu hỏi hướng về thời gian -> Từ năm 1940 đến năm
1954 Cách mạng gian khổ, hào hùng, cảnh và người VB nghĩa tình thân mật qua kháng chiến + Mười lăm năm ấy: Chi tiết hiện thực chỉ độ dài thời gian đồng thời, cũng là chi tiết gợi cảm – nói lên sự gắn bó thương nhớ vô vàn Đó là khoảng thời gian đầy tình nghĩa, được dệt nên đâu chỉ bằng ngày tháng bằng năm mà còn bằng chiều dài của thương nhớ, của những kỉ niệm gắn bó từ những ngày Cách mạng còn non trẻ đến khi đồng cam cộng khổ, chia ngọt sẻ bùi
TH đã vận dụng yếu tố truyền thống của văn học dân tộc để thể hiện tình cảm gắn bó thủy chung của đồng bào đối với Cách mạng
+ Thiết tha: Từ láy -> Diễn tả ân tình, gắn bó và khéo léo về sự tình chung
Hai câu cuối: Đề cập không gian của 1 vùng chiến khu thiêng liêng
Hai câu thơ mở ra cả 1 trời thương nhớ, chạm vào đâu cũng thấy kỉ niệm
- Nhớ , nhìn: Điệp từ -> Luyến láy trong cấu trúc câu đồng dạng, tràn đầy thương nhớ, day dứt là lời của nhân dân nhắn nhủ người cán bộ ra về Là nỗi lo sợ người về xuôi sẽ quên mình, quên những kỉ niệm gắn bó suốt 15 năm
Trang 2- Cây, núi, sông, nguồn: Là những danh từ thể hiện về không gian nhưng lại có ý nghĩa bao trùm lên nhau, cội – rễ, có núi thì mới có cây, có nguồn thì mới có sông Lời giãi bày của nhà thơ, mượn người ở lại hỏi người ra đi như để tự nhắc nhở chính mình cũng là nhắc nhở mọi người nhớ lấy đạo lý ân tình, chung thủy, “uống nước nhờ nguồn” vốn là đạo lý tốt đẹp nhất của con người
Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn : Câu hỏi hướng về không gian -> Câu hỏi chất chứa tình cảm lưu luyến, bao hàm lời dặn dò kín đáo: VB là căn cứ địa của CM, là cái nôi nuôi dưỡng, che chở bộ đội ta trước và trong cuộc kháng chiến chống Pháp
Hai câu lục bát nói trên có âm điệu thơ thật ngọt ngào, ngân lên như 1 nỗi niềm lưu luyến đến day dứt không nguôi Điều đó đã tạo được không khí cho khúc dạo đầu của cuộc chia ly có 1 không 2 này
Hiệu quả của nghệ thuật câu hỏi tu từ tinh tế để bộc lộ kín đáo cảm xúc người nói, người ở lại Thể hiện kỉ niệm, nỗi nhớ và tình yêu dành cho người về xuôi không phai mờ, trân trọng Gợi được cảnh chia tay đầy bịn rịn, gần gũi, gắn bó sâu nặng, nhắc tới đạo lý tình cảm căn bản của dân tộc: Có Việt Bắc thì mới có ngày miền Bắc hoàn toàn được giải phóng
b) Bốn câu tiếp theo: Với người về xuôi – người Cách mạng: nỗi lòng lưu luyến biến thành
im lặng
Khung cảnh chia tay bao hàm những cung bậc cảm xúc với nhân dân và là những khẳng định, là những hành động
Hai câu đầu: Khung cảnh chia tay vấn vương
Sau khúc dạo đầu là cảnh tiễn đưa bâng khuâng, tha thiết đến bồn chồn của bước đi cả 2 người, như thể đưa tiễn người yêu đầy lưu luyến, vấn vương:
“Tiếng ai tha thiết bên cồn Bâng khuâng trong dạ bồn chồn bước đi”
- Ai: Đại từ phiếm chỉ -> Một đại từ rất quen thuộc trong ca dao, dân ca, vừa thể hiện được sự nhớ thương 1 cách ý nhị, kín đáo, vừa cụ thể, khéo léo thể hiện sự vô định, làm cho lời thơ trở nên trữ tình, tha thiết như khúc hát giao duyên quan họ
- Tiếng ai : Đó chính là tiếng của nhân dân, nghe âm thanh ấy mơ hồ như 1 tiếng vọng từ trong tâm tưởng
- Tha thiết : Từ láy chỉ tâm trạng -> Là nỗi niềm canh cánh, đau đáu khôn nguôi, được nhà thơ sử dụng để miêu tả về cảm xúc của những người cán bộ ra về Như tiếng nói cất lên từ đáy lòng đầy yêu thương, đồng vọng và là sự hô ứng ngôn từ với từ thiết tha ở trên
Đã nói lên được tình cảm bịn rịn, lưu luyến của người cán bộ CM vs cảnh và người VB tuy không trả lời trực tiếp người ở lại
Tiếng ai tha thiết bên cồn : Là những lời hỏi han ân cần, tha thiết của đồng bào VB, gợi biết bao
kỉ niệm trong 15 năm gắn bó với người cán bộ kháng chiến
- Bên cồn : Gợi khung cảnh chia tay ở một bến sông nào đó, có tiếng hát làm nền, nhân vật người đi kẻ ở bịn rịn, bàn tay nắm chặt không rời, xúc động không nói nên lời Tất cả tạo nên bầu không khí ngập tràn tình cảm, bin rịn, quyến luyến tình quân dân
- Bâng khuâng trong dạ bồn chồn bước đi : Sự đăng đối trong 2 vế -> Chính là sự đồng điệu trong cảm xúc của kẻ ở và người đi: Lột tả tâm trạng xốn xang, xao xuyến vì tình cảm bị níu kéo lại và nỗi lòng thương mến của người ở lại dành cho con người, cho Việt Bắc
+ Bâng khuâng: Từ láy chỉ tâm trạng -> Thể hiện nhiều những cung bậc cảm xúc khác nhau: sự tiếc nuối, hụt hẫn, ngẩn ngơ, đan xen buồn vui lẫn lộn
Trang 3+ Bồn chồn: Từ láy chỉ tâm trạng -> Hình ảnh đi đi, lại lại cùng trạng thái nôn nao, thấp thỏm chờ đợi, phấp phỏng ngóng trông của tấc lòng
Hai từ láy và cũng là tính từ tạo ra 2 vòng sóng cảm xúc, với không khí mến thương, nán níu khó rời Qua đó, tác giả đã thể hiện tình cảm và tấm lòng của những người cán bộ ra về Họ luôn nhớ, luôn yêu thương và cánh cánh về Việt Bắc
Cùng với phép đảo ngữ, cặp tiểu đối câu thơ đã được làm tăng lên biết bao nỗi nhớ thương vấn vương bịn rịn trong cả nội tâm và dáng điệu Mười lăm năm VB cưu mang người cán bộ chiến sĩ, 15 năm gian khổ có nhau, 15 năm đầy ắp kỉ niệm, giờ phải rời xa, biết lưu lại hình ảnh nào, do vậy không tránh khỏi nỗi niềm thương nhớ, bâng khuâng khó tả
Chỉ 2 câu thơ lục bát đã diễn tả được 3 trạng thái tình cảm sâu sắc thường chỉ có trong trái tim của những cặp tình nhân say đắm
Hai câu thơ cuối: Không khí buổi chia tay thân tình, gần gũi
Nó không chỉ thấm sâu vào trong lòng mà còn hằn lên từng bước đi:
“Áo chàm đưa buổi phân li Lời thơ ngọt ngào, tha thiết Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay ” Đổi thành nhịp thơ 3/3/2 bất thường, sáng tạo
- Áo chàm: Hình ảnh hoán dụ -> Là màu áo đặc trưng mà người dân VB hay mặc vừa gợi hình, vừa gợi cảm, vừa cụ thể, vừa tượng trưng cho VB
- Áo chàm: Hình ảnh ẩn dụ -> Cho vẻ đẹp tâm hồn chất phác, chân thành, sâu nặng của người dân VB, đưa tiễn người cán bộ về xuôi
+ Màu áo chàm đặc trưng của người VB, của vùng quê nghèo thượng du đồi núi Nhưng màu áo
đó mãi không pha, đậm đà như tấm lòng thủy chung, sắt son của họ vậy Sắc áo ấy hiện lên trong câu thơ như 1 điểm nhớ rưng rưng
+ Trong tâm thức người VN, màu áo chàm còn tượng trưng cho sự giản dị, chân thành, mộc mạc, đơn sơ
+ Sắc áo chàm có thể nhòa mờ trong khói sương núi rừng nhưng sẽ vĩnh viễn in đậm trong nỗi nhớ của người về xuôi
Như vậy “áo chàm” là hình ảnh có giá trị khắc họa trang phục truyền thống của đồng bào VB, nhưng cũng để nói lên rằng toàn dân VB đều ân cần tiễn đưa những người cán bộ về miền xuôi
- Cầm tay : Cử chỉ cũng rất xúc động Bàn tay ấm nóng trao yêu thương với trái tim run rẩy vì xúc động đã nói được nhiều hơn mọi lời bằng âm thanh ríu rít
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay : Hình ảnh cử chỉ -> Có giá trị tiêu biểu rất lớn, không có lời nào tả cho hết được cái tình ấy Tình cảm càng thắm đượm, nồng nàn thì ngôn từ càng bất lực Người đi – kẻ ở chỉ biết cầm tay nhau biết nói gì hôm nay , im lặng mà vẫn không kém phần nghĩa tình bởi cái lặng im ấy là trữ thế trữ tình sâu lắng, là cách để trả lời đồng tình với tri âm
Và dấu 3 chấm lửng đặt cuối câu như là 1 dấu nặng trên khuôn nhạc của bản tình ca chia ly để tình cảm ngân dài, sâu lắng Bao nhiêu thương nhớ không thể cất lên thành lời cũng đều dồn chứa trong dấu 3 chấm ấy
Câu thơ lục bát bỏ lững nhưng được diễn tả tài tình tạo ra khoảng lặng lúc chia tay ngậm ngùi nhìn nhau mà nghẹn ngào và bối rối không nói nên lời để cảm xúc trong tâm hồn của người đi
và người ở lại với những kỉ niệm khó phai Đó là những bước chân không nỡ rời đi, 1 thoáng ngập ngừng trong tâm trạng và cử chỉ
Trang 4 Cho nên, nói gì đó cho đu thỏa khi trái tim đầy ắp cảm xúc, thật khó nói nên lời chứ không phải
là không có gì để giải bày
Hành động thay lời muốn nói này có sức biểu cảm cao Vì khi ngôn từ tỏ ra bất lực không thể diễn tả hết những bộn bề cảm xúc mà không biết nói từ đâu, nói hết thảy những gì chất chứa trong lòng cho đủ cho thỏa thì ngôn ngữ của ánh mắt của bàn tay lại biểu cảm được 1 cách đắc dụng
Như thế, chỉ bằng mấy câu thơ giản dị kết hợp với những nghệ thuật độc đáo, sáng tạo, TH đã dựng lên được cảnh chia tay rất giàu màu sắc trữ tình, đầy đủ thời gian, không gian và của kẻ
ở người đi Đồng thời tác giả đã diễn tả tâm trạng của người chia tay, qua đó khẳng định tình nghĩa CM gắn bó tha thiết, sâu nặng giữa người CM về xuôi và người dân VB
Đoạn thơ thể hiện được tấm lòng thủy chung son sắt giữa người ra đi và người ở lại Những tình cảm trong sáng đó rất tiêu biểu cho chủ nghĩa yêu nước, anh hùng của dân ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp
2 Lời người ở lại khơi gợi về những ngày tháng gian khổ mà nghĩa tình ở VB và những sự kiện CM quan trọng
Đoạn thơ là những lời nhắn nhủ của đồng bào VB đối với người cán bộ kháng chiến về những ngày gian khổ, thiếu thốn ở vùng cắn cứ địa CM, gắn liền với những sự kiện lịch sử quan trọng, với biết bao nghĩa trọng thân tình
a) Bốn câu đầu
Hai câu đầu: Câu hỏi số 1 là lời nhắc nhở
Có những câu hỏi gợi về những sinh hoạt gian khổ nhưng sâu nặng nghĩa tình
“Mình đi có nhớ những ngày
Mưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù”
- Mưa nguồn suối lũ những mây cùng mù: Nhà thơ sử dụng hàng loạt những hình ảnh lấy ra từ thực tế đời sống kháng chiến Đó là những đặc trưng của thiên nhiên VB trong những ngày khắc nghiệt, gợi ra những gian nan vất vả của những ngày kháng chiến
- Những, cùng: Biện pháp liệt kê -> Những khó khăn diễn ra dồn dập, liên tục
Hai câu cuối: Câu hỏi số 2 giàu hình ảnh trừu tượng
“Mình về có nhớ chiến khu
Miếng cơm chấm muối mối thù nặng vai”
- Miếng cơm chấm muối: Hình ảnh chân thực được rút ra từ kháng chiến đầy gian nan
- Mối thù nặng vai: Đã cụ thể hóa, vật chất hóa mối thù của nhân dân ta với quân xâm lược
- Miếng cơm chấm muối mối thù nặng vai: Biện pháp tiểu đối giữa 2 vế -> Làm nổi bật giữa 1 bên là đời sống thiếu thốn, gian khổ và 1 bên là lòng căm thù giặc oằn nặng trên vai
- Mối thù: Là 1 tình cảm trừu tượng không thể thấy được, sờ được
- Mối thù nặng vai: Cái điều trừu tượng kia đã được trọng lượng hóa 1 các cụ thể Mối thù càng nặng bao nhiêu thì lòng căm thù giặc càng sâu sắc bấy nhiêu
- Miếng cơm chấm muối mối thù nặng vai: Đối xứng và kết lại với nhau tạo nên 1 ý nghĩa mới
mẽ, sâu xa: mối tình đoàn kết chiến đấu cùng chung gian khổ, cùng mang 1 mối thù thực dân là cội nguồn sức mạnh làm nên chiến thắng vang dội, chiến công chói lọi