Tư tưởng chính trị đạo gia, tự du nhập và ảnh hưởng đến đối tượng chính trị việt nam

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 3 I MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐIẾN ĐẠO GIA 3 1 1 Khái niệm chung 3 1 2 Sơ lược về các hệ thống tư tưởng lớn tại Việt Nam và phân biệt giữ Đạo gia và Đạo giáo 4 1 2 1 Cá. MỤC LỤCMỞ ĐẦU1NỘI DUNG3I. MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐIẾN ĐẠO GIA31.1. Khái niệm chung31.2. Sơ lược về các hệ thống tư tưởng lớn tại Việt Nam và phân biệt giữ Đạo gia và Đạo giáo41.2.1. Các hệ thống tư tưởng lớn tại Việt Nam41.2.2. Khác biệt giữa Đạo gia và Đạo giáo51.3. Lịch sử phát triển của tư tưởng Đạo gia ở Việt Nam51.4. Sự ảnh hưởng của tư tưởng Đạo gia tới sự hình thành, phát triển lịch sử tư tưởng Việt Nam8II. THỰC TRẠNG82.1. Cơ sở hình thành tư tưởng trị quốc đạo gia82.2.1. Quan niệm của Đạo gia về “gia”, “quốc” và “trị quốc”82.2.2. Mục tiêu trị quốc trong quan niệm của Đạo gia92.2.3. Đường lối trị quốc của Đạo gia102.2.4. Chủ thể trị quốc trong quan niệm của Đạo gia102.2.5. Một số nội dung cơ bản của tư tưởng trị quốc trong Đạo gia Việt Nam122.2. Ảnh hưởng của tư tưởng đạo gia đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay142.2.1. Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay142.2.2. Thực trạng ảnh hưởng của tư tưởng trị quốc đạo gia đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay152.3. Nguyên nhân của những ảnh hưởng tư tưởng trị quốc đạo gia đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay20III. MỤC TIÊU VÀ KHUYẾN NGHỊ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG TƯ TƯỞNG ĐẠO GIA ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM223.1. Phương hướng cơ bản223.1.1. Nắm vững tư tưởng về Nhà nước pháp quyền và những nguyên tắc xây dựng Nhà nước pháp quyền223.1.2. Gắn kế thừa, lọc bỏ với đổi mới, phát triển những giá trị của tư tưởng trị quốc Đạo gia233.2. Một số giải pháp cụ thể233.2.1. Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa gắn với cải tạo các phong tục, tập quán lạc hậu do ảnh hưởng từ tư tưởng trị quốc Đạo gia233.2.2. Phát huy những yếu tố tích cực từ học thuyết trị quốc của đạo gia có sự tương đồng với tư tưởng pháp quyền tiên tiến của nhân loại đến việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa243.2.3. Khắc phục ảnh hưởng của tư tưởng tôn quân, trọng quan, gia trưởng, chuyên quyền trong tư tưởng trị quốc của Đạo gia trên cơ sở thực hành dân chủ, xây dựng kỷ cương xã hội243.2.4. Khắc phục tâm lý coi thường pháp luật do ảnh hưởng từ tư tưởng trị quốc của Đạo gia, kết hợp giáo dục đạo đức với ý thức tuân thủ pháp luật trong xã hội253.2.5. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước trong sạch, vững mạnh, kết hợp với phát huy dân chủ và tôn trọng pháp luật25KẾT LUẬN27TÀI LIỆU THAM KHẢO29  MỞ ĐẦU Đạo gia là một trào lưu triết học lớn trong lịch sử tư tưởng Trung Hoa cổ đại. Nó ảnh hưởng sâu sắc không chỉ đến tư tưởng mà cả truyền thống văn hóa của hầu hết các dân tộc châu Á. Sự hình thành và phát triển của trường phái triết học Đạo gia gắn liền với tên tuổi của nhiều nhà triết học lớn như Lão Tử, Dương Chu và Trang Chu.Đạo gia chia ra nhiều trường phái, tư tưởng của họ phong phú và đa dạng nhưng đều thống nhất với nhau ở một điểm là bàn về lợi ích cao nhất của cá nhân là gì? Làm thế nào để đạt tới lợi ích cho cá nhân? Triết học Đạo gia nói chung đều chủ trương “vị ngã”.Ngày nay, Đảng và Nhà nước ta chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân hướng đến mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng văn minh, đòi hỏi phải xem xét ảnh hưởng của những tư tưởng, lý thuyết chính trị xã hội trong lịch sử, bởi chúng có ảnh hưởng cả tích cực lẫn tiêu cực đến quá trình ấy. Trong số đó, tư tưởng trị quốc Đạo gia có ảnh hưởng sâu đậm đến con người Việt Nam và đến xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay. Ảnh hưởng mang tính hai mặt của tư tưởng trị quốc Đạo gia đối với xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay là do nhiều nguyên nhân khác nhau, chừng nào những nguyên nhân ấy còn thì tư tưởng trị quốc Đạo gia sẽ còn ảnh hưởng ở những mức độ nhất định. Do đó, việc nghiên cứu ảnh hưởng của tư tưởng trị quốc Đạo gia đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay, từ đó tìm ra nguyên nhân, có phương hướng và giải pháp phù hợp để phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của nó là vấn đề mang ý nghĩa thực tiễn rõ rệt. Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tác giả chọn đề tài “ Tư tưởng chính trị đạo gia, tự du nhập và ảnh hưởng đến đối tượng chính trị Việt Nam” để có cái nhìn sâu và rộng hơn.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 3

I MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐIẾN ĐẠO GIA 3

1.1 Khái niệm chung 3

1.2 Sơ lược về các hệ thống tư tưởng lớn tại Việt Nam và phân biệt giữ Đạo gia và Đạo giáo 4

1.2.1 Các hệ thống tư tưởng lớn tại Việt Nam 4

1.2.2 Khác biệt giữa Đạo gia và Đạo giáo 5

1.3 Lịch sử phát triển của tư tưởng Đạo gia ở Việt Nam 5

1.4 Sự ảnh hưởng của tư tưởng Đạo gia tới sự hình thành, phát triển lịch sử tư tưởng Việt Nam 8

II THỰC TRẠNG 8

2.1 Cơ sở hình thành tư tưởng trị quốc đạo gia 8

2.2.1 Quan niệm của Đạo gia về “gia”, “quốc” và “trị quốc” 8

2.2.2 Mục tiêu trị quốc trong quan niệm của Đạo gia 9

2.2.3 Đường lối trị quốc của Đạo gia 10

2.2.4 Chủ thể trị quốc trong quan niệm của Đạo gia 10

2.2.5 Một số nội dung cơ bản của tư tưởng trị quốc trong Đạo gia Việt Nam 12

2.2 Ảnh hưởng của tư tưởng đạo gia đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 14

2.2.1 Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 14

2.2.2 Thực trạng ảnh hưởng của tư tưởng trị quốc đạo gia đối với việcxây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 15

2.3 Nguyên nhân của những ảnh hưởng tư tưởng trị quốc đạo gia đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 20 III MỤC TIÊU VÀ KHUYẾN NGHỊ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ỨNG DỤNG TƯ TƯỞNG ĐẠO GIA ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 22 3.1 Phương hướng cơ bản 22

3.1.1 Nắm vững tư tưởng về Nhà nước pháp quyền và những nguyêntắc xây dựng Nhà nước pháp quyền 223.1.2 Gắn kế thừa, lọc bỏ với đổi mới, phát triển những giá trị của tưtưởng trị quốc Đạo gia 23

3.2 Một số giải pháp cụ thể 23

3.2.1 Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa gắnvới cải tạo các phong tục, tập quán lạc hậu do ảnh hưởng từ tư tưởngtrị quốc Đạo gia 233.2.2 Phát huy những yếu tố tích cực từ học thuyết trị quốc của đạogia có sự tương đồng với tư tưởng pháp quyền tiên tiến của nhân loạiđến việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa 243.2.3 Khắc phục ảnh hưởng của tư tưởng tôn quân, trọng quan, giatrưởng, chuyên quyền trong tư tưởng trị quốc của Đạo gia trên cơ sởthực hành dân chủ, xây dựng kỷ cương xã hội 243.2.4 Khắc phục tâm lý coi thường pháp luật do ảnh hưởng từ tưtưởng trị quốc của Đạo gia, kết hợp giáo dục đạo đức với ý thức tuânthủ pháp luật trong xã hội 25

3.2.5 Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước trong sạch, vữngmạnh, kết hợp với phát huy dân chủ và tôn trọng pháp luật 25

KẾT LUẬN 27 TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

MỞ ĐẦU

Đạo gia là một trào lưu triết học lớn trong lịch sử tư tưởng Trung Hoa

cổ đại Nó ảnh hưởng sâu sắc không chỉ đến tư tưởng mà cả truyền thống vănhóa của hầu hết các dân tộc châu Á Sự hình thành và phát triển của trườngphái triết học Đạo gia gắn liền với tên tuổi của nhiều nhà triết học lớn nhưLão Tử, Dương Chu và Trang Chu

Đạo gia chia ra nhiều trường phái, tư tưởng của họ phong phú và đadạng nhưng đều thống nhất với nhau ở một điểm là bàn về lợi ích cao nhấtcủa cá nhân là gì? Làm thế nào để đạt tới lợi ích cho cá nhân? Triết học Đạogia nói chung đều chủ trương “vị ngã”

Ngày nay, Đảng và Nhà nước ta chủ trương xây dựng Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Để xây dựngnhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhândân hướng đến mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng vănminh", đòi hỏi phải xem xét ảnh hưởng của những tư tưởng, lý thuyết chínhtrị xã hội trong lịch sử, bởi chúng có ảnh hưởng cả tích cực lẫn tiêu cực đếnquá trình ấy Trong số đó, tư tưởng trị quốc Đạo gia có ảnh hưởng sâu đậmđến con người Việt Nam và đến xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa Việt Nam hiện nay Ảnh hưởng mang tính hai mặt của tư tưởng trị quốcĐạo gia đối với xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Namhiện nay là do nhiều nguyên nhân khác nhau, chừng nào những nguyên nhân

ấy còn thì tư tưởng trị quốc Đạo gia sẽ còn ảnh hưởng ở những mức độ nhấtđịnh Do đó, việc nghiên cứu ảnh hưởng của tư tưởng trị quốc Đạo gia đối vớiviệc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay, từ

đó tìm ra nguyên nhân, có phương hướng và giải pháp phù hợp để phát huyảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của nó là vấn đề mang ýnghĩa thực tiễn rõ rệt

Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tác giả chọn đề tài “

Tư tưởng chính trị đạo gia, tự du nhập và ảnh hưởng đến đối tượng chính trị Việt Nam” để có cái nhìn sâu và rộng hơn.

Sau khi nhà Tây Hán thành lập, những người lãnh đạo triều đại này nhưHán Cao Tổ, Hán Huệ Đế, Lã hậu và các đại thần như Trương Lương, Tiêu

Hà, Tào Tham, Trần Bình đều ủng hộ việc lấy tư tưởng của Đạo gia làm nềntảng trị quốc, giảm thiểu sưu dịch, thuế má, khiến nhân dân từ nền chính trị hàkhắc của nhà Tần có thể an cư lạc nghiệp Hán Văn Đế, Hán Cảnh Đế được cangợi đã thừa hành đạo trị quốc của Hoàng Lão Đạo tới cực hạn, thời đại nàyđược ca tụng là "văn cảnh chi trị", quốc gia giàu có, bá tánh yên vui

Sau đó, học giả Nho gia là Đổng Trọng Thư đề xướng chính sách "Độctôn Nho thuật" tới Hán Vũ Đế, các hoàng đế kế tục cũng tiếp thu chính sáchnày; Đạo gia từ đó không còn là tư tưởng chủ lưu nữa Về sau vào thời nhàTống, lý học của Trình Chu, tâm học của Lục Vương nổi lên, tư tưởng củaĐạo gia bị trộn lẫn với lý học, tư tưởng Đạo gia độc lập trên cơ bản khôngcòn tồn tại nữa

Đạo gia tuy rằng không còn được chính quyền công nhận, nhưng vẫntiếp tục đóng một vai trò đáng kể trong quá trình hình thành tư tưởng quầnchúng tại Trung Quốc cổ đại Ngụy Tấn huyền học, Tống Minh lý học đều lấy

tư tưởng Đạo gia phát triển mà thành Sau khi Phật giáo truyền vào TrungQuốc cũng chịu ảnh hưởng nhất định từ tư tưởng Đạo gia, thiền tông TrungQuốc ở nhiều phương diện được tư tưởng Đạo gia dẫn dắt

1.2 Sơ lược về các hệ thống tư tưởng lớn tại Việt Nam và phân biệt giữ Đạo gia và Đạo giáo

1.2.1 Các hệ thống tư tưởng lớn tại Việt Nam

Nho giáo, Đạo gia và Phật giáo du nhập vào Việt Nam và trải qua hàngngàn năm đã có ảnh hưởng sâu sắc tới tư tưởng Việt Nam

Một là, Nho giáo còn có tên gọi khác là Khổng giáo - một hệ thống đạođức, triết học học xã hội, triết lý giáo dục và triết học chính trị do Khổng Tử

đề xướng và được các môn đệ của ông phát triển với mục đích xây dựng một

xã hội hài hòa, trong đó con người ứng xử theo lẽ phải có đạo đức, đất nướcthái bình, thịnh vượng

Nho giáo du nhập vào nước ta rất sớm nhưng không phải là Nho giáonguyên thủy mà là Hán nho và Tống Nho Các triều đại đầu tiên của ViệtNam đều xa lạ với Nho giáo, phải đến thời kỳ nhà Lý, Trần thì Nho giáo mớidần phát triển Từ thế kỉ XV đến thế kỉ IXX, trong hai triều đại Lê, Nguyễnthì Nho giáo mới thống lĩnh tư tưởng văn hóa và để lại dấu ấn lớn trong quátrình giáo dục, lịch sử xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Hai là, Đạo gia du nhập vào nước ta từ khoảng cuối thế kỉ thứ II, chialàm hai phái là nội tu và ngoại dưỡng nhưng phái nội tu phát triển hơn Thời

kì phong kiến độc lập, các triều đại Đinh, Lê, lý, Trần đều coi trọng các đạo

sỹ không kém các tăng sư Tới thời Lê Trung Hưng, Đạo gia bắt đầu suythoái, các đạo quán bị Phật giáo hóa và trở thành chùa

Ba là, Phật giáo do Đức Phật Thích Ca Mâu Ni sáng lập và truyền

dạy-là một trong tôn giáo lớn nhất, tồn tại rất lâu đời với hệ thống giáo lý đồ sộ và

số lượng phật tử đông đảo trên khắp thế giới Đạo Phật được truyền bá vàonước ta khoảng thế kỷ II SCN, chia làm hai hệ phái Phật giáo Bắc tông ởmiền Bắc và Nam tông ở miền Nam

Phật giáo trong thời kì nhà Đinh, Tiền Lê, Lý và Trần phát triển cựcthịnh, được coi là quốc giáo Tuy nhiên, đến đời nhà Hậu Lê thì Phật giáo bịsuy thoái Bước sang thế kỉ XX, Phật giáo phát triển mạnh mẽ, tiêu biểu ở các

đô thị miền Nam gắn với sự đóng góp của nhà sư Khánh Hòa, Thiện Chiếu

Nho giáo, Đạo gia và Phật giáo được truyền bá vào nước ta từ thời Bắcthuộc và cả ba tôn giáo không bài trừ mà hài hòa, hỗ trợ nhau cùng phát triển.Nho giáo lo tổ chức xã hội, Đạo gia lo về thể xác con người, Phật giáo lo vềtinh thần, đời sống tâm linh kiếp sau của con người Ba vị tổ sư của tam giáo

là Khổng Tử- Nho giáo, Lão tử - Đạo gia, Phật Thích Ca Mâu Ni- Phật giáo

đã in sâu trong tâm thức, đã được người Việt vận dụng một cách sáng tạo,dung hòa để đáp ứng nhu cầu tinh thần, tình cảm và tâm linh của con người

1.2.2 Khác biệt giữa Đạo gia và Đạo giáo

Đạo gia một trường phái tư tưởng triết học, trong khi Đạo giáo là mộttôn giáo Đạo gia hình thành vào thời Tiên Tần, tới cuối thời Đông Hán, từ

"Hoàng Lão" mới bắt đầu được liên kết với khái niệm sùng bái thần tiên Cómột bộ phận học giả cho rằng, về bản chất Đạo gia rất ít có liên quan tới việcsùng bái thần tiên; Lão Tử, Trang Tử đều lấy tâm thái bình thản mà đối diệnvới cái chết Đạo giáo tuy tôn Lão Tử làm tổ sư nhưng lại theo đuổi trườngsinh bất lão, đây là điều xung đột với tư tưởng triết học của Lão Tử ThờiĐông Hán, có học giả Đạo gia là Vương Sung đã viết tác phẩm "Luận hành",phê phán trào lưu sùng bái thần tiên thời Hán mạt

1.3 Lịch sử phát triển của tư tưởng Đạo gia ở Việt Nam

Thời kì Bắc thuộc từ năm 207 TCN-938 SCN, các cuộc Hán hóa diễn

ra trên lĩnh vực chính trị-xã hội, cùng với đó là sự truyền bá các học thuyết vàđưa chúng du nhập vào Việt Nam trong đó có Đạo gia Đạo gia có tư tưởngđối cực với Nho gia, cùng Nho gia ảnh hưởng sâu rộng đến tư tưởng và đờisống tinh thần của người Việt ta

Cuối thế kỉ II, khi thiền tông Trung Quốc truyền sang Việt Nam thì Đạogia mới ảnh hưởng rõ rệt đến nhà tu hành Việt Nam Giới trí thức Nho họccũng bắt đầu tìm đến học thuyết này như là phương thức để cân bằng giữa conngười hành động và con người tư tưởng Hoặc bất mãn với khi thời cuộc, họtìm đến Đạo gia để tỏ chí lánh đời Giới trí thức Nho giáo tìm đến Đạo gia với

tư tưởng thoát tục, gần gũi cuộc sống tự nhiên Tư tưởng phủ nhận danh lợi,coi danh lợi là đầu mối hư ngụy của Lão Trang cũng được các nhà nho tiếpnhận như là một cách thức bày tỏ cái trí thanh cao của mình

Cũng trong thời kỳ này, Đạo gia dựa một cách thức vào Đạo của Lão

Tử và tôn ông làm giáo chủ cũng du nhập vào Việt Nam và trở thành mộttrong Tam giáo có ảnh hưởng rất sâu đậm đến tư tưởng của người Việt, nhất

là dưới thời Đường với sự cai trị của thái thú Cao Biền và được thể hiện trongnhiều tín ngưỡng dân gian Ảnh hưởng rõ nét nhất của Đạo gia trong dân gianchính là những tín ngưỡng, tục lệ thờ thần tiên, thờ cúng tổ tiên qua nhữngquan niệm về sinh tử và những nghi lễ thờ cùng đặc biệt như: mà chay, gọihồn Không ít địa danh ở miền Bắc Việt Nam gắn liền với các vị thần, vị tiêntrong Đạo gia Trung Hoa, ví dụ như Động Tam Thanh thờ ba vị thiên tôntrong Đạo gia (Lạng Sơn), đền Trấn Vũ thờ thần Huyền Thiên Trấn Vũ (HàNội)…

Từ thế kỷ X trở về sau, tư tưởng Đạo gia không còn được sự tá trợnhiều của đạo Phật để trở thành một thứ anh Hai trong gia đình Tam giáo(Phật, Lão, Nho) như dưới thời Bắc thuộc, thời đạo Phật phát triển mạnh Đạogia trong thời kỳ phong kiến nước ta đã bị đẩy dần xuống hàng thứ ba sauNho và Phật

Trên phương diện triết học, tư tưởng của Đạo gia trong thời phong kiếnảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến giới tri thức khi tạo ra cảm hứng tiêu dao.Ngoài thời kỳ làm quan lập danh thì họ lui về ở ẩn Thú vui của họ là an bầnlạc đạo, vui thỏa trong cảnh tiêu dao, thanh nhàn, rời xa công danh phú quý

Minh chứng như Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm là những nhà nho tiêubiểu cho tầng lớp Nho sĩ, cũng là những người đóng góp rất tích cực trongcông cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước lựa chọn con đường ẩn dật, thong thảtiêu dao kết bạn với thiên nhiên, xem đó là hạnh phúc để nghỉ ngơi thân xác,thanh thản tâm hồn sau những năm tháng tận lực cho triều đình phong kiến.

Có những nhà nho lại buộc phải lựa chọn con đường ẩn dật vì bất mãn

và bất lực khi không thể thích ứng với cục diện xã hội, họ tìm thấy tư tưởngĐạo gia để làm niềm an ủi bản thân như Phùng Khắc Khoan cũng từng là nho

sĩ quan liêu nhưng rồi cũng lựa chọn con đường ẩn dật giữa thời cuộc hỗnloạn của cuộc chiến tranh Lê - Mạc

So với thời kỳ Bắc thuộc, nhìn chung vai trò của tư tưởng Đạo gia ởViệt Nam lúc sâu đậm nhưng cũng dần bị lu mờ Tuy nhiên, với Đạo gia thìngược lại nhờ dung hợp được với tín ngưỡng và phong tục tập quán bản địa,Đạo gia ngày càng được hoan nghênh được thể hiện khi vào thời kỳ phongkiến, việc thánh hóa các vị thần bản địa chính là các yếu tố được sử dụng đểthống nhất tín ngưỡng của các địa phương, hiện tượng này có biểu hiện rất đadạng, ví dụ như Trần Hưng Đạo được coi là có tài trừ tà ma cứu nạn cho dânnên được tôn là Đức Thánh Trần; Liễu Hạnh được coi là nàng tiên có nhiềuphép thần thông luôn phù hộ cho dân nên được tôn là Bà Chúa Liễu Trongtâm thức dân gian, Thánh và Chúa luôn sóng đôi bên nhau

Hay ngay từ thời Lý Trần, đã xuất hiện những Đạo sĩ lừng danh nhưThông Huyền, Hoàn Nguyên, Huyền Vân Đặc biệt về sau đã xuất hiện cuốn

Kê song xuyết thập mà hậu thân của nó là Hội chân biên ghi lại sự tích 27 vị

“tiên Việt Nam” qua 25 truyền thuyết Đạo gia, trong đó có 13 tiên ông và 14tiên nữ, với các Đạo tổ, Chân nhân, Thánh Mẫu, Tiên Nương, Tiên nữ

Đến nay, Đạo gia cơ bản đã không còn phát triển và được biết đếnnhiều nhưng nhìn chung vẫn đóng vai trò đáng kể trong quá trình hình thành

tư tưởng ở Việt Nam

1.4 Sự ảnh hưởng của tư tưởng Đạo gia tới sự hình thành, phát triển lịch

sử tư tưởng Việt Nam

Đạo gia được truyền bá vào nước ta sau Nho giáo và Phật giáo Đạo giađược truyền bá vào Việt Nam đã có lúc trở thành một tôn giáo độc lập nhưdưới triều đại Lý, Trần Nhưng sau đó, hiện tượng dung hợp Đạo gia với Phậtgiáo và Nho giáo đã diễn ra Đến thời Lê, Đạo gia nhanh chóng kết hợp vớiPhật giáo, đa số đạo quán biến thành Phật tự, đạo sĩ, đạo kinh đều bị mai một.Đến thời Nguyễn, khi Nho giáo trở thành hệ tư tưởng thống trị trong xã hội,được nhà Nguyễn trọng dụng và được tôn vinh là “quốc giáo” thì Đạo gia gầnnhư mất hẳn trong đời sống tín ngưỡng của người Việt Nam, danh từ Đạo gia

đã không còn được người đời nhắc đến nhiều Trong suốt tiến trình phát triểncủa dân tộc, cùng với Nho giáo và Phật giáo, Đạo gia có ảnh hưởng khôngnhỏ trong đời sống tinh thần, truyền thống và văn hóa của dân tộc ta, đặc biệttrong đời sống của những người dân lao động Trong buổi đầu truyền bá vàonước ta, Đạo gia đã tìm thấy những tín ngưỡng tương đồng có sẵn từ lâu Sựsùng bái ma thuật, phù phép, bùa chú… của người Việt cổ, đã trở thành mảnhđất màu mỡ cho sự gieo mầm của Đạo gia “Vì vậy, dễ hiểu là tại sao Đạo gia,trước hết là Đạo gia phù thủy, đã thâm nhập nhanh chóng và hòa quyện dễdàng với tín ngưỡng ma thuật cổ truyền tới mức không còn ranh giới” “Nónhư có sẵn miếng đất thân thuộc, dân không học đã hay” Ảnh hưởng rõ nétnhất của Đạo gia trong dân gian Việt Nam chính là tục thờ thần tiên

II THỰC TRẠNG

2.1 Cơ sở hình thành tư tưởng trị quốc đạo gia

2.2.1 Quan niệm của Đạo gia về “gia”, “quốc” và “trị quốc”

Trong quan niệm của các nhà Đạo, gia (nhà), quốc (nước) và thiên hạ lànhững loại hình đồng dạng, giống nhau về bản thể và tính chất, chỉ khác vềphạm vi và qui mô lớn nhỏ Nước là sự mở rộng qui mô của nhà, thiên hạ là

sự mở rộng về qui mô của nước Điều đó đã được Mạnh Tử khái quát: "Thiên

hạ gốc ở nước, nước gốc ở nhà" (Thiên hạ chi bản tại quốc, quốc chi bản tạigia – Mạnh Tử, Ly lâu, thượng) Do đó, muốn bình thiên hạ phải trị đượcquốc, muốn trị được quốc trước hết phải yên được nhà

Đạo gia bàn về nước nhưng không bàn từ góc độ sản xuất vật chất màchủ yếu bàn từ góc độ chính trị, đứng trên phương diện đạo đức, chính trị đểnhìn nhận, phán xét Vì thế, về thực chất, nó chủ yếu quan tâm đến vấn đề trịquốc, cố gắng đi tìm con đường, cách thức cai trị đất nước và đào tạo chủ thểlàm nhiệm vụ đó nhằm hướng đến mục tiêu là xây dựng một mô hình xã hội

lý tưởng Điều đó được thể hiện khá rõ trong ba cương lĩnh và bát điều mụccủa sách Đại học, một tác phẩm quan trọng cấu thành bộ Tứ thư của Đạo gia

“Trị quốc”, theo Đạo gia, là làm cho đất nước yên ổn, an bình Đấy là quanniệm, đồng thời là chủ trương của Đạo gia Muốn trị quốc được thì trước đóphải tề gia, tức là sửa sang, chỉnh đốn việc nhà Đạo gia lý giải tiếp: muốn tềgia thì phải tu thân, tức là sửa mình thành người tốt

2.2.2 Mục tiêu trị quốc trong quan niệm của Đạo gia

Mục tiêu cao nhất của Đạo gia nói chung, tư tưởng trị quốc Đạo gia nóiriêng là nhằm tìm kiếm mô hình xã hội lý tưởng để thay thế cục diện đươngthời Mô hình xã hội lý tưởng với tư cách là mục tiêu trị quốc của Đạo giamang những nét đặc trưng cơ bản sau:

Một là, xã hội ổn định, có trật tự tôn ti theo đúng chuẩn mực của từngmối quan hệ

Hai là, xã hội lý tưởng phải đảm bảo cho con người có đời sống vậtchất tương đối đầy đủ, thực hiện nguyên tắc phân phối quân bình

Ba là, xã hội lý tưởng phải là xã hội có đạo đức, coi trọng giáo dục đạođức cho mọi người

2.2.3 Đường lối trị quốc của Đạo gia

Để thực hiện mục tiêu trị quốc là hướng đến xây dựng một mô hình xãhội lý tưởng với những đặc trưng cơ bản nêu trên, Đạo gia đề xuất con đường

để thực hiện mục tiêu đó với những nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, muốn trị được nước, trước hết những chủ thể trị quốc, nhữngcon người tham gia chính sự phải tu được thân và tề được gia để làm gươngcho dân chúng

Thứ hai, dùng đức để trị quốc kết hợp với sử dụng pháp luật và hìnhphạt khi cần thiết

Thứ ba, phải dưỡng dân, giáo dân và làm cho dân tin

Vậy là, theo các đại biểu sáng lập Đạo gia, trong việc trị quốc, quản lýchính sự quốc gia phải chú trọng nuôi dưỡng dân, làm cho dân giàu lên, mởmang trí tuệ, trở nên có văn hóa, văn minh, và phải làm cho dân tin tưởng vàongười có vai trò cầm quyền trị quốc

2.2.4 Chủ thể trị quốc trong quan niệm của Đạo gia

Quan niệm của Đạo gia về chủ thể trị quốc thể hiện mong ước vềnhững con người có khả năng bình ổn xã hội, đảm đương được các công việccủa quốc gia, xã tắc Có thể hình dung quan niệm về chủ thể trị quốc của Đạogia là những bậc vua thánh tôi hiền, mang phẩm chất của những mẫu hình lýtưởng như kẻ sĩ, quân tử, thánh nhân

Thứ nhất, những phẩm chất của kẻ sĩ

Thứ hai, những phẩm chất của bậc quân tử

Thứ ba, phẩm chất của những bậc thánh nhân

Tóm lại, qua nghiên cứu sự hình thành và những nội dung cơ bản của

tư tưởng trị quốc trong Đạo gia Trung Quốc, có thể rút ra một số nhận địnhsau:

Một là, mặc dù trong tư tưởng trị quốc của Đạo gia Trung Quốc ra đờitrong bối cảnh lịch sử cách ngày nay hơn 2000 năm, song nó chứa đựngnhững giá trị lịch sử không thể phủ nhận Tiêu biểu là:

Thứ nhất, về mục tiêu trị quốc, Đạo gia đã nhận thấy vai trò quan trọngcủa đời sống vật chất, của đạo đức và việc giáo dục đạo đức đối với việc duytrì ổn định trật tự xã hội Nó quan tâm đến việc tạo lập các mối quan hệ giữangười với người từ gia đình đến xã hội theo những chuẩn mực cụ thể, đề caotrách nhiệm của con người trong cuộc sống

Thứ hai, về đường lối trị quốc, mặc dù đề cao vai trò của đạo đức, chủtrương dùng đức để trị quốc, song Đạo gia cũng đã nhận thấy vai trò và tầmquan trọng nhất định của pháp luật, chủ trương việc trị quốc phải có pháp luật

và hình phạt khi cần thiết Mặt khác, trong tư tưởng trị quốc Đạo gia, dânđược coi trọng, được quan tâm, chăm lo, làm cho giàu lên cả về vật chất vàtinh thần Nó chú trọng đồng thời cả lương thực, binh lực, tài năng, trí tuệ,đạo đức của con người, niềm tin của con người vào chủ thể trị quốc, coi niềmtin (chữ tín) này là quan trọng nhất Đạo gia đã nhận thấy được vai trò quantrọng của dân, xem dân là gốc của nước

Thứ ba, về chủ thể trị quốc, Đạo gia hướng đến những mẫu người lýtưởng như kẻ sĩ, đại trượng phu, quân tử, thánh nhân Nó yêu cầu người trịquốc, tham gia chính sự phải là những con người có đạo đức, có tài năng,được đào tạo và không ngừng nỗ lực tự tu dưỡng Đó còn phải là những conngười vì dân, biết dưỡng dân, giáo dân, sai khiến dân hợp thời và làm cho dân

tin Nó phê phán, lên án người cầm quyền xa dân, phản dân, độc ác, tàn bạo,hoang dâm vô đạo

Hai là, bên cạnh những giá trị cần được ghi nhận, khẳng định, tiếp thu

để phát triển, tư tưởng trị quốc của Đạo gia Trung Quốc không tránh khỏinhững hạn chế bởi hoàn cảnh thời đại:

Thứ nhất, xã hội lý tưởng trong quan niệm về mục tiêu trị quốc củaĐạo gia phản ánh những mơ ước của các nhà đạo trong bối cảnh lịch sử đầyhỗn loạn song nó mang tính ảo tưởng, chưa có cơ sở kinh tế - xã hội hiện thựccủa nó Xã hội đại đồng trong mong ước của các đại biểu Đạo gia, như cóngười nhận định, là một dạng của chủ nghĩa xã hội không tưởng phươngĐông

Thứ hai, trong quan niệm về đường lối trị quốc, có lúc các tác giả Đạogia tỏ ra mâu thuẫn và sai lầm khi bàn về mối quan hệ giữa đạo đức và phápluật, giữa việc làm giàu và việc thực hành nhân nghĩa, quan niệm “không nênxem tài sản là lợi ích” mà chỉ “nên xem nhân nghĩa là lợi ích” trong đạo trịquốc Mặc dù nhận thấy vai trò của đời sống vật chất song về cơ bản, Đạo giacoi trọng "vi nhân" hơn "vi phú"; nhận thấy sự cần thiết của pháp luật và hìnhphạt nhưng Đạo gia nhấn mạnh, đề cao đến mức tuyệt đối hóa vai trò của

"đức" mà chưa thấy hết vai trò, vị trí quan trọng của "pháp"

Thứ ba, trong quan niệm về chủ thể trị quốc, Đạo gia chủ yếu nhấnmạnh và đề cao vai trò của nam giới với những mẫu hình lý tưởng được vẽ ra

mà chưa nhận thức và quan tâm đúng mức đến vai trò, đóng góp to lớn, quantrọng của phụ nữ Đôi chỗ, học thuyết ấy còn thể hiện sự coi thường phụ nữ,nhất là trong các giai đoạn Hán Nho, Tống Nho sau này Mặt khác, học thuyết

ấy cũng chưa đánh giá đúng mức vai trò quan trọng của tuổi trẻ trong xã hội,

nó đề cao, coi trọng người già và tri thức kinh nghiệm hơn sự đổi mới, sángtạo đột phá

2.2.5 Một số nội dung cơ bản của tư tưởng trị quốc trong Đạo gia Việt Nam

Một là, quốc gia độc lập, thái bình, giàu mạnh, trường tồn là mục tiêutrị quốc mà các đại biểu Đạo gia Việt Nam hướng tới Điều đó được thể hiệnqua những áng thơ văn bất hủ, để lại ấn tượng sâu sắc cho muôn đời sau

Hai là, về đường lối trị quốc trong quan niệm của Đạo gia Việt Nam

Ba là, về chủ thể trị quốc trong quan niệm của Đạo gia Việt Nam Tóm lại, qua việc tìm hiểu về quá trình du nhập, nội dung của tư tưởngtrị quốc trong Đạo gia Việt Nam, có thể rút ra một số nhận định khái quát sau:

Một là, Đạo gia nói chung, tư tưởng trị quốc Đạo gia nói riêng du nhậpViệt Nam những năm đầu công nguyên không phải theo con đường giao lưuvăn hóa bình thường mà có phần mang tính cưỡng bức bởi nó gắn với sự xâmlược của đội quân viễn chinh phương Bắc Tuy nhiên, bước vào thời kỳ xâydựng quốc gia phong kiến độc lập, tự chủ, tư tưởng trị quốc Đạo gia đáp ứngđược những đòi hỏi nhất định của quá trình ấy nên nó được các triều đạiphong kiến Việt Nam chủ động tiếp thu, sử dụng

Hai là, khi vào Việt Nam, Đạo gia cùng các nội dung của nó, trong đó

có tư tưởng trị quốc không còn nguyên dạng lúc ban đầu của Đạo gia tiên Tần

mà đã được nhào nặn qua thời Hán, Tống Hơn nữa, dưới sự tác động củanhiều nhân tố khác nhau mà khi du nhập Việt Nam, nó cũng có sự biến đổi để

có thể thích nghi và tồn tại trên mảnh đất mới, với những điều kiện, hoàn cảnhmới Những nội dung của tư tưởng trị quốc trong quan niệm của các Đạo giaViệt Nam tuy không phải là sự đoạn tuyệt, không liên quan gì tới Đạo giaTrung Quốc, nhưng cũng không phải chỉ là sự tán dương, sao chép máy móc

Do yêu cầu của đất nước trong mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể mà nó được tiếpnhận, vận dụng và đồng thời được bổ sung thêm bằng tổng kết thực tiễn đấtnước cũng như truyền thống văn hóa của người dân bản địa Chính điều đótạo nên những nét khác biệt trong tư tưởng trị quốc của Đạo gia Việt Nam: