1 NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH TIỂU LUẬN NHẬP MÔN NGÀNH KẾ TOÁN LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH KẾ TOÁN TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT[.]
Trang 1NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH
TIỂU LUẬN NHẬP MÔN NGÀNH KẾ TOÁN
LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH KẾ
TOÁN TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
Điểm Bằng chữ GV chấm 1 GV chấm 2 CB coi thi 1 CB coi thi 1
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Đình Toàn Lớp: L37 (HQ10-GE13)
MSSV: 050610220621 Khóa học: 2022-2023 Giảng viên hướng dẫn: Lương Xuân Minh
Tp Hồ Chí Minh, ngày 05 tháng 01 năm 2023 NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN
Trang 2………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
Trang 3MỤC LỤC
Trang
Nhận xét của giảng viên
Lời mở đầu 4
Giới thiệu .4
Phần 1: Lịch sử hình thành ngành Kế toán trên thế giới và ở Việt Nam 5
1.1 Lịch sử hình thành ngành Kế toán trên thế giới 5
a Thời Cổ đại .5
b Thời Trung đại 7
c Thời Hiện đại .8
1.2 Lịch sử hình thành ngành Kế toán ở Việt Nam 9
Phần 2: Quá trình phát triển của ngành Kế toán trên thế giới và ở Việt Nam 10
2.1 Quá trình phát triển của ngành Kế toán trên thế giới 10
2.2 Quá trình phát triển của ngành Kế toán ở Việt Nam 11
a Từ năm 1954 trở về trước 11
b Giai đoạn 1954 - 1975 11
c Giai đoạn 1976 - 1994 .12
d Giai đoạn 1995 - nay .12
Kết luận 13
Tài liệu tham khảo 13
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
Ngày nay, khi nền kinh tế thế giới đang trên đà phát triển với trình độ ngày càng cao thì nền kinh tế Việt Nam cũng đang dần phát triển theo xu hướng hội nhập với nền kinh tế khu vực
và quốc tế Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp ngày càng đa dạng, phong phú và sôi động, đòi hỏi luật pháp và các biện pháp kinh tế của nhà nước phải đổi mớ i để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế phát triển Trong xu hướng đó, kế toán cũng không ngừng phát triển
và hoàn thiện về nội dung, phương phá p cũng như hình thức tổ chức để đáp ứng nhu cầu quản lý ngày càng cao của nền sản xuất xã hội
Với tư cách là công cụ quản lý kinh tế tài chính, kế toán cung cấp các thông tin k inh tế tài chính hiện thực, có giá trị pháp lý và độ tin cậy cao, giú p doanh nghiệp và các đối tượng có liên quan đánh giá đúng đắn tình trạng hoạt động của doanh nghiệ p, trên cơ sở đó ban quản
lý doanh nghiệp sẽ đưa ra các quyết định kinh tế phù hợp Vì vậy kế toán có vai trò hết sức quan trọng trong hệ thống quản lý sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
Để có thể nhìn nhận lại toàn bộ lộ trình kế toán trên thế giới và ở Việt Nam từ lúc hình thành đến hiện tại, cũng như chuẩn bị cho giai đoạn sắp tới, em đã chọn đề tài “Lịch sử hình thành và phát triển của kế toán trên thế giới và ở Việt Nam ”
GIỚI THIỆU
Kế toán là việc đo lường, xử lý và truyền đạt thông tin tài chính và phi tài chính về các thực thể kinh tế như các doanh nghiệp và tập đoàn Kế toán, vốn được gọi là "ngôn ngữ kinh doanh", đo lường kết quả hoạt động kinh tế của một tổ chức và chuyển tải thông tin này đến nhiều người dùng, bao gồm các nhà đầu tư, chủ nợ, ban quản lý và các cơ quan quản lý Những người hành nghề kế toán được gọi là kế toán viên Thuật ngữ "kế toán" và " báo cáo tài chính " thường được sử dụng như những từ đồng nghĩa
Kế toán có thể được chia thành nhiều lĩnh vực bao gồm kế toán tài chính, kế toán quản trị, kiểm toán bên ngoài, kế toán thuế và kế toán chi phí Hệ thống thông tin kế toán được thiết kế để hỗ trợ các chức năng kế toán và các hoạt động liên quan Kế toán tài chính tập trung vào việc báo cáo thông tin tài chính của một tổ chức, bao gồm cả việc lập báo cáo tài chính, cho những người sử dụng thông tin bên ngoài, chẳng hạn như các nhà đầu tư, cơ quan quản lý và nhà cung cấp; và kế toán quản trị tập trung vào việc đo lường, phân tích và báo cáo thông tin để quản lý sử dụng nội bộ Việc ghi chép các giao dịch tài chính, để các bản
Trang 5tóm tắt tài chính có thể được trình bày trong các báo cáo tài chính, được gọi là kế toán ghi
sổ, trong đó phương pháp ghi sổ kép là hệ thống phổ biến nhất
PHẦN 1: LỊCH SỬ HÌNH THÀNH CỦA NGÀNH KẾ TOÁN TRÊN
THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
1 Lịch sử hình thành ngành Kế toán trên thế giới
Từ khi hình thành xã hội loài người, con người luôn luôn muốn phát triển và tồn tại Họ đã sống, làm việc và chống chọi với bao sự cay nghiệt của thế giới tự nhiên Để đánh giá được công việc mình làm, hiệu quả của nó và tiên liệu được kết quả ở tương lai cho hoạt động của mình thì con người phải dựa vào một công cụ, đó là kế toán
Như vậy sự hình thành của kế toán xuất hiện cùng một lúc với sự hình thành đời sông kinh
tế và xã hội của loài người
Lịch sử kế toán có từ thời thượng cổ, khoảng 5-6 ngàn năm trước công nguyên Lịch sử kế toán bắt nguồn trong lịch sử kinh tế, theo đà phát triển của những sự tiến bộ kinh tế - xã hội
và đôi khi cũng tiến bộ theo tổ chức hành chánh của từng thời kỳ Qua nghiên cứu nền văn minh cổ sơ của các dân tộc như Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Ân Độ, Hy Lạp và La Mã chứng tỏ
kế toán đã được hình thành từ thời thượng cổ
Một phần lớn những kiến thức kế toán được nảy nở trong những sự giao dịch của các con buôn và những sự trao đổi hàng hóa hoặc trong các hoạt động tài chính của những nhà cầm quyền như thu thuế, phát lương
Những nhà khảo cổ thời cận đại đã tìm thấy một số tài liệu kế toán về thời thượng cổ, những thư từ thương mại, những tài liệu ghi chép sự giao dịch đổi chác dưới hình thức mảnh đất nung chín hay những tảng đá phẳng, trên đó có ghi chằng chịt những dấu hiệu, những con số
lờ mờ, chứng tỏ rằng trong thời đại Thượng cổ, những kiến thức kế toán đã được nhận định trong hoạt động thương mại và hành chính
a Thời Cổ đại
Thời kỳ sơ khai đầu tiên của kế toán bắt nguồn từ nền văn minh Lưỡng Hà cách đây khoảng 7.000 năm, ở nền văn minh cổ đại này xuất hiện các bộ tộc tiên tiến đầu tiên trên thế giới Các hình thức kế toán sơ khai đầu tiên được biết tới bởi các ký tự ghi trên vách đá hoặc các nút thắt trên những sợ dây Những người đầu tiên sử dụng được các kỹ thuật ghi chép này
Trang 6nhanh chóng trở thành tầng lớp giàu có họ trở thành các lãnh chúa các thương gia giàu có nhiều của cải họ thuê những người làm và trả lương, đây chính là mầm mống đầu tiên của việc hình thành nên sự phân chia giai cấp giàu nghèo của xã hội và cơ sở để hình thành nên các quốc gia
Tuy nhiên mãi tới thời kỳ Hy Lạp Cổ Đại khi mà bảng chữ cái đầu tiên trên thế được người
Hy Lạp đưa vào sử dụng họ đã biến các ký tự thành chữ viết và lưu lại trên thân cây, da thú, vải… Thì xã hội phát triển lên một thời kỳ rực rỡ Những nhà khoa học đầu tiên xuất hiện ở đây làm nền tảng cho khoa học hiện đại, sách bắt đầu được viết trên da thú và được vua chúa hay những gia đình giàu có sử dụng để học hỏi và lan truyền, xã hội Hy Lạp cổ đại phát triển vàng son và rực rỡ nhất theo thể chế các thành bang, giống như các Quốc gia độc lập phát triển cạnh tranh nhau Của cải được tạo ra nhiều vô số ở tầng lớp giàu có các lĩnh vực của xã hội như văn hóa nghệ thuật, lịch sử, văn học, toán học phát triển rực rỡ và được ghi chép lại thành các bản thảo trên da thú thân cây hoặc bia đá… Những gia đình giàu có cũng sử dụng chữ viết để ghi chép lại công việc làm ăn buôn bán của họ từ đó tạo ra của cải khổng lồ cho gia đình họ Văn hóa Hy Lạp chính là nền tảng đầu tiên định hình cho sự phát triển của văn minh thế giới ngày nay
Sau thời kỳ phát triển vàng son và rực rỡ của Hy Lạp cổ đại bắt đầu chuyển dần sang thời
kỳ La Mã cổ đại, về cơ bản thì không có nhiều cải tiến hơn thời Hy Lạp cổ đại, tuy nhiên ở
La Mã cổ đại bộ máy nhà nước được hoàn thiện hơn, quyền lực tập trung vào tay các vị Hoàng Đế Ở thời kỳ này các vị hoàng đế La Mã đưa ra những chính sách phổ cập chữ viết
Vì thế chữ viết được dạy và lan truyền một cách rộng rãi ra hầu hết mọi tầng lớp trong xã hội, sách cũng được viết và đưa vào giảng dạy nhiều hơn, mọi tầng lớp người ở La Mã đều được học chữ và đọc sách trừ những người ở tầng lớp bần cùng nhất trong xã hội như nô lệ
Từ những phổ cập rộng rãi về chữ viết đó mà xã hội La Mã phát triển hùng mạnh và giàu có nhất ở mọi tầng lớp trong xã hội Của cải được tạo ra vô số các ghi chép tính toán được sử dụng rộng rãi và được ghi lại bởi các thương gia, ở thời này những người bình thường cũng thể ghi chép và tính toán được Một số lĩnh vực phát triển mạnh mẽ nhất bao gồm lịch sử, văn học, khoa học, toán học và mạnh mẽ nhất có lẽ là các ghi chép trong công việc buôn bán làm ăn vì được sử dụng rộng rãi ở mọi nơi và mọi tầng lớp có thể nói đây là thời kỳ phôi thai đầu tiên của kế toán ngày nay
Trang 7b Thời Trung đại
Mãi cho tới thế kỷ thứ 15 khi diễn ra thời kỳ Phục Hưng ở Ý, sau một nghìn năm loạn lạc liên miên những gia đình giàu có ở Ý bảo trợ cho một phong trào gọi là Phục Hưng để khôi phục lại sự phát triển mạnh mẽ và hưng thịnh trước kia Các nhà khoa học và tri thức được tài trợ tiền bạc và của cải để nghiên cứu lại các tài liệu quan trọng về văn hóa, chính trị, kinh
tế, đời sống văn học nghệ thuật ở thời kỳ đỉnh cao Hy Lạp và La Mã trước đó Ở thời kỳ này
vô số những nhà khoa học nổi tiếng nhất của mọi thời đại đã được nghi nhận, các tác phẩm
về hội họa văn hóa xã hội chính trị đời sống kinh tế được phục hồi và được phát triển lên một tầm cao rực rỡ mới Đây chính là nền tảng quan trọng nhất để Châu Âu vươn lên trở thành Châu lục giàu có và hùng mạnh nhất trong các thế kỷ tiếp theo
Vào cuối thế kỷ 15, khi phong trào Phục Hưng phát triển ngày càng mạnh mẽ, thì năm 1494 một nhà toán học người Ý, tên là Luca Pacioli đã cho ra đời cuốn sách tên là “Summa de arithmetica, geometria Proportioni et proportionalita” (tạm dịch sang tiếng anh là Everything about Arithmetic, Geometry and Proportion) xuất bản tại Venice, bao gồm một luận 27 trang Trong cuốn sách này ông nêu ra hệ thống nền tảng cho kế toán ngày nay bao gồm sổ cái, sổ chi tiết, ghi nợ, ghi có, tín dụng,… với mục đích theo dõi các khoản nợ của khách hàng, của chủ nợ, đồng thời ghi chép lại các vụ mua bán và các hoạt động kinh doanh
Kể từ khi đó Luca Pacioli trở thành cha đẻ và là người đặt nền tảng cho ngành kế toán hiện đại, các nguyên tắc và ghi chép của ông được giữ nguyên và phát triển cho tới ngày nay Tiếp theo sau là sự mở rộng lãnh thổ chưa từng thấy của Đế Quốc Anh ra hầu hết các khu vực trên thế giới Và sự ra đời của cách mạng công nghiệp lần thứ nhất tại Anh, đánh dấu bằng việc phát minh ra máy móc để thay thế sức lao động của con người, đã đưa nước Anh thành một trung tâm kinh tế chính trị giàu có và quyền lực nhất thế giới Nghề kế toán cũng phát triển nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu ghi chép sổ sách cân đối chi phí ở các công ty tại Anh
Vào những năm 1600, sự phát triển mạnh mẽ của những công ty cổ phần bắt nguồn từ nước Anh đã khiến cho ngành kế toán phát triển vượt bậc Các nhà đầu tư yêu cầu minh bạch thông tin và muốn nắm bắt tình hình tài chính cũng như các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đã đưa kế toán trở thành một hoạt động chủ chốt và không thể thiếu trong các
bộ phận của công ty Cũng chính từ đây các nhánh của kế toán trở nên cụ thể hơn và phân chia thành kế toán quản trị và kế toán tài chính
Trang 8Những năm 1770, chủ xưởng đồ gốm Josiah Wedgwood đi tiên phong về kế toán chi phí, từ
đó đạt được hiểu biết về lợi ích của việc đo lường và theo dõi chi phí Điều này cho phép doanh nghiệp của ông tiếp tục tạo ra kết quả vượt trội so với các doanh nghiệp khác suốt thời kì suy thoái kinh tế nhờ việc cải tiến phương pháp sản xuất, tối ưu chiến lược tiếp thị,
hạ thấp chi phí cố định và động viên nhân viên
c Thời Hiện đại
Ở Anh vào thế kỷ 19, nghề kế toán bắt đầu được tiêu chuẩn hoá và cấp chứng chỉ hành nghề Các kế toán viên được yêu cầu phải sở hữu nhiều kĩ năng, không còn đơn thuần là kỹ năng
cơ bản và toán học, họ cần hiểu thêm về luật kinh doanh và hợp đồng
Cũng từ thế kỷ 19 cuộc cách mạng công nghiệp chuyển từ Anh sang Mỹ, với tên gọi cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, bằng việc đưa đường sắt vào sử dụng rộng rãi Khoảng cách từ đầu này tới đầu kia của đất nước được rút ngắn lại, hàng hóa sản xuất ra được chuyển đi nhanh chóng chưa từng thấy, nếu trước đây chuyển một chuyến hàng mất hai tháng thì với sự ra đời của đường sắt khoảng thời gian đó được rút ngắn lại còn 2 ngày và số lượng vận chuyển thì nhiều lên tới vài trăm lần Nước Mỹ bắt đầu thay thế Anh trở thành nước tạo ra nhiều của cải và giàu có nhất trên thế giới, giới trí thức giàu có ở Anh và các nước Châu Âu khác bắt đầu di cư sang Mỹ để sinh sống và phát triển Nhu cầu về ghi chép
sổ sách và kế toán đã khiến một lượng lớn những người có nghiệp vụ về kế toán tới Mỹ làm việc Nghề kế toán tiếp tục phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ cùng với sự phát triển của các công ty và tập đoàn kinh tế lớn Nhu cầu ghi chép sổ sách tính toán và cân đối chi phí ngày càng cần thiết hơn để đáp ứng cho nhu cầu phát triển nhanh chóng của các công ty trong nền kinh tế
Mãi đến năm 1955, khi máy điện toán Univac 1 đầu tiên được bán cho doanh nghiệp tư nhân là General Electric để dùng cho mục đích kế toán và tính lương, thì thời đại của phần mềm kế toán mới chính thức được bắt đầu Chiếc máy này có thể xử lý số lượng lớn dữ liệu trên băng từ, giúp tiết kiệm sức lao động đáng kể Phần mềm kế toán đầu tiên được thành hình và phải mất vài tháng để thiết kế tỉ mỉ đến từng byte thông tin Lợi ích của máy điện toán ngày càng rõ ràng đến mức các vấn đề ban đầu và chi phí cao được các công ty sẵn lòng chi trả
Giữa những năm 80, IBM tung ra PC (máy tính cá nhân), đưa đến sự đổi mới nhanh chóng,
từ bảng cân đối thử làm trên giấy sang bảng tính trên Lotus 123, mang tính cách mạng giống
Trang 9như hệ thống sổ kế toán kép Peachtree Software (sau này là Sage 50) đưa ngành này sang bước tiến lớn khi giới thiệu phần mềm đầu tiên cho máy tính cá nhân Cho phép các công ty
tự động hoá hoạt động kế toán, tiết kiệm đến hàng ngàn, trăm ngàn hoặc thậm chí hàng triệu đô
Năm 1983, Intuit phát hành Quicken, ứng dụng đầu tiên hướng đến người dùng cá nhân và gia đình, giới thiệu một phương diện khác trong việc phát triển ứng dụng kế toán - giao diện người dùng rõ ràng và dễ truy cập
Năm 1987, TurboCash được phát hành ở Nam Phi, với hệ thống tự động hoá bảng cân đối thử, bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh Quy trình xử lý sổ cái 15 ngày rút xuống còn vài phút Tuy nhiên vẫn còn vài chức năng chưa làm được như tính thuế và xuất hoá đơn Năm 1990, TurboCash trở nên phổ biến và chiếm 80% thị phần, được cập nhật liên tục và thêm chức năng xuất hoá đơn, quản lý nhà cung cấp và tồn kho
Năm 1988 khi Bill Gates giới thiệu bộ phần mềm văn phòng Microsoft Office và tới năm
1990 khi nó được đưa vào sử dụng chính thức thì ngành kế toán tiếp tục có một chuyển mình vượt bậc mới, công tác ghi chép tính toán sổ sách diễn ra nhanh chóng và chuẩn xác hơn Mọi hoạt động đều có thể thực hiện được trên ứng dụng Excel, sử dụng các hàm có sẵn trong công cụ này để tính toán vô cùng tiện lợi và nhanh chóng
Và cho đến hiện tại, ngành kế toán chứng kiến một cuộc cách mạng cải tiến mới khi mà rất nhiều phần mềm kế toán chuyên dụng ra đời Với phần mềm kế toán mọi hoạt động kế toán ghi chép và tính toán trở nên nhanh chóng và chuẩn xác hơn bao giờ hết, kế toán viên chỉ cần nhập số liệu phần mềm sẽ tự động tính toán và cho ra kết quả Không cần phải nhập các hàm và các thao tác như trong Excel nữa
2 Lịch sử hình thành ngành Kế toán ở Việt Nam
Từ 1945 trở về trước: Kế toán ở Việt Nam chỉ đơn giản là việc ghi chép mang tính liệt kê tài sản, nhằm phục vụ cho người sở hữu tài sản nắm được về tình hình t ài sản của mình 1945: Kế toán đã được nhà nước đưa vào sử dụng, chủ yếu cho việc quản lý thu chi ngân sách Sau đó được áp dụng vào các xí nghiệp quốc doanh, chủ yếu là các xí nghiệp phục vụ quốc phòng
Trang 101954-1975: + Ở miền Bắc: Áp dụng theo hệ thống Kế toán Liên Xô 1970: Bộ Tài chính Ban hành hệ thống tài khoản thống nhất và ban hành các quy định về chế độ báo cáo kế toán, chế độ ghi chép ban đầy + Ở miền Nam: Áp dụng theo hệ thống Kế toán Mỹ
1976-1987: Hệ thống Kế toán thống nhất 1970 được tiếp tục sử dụng trong cả nước Tuy nhiên, trong thời kỳ này, Kế toán chỉ là công cụ phản ánh thụ động tình hình ho àn thành kế hoạch nhà nước giao
1988: Ban hành pháp lệnh Kế toán thống kê Hệ thống kế toán đầu tiên thể hiện hướng cải cách này được áp dụng năm 1990 nhưng chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn ghi chép trên tài khoản
1 9 9 5 : Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định 1141 TC/QĐ/CĐKT về hệ thống tài khoản
kế toán thống nhất, hệ thống báo cáo tài chính, hệ thống chứng từ kế toán và hệ thống sổ kế toán, áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế
1999 - 2006: Ban hành 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam dựa trên nền tảng các chuẩn mực kế toán quốc tế
2006: Ban hành Chế độ kế toán cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh theo Quyết định 15/2006 và cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Quyết định 48/2006
2014: Ban hành Thông tư 200/2014 TT-BTC hướng dẫn thực hiện chế độ kế toán cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu hoặc sau ngày 1/1/2015, thay thế cho Quyết định 15/2006
PHẦN 2: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH KẾ TOÁN
TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
1 Quá trình phát triển của ngành Kế toán trên thế giới
Kế toán đã xuất hiện trong hoạt động thương mại cách đây hàng ngàn năm dưới những hình thức giản đơn Qua thời gian, hoạt động kế toán phát triển thành các quy tắc mang tính ước
lệ của mỗi quốc gia
Hệ thống bút toán kép được coi là mốc cơ bản trong quá trình phát triển của kế toán Hầu hết các nhà khảo cứu Kế toán trên thế giới đều công nhận người khai sinh ra phương pháp
Kế toán kép là Luca Pacioli Ông đã xuất bản một cuốn sách, trong đó có trình bày về
nguyên lý kế toán kép vào năm 1494