Bài tiểu luận luật kinh tế HỢP TÁC XÃ VIỆT NAM DƯỚI SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA LUẬT HỢP TÁC XÃ 2003

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP TRƯỜNG ĐH KINH TẾ TP H Ồ CHÍ MINH KHOA LUẬT KINH TẾ ******** Bài tiểu luận luật kinh tế HỢP TÁC XÃ VIỆT NAM DƯỚI SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA LUẬT HỢP TÁC XÃ 2003 GVHD Thạc sĩ TRẦN HU[.]

TRƯỜNG ĐH KINH TẾ TP H Ồ CHÍ MINH

KHOA LUẬT KINH TẾ

********

Bài tiểu luận luật kinh tế

HỢP TÁC XÃ VIỆT NAM DƯỚI SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA

LUẬT HỢP TÁC XÃ 2003

GVHD: Thạc sĩ TRẦN HUỲNH THANH NGHỊ SVTH: NGUYỄN THỊ TUYẾT MAI - TCDN9-K33

TRẦN THỊ THANH TRÀ - TCDN9-K33

TP.Hồ Chí Minh 6/2009

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

Điểm:

-MỤC LỤC Lời nói đầu Trang

Chương I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỢP TÁC XÃ 1

1/ Định nghĩa về Hợp tác xã 1

2/ Đặc điểm của Hợp tác xã 2

Chương II: LUẬT HỢP TÁC XÃ 2003……… 4

1/ Những bất cập trong Luật Hợp tác xã 1996 và yêu cầu tạo lập khung pháp lý mới 4

2/ Luật Hợp tác xã 2003 và những tiến bộ của nó 6

Chương III: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỦA CÁC HỢP TÁC XÃ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 15

1/ Những thành tựu đạt được 15

2/ Những hạn chế, bất cập còn tồn tại 18

3/ Cơ hội và thách thức của Hợp tác xã trong bối cảnh hội nhập quốc tế 22

Chương IV: GIẢI PHÁP TIẾP TỤC PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ 24 Kết luận

LỜI NÓI ĐẦU

Bước vào cơ chế thị trường trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế nhất

là sau khi gia nhập WTO, nền kinh tế nước ta bước vào một thời kỳ mới với

những cơ hội và thách thức lớn Đại hội lần thứ X của Đảng chủ trương tiếp tục đổi mới và phát triển các loại hình kinh tế tập thể, cùng với kinh tế nhà

nước ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Kinh

tế tập thể đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nước ta mà nòng cốt làhợp tác xã dưới nhiều hình thức trình độ khác nhau trong các ngành lĩnh vực.Hợp tác xã ở nước ta đã qua một quá trình phát triển gần nửa thế kỷ Nhữngthành công và không thành công của mô hình hợp tác xã kiểu cũ đang từngbước được tổng kết, đúc rút ra bài học kinh nghiệm để xây dựng, phát triểncác tổ hợp tác, hợp tác xã kiểu mới trong điều kiện phát triển nền kinh tếnhiều thành phần, đa sở hữu, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa hiện nay Việc xác lập môi trường thể chế và tâm lý xã hội thuậntiện cho sự phát triển kinh tế tập thể nói chung và hợp tác xã nói riêng lànhiệm vụ bức thiết và có vai trò quan trọng Dấu ấn quan trọng trong chínhsách của Đảng và pháp luật của Nhà nước về hợp tác xã là sự ra đời của LuậtHợp tác xã năm 2003 Luật Hợp tác xã ra đời không những tạo cơ sở pháp lýcho loại hình tổ chức kinh tế này mà còn nêu lên tư duy mới về hợp tác xã.Trên tinh thần tìm hiểu quá trình phát triển hợp tác xã nước ta và những ảnh

hưởng của luật HTX 2003 nên chúng tôi đã chọn đề tài “Hợp tác xã việt nam dưới sự điều chỉnh của luật hợp tác xã 2003” Mặc dù đã rất nổ lực cố gắng,

nhưng cũng không tránh khỏi những thiếu sót,hạn chế Tôi rất mong được sựthông cảm và đóng góp của quý thầy cô để bài viết được tốt hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Luật kinh tế, Lê Văn Hưng (chủ biên), NXB Đại họcQuốc gia Tp Hồ Chí Minh, 2007

2 Luật Hợp tác xã 2003 và các vấn đề có liên quan, Phạm Kim Dung,NXB Tư Pháp, 2006

3 Những vấn đề mới của Luật Doanh nghiệp và Luật Hợp tác xã, NgôQuỳnh Hoa – Đặng Văn Được, NXB Tư Pháp, 2006

4 Tạp chí kinh tế và dự báo 1/2008

5 Tạp chí kinh tế và phát triển số 141 _3/2009

6 Website www.baomoi.com

7 Website www.thuvienphapluat.com

Chương I : LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỢP TÁC XÃ

1 Định nghĩa về Hợp tác xã :

Hợp tác xã là loại hình kinh tế tập thể tồn tại ở nước ta từ lâu và có thời kỳđược xem là một trong hai thành phần kinh tế chủ yếu tạo nên tính chất đặcthù của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa Dù vậy, trong một thời gian khá dài, loạihình hợp tác xã không được điều chỉnh bởi những văn bản pháp luật thíchhợp Hầu hết đều là những văn bản dưới luật, hoặc các nghị quyết Vì vậy, đốivới người dân, khái niệm “hợp tác xã” chưa thật sự rõ ràng, cụ thể; quá trìnhquản lý, hoạt động của hợp tác xã còn gặp nhiều khó khăn, bất cập làm chokhu vực kinh tế hợp tác xã dần bị trì trệ và suy thoái trong nhiều năm

Trước tình hình đó, Luật Hợp tác xã đầu tiên được ban hành vào năm 1996(có hiệu lực từ 1/1/1997) đã có tác động tích cực và đóng vai trò quan trọngđối với quá trình đổi mới và phát triển khu vực kinh tế hợp tác xã Luật đã tạo

ra cở sở pháp lý để các hợp tác xã đổi mới mạnh mẽ và sâu sắc về mô hình tổchức, quản lý và cơ chế vận hành trong thực tiễn, tạo điều kiện để các hợp tác

xã tự khẳng định mình trong nền kinh tế nhiều thành phần

Luật Hợp tác xã 1996 quy định hợp tác xã là “tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể

và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước”.

Tuy nhiên, định nghĩa trên vẫn còn nhiều hạn chế; đồng thời, nhữngchuyển biến nhanh chóng và sâu rộng trong lĩnh vực kinh tế đã làm cho địnhnghĩa không còn phù hợp

Vì vậy, năm 2003, sau khi sửa đổi, bổ sung, nhà nước ta đã ban hành

Luật Hợp tác xã mới định nghĩa về hợp tác xã như sau: “hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là

xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước.

Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật”.

Định nghĩa này có nhiều nét tiến bộ hơn, và phù hợp với tình hình thực tếhơn so với định nghĩa trong Luật Hợp tác xã 1996 Phần này sẽ được chúngtôi trình bày cụ thể hơn ở phần II.2.2

2 Đặc điểm của Hợp tác xã :

2.1/ Hợp tác xã là tổ chức kinh tế mang tính xã hội và hợp tác cao.

Tính chất này thể hiện ở nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã Người lao động tham gia trong hợp tác xã có thể góp vốn hoặc góp sức dướicác hình thức trực tiếp quản lý hoặc trực tiếp tham gia lao động sản xuất Dovậy, đối tượng tham gia hợp tác xã rất rộng và đa dạng về thành phần Đây làmôi trường phù hợp với số đông người lao động, đặc biệt trong lĩnh vực nôngnghiệp và sản xuất kinh doanh nhỏ

Ưu điểm nổi bật này của hợp tác xã giải thích vì sao từ trước đến nay nhànước luôn coi trọng và tạo điều kiện hỗ trợ để mô hình hợp tác xã tồn tại vàphát triển Trên bình diện rộng hơn, nếu tổ chức tốt, hợp tác xã có thể hỗ trợnhau trong những phân khúc thị trường mà các nhà đầu tư nước ngoài vànhững doanh nghiệp lớn không chi phối đến

2.2/ Tài sản thuộc sở hữu của hợp tác xã, được hình thành từ vốn góp của xã viên hoặc được hỗ trợ bởi nhà nước.

Đặc điểm này thể hiện cô đọng trong việc thừa nhận tư cách pháp nhân củahợp tác xã

Tuy vậy, hợp tác xã không giống như các công ty đối vốn thông thường.Thật vậy, do xem trọng vai trò của hợp tác xã trong xứ mệnh nâng cao đờisống người lao động và phát triển cộng đồng, nhà nước dành cho hợp tác xãmột số hỗ trợ tài sản; đó là các công trình kết cấu hạ tầng, công trình phúc lợivăn hóa xã hội phục vụ cộng đồng, các khoản hỗ trợ, Những tài sản này làtài sản của hợp tác xã không thể phân chia Khi hợp tác xã giải thể, chúngphải chuyển giao cho chính quyền địa phương quản lý để phục vụ cộng đồng.Các loại tài sản khác, về cơ bản, xử lý giống như trường hợp giải thể doanhnghiệp

2.3/ Hợp tác xã thực hiện chế độ phân phối theo lao động, theo vốn góp

và theo mức độ tham gia dịch vụ.

Tính chất phân phối này vừa dựa theo nguyên tắc phân phối của công ty cổphần ( phân chia kết quả theo vốn góp); vừa mang đặc trưng riêng của kinh tếtập thể (thừa nhận những xã viên góp sức và được phân phối theo lao độnghoặc theo mức độ tham gia dịch vụ)

Các đặc điểm này thể hiện rất rõ trong nội dung của Luật Hợp tác xã 2003,được trình bày cụ thể ở chương sau

- xã hội của đất nước

Tuy nhiên, quá trình thực hiện trong hơn 6 năm cũng cho thấy, Luật HTXnăm 1996 đã bộc lộ những hạn chế và bất cập, đòi hỏi phải có sự sửa đổi, bổsung cho phù hợp với những điều kiện mới đã có nhiều thay đổi

Một là, nhiều nội dung qui định trong Luật HTX năm 1996 chưa đáp ứng

được yêu cầu tiếp tục đổi mới kinh tế, đẩy mạnh cải cách hành chính và hoànthiện môi trường kinh doanh, cũng như không còn phù hợp với bước pháttriển mới của khu vực kinh tế hợp tác, HTX, như vấn đề về định nghĩa HTX,đối tượng tham gia HTX, trình tự thành lập và đăng ký kinh doanh, tài sản vàtài chính của HTX, tổ chức quản lý HTX, tính chất, chức năng, nhiệm vụ củaLiên minh HTX, nội dung quản lý Nhà nước đối với HTX

Hai là, từ khi Luật HTX năm 1996 có hiệu lực thi hành, khung pháp lý nói

chung và khung pháp lý về doanh nghiệp nói riêng đã không ngừng đượchoàn thiện và phát triển thêm Luật doanh nghiệp ban hành năm 1999 đã tạomôi trường pháp lý thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, bảo đảm quyền tự dokinh doanh, bình đẳng trước pháp luật của các doanh nghiệp thuộc mọi thànhphần kinh tế Luật Ngân sách Nhà nước, Pháp lệnh cán bộ, công chức cũng

đã được ban hành Vì vậy, một số qui định trong Luật HTX đã không còn phùhợp với nội dung của các Luật, Pháp lệnh nói trên

Ba là, trong điều kiện mở cửa và hội nhập nền kinh tế nước ta với các nước

trong khu vực và thế giới (môi trường cạnh tranh cao ), các cơ sở kinh tế hợptác và HTX Việt Nam không thể phát triển đơn độc, mà phải liên kết chặt chẽvới nhau, liên kết với các tổ chức thuộc các thành phần kinh tế khác, gắn bóvới phong trào HTX của các nước khu vực và quốc tế Như vậy, Luật HTXViệt Nam cũng cần được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với xu hướng và yêucầu phát triển chung đó

Bốn là, trên cơ sở đường lối Đại hội IX của Đảng về phát triển kinh tế tập

thể, Nghị quyết số 13 - NQ/TW Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành trungương Đảng khóa IX ngày 18 tháng 3 năm 2002 “Về tiếp tục đổi mới, pháttriển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể” một lần nữa khẳng định phát triển

kinh tế tập thể, mà nòng cốt là HTX mang tính tất yếu khách quan, để kinh tếtập thể cùng với kinh tế Nhà nước ngày càng trở thành nền tảng vững chắccủa nền kinh tế nhiều thành phần định hướng XHCN Nghị quyết đã đề rađịnh hướng, mục tiêu và xác định rõ những quan điểm về phát triển kinh tếtập thể từ nay đến năm 2010 Để thực hiện có kết quả những nội dung này,Nghị quyết cũng đã chỉ ra những nhiệm vụ cụ thể, trong đó nhiệm vụ sửa đổi,

bổ sung Luật HTX có vị trí quan trọng Luật phải thể hiện rõ tính tự chủ, tựchịu trách nhiệm của HTX trong lựa chọn ngành nghề kinh doanh mà phápluật không cấm, tạo điều kiện cho HTX dễ dàng chuyển dịch cơ cấu kinh tế,

đa dạng hoá ngành nghề phù hợp với nhu cầu của thị trường, tạo động lực chobước phát triển mới của kinh tế tập thể

Xuất phát từ những yêu cầu đó, đòi hỏi cần có một khung pháp lý mới đểđiều chỉnh hoạt động của các hợp tác xã sao cho phù hợp hơn, tiến bộ hơn,đáp ứng được yêu cầu của tình hình mới

2 Luật Hợp tác xã 2003 và những tiến bộ của nó:

Luật Hợp tác xã (sửa đổi) đã được Quốc hội khóa XI thông qua tại kỳ họp

IV ngày 18-11-2003 Với 10 chương, 52 điều, Luật mang một số nội dungmới về bản chất, chính sách, đối tượng, quản lý nhà nước với hợp tác xã Cụthể như sau:

2.1/ Làm rõ bản chất HTX và chính sách nhà nước đối với HTX theo tư duy mới.

Một trong những nội dung mới, quan trọng trong Luật HTX sửa đổi làđịnh nghĩa về HTX Trong Luật năm 1996 HTX được định nghĩa là “tổ chứckinh tế tự chủ”, nhưng tổng kết 6 năm thi hành luật cho thấy các HTX, nhất làHTX trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn đang còn bị các cơ quan quản lý nhà

nước xem như các tổ chức vừa là công cụ của chính quyền cơ sở, vừa là tổchức nặng tính xã hội, có nghĩa vụ phục vụ chính quyền và cộng đồng theo ýmuốn chủ quan của họ.

Theo định nghĩa về HTX được quy định trong Luật Hợp tác xã 2003, HTXđược tổ chức theo các nguyên tắc riêng về tính tự nguyện, dân chủ và bìnhđẳng về lợi ích và trách nhiệm của mỗi đối tượng tham gia HTX, đồng thờilàm rõ bản chất HTX là một loại hình doanh nghiệp, có quyền tự chủ, tự chịutrách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính của mình và bình đẳng với các loại hìnhdoanh nghiệp khác trong quá trình hoạt động

Như vậy sẽ tạo ra cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước đối với HTX vàchính các xã viên HTX đổi mới nhận thức về loại hình tổ chức kinh tế này,xóa bỏ tư tưởng coi HTX nặng về tổ chức xã hội, là bộ phận, là cánh tay của

bộ máy công quyền (nhất là đối với các cấp chính quyền huyện, xã ở nôngthôn trong quan hệ với HTX nông nghiệp)

Định nghĩa mới còn xác định rõ điều kiện tồn tại và phát triển của HTX làHTX phải biết tự khẳng định mình là tổ chức kinh tế tự chủ, biết hoạt độngnhanh nhạy, biết cạnh tranh để tồn tại trong cơ chế thị trường

Trong quan hệ nội bộ, HTX là tổ chức mang tính tập thể và cộng đồng  cao

theo các nguyên tắc đặc thù mà Luật HTX quy định: Các đối tượng tham gia

là xã viên HTX đều bình đẳng với nhau về quyền và nghĩa vụ; Đại hội xã viên

có quyền quyết định cao nhất, tại đó từng xã viên có quyền tự chủ cùng nhau quyết định những vấn đề quan trọng nhất của HTX, mỗi người một phiếu biểu quyết không phụ thuộc vào mức vốn góp; xã viên HTX cùng nhau xây dựng HTX trên cơ sở cùng góp vốn, góp sức dưới nhiều hình thức theo quy định của Điều lệ từng HTX Việc góp vốn vào HTX không mang mục đích thu lời

mà là trách nhiệm của xã viên tạo ra kinh tế tập thể ban đầu khi HTX mới thành lập Khi HTX hoạt động có lãi thì sau khi trích nộp thuế, lãi phải được

ưu tiên trích lậ p quỹ phát triển sản xuất, quỹ dự phòng,số còn lại mới được trích lập các quỹ khác và chia theo vốn góp xã viên, theo công sức đóng góp, theo mức sử dụng của xã viên đối với dịch vụ do HTX tạo ra; xã viên khi ra HTX chỉ được rút phần vốn góp của mình và những quyền lợi khác theo quy định của Điều lệ.

Để làm rõ quyền tự chủ của HTX về những nội dung trên đây Luật HTX

sửa đổi đã quy định: HTX có quyền lựa chọn ngành, nghề sản xuất, kinh doanh mà pháp luật không cấm; Điều lệ từng HTX sẽ phải cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng mà Luật quy định những nội dung đó thuộc thẩm quyền của HTX, do HTX tự quyết định theo tình hình cụ thể của HTX, dựa trên ý chí

và nguyện vọng của xã viên; HTX có quyền thành lập doanh nghiệp riêng thuộc sở hữu của HTX hoạt động theo luật tương ứng

Tuy nhiên, do khu vực kinh tế HTX là khu vực có nhiều người nghèo thamgia nên khả năng cạnh tranh thấp, vì vậy, Luật quy định Nhà nước sẽ có một

số chính sách riêng phù hợp với từng giai đoạn phát triển để hỗ trợ HTX khắcphục khó khăn có thể tham gia thị trường, phát triển, mang lại lợi ích chođông đảo những người lao động nghèo tham gia HTX

2.2/ Mở rộng đối tượng được tham gia xã viên HTX.

Luật năm 1996 quy định đối tượng tham gia HTX chỉ là “những ngườilao động”, như vậy có phần hạn chế các đối tượng khác như các tổ chức kinh

tế, tổ chức xã hội và cán bộ, công chức cũng muốn tham gia đóng góp pháttriển HTX, trong khi bản chất của loại hình tổ chức kinh tế này là mang tính

xã hội cao và mở rộng sự tham gia của các chủ thể trong xã hội

Luật HTX (sửa đổi) đã quy định vấn đề này theo hướng mở rộng đốitượng tham gia HTX, bao gồm cả cá nhân, pháp nhân và cán bộ công chức.Theo quy định này HTX có thể kết nạp xã viên là những người lao động, cácpháp nhân (các tổ chức kinh tế, xã hội có tư cách pháp nhân), các hộ gia đình

và cả những cán bộ, công chức đang làm việc trong các cơ quan hành chính

và cơ quan sự nghiệp

Để làm rõ sự tham gia của từng loại đối tượng Luật sửa đổi quy định:

Hộ gia đình, pháp nhân khi tham gia phải cử người đại diện cụ thể có đủ điều kiện, tiêu chuẩn như đối với cá nhân theo Điều lệ của HTX; đối với cán bộ, công chức đang làm việc, nếu tham gia HTX thì chỉ với tư cách là xã viên bình thường, không trực tiếp tham gia quản lý và điều hành HTX.

Các quy định mang tính mở rộng đối tượng, đồng thời làm rõ điều kiệntham gia của từng đối tượng trên vừa bảo đảm được nguyên tắc dân chủ, tựnguyện, tạo điều kiện cho HTX thu hút thêm nguồn lực trong xã hội vào pháttriển HTX, đồng thời vẫn tôn trọng quyền tự chủ của từng HTX trong việc raquyết định kết nạp các đối tượng này vào HTX

2.3/ Đơn giản hóa thủ tục thành lập và đăng ký kinh doanh:

Để tạo thuận lợi cho HTX trong đăng ký kinh doanh (ĐKKD) Luật sửa

đổi quy định còn bốn thủ tục là: (1) Đơn xin đăng ký kinh doanh (2) Điều lệ HTX; (3) Số lượng xã viên, danh sách Ban quản trị, Ban Kiểm soát; (4) Biên bản đã thông qua tại hội nghị thành lập HTX.

Đồng thời, Luật sửa đổi quy định: Sáng lập viên báo cáo bằng văn bản với UBND xã, phường nơi HTX dự định đặt trụ sở về việc thành lập HTX, đồng thời tiến hành ngay việc tuyên truyền, vận động những cá nhân, hộ gia

đình, pháp nhân có nhu cầu tham gia và làm các thủ tục cần thiết để thành lập mà không cần phải chờ sự cho phép của UBND xã, phường nơi HTX dự định đặt trụ sở chính.

Để tạo thuận lợi trong khi đăng ký, Luật HTX (sửa đổi) quy định HTX

tự quyết định nơi đăng ký kinh doanh ở cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh hoặc huyện tuỳ theo điều kiện cụ thể của HTX.

Những đổi mới trên đây trong Luật HTX sửa đổi sẽ tạo ra sự thôngthoáng và bình đẳng giữa HTX và DN trong ĐKKD, giảm bớt những thủ tục

và quy định không cần thiết mà vẫn bảo đảm tính chặt chẽ trong ĐKKD

2.4/ Bỏ quy định về Điều lệ mẫu và bổ sung những nội dung quan trọng quy định về Điều lệ HTX:  

Luật sửa đổi đã bỏ quy định Chính phủ ban hành Điều lệ mẫu cho từngngành riêng (Điều 4 Luật HTX năm 1996), đồng thời bổ sung một số nộidung cụ thể tại Điều quy định về Điều lệ HTX (Điều 12 Luật sửa đổi) để giúpHTX thuận lợi hơn khi HTX xây dựng Điều lệ của mình, những bổ sung thêm

là: điều kiện, thủ tục, cách thức tham gia vào hợp tác xã của các đối tượng;

về quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ của xã viên; nguyên tắc và đối tượng đóng bảo hiểm xã hội theo chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc; mức vốn góp tối thiểu, điều kiện trả lại vốn góp; thể thức quản lý và sử dụng phần tài sản, vốn không chia của hợp tác xã; nguyên tắc trả công, chia lãi theo vốn góp, theo công sức đóng góp của xã viên và theo mức độ sử dụng dịch vụ của hợ p tác xã; xử lý các khoản lỗ; cơ cấu tổ chức quản lý hợp tác xã; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Ban quản trị, Trưởng Ban quản trị, Chủ nhiệm hợp tác xã, Ban kiểm soát, Trưởng Ban kiểm soát và các bộ phận giúp việc cho hợp tác xã; người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã; chế

độ xử lý vi phạm Điều lệ và nguyên tắc giải quyết tranh chấp nội bộ; thể thức sửa đổi Điều lệ

Ngoài ra, để giúp HTX dễ dàng trong xây dựng Điều lệ, Luật quy định

Chính phủ ban hành ba loại Mẫu hướng dẫn HTX viết Điều lệ, đó là Mẫu hướng dẫn HTX nông nghiệp, Mẫu hướng dẫn Quỹ tín dụng nhân dân và Mẫu hướng dẫn các HTX phi nông nghiệp Các mẫu này sẽ được thiết kế với các

chỉ dẫn cụ thể, ngắn gọn, dễ hiểu và mang tính hướng dẫn để HTX tham khảokhi viết Điều lệ

2.5/ Tách chức năng quản lý với chức năng điều hành HTX:

Để đáp ứng nhu cầu của một bộ phận HTX đã phát triển ở trình độ cao,

hoạt động đa dạng, phức tạp, Luật HTX (sửa đổi) đã quy định trong HTX phải tách rõ chức năng quản lý với chức năng điều hành, nhưng không nhất thiết phải tổ chức hai bộ máy riêng biệt Việc quyết định bố trí một bộ máy thực hiện cả hai chức năng hay tách riêng thành hai bộ máy để thực hiện từng chức năng là do Hội nghị thành lập HTX hoặc Đại hội xã viên HTX tự quyết định Luật không quy định cụ thể loại nào tổ chức một bộ máy và loại nào tổ chức hai bộ máy.

Trường hợp HTX quyết định không tổ chức riêng bộ máy quản lý và bộmáy điều hành thì người đứng đầu bộ máy vừa quản lý vừa điều hành HTX làChủ nhiệm HTX Chủ nhiệm phải là xã viên HTX và do Đại hội xã viên bầu

Trường hợp HTX quyết định tổ chức riêng bộ máy quản lý và bộ máyđiều hành thì Luật quy định bộ máy quản lý là Ban quản trị với người đứngđầu là Trưởng ban quản trị Bộ máy điều hành là Ban chủ nhiệm với người

đứng đầu là Chủ nhiệm HTX Trong trường hợp này HTX có thể thuê Chủnhiệm giữ chức năng điều hành HTX.

Những đổi mới trên đây sẽ tạo khung pháp lý rộng rãi cho HTX tựquyết định lựa chọn mô hình tổ chức quản lý cho phù hợp với trình độ pháttriển của mình, đáp ứng được tình hình phát triển HTX hiện nay với nhiềutrình độ, quy mô và khả năng quản lý khác nhau

Đối với Liên hiệp HTX, Luật quy định phải tách rõ hai bộ máy quản lý

và điều hành Bộ máy quản lý là Hội đồng quản trị, người đứng đầu là Chủtịch HĐQT Bộ máy điều hành là Ban giám đốc, người đứng đầu là Giám đốchoặc Tổng Giám đốc

2.6/ Làm rõ tài sản và vốn không chia trong HTX:

Luật HTX (sửa đổi) đã quy định HTX phải hình thành vốn và tài sảnchung không chia được hình thành từ các nguồn vốn do Nhà nước trợ cấp,quà biếu, tặng của các tổ chức, cá nhân và trích một phần từ quỹ phát triểnsản xuất của HTX

Khi giải thể, HTX không chia cho xã viên vốn và tài sản chung do Nhànước trợ cấp mà chuyển giao cho chính quyền địa phương quản lý; đối vớivốn và tài sản chung của HTX được hình thành từ các nguồn vốn của HTX vàcông sức của xã viên, quà biếu, tặng của các tổ chức, cá nhân trong và ngoàinước thì do Đại hội xã viên quyết định

Quy định này đã làm rõ yêu cầu các HTX phải quan tâm đến bộ phận vốn và tài sản thuộc sở hữu tập thể, tạo ra sức mạnh kinh tế chung và chất kết dính giữa các xã viên HTX trong nhiều năm hoạt động mà lâu dài.

2.7/ Làm rõ vị trí, chức năng của Liên minh HTX:

Trong Luật năm 1996, Liên minh HTX được quy định là tổ chức “phi chính phủ” Về bản chất, Liên minh HTX đúng là tổ chức phi chính phủ

Tuy vậy quy định này đã gây ra tâm lý không thuận đối với nhiều HTX, Liênhiệp HTX về việc tham gia tổ chức Liên minh, dẫn đến hạn chế sức hút củaLiên minh HTX

Để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho Liên minh HTX hoạt động,  Luật

sửa đổi quy định “Liên minh HTX là tổ chức kinh tế - xã hội”, “Nhà nước tạo điều kiện để Liên minh HTX ở trung ương và địa phương hoạt động theo quy định của pháp luật”, và “Chính phủ quy định cụ thể mối quan hệ công tác giữa liên minh HTX với chính quyền các cấp” theo đó Liên minh HTX sẽ tiếp tục được đổi mới trở thành tổ chức Hiệp hội của các HTX và Liên hiệp HTX trong tương lai.

2.8/ Làm rõ quản lý nhà nước đối với HTX:

Để tăng cường và làm rõ vai trò quản lý của Nhà nước đối với HTX,Luật HTX sửa đổi quy định rõ các nội dung cụ thể về quản lý nhà nước đối

với HTX, trong đó có nội dung rất quan trọng là tổ chức đào tạo, bồi dưỡng

và nâng cao trình độ cho cán bộ quản lý HTX; quy định  Chính phủ thống nhất quản lý chung  về Nhà nước đối với HTX; các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các cấp trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước đối với HTX.

2.9/ Làm rõ các chính sách của Nhà nước đối với HTX:

Các chính sách khuyến khích phát triển đã được quy định tại Điều 5Luật năm 1996 và Chính phủ đã cụ thể hoá bằng Nghị định 15/CP của Chínhphủ ngày 21-2-1997, nhưng hầu như chưa được thực hiện trong thực tế.

Để nâng cao hiệu lực của các chính sách này, Luật HTX sửa đổi quyđịnh rõ chính sách nhà nước đối với HTX, gồm:

Nhà nước ban hành và thực hiện các chính sách, các chương trình hỗ trợ phát triển HTX về đào tạo cán bộ; phát triển nguồn nhân lực; đất đai; tài chính; tín dụng; xây dựng quỹ hỗ trợ phát triển HTX; áp dụng khoa học, công nghệ; tiếp thị và mở rộng thị trường; đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng.

Riêng chính sách bảo hiểm xã hội cho xã viên và người lao động trong

HTX được quy định theo hướng: HTX có nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội theo chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc của Nhà nước cho xã viên là cá nhân và người lao động làm việc thường xuyên cho HTX, nhưng để phù hợp với điều kiện của các HTX, Luật HTX sửa đổi quy định:Đại hội xã viên sẽ quyết định đối tượng cụ thể được đóng bảo hiểm xã hội theo chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc của Nhà nước.

Riêng đối với các HTX nông nghiệp, Luật sửa đổi quy định: “Chính phủ quy định cụ thể chính sách ưu đãi phù hợp với đặc thù và trình độ phát triển trong từng thời kỳ”.

Những quy định này sẽ làm căn cứ để Chính phủ nghiên cứu, ban hành cácchế độ cụ thể của từng chính sách phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nướctrong từng giai đoạn

* Tóm lại, Luật HTX sửa đổi lần này đã  làm rõ hơn bản chất và các

nguyên tắc HTX; vừa nâng cao địa vị pháp lý của HTX để bình đẳng với các