Là một giáo viên tiểu học tôi luôn trăn trở suy nghĩ để làm thế nào cho học sinh thích làm văn, viết văn chân thật, có cảm xúc và sinh động. Trong năm học 2019 2020; 2020 2021, 2021 2022 tôi đã dạy và tìm hiểu khá kĩ về mảng Tập làm văn, đặc biệt là văn “tả cảnh’’ lớp 5. Tôi đã áp dụng một số phương pháp và thấy có những kết quả đáng mừng. Kinh nghiệm này được áp dụng và đã mang lại hiệu quả nhất định trong dạy Tập làm văn. Năm học 2021 2022, tôi mạnh dạn đề xuất: Giải pháp nâng cao hiệu quả viết văn “Tả cảnh’’ dành cho học sinh lớp 5A7 (Điểm Nà Nong) trường Tiểu học Ít Ong, huyện Mường La, tỉnh Sơn La để nghiên cứu với hi vọng góp phần nâng cao trình độ của bản thân và nâng cao chất lượng dạy học văn “tả cảnh’’ lớp 5 nói riêng và nâng cao chất lượng dạy học nói chung. Qua đây, tôi mong muốn nhận được nhiều ý kiến trao đổi của đồng nghiệp để đề tài thực sự có giá trị trong quá trình dạy học.
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: - Hội đồng Sáng kiến huyện Mường La
- Hội đồng Sáng kiến Trường Tiểu học Ít Ong
1 Tôi ghi tên dưới đây:
TT Họ và tên Ngày tháng năm sinh Nơi công tác Chức danh Trình độ chuyên
môn
Tỷ lệ (% ) đóng góp vào việc tạo ra ý kiến
1 Lê Thị Huyền Ngọc 20/03/1987 Tiểu họcTrường
Ít Ong
Giáoviên
Đại họcsưphạmtiểu học
100 %
2 Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: Giải pháp nâng cao hiệu quả viết văn “Tả cảnh’’ dành cho học sinh lớp 5A7 (Điểm Nà Nong) Trường Tiểu học
Ít Ong, huyện Mường La, tỉnh Sơn La.
3 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Tác giả đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến.
4 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục tiểu học
5 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: 8/10/2021
6 Mô tả bản chất của sáng kiến:
6.1 Tình trạng của giải pháp đã biết:
Trang 2dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹpcủa Tiếng Việt, góp phần hình thành con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Môn Tiếng Việt gồm nhiều kỹ năng Song khó hơn cả đối với người dạycũng như đối với người học là kỹ năng viết văn
Tập làm văn rất quan trọng trong chương trình dạy học tiểu học, nó không chỉgiúp học sinh hình thành các kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết mà còn rèn cho học sinhkhả năng giao tiếp, quan sát, phân tích tổng hợp và đặc biệt còn hình thành cho họcsinh những phẩm chất tốt đẹp của con người mới hiện đại và năng động Dạy tập làmvăn là dạy học sinh cách nhìn nhận cuộc sống xung quanh trong thực tế vốn có của
nó với cảm xúc thực của các em Đồng thời cũng dạycác em cách ghi lại sự nhìnnhận ấy qua các văn bản (còn gọi là đoạn văn, bài văn) một cách chính xác về đốitượng, về ngữ pháp Tiếng việt
Tập làm văn lớp 5 gồm nhiều nội dung, một trong những nội dung chính
của chương trình tập làm văn 5 là văn miêu tả “Tả cảnh’’ là một kiểu bài khó
vì học sinh không có khả năng quan sát tinh tế, mặt khác có những cảnh họcsinh chỉ có thể gặp một lần khi đi du lịch hay xem trên truyền hình, không cảmnhận được vẻ đẹp của cảnh hay những thay đổi của cảnh, không biết dựa vàocảm xúc của mình để làm cảnh đó trở nên đẹp hơn, sinh động hơn, gần gũi hơn
Làm thế nào để cho học sinh làm văn hay và có hiệu quả thì lại là một vấn
đề rất khó khăn, cần phải suy nghĩ và dày công nghiên cứu của những người làmcông tác giáo dục
Là một giáo viên đang dạy lớp 5 tôi nhận thấy thể loại văn tả cảnh trongTập làm văn ở lớp 5 là thể loại văn dùng lời nói có hình ảnh và cảm xúc làm chongười nghe, người đọc hình dung một cách rõ nét, cụ thể về người, vật, cảnh vật,
sự việc như nó vốn có trong đời sống Một bài văn miêu tả hay không nhữngphải thể hiện rõ nét, chính xác, sinh động đối tượng miêu tả mà còn thể hiệnđược trí tưởng tượng, cảm xúc và đánh giá của người viết đối với đối tượngđược miêu tả Thực tế giảng dạy tập làm văn phần tả cảnh, bản thân người giáoviên là người hướng dẫn đôi khi cũng cảm thấy lúng túng, bí từ và không biếtphải hướng dẫn thế nào để học sinh có thể viết được bài văn hay, có hình ảnh cócảm xúc Một số tài liệu như sách giáo khoa, sách giáo viên, sách thiết kế thìhướng dẫn chung chung, còn một số sách khác như văn mẫu lại chỉ có các bàivăn đã viết sẵn và thực tế mẫu nhưng không phải là chuẩn mực, có chăng chỉ làđôi chỗ có câu, ý hay… mà lại không có một sự hướng dẫn cụ thể nào để địnhhướng cho giáo viên cũng như học sinh
Là một giáo viên tiểu học tôi luôn trăn trở suy nghĩ để làm thế nào chohọc sinh thích làm văn, viết văn chân thật, có cảm xúc và sinh động Trong nămhọc 2019 - 2020; 2020 - 2021, 2021 - 2022 tôi đã dạy và tìm hiểu khá kĩ về mảng
Tập làm văn, đặc biệt là văn “tả cảnh’’ lớp 5 Tôi đã áp dụng một số phương
pháp và thấy có những kết quả đáng mừng Kinh nghiệm này được áp dụng và đãmang lại hiệu quả nhất định trong dạy Tập làm văn Năm học 2021 - 2022, tôi
mạnh dạn đề xuất: Giải pháp nâng cao hiệu quả viết văn “Tả cảnh’’ dành cho học
Trang 3sinh lớp 5A7 (Điểm Nà Nong) trường Tiểu học Ít Ong, huyện Mường La, tỉnh Sơn La để nghiên cứu với hi vọng góp phần nâng cao trình độ của bản thân và
nâng cao chất lượng dạy - học văn “tả cảnh’’ lớp 5 nói riêng và nâng cao chất
lượng dạy học nói chung Qua đây, tôi mong muốn nhận được nhiều ý kiến traođổi của đồng nghiệp để đề tài thực sự có giá trị trong quá trình dạy học
b) Ưu, nhược điểm, thuận lợi và khó khăn của giải pháp đã biết
* Đặc điểm tình hình của lớp:
Lớp 5A7 trường Tiểu học Ít Ong, thị trấn Ít Ong, huyện Mường La là lớp họcthuộc điểm trường Nà Nong của trường Sĩ số học sinh 31 em, số em nữ là 13, tất cảcác em học sinh trong lớp đều là người dân tộc Thái, sinh sống ở các bản, tiểu khulân cận Như: Bản Nà Nong, bản Nà Tòng, tiểu khu Ít Bon, tiểu khu Mé Lìu Cònrất nhiều em học sinh có hoàn cảnh khó khăn như: Sinh sống ở bản khó khăn, giađình thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, còn em học sinh mồ côi cả cha và mẹ, 01 emhọc sinh khuyết tật khiếm thính Có nhiều em có bố mẹ đi làm thuê ở xa, không cóđiều kiện quan tâm tới việc học tập của con Các em có điều kiện khó khăn còn thiếuthốn điều kiện học tập Ví dụ như thời gian học ở nhà vì dịch Covid đa số các emkhông có máy tính, điện thoại, mạng wifi để học trực tuyến tại nhà Nhiều em vì giađình khó khăn còn chưa được đi đâu ra khỏi nơi cư trú để thăm thú nhiều cảnh đẹp,cảnh thành phố, siêu thị, Vincom, hay xa hơn nữa là cảnh Lăng Bác Hồ, cảnh biển,cảnh đồng bằng… Phục vụ cho việc trải nghiệm và viết văn tả cảnh Tuy vậy đa sốcác em đều ngoan, có ý thức chịu khó và vươn lên trong học tập Có tinh thần đoànkết, giúp đỡ lẫn nhau, nghe lời cô giáo, ông bà, cha mẹ
Ngoài một số em có năng khiếu học môn Tiếng Việt vẫn còn nhiều em gặpkhó khăn trong ngôn ngữ Bộc lộ rõ nhất là khi viết văn, nhiều em còn chưa thực
hiện đúng và đầy đủ các yêu cầu viết một bài văn, đặc biệt là dạng văn “Tả cảnh’’.
Các em còn nhiều lúng túng không biết bắt đầu từ đâu để viết văn thực sự hiệu quả.Ngay cả đối với những đối tượng học sinh học tương đối tốt cũng chưa khai thácđược triệt để năng lực học môn Tiếng Việt Làm sao để các em hình dung được rõnét những điều mình cần phải làm để làm tốt bài văn là một câu hỏi mà tôi đi tìm đáp
án bằng việc thực hiện giải pháp để giúp đỡ, hướng dẫn cho các em học sinh lớp mình
* Ưu điểm:
Khi thực hiện giảng dạy bài viết văn dạng "Tả cảnh" ở mức cơ bản, tôithấy các em có thể dễ dàng nắm được cách làm vì thế các em có cơ sở và nềntảng để phân tích và khắc sâu được kiến thức, thực hành kĩ năng viết văn ‘’Tảcảnh’’, từ đó các em sẽ có vốn kiến thức xuyên suốt, có hệ thống quá trình họctập của các em và cũng là tiền đề để các em bước lên các lớp học trên Tự tintham gia thực hành kiến thức văn học Nâng cao hiệu quả học môn Tiếng Việtnói riêng và giáo dục nói chung
Vì nơi sinh sống của các em là vùng miền núi, có nhiều cây cối, sông suối,
ao hồ, có nhiều cảnh đẹp tự nhiên, có những con vật gắn liền với lao động, sản xuấtnhư: trâu, bò, lợn, gà Nên bồi dưỡng cho các em một lòng yêu thiên nhiên, từ đó các
em có kiến thức thực tế để thực hành làm văn khi gặp đề tài quen thuộc
Trang 4Trong quá trình tìm hiểu đề bài các em có thể hiểu các thuật ngữ, biệnpháp nghệ thuật văn học mới liên quan đến chủ đề cảnh cần tả, có tư mở, sinhđộng trong bài văn
Trong lớp đa số các em ngoan ngoãn, đoàn kết với nhau, các bạn tronghội đồng tự quản của lớp thực hiện tốt vai trò của mình là hướng dẫn và chia sẻvới các bạn khác trong học tập Các em đều tự mình nâng cao ý thức học tập vàtrách nhiệm của một người học sinh
* Nhược điểm:
Cần rất nhiều thời gian, vì thời lượng học môn Tiếng Việt trong một tiếtchỉ dao động từ 35 đến 40 phút, kiến thức mới trong chương trình còn nhiều đòihỏi giáo viên cần rất nhiều thời gian công sức để các em nắm được kiến thứctheo mạch kiến thức từ bao quát tới cụ thể của cảnh cần tả này
Khó khăn trong cách lập luận bài văn để đưa chúng về bài cụ thể mà trongvăn tả cảnh thì có rất nhiều dạng cảnh, học sinh rất dễ bị nhầm lẫn
Nếu giáo viên không thực sự nghiên cứu sâu về chuyên môn và không nhiệttình trong giảng dạy thì học sinh sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong học tập Điều đóđòi hỏi sự tâm huyết của của người giáo viên
Do lần đầu tiên tác giả triển khai sáng kiến trên diện rộng nên không tránh khỏimột số tồn tại Mỗi một vướng mắc bản thân tác giả đã mạnh dạn trao đổi ý kiến vớiđồng nghiệp, cấp trên để tìm ra các hướng khắc phục sao cho việc dạy đạt hiệu quả cao
* Thuận lợi:
Thầy và trò luôn được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu Bangiám hiệu hết sức quan tâm, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho việc dạy và học đặc biệt
là việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
Các em đi học đúng độ tuổi, thể lực phát triển tốt, địa bàn cư trú tương đốitập trung Đa số cha mẹ luôn quan tâm đến việc học tập, mua đồ dùng, nhắc nhởhọc bài ở nhà Phần lớn học sinh ngoan ngoãn, thông minh, chăm chỉ, chủ độngtích cực chiếm lĩnh kiến thức, hiếu động, đoàn kết giúp đỡ nhau học tập
Giáo viên trẻ, nhiệt tình, sáng tạo Yêu thương và luôn mong muốn tạonhững điều kiện thuận lợi nhất cho việc học tập của các em học sinh của mình.Bản thân là giáo viên nhiều năm liền giảng dạy lớp 5, yêu nghề, nhiệt tình, tâmhuyết với nghề mà mình đã chọn Để học sinh hiểu bài giáo viên cần tìm tòiphương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đối tượng học sinh Giáo viêncần nhiều thời gian để nghiên cứu tìm hiểu Giáo viên gần gũi hiểu tâm tư nguyệnvọng, biết các em cần, thiếu, được, những chỗ nào khi viết văn Bản thân giáo viênluôn lấy học sinh làm trung tâm, quan tâm tới từng đối tượng học sinh để có giải
Trang 5pháp với từng nhóm đối tượng cụ thể Để làm sao các em đều đạt được cái chung làhọc tập tốt dạng văn ‘’ Tả cảnh’’ nói riêng và bộ môn Tiếng Việt nói chung.
Đa số học sinh trong lớp có ý thức ham học hỏi, ngoan, biết vâng lời, có ýthức tìm tòi Các em được học chương trình VNEN phát huy được tính sáng tạo,
tự giác, tự tin trong học tập Lớp học thân thiện khang trang, có đầy đủ cácphương tiện, thiết bị dạy và học Một số em biết chia sẻ kết quả với các bạntrong nhóm, biết hỗ trợ nhau trong học tập Phụ huynh học sinh rất quan tâm đếnviệc học tập của con em mình Học sinh sống ở vùng miền núi gần gũi với thiênnhiên, đồng ruộng, cây tre, bến nước, sông suối …
Hình ảnh học sinh của lớp hoạt động nhóm trong tiết học viết văn tả cảnh
* Khó khăn:
Ở chương trình môn Tiếng Việt lớp 5, nội dung dạy văn “Tả cảnh” đưa vào
dạy với thời lượng học quá ít mà kiến thức thì nhiều lên giáo viên và học sinhkhông có thời gian đầu tư cho các dạng viết văn chuyên sâu kỹ lưỡng. Vì thế các
em gặp khó khăn khi học, khi áp dụng vào viết văn Qua nhiều lần ôn luyện phầnnhiều học sinh không giải quyết tốt các bài viết văn Một số ít học sinh chưa biếttrình bày đúng yêu cầu bài làm, chưa nắm được các cụ thể yêu cầu của từng đoạnvăn phải tả cho nên sắp xếp đoạn, câu, từ còn lộn xộn Bên cạnh đó:
Đối với giáo viên: Hiện nay, thiết bị, đồ dùng dạy học phục vụ cho phânmôn Tập làm văn còn rất ít Bản thân giáo viên đôi khi chưa đầu tư đúng mứccho các tiết dạy Tập làm văn Chưa dẫn dắt, hướng dẫn học sinh thâm nhập vàothực tế để các em hiểu về thiên nhiên, cảnh vật …xung quanh các em
Đối với học sinh: Phần lớn học sinh không thích học Tập làm văn vì mônnày khó nó đòi hỏi sự sáng tạo và năng khiếu của các em Vốn từ ngữ của các
em còn hạn chế nên khi viết văn thường bị lặp lại từ, câu văn lủng củng, thiếu
Trang 6hình ảnh, cảm xúc Nhiều em không nắm được cấu trúc ngữ pháp nên sử dụngdấu câu tùy tiện Một số học sinh làm theo văn mẫu hoặc chỉ viết theo dàn bài
mà giáo viên đã hướng dẫn lập Chưa biết tích hợp các môn khác như: Khoahọc, Lịch sử và Địa lí vào Tập làm văn Chưa sáng tạo trong dùng từ đặt câu
Vì vậy, bản thân tôi luôn trăn trở và băn khoăn làm thế nào để học sinh hiểuđược cách viết văn, viết được các bài văn hay, nhiều cảm xúc Điều đó đòi hỏi bảnthân cần phải nỗ lực hơn nữa trong việc đổi mới phương pháp dạy học sao cho mỗihọc sinh thực sự được tham gia vào quá trình học viết văn với những hoạt động nhẹnhàng, tự nhiên mang lại hứng thú và say mê học tập của học sinh
Sau khi các lớp ở điểm Nà Nong học xong tiết 2 bài “Viết văn tả cảnh” Đến
buổi bồi dưỡng và phụ đạo học sinh tôi ra một đề văn tả cảnh cho học sinh làm kếtquả khảo sát như sau:
Bảng thống kê kết quả khảo sát chất lượng viết văn dạng “Tả cảnh”
đối với học sinh lớp 5A7 (Điểm Nà Nong) khi chưa áp dụng biện pháp.
Lớp
5A7
Tổng số học sinh
Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Số
lượng Tỉ lệ % lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Số
Đầu năm
(1 em học sinh Khuyết tật khiếm thính, không đánh giá)
Với chất lượng bài viết tôi thấy tỉ lệ học sinh đạt Tốt còn quá ít, tỉ lệ họcsinh đạt Hoàn thành còn cao, tỉ lệ học sinh Chưa hoàn thành còn chiếm tươngđối Các em đạt Hoàn thành là các em đang dừng lại với viết văn đạt cơ bản, các
em chưa biết phân tích các ngữ liệu còn ẩn, trừu tượng Một số em chưa nắmđược các bước để viết bài do chưa nắm được các thủ thuật viết văn Bản thân tôiluôn băn khoăn, trăn trở làm thế nào để học sinh hiểu được đề bài văn, phân tíchđược các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong bài viết từ đó mới có cáccách viết bài phù hợp Điều này đòi hỏi giáo viên phải tìm tòi nhiều phươngpháp hay, cách hướng dẫn học sinh dễ hiểu và vận dụng linh hoạt các hình thức
tổ chức dạy học, tích cực ôn luyện trong các tiết bồi dưỡng và phụ đạo học sinh
Vì vậy tôi mạnh dạn đưa ra : Giải pháp nâng cao hiệu quả viết văn “Tả cảnh’’ dành cho học sinh lớp 5A7 (Điểm Nà Nong) trường Tiểu học Ít Ong, huyện Mường La, tỉnh Sơn La với mong muốn nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt
nói chung và chất lượng học sinh môn Tiếng Việt lớp 5A7 nói riêng
Vậy làm thế nào để giúp học sinh viết văn ngày một tốt hơn đó chính
là điều mà tôi phải tìm tòi để đưa ra các biện pháp để khắc phục tình trạngtrên như sau:
Trang 76.2 Nội dung của giải pháp: Giải pháp nâng cao hiệu quả viết văn “Tả
cảnh” dành cho học sinh lớp 5A7 (Điểm Nà Nong) trường Tiểu học Ít Ong, huyện Mường La, tỉnh Sơn La, năm học 2021-2022.
6.2.1 Mục đích của giải pháp;
Giải pháp này có vai trò rất lớn đối với viết văn hay, nâng cao các em đã
biết về dạng cụ thể để làm văn hàm xúc, chắc chắn Qua đó các em có một conđường mòn kiến thức khi viết văn giúp các em đạt kết quả cao khi tham dự cáchội thi và phù hợp với chương trình dạy và học Biện pháp đã tìm ra những cách
làm thiết thực giúp học sinh làm tốt dạng văn “Tả cảnh”
Giải pháp này giải quyết một số vướng mắc trong giảng dạy nhất là đối
với học sinh làm bài văn “ Tả cảnh’’ trong môn học Tiếng Việt Nhằm phân hóađối tượng học sinh, phát triển năng lực làm văn, góp phần bồi dưỡng năng lựccho giáo viên và học sinh Tìm ra cách khắc phục hiệu quả, phù hợp với các đốitượng học sinh Đây là biện pháp mà tôi tâm đắc nhất và mang lại hiệu quả nhấtkhi tôi áp dụng
6.2.2 Tính mới của giải pháp
a) Bản chất của giải pháp
Cũng có nhiều tài liệu nghiên cứu về các biện pháp giúp học sinh học tốtmôn Tiếng Việt, phân môn tập làm văn ở bậc tiểu học Nhưng ‘’ Một số biệnpháp giúp học sinh lớp 5 học tốt văn tả cảnh’’- đề tài mà tôi nghiên cứu là mộtphương pháp mới và được ứng dụng đầu tiên đối với lớp 5A7, trường Tiểu học
Ít Ong (điểm Nà Nong) Và đã phát huy được những mặt tích cực trong việcgiảng dạy bộ môn Chưa được áp dụng, chưa được đưa vào kế hoạch hoặc chưađược quy định thành những biện pháp bắt buộc thực hiện Sáng kiến này chưađược mô tả trong các nguồn thông tin tới mức căn cứ vào đó có thể áp dụng
Đây là giải pháp tôi tâm đắc nhất, đưa ra được cái mới mẻ, tạo hứng thúhọc tập, sáng tạo có thể áp dụng linh hoạt Nội dung đa dạng phù hợp với tiếtdạy Giúp giáo viên hiểu và nắm vững những bài văn trong dạng văn, các bướctiến hành, phương pháp bồi dưỡng, phụ đạo học sinh Trên cơ sở đó bồi dưỡngnâng cao phụ đạo cho học sinh thông qua việc rèn kỹ năng viết văn Nâng caochất lượng giảng dạy Khai thác các hoạt động của học sinh theo hướng phát huytính tích cực, sáng tạo Để gây được hứng thú và sự say mê, tìm tòi, khám phátrong học viết văn cho các em, giáo viên cần hướng dẫn học sinh làm các bài tập
từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp Trên cơ sở đó các em có thể lập luận và
tư duy logic, chặt chẽ, thể hiện sự sinh động và hấp dẫn trên bài viết văn Cụ thể:
b) Quy trình thực hiện giải pháp
*Bước 1: Làm tốt công tác chuẩn bị.
Giáo viên: Tập trung nghiên cứu nội dung chuẩn kiến thức, kĩ năng cầnđạt của từng bài học, từ đó xây dựng kế hoạch bài dạy chi tiết cho từng tiết họctheo phương pháp “lấy học sinh làm trung tâm” sao cho trong mỗi hoạt độnghọc, học sinh được cùng nhau trải nghiệm, tương tác Kế hoạch bài dạy cần xây
Trang 8dựng kĩ ở phần nào? Kiến thức trọng tâm nào nên thể hiện ở trò chơi? Chuẩn bịtrước gợi ý và hướng quan sát cho học sinh ở bước tiếp theo Phân loại đốitượng học sinh các mức độ: Giỏi, Khá, Trung bình, Yếu để có phương pháphướng dẫn cụ thể với từng đối tượng.
Giáo viên hướng dẫn học sinh làm những công việc sau: Đọc kĩ đề; phântích đề Đối với đối tượng học sinh viết văn đạt mức giỏi, khá tôi sẽ hướng dẫn các
em làm sao cho thấy cái hay, cái đẹp sinh động trong bài viết Bằng cách sử dụngcác biện pháp nghệ thuật như: nhân hoá, so sánh, điệp từ điệp ngữ… trong viết văn.Với đối tượng học sinh ở mức độ trung bình tôi sẽ hệ thống thêm cho các em một
số kĩ năng viết văn nâng cao, tư duy mở rộng hơn… Còn đối với những em họcyếu tôi thực sự chú trọng tới việc phụ đạo cho các em ở các buổi học riêng Tôi xâydựng và hệ thống kiến thức lại cho các em, từ đó để các em hình dung rõ nét hơn
về cấu tạo cơ bản của bài văn tả cảnh cần đạt những gì…
Học sinh: Xây dựng nề nếp, thói quen hợp tác trong nhóm để cùng nhómgiải quyết các yêu cầu đề ra một cách chủ động Phân tích đề bằng cách: Gạch 1gạch dưới các từ xác định thể loại bài văn; gạch 2 gạch dưới từ xác định đốitượng miêu tả Xây dựng sẵn các phương án cơ cấu nhóm học tập linh hoạt, luânphiên và ưu tiên cho những em rụt rè, mặc cảm, nhút nhát là nhóm trưởng, làngười báo cáo Những em khá giỏi làm nhiệm vụ gợi ý, hướng dẫn Tạo cơ hộithể hiện mình cho tất cả các học sinh trong lớp Khi xây dựng kế hoạch dạy họccần dự kiến các cách chia nhóm phù hợp cho từng hoạt động học, từng đơn vịkiến thức kĩ năng Hình thành cơ cấu nhóm phải linh hoạt phù hợp với tất cả mọiđối tượng học sinh nhằm tạo cơ hội nhiều hơn cho những em yếu, trung bìnhđược hoạt động Từ đó, vừa vun đắp cho các em khả năng thích nghi giao tiếptrong mọi hoàn cảnh, vừa bồi đắp tình yêu, lòng say mê văn học, lòng tự hào vềTiếng Việt Xây dựng được lòng ham thích đọc sách báo cho học sinh Học sinh
tự biết học hỏi ở sách báo cách dùng từ, đặt câu biến những câu văn thiếu hìnhảnh, thiếu cảm xúc thành những câu văn hay
Giáo viên và học sinh làm tốt công tác chuẩn bị cả trước và khi lên lớp.Học sinh xác định đề và được phân loại đối tượng để được cô và các bạn giúp đỡ
Bước 2 Rèn kỹ năng quan sát tìm ý - lập dàn bài chi tiết.
Học sinh tự mình đề ra được nhiệm vụ quan sát và ghi chép, quan sát vàghi chép trên cơ sở nào? Quan sát thế nào cho có ý nghĩa? Vì vốn sống thực tếgắn liền với quan sát Đây cũng chính là mục tiêu dạy tập làm văn của mỗi tiếthọc phải đạt được Khi có kĩ năng quan sát, biết chọn lọc những chi tiết mới mẻ,đặc sắc của cảnh vật, con người thì học sinh sẽ dần ham thích ghi chép Qua mỗitiết học, giáo viên cần gợi ý hướng cho học sinh cách quan sát và ghi chépnhững gì diễn ra xung quanh các em Quan sát đi kèm với ghi chép là một việclàm thường xuyên sẽ làm giàu vốn sống thực tế của các em vừa hình thành kĩnăng viết Ban đầu, trong giờ học Tập làm văn, sau khi giáo viên tổ chức chocác em phân tích những văn cảnh cụ thể để hình thành kiến thức bài học như cấutạo, trình tự miêu tả Cuối tiết học tôi thường giao nhiệm vụ cho các em về nhàquan sát và ghi chép một cảnh vật cụ thể nơi em ở thông qua phiếu gợi ý trình tự
Trang 9quan sát giao cho mỗi nhóm học sinh Trên lớp, trong tiết học cũng như sau tiếthọc tôi thường xuyên nhắc nhở các em ghi những ý hay, câu từ hay vào số taycủa mình Những câu từ hay liên quan đến văn miêu tả không chỉ có ở tiết họcTập làm văn mà có ở những phân môn khác như: tập đọc, luyện từ và câu…
Ví dụ: Khi dạy “Luyện từ và câu” bài “Từ đồng nghĩa” có bài tập với đoạn
văn “Màu lúa chín dưới đồng vàng xuộm lại Nắng nhạt ngả màu vàng hoe Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống, như những
chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng” Mục đích của bài tập này là nhận xét các từ inđậm rút ra từ đồng nghĩa Nhưng đối với tôi ngoài mục đích đó ra nó còn là ghi chépnhững câu văn hay mà các em cần học tập khi làm văn tả cảnh
Hay khi dạy bài tập đọc “Quang cảnh làng mạc ngày mùa” Trong bài tác
giả sử dụng rất nhiều từ màu vàng như: vàng xuộm, vàng hoe, vàng lịm, vàng ối, vàng tươi, vàng xọng, vàng giòn, vàng mượt, vàng mới, vàng trù phú, chín vàng.
Sau khi quan sát và tìm ý, trước khi lập dàn bài chi tiết, học sinh cần xácđịnh trình tự miêu tả để sắp xếp các ý một cách hợp lí Trình tự miêu tả trongvăn tả cảnh có thể là trình tự không gian, có thể là trình tự thời gian tuỳ theotừng cảnh để lựa chọn cho phù hợp
Do nội dung chương trình trong sách giáo khoa phân bố thì học sinh luyệnviết các đoạn văn tả cảnh rất nhiều Những bài văn tả cảnh hoàn chỉnh chỉ yêucầu thực hiện khá ít
Chính vì thế, giáo viên có thể đưa dàn ý chung cho một bài văn tả cảnh,
và cả dàn ý cho một đoạn văn tả cảnh để học sinh dựa vào đó lựạ chọn cách viếtcho phù hợp
Có thể cho học sinh quan sát theo bảng, cũng có khi cho học sinh quan sát
và ghi theo sơ đồ tư duy Sơ đồ tư duy giúp học sinh nhớ bài nhanh hơn, tăngcường khả năng lập luận, tư duy và khả năng phân tích Không chỉ vậy nó còngiúp các em hiểu bài sâu hơn, phát triển ý dễ dàng hơn so với cách học khác Sơ
đồ tư duy là sự kết hợp của hình ảnh, màu sắc và việc sắp xếp không gian
Nguyên tắc chính của cách vẽ sơ đồ tư duy môn văn là dùng hình ảnh đểtruyền tải nội dung của bài một cách dễ hiểu, ngắn gọn nhất Việc sử dụng hìnhảnh có tác dụng kích thích thị giác và não bộ tiếp nhận thông tin nhanh hơn nhờ
đó giúp học sinh tiết kiệm thời gian học bài mà vẫn không quên ý Và khi các
em điểm tô cho mỗi ý lớn hay chính là hình ảnh thể hiện ý lớn bằng một màusắc riêng biệt nó vừa giúp học sinh nhớ lâu hơn vừa có tác dụng tạo hứng thúlàm và xem sơ đồ tư duy
Sơ đồ tư duy với tạo hình mới lạ sẽ thu hút người học sinh nâng cao hiệu quả bài làm, kích thích trí não, sức sáng tạo và tư duy khoa học của học sinh
Sử dụng sơ đồ tư duy là cách thức hữu hiệu để học sinh phác thảo, hình thành nên những ý tưởng độc đáo trong điều kiện thời gian hạn chế
Trang 10Sơ đồ tư duy mang đến cho các em những nội dung cô đọng, ngắn gọn, dễhiểu học sinh có thể sắp xếp các ý tưởng và xâu chuỗi chúng lại thành một chuỗi dữ liệu logic để dễ dàng giải quyết vấn đề.
Sơ đồ tư duy với sự sinh động trong màu sắc và hình ảnh Các ký hiệu đầy gợi mở, từ khóa lại súc tích là điều kiện giúp người dùng tăng khả năng ghi nhớ và lưu trữ thông tin Cùng với đó, học sinh có thể tiết kiệm được nhiều thời gian Đi đúng vào trọng tâm vấn đề, giúp não bộ kích hoạt ghi nhớ tốt, nhanh chóng với mọi kiến thức đặc biệt là văn học, khi đối với các
em còn hiểu mông lung, dàn trải
Hình ảnh nhóm học sinh lập dàn ý và thảo luận qua sơ đồ tư duy.
Ngoài việc giải nghĩa phần từ ngữ trong tiết Tập đọc cho học sinh, tôi cònyêu cầu học sinh cần phải nhớ để vận dụng khi viết văn cho đúng nghĩa của từ.Thực ra đây là việc làm thường xuyên để giúp học sinh có một cái nhìn tổng thể
để rồi tìm ra mối liên quan chặt chẽ giữa các phân môn trong Tiếng Việt Tôilàm thế là cố gắng khai thác triệt để những kiến thức có trong sách giáo khoa
Đó là phân môn Tập đọc và Luyện từ và câu còn phân môn Tập làm văn thì sao?.Trong tiết Tập làm văn đầu tiên sách giáo khoa cũng trích một đoạn bài “Hoànghôn trên sông Hương” Ngoài việc tìm hiểu cấu tạo của một bài Tập làm văn, tôi
còn hướng dẫn học sinh chép những câu văn hay như: “ mặt sông sáng màu ngọc lam in những vệt mây hồng rực rỡ của trời chiều Hình như con sông Hương rất nhạy cảm với ánh sáng nên lúc tối hẳn, đứng trên cầu chăm chú nhìn
Trang 11xuống, người ta vẫn thấy những mảng sắc mơ hồng ửng lên như một thứ ảo giác
Trên mặt nước tối thẳm…’’
Chuẩn bị kiến thức phục vụ cho việc làm một đề văn theo yêu cầuđầu bài đã cho.
Rèn kĩ năng quan sát cho học sinh:
Khi quan sát phải sử dụng các giác quan như mắt, tai, mũi, lưỡi để nhìn,nghe, sờ, ngửi, nếm nhằm nhận biết sự vật về hình dạng, màu sắc, âm thanh,mùi vị Quan sát nhằm nhận ra những nét độc đáo đặc biệt của đối tượng chứkhông phải thống kê tỉ mỉ trung thực mọi chi tiết về sự vật
Trong khi quan sát còn luôn gắn với cảm xúc, với kỉ niệm, với cuộc sống
cá nhân của người quan sát Từ đó gắn chặt với các hoạt động liên tưởng sosánh, tưởng tượng, hồi tưởng của từng cá nhân
Từ việc quan sát học sinh tìm được từ ngữ diễn tả đúng và sinh độngnhững điều đã quan sát được
Hướng dẫn học sinh lựa chọn trình tự quan sát:
- Trình tự không gian: quan sát toàn bộ đến quan sát từng phần, từ trái sangphải, từ trên xuống dưới, ngoài vào trong hoặc ngược lại
- Trình tự tâm lí: Thấy nét gì nổi bật thu hút bản thân, gây cảm xúc mạnhcho bản thân hứng thú hay khó chịu, yêu hay ghét ) thì quan sát trước, các phầnkhác quan sát sau
Phần trọng tâm bài thì quan sát kĩ lưỡng hơn
+ Hướng dẫn học sinh sử dụng các giác quan để quan sát Đây là thao tácquan trọng nhất và có tính chất quyết định về nhiều mặt Thông thường học sinhchỉ dùng mắt để quan sát do đó kết quả thu được thường là các nhận xét và cảmxúc gắn liền vời thính giác (hình dáng, màu sắc, đường nét, độ xa, gần ) đó làmặt mạnh và cũng là một nhược điểm của học sinh
Chúng ta cần lưu ý các em dùng thêm các giác quan thích hợp khác đểquan sát ví dụ quan sát giờ ra chơi sân trường em ngoài việc dùng mắt để quansát các trò chơi còn phải sử dụng tai để nghe âm thanh của tiếng nói, cười, tiếngđộng các trò chơi và từ đó liên tưởng, so sánh, cảm xúc của bản thân
Tổ chức quan sát và tìm ý:
Học sinh phải được quan sát trực tiếp cảnh vật và người
Học sinh tự làm việc, tự quan sát, tự ghi chép là chính
Sự quan sát của học sinh phải được hướng dẫn cụ thể bằng hệ thống câuhỏi gợi ý
Ví dụ: Đề bài yêu cầu: Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều, tối) trong một
vườn cây (hay trong công viên, đường phố, cánh đồng, nương rẫy, đồi núi, biển).
Trang 12Để chuẩn bị cho tiết quan sát, tìm ý tôi dùng những bức tranh có sẵntrong bộ tranh tập làm văn đồng thời sưu tầm thêm một số bức tranh về nhữngvườn cây bạch đàn tươi tốt, vườn phi lao ở bờ biển miền Trung, cảnh côngviên Suối Tiên, đường phố …Đến tiết học này tôi cho học sinh quan sátrồi viết ra những gì mình quan sát được và cuối cùng nói ra trước lớp để cảlớp cùng nghe, học hỏi
Đề bài yêu cầu: Tả cảnh trường em.
+ Giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát toàn cảnh trường mình
Tôi đưa học sinh ra sân trường tập hợp học sinh nhắc nhở những điều cầnthiết đảm bảo trật tự Nhắc lại cho học sinh nhớ cách quan sát đã học ở các tiết
tả cảnh như: Quan sát từ xa đến gần hay từ gần đến xa Khi quan sát các em cầnghi lại những gì mình quan sát được Cần kết hợp nhiều giác quan như: Mắt thấy,tai nghe, mũi cảm nhận …cần quan sát cảnh vật xung quanh như trời, mây, gió,chim chóc, thời tiết
Trong khi học sinh tự do quan sát và tôi theo dõi, giúp đỡ những học sinhyếu, học sinh ham chơi, nếu thấy các em khó khăn, vướng mắc tôi gợi ý, hướngdẫn thêm cho các em Đến giờ tôi tập hợp lớp, cho một số học sinh nêu những gìmình quan sát, ghi lại được, học sinh khác nhận xét, bổ sung Đặc biệt quan tâm,giúp học sinh yếu nói trước lớp Cuối cùng nhận xét thái độ học tập sau đó chohọc sinh về lớp
Để học sinh thoải mái hơn khi viết văn, học sinh có thể vận dụng nhữngđiều quan sát hôm nay kết hợp với những điều quan sát được những ngày trước
đó để viết thành bài văn tả cảnh trường em cho riêng mình
* Bước 3 Luyện kĩ năng dùng từ trong văn miêu tả.
Công việc đầu tiên là tập trung củng cố kiến thức của học sinh về các loại
từ và các biện pháp tu từ, so sánh, nhân hóa, liên tưởng bằng công việc cụ thể:
Rèn luyện kĩ năng phân biệt các loại từ thông qua tất cả các kỹ năng trongmôn Tiếng Việt Nội dung này được tích hợp hầu hết các bài học Tập trung chú ýhướng dẫn học sinh tìm hiểu về nghĩa của từ Định hướng cho học sinh để các emnhận biết rõ tác dụng của việc diễn đạt bằng từ ngữ gợi tả, gợi cảm
Rèn kĩ năng nhận biết các biện pháp tu từ qua từng bài văn, văn cảnh cụthể Học sinh thường xuyên nhận biết và tìm hiểu giá trị thẩm mỹ của phép sosánh, nhân hoá trong các bài tập đọc, trong các bài văn gợi ý để học sinh tựkhám phá cái hay, cái đẹp từ đó các em thuộc lòng các đoạn văn, đoạn thơ Tậptrung giúp các em nhạy bén hơn trong việc phát hiện và nhận biết, từ đó rènluyện thực hành thông qua các hệ thống bài tập sắp xếp các câu văn thành đoạnvăn, tạo cơ hội cho học sinh được nói những câu mình thích
Rèn luyện kĩ năng vận dụng từ ngữ gợi tả, gợi cảm và so sánh, nhân hoá trongkhi viết bài văn cụ thể bằng biện pháp cải tiến tiết dạy trả bài viết Cụ thể là trongphần chữa bài tôi không chỉ tập trung chữa các câu sai ngữ pháp, sai lỗi diễn đạt màcòn chú ý chọn những câu sai, câu văn thiếu hình ảnh, thiếu cảm xúc