CƠ CẤU TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ. LIÊN HỆ THỰC TIỄN TỪ MỘT ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH CỤ THỂ

Bìa 1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI KHOATRUNG TÂM TÊN ĐỀ TÀI CƠ CẤU TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TỪ MỘT ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH CỤ THỂ BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần.

TP.Hồ Chí Minh – 2022

bộ máy “tập trung, thống nhất, thông suốt, bộ máy tinh gọn và hợp lý, tăngcường tính chuyên nghiệp, giải quyết nhanh gọn công việc của người dân” vàthực tế tại các khu vực đô thị ngày càng lớn hơn

Xây dựng chính quyền đô thị là một yêu cầu khách quan, nhằm nâng cao chấtlượng và hiệu quả quản lý nhà nước, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân,đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị bền vững và hội nhập quốc tế

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ

1.1 Khái niệm đô thị và các đặc điểm của đô thị

1.1.1 Khái niệm đô thị

Đô thị là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạtđộng trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hànhchính, kinh tế, văn hóa hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triểnkinh tế xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồmkinh tế xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồmnội thành, ngoại thành của thành phố, nội thị, ngoại thị của thị xã, thị trấn

1.1.2 Các đặc điểm chủ yếu của đô thị

Về vị trí, vai trò:

Đô thị là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa, khoa học, côngnghệ của một địa phương, vùng, miền, của cả nước, làm động lực cho sự pháttriển đối với địa phương, vùng, miền đó hoặc cả nước Còn ở nông thôn chưaphát triển về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, phụ thuộc vào những khuvực đô thị lân cận

Về dân cư:

Đô thị là nơi tập trung dân cư, mật độ dân số cao, gồm nhiều thành phần sốngđan xen có lối sống khác nhau, tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội đadạng nên việc quản lý dân cư độ thị có nhiều phức tạp; đời sống cư dân đô thịvốn chỉ phụ thuộc vào việc làm và thu nhập của bản thân Trong khi đó, dân

cư nông thôn gắn kết cộng cồng theo làng, xã, thôn, xóm, bản, ấp, dòng học

có những hương ước và phong tục, tập quán riêng mang nhiều tính tự quản;đời sống cư dân nông thôn phụ thuộc vào nhau, gắn bó và ràng buộc với cộngđồng

Về kinh tế - xã hội:

Ở khu vực nội thành, nội thị (khu vực nội thành của thành phố trực thuộcTrung ương là các quận, dưới quận là các phường, các đơn vị hành chính cònlại của thành phố trực thuộc Trung ương là khu vực ngoại thành; khu vực nộithành của thành phố thuộc tỉnh là các phường, các xã của thành phố thuộctỉnh là khu vực ngoại thành; khu vực nội thị của thị xã là các phường, các xãthuộc thị xã là khu vực ngoại thị) chủ yếu là phi nông nghiệp, đa ngành, đalĩnh vực, có tốc độ phát triển cao, là địa bàn hoạt động của các loại thị trường,

là nơi hội tụ và trao đổi thông tin, nơi dễ nảy sinh các tệ nạn xã hội và cáchiện tượng làm mất ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội Trong khi

đó, ở nông thôn chủ yếu là nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, kinh tế côngnghiệp, thương mại, dịch vụ và thông tin chưa phát triển mạnh

Về cơ sở hạ tầng:

Ở khu nội thành, nội thị có tính thống nhất, liên thông và phức tạp, tạo thànhnhững mạng lưới, hệ thống đồng bộ, xuyên suốt địa bàn, không phụ thuộcvào địa giới hành chính, đòi hỏi quản lý tập trung, thống nhất theo ngành làchủ yếu Trong khi đó, ở nông thôn, cơ sở hạ tầng còn đơn giản, chưa liênhoàn và chưa đồng bộ, không có tính tập trung cao như ở đô thị, đòi hỏi quản

lý theo lãnh thổ là chủ yếu

Về địa giới hành chính:

Cơ sở hạ tầng ở đô thị là một chỉnh thể thống nhất nên việc phân chia địa giớihành chính trong khu vực nội thành, nội thị chỉ có ý nghĩa là khu vực hànhchính, mang tính chất quản lý hành chính là chủ yếu Trong khi đó, ở nôngthôn, việc phân chia địa giới hành chính gắn với các hoạt động kinh tế - xãhội diễn ra trong phạm vi địa bàn lãnh thổ đó

Về quản lý:

Ở đô thị, việc quản lý nhà nước về an ninh, trật tự an toàn xã hội giao thông,điện, nước, nhà ở, xây dựng, môi trường là vấn đề bức xúc hàng ngày và đadạng, phức tạp hơn nhiều so với quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực này ởnông thôn

Những đặc điểm chủ yếu của đô thị đòi hỏi tổ chức bộ máy chính quyền đôthị phải có đặc thù riêng để đảm bảo cho việc quản lý nhà nước và cung ứngdịch vụ công ở đo thị được thực hiện tập trung, thống nhất, nhanh nhạy, giảmthiểu các tầng nấc, trung gian và thực sự có hiệu lực, hiệu quả

1.1.3 Phân loại đô thị

- xã hội của một vùng lãnh thổ liên tỉnh hoặc cả nước

Đô thị loại II:

Là thành phố thuộc tỉnh có các phường nội thành và các xã ngoại thành

Đô thị có chức năng là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học – kỹ thuật, hànhchính, giáo dục – đào tạo, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông, giao lưu trongvùng tỉnh, vùng liên tỉnh có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội củamột tỉnh hoặc một vùng lãnh thổ liên tỉnh

Đô thị loại III:

Là thành phố hoặc thị xã thuộc tỉnh có các phường nội thành, nội thị và các

xã ngoại thành, ngoại thị

Đô thị là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học – kỹ thuật, hành chính, giáodục – đào tạo, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông, giao lưu trong tỉnh hoặcvùng liên tỉnh Có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của một vùngtrong tỉnh hoặc một số lĩnh vực đối với vùng liên tỉnh

Đô thị loại IV:

Đô thị là trung tâm kinh tế, văn hóa, hành chính, khoa học kỹ thuật, giáo dụcđào tạo, du lịch, dịch vụ, đầu mối giao thông của một vùng trong một tỉnh, Cóvai trò thúc đẩy kinh tế xã hội của một vùng trong một tỉnh hoặc một số lĩnhvực trong một tỉnh

Đô thị loại V:

Là trung tâm tổng hợp hoặc chuyên ngành về kinh tế, hành chính, văn hóa,giáo dục – đào tạo, du lịch, dịch vụ có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế -

xã hội của huyện hoặc một cụm xã

1.2 Khái niệm chính quyền địa phương

Theo nghĩa hẹp: Chính quyền địa phương bao gồm Hội đồng nhân dân và Ủyban nhân dân Trong tổ chức bộ máy nhà nước, Hội đồng nhân dân và Ủy bannhân dân được tổ chức ở cả 3 cấp hành chính là Tỉnh – Huyện – Xã Quanniệm này bắt nguồn từ thực tiễn pháp luật về tổ chức và hoạt động của Chínhquyền địa phương ở nước ta trong những năm đầu sau Cách mạng tháng Tám(1945): Hiến pháp và pháp luật nước ta khi quy định về Chính quyền địaphương đề cập 2 cơ quan là: Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính (Ủyban nhân dân)

Theo nghĩa rộng: Chính quyền địa phương là cơ quan tổ chức chính quyền ởđịa phương không bao gồm Tòa án, Viện kiểm sát (là những cơ quan thựchiện quyền tư pháp) Ngoài ra, cũng không bao gồm các cơ quan của các Bộ,Ngành trung ương đóng ở địa phương (công an, quân sự, hải quan, thuế…) vì

những cơ quan này là của các Bộ ngành trung ương đặt ở địa phương, do các

cơ quan Bộ, ngành ở trung ương thành lập, bổ nhiệm, thủ trưởng các cơ quannày và trực tiếp chỉ đạo hoạt động của chúng

1.3 Vị trí vai trò của chính quyền địa phương

Để quản lý xây dựng phát triển kinh tế, văn hóa xã hội của đất nước, ViệtNam cũng giống như tất cả các nước trên thế giới, đều phải tổ chức các đơn

vị hành chính – lãnh thổ và thành lập các cơ quan nhà nước ở địa phươngnhằm mục đích:

- Thứ nhất, để triển khai các quyết định của các cơ quan nhà nước Trungương;

- Thứ hai, để nhân dân địa phương tham gia vào các hoạt động của các

cơ quan nhà nước và quyết định những vấn đề có liên quan đến đờisống của nhân dân địa phương;

- Thứ ba, phân cấp cho địa phương để giảm bớt công việc cho cơ quannhà nước ở Trung ương, từ đó tạo điều kiện cho Trung ương tập trunggiải quyết những vấn đề có tính quốc gia;

- Thứ tư, việc tổ chức cơ quan nhà nước ở địa phương còn thể hiện bảnchất của nhà nước của dân, do dân và vì dân mọi lợi ích nhà nước đềuxuất phát từ nhân dân;

- Thứ năm, là việc tổ chức cơ quan nhà nước ở địa phương cũng là đểgiải quyết tốt quyền lợi của Trung ương và quyền lợi của mỗi địaphương

Chính quyền địa phương ở các đô thị có vai trò quan trọng không chỉ trongviệc thực hiện các chức năng quản lý nhà nước trên địa bàn mà còn có vaitrò đầu tàu thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của cả vùng hoặc khu vực;

là đơn vị hạt nhân của đơn vị hành chính – lãnh thổ lớn hơn, gắn kết chặtchẽ với các đơn vị hành chính lãnh thổ ngoại vi và các khu vực lân cận

thành các vùng, các khu vực lãnh thổ để cùng nhau giải quyết các vấn đề

về phát triển kinh tế - xã hội, về cung ứng dịch vụ công mà không bị cắtkhúc bởi địa giới hành chính

1.4 Khái niệm chính quyền đô thị

Hiện nay vẫn chưa có khái niệm chính xác về chính quyền đô thị, nói theocách dễ hiểu nhất thì chính quyền đô thị là một thuật ngữ để chỉ một môhình chính quyền địa phương thành lập ở các đô thị, dùng để phân biệt với

mô hình chính quyền nông thôn Một trong những mục tiêu mà chínhquyền đô thị hướng tới là bộ máy hành chính được tinh giản đến mức tối

đa Người thủ trưởng đô thị sẽ có quyền quyết định nhanh và tức thì nhiềuvấn đề quan trọng với đô thị

Mô hình chính quyền đô thị là mô hình tập trung quản lý ở cấp thành phố.Vai trò của người dân cũng được đề cập trong việc xây dựng chính quyền

đô thị hiện tại

1.5 Đặc điểm chính quyền đô thị

Chính quyền đô thị trên thế giới thường mang hai đặc điểm: “rút bớt cấphành chính lãnh thổ” và “thị trưởng do dân bầu trực tiếp” Xuất phát từđặc thù về quản lý nhà nước ở vùng đô thị, chính quyền đô thị thường cóhai đặc điểm khác biệt so với chính quyền nông thôn

Thứ nhất, được tổ chức rút gọn một số cấp chính quyền Đặc điểm nàyxuất phát từ thực tế đường kính các đô thị thường bé hơn đường kính cácđơn vị hành chính cùng cấp ở vùng nông thôn Nên giảm bớt cấp chínhquyền, nhưng vẫn bảo đảm khoảng cách “nhân dân – chính quyền” khôngquá xa về mặt không gian

Thứ hai, người đứng đầu chính quyền đô thị do dân bầu trực tiếp Điềunày xuất phát từ thực tế, trình độ dân trí ở các đô thị cao hơn vùng nông

thôn, hoàn toàn có khả năng chọn đúng người Mặt khác, ở các đô thịthường có nhiều vấn đề phức tạp về an ninh, môi trường…nên đòi hỏi mộtngười đứng đầu chính quyền chịu trách nhiệm trước dân cao hơn, đòi hỏiđược dân bầu trực tiếp, chịu trách nhiệm trực tiếp và bị phế truất trực tiếpbởi lá phiếu của người dân

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM

2.1 Mô hình chính quyền đô thị ở các thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam

Các thành phố trực thuộc Trung ương là trung tâm kinh tế, chính trị của

cả nước, nơi dân cư tập trung đông, các hoạt động kinh tế - xã hội diễn rasôi động, phong phú nên đòi hỏi cần có phương thức quản lý, triển khaimột cách nhanh chóng, thông suốt tạo điều kiện đẩy mạnh phát triển kinh

tế - xã hội của đô thị nói riêng, từ đó tạo động lực phát triển của vùng và

cả nước Do vậy, các thành phố này cần tổ chức bộ máy chính quyền tinhgọn, ít tầng nấc, hoạt động hiệu lực, hiệu quả nhằm đảm bảo chỉ đạo tậptrung, nhưng điều hành, vận hành thông suốt, kịp thời giải quyết các côngviệc phát sinh của đô thị Hiện nay có hai mô hình về chức chính quyền đôthị, gồm:

Mô hình chính quyền đô thị một cấp:

Được tổ chức trong phạm vi nội thành của thành phố trực thuộc Trungương Trong đó, chỉ có một cơ quan đại diện là Hội đồng nhân dân thànhphố và không tổ chức Hội đồng nhân dân ở quận và phường và Ủy bannhân dân ở cả ba cấp hành chính thành phố (UBND thành phố, UBNDquận, UBND phường) Mô hình này hiện đang được triển khai tại Thànhphố Hồ Chí Minh và thành phố Đà Nẵng

Mô hình chính quyền đô thị hai cấp:

Được tổ chức ở khu vực nội thành của thành phố trực thuộc Trung ương.Trong đó, có hai cơ quan đại diện là Hội đồng nhân dân thành phố và Hộiđồng nhân dân quận, không tổ chức Hội đồng nhân dân ở phường, có đủ

ba cấp hành chính là Ủy ban nhân dân thành phố, Ủy ban nhân dân quận

và Ủy ban nhân dân phường Mô hình này hiện đang được áp dụng tạiThành phố Hà Nội

2.2 Tổ chức hoạt động của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố

Hội đồng nhân dân thành phố ngoài thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn nhưcủa chính quyền thành phố khác thì còn được bổ sung một số nhiệm vụ,quyền hạn do không tổ chức Hội đồng nhân dân quận, phường trong việcquyết toán ngân sách, phân bổ ngân sách; giám sát việc tuân theo Hiếnpháp, pháp luật và việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân thànhphố trên địa bàn quận, phường; giám sát hoạt động của Ủy ban nhân dânquận, Ủy ban nhân dân phường thuộc quận, Tòa án nhân dân quận, Việnkiểm sát nhân dân quận…Để đảm bảo tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạtđộng, Hội đồng nhân dân thành phố đã tăng thêm một ủy viên hoạt độngchuyên trách do Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố xem xét, phêchuẩn theo đề nghị của Trưởng ban thuộc Hội đồng nhân dân Ủy viên nàyphải là đại biểu Hội đồng nhân dân đương nhiệm, được hưởng lương vàphụ cấp theo quy định hiện hành

Ủy ban nhân dân thành phố được bổ sung thêm một số nhiệm vụ, quyềnhạn như trong thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội dài hạn, trunghạn và hàng năm của thành phố, quyết định giao nhiệm vụ phát triển kinh

tế - xã hội cho Ủy ban nhân dân quận; phê duyệt kế hoạch đầu tư côngtrung hạn và hàng năm của Ủy ban nhân dân quận…Chủ tịch Ủy ban nhândân thành phố có thêm thẩm quyền như: bổ nhiệm, miễn nhiệm, điềuđồng, luân chuyển, biệt phát, khen thưởng, kỷ luật, đình chỉ công tác Chủtịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận; đình chỉ việc thi hành, bãi bỏmột phần hoặc toàn bộ văn bản trái pháp luật của Ủy ban nhân dân quận

2.3 Tổ chức, hoạt động của Ủy ban nhân dân quận

Ủy ban nhân dân quận trong mô hình này giống như một cơ quan hànhchính, trong đó Ủy ban nhân dân quận gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch;Trưởng Công an, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự và các cơ quanchuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân quận; các cơ quan hành chính khác vàcác đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Ủy ban nhân dân quận Cơ quanchuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân quận do Ủy ban nhân dân thành phốquy định cụ thể tên gọi, số lượng nhưng không vượt quá số lượng, thay đổi

về chức năng, nhiệm vụ so với quy định hiện nay đối với cấp huyện Vănphòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân được gọi là Văn phòng Ủyban nhân dân vì không tổ chức Hội đồng nhân dân quận và Hội đồng nhândân phường

Ủy ban nhân dân quận hoạt động theo chế độ thủ trưởng, đảm bảo nguyêntắc tập trung dân chủ Trong đó, Chủ tịch quận là người đứng đầu và chịu

sự chỉ đạo trực tiếp của Ủy ban nhân dân thành phố, do Chủ tịch Ủy bannhân dân thành phố trực tiếp bổ nhiệm và quản lý; có trách nhiệm lãnhđọa, quản lý và điều hành Ủy ban nhân dân quận Để đảm bảo nguyên tắctập trung dân chủ, đối với một số vấn đề quan trọng phải được thảo luậntập thể Khi cần thiết có thể ủy quyền cho Phó Chủ tịch và người đứng đầu

cơ quan chuyên môn giải quyết một hoặc một số nhiệm vụ thuộc thẩmquyền của Ủy ban nhân dân quận Để phát huy quyền làm chủ trực tiếpcủa nhân dân, đồng thời tăng cường trách nhiệm của cán bộ lãnh đạo, kịpthời giải quyết những vấn đề còn tồn tại ở đô thị, Chủ tịch Ủy ban nhândân quận có trách nhiệm tổ chức hội nghị đối thoại với người dân trongquận trước kì họp Hội đồng nhân dân thành phố Khi thực hiện mô hìnhchính quyền đô thị một cấp, Ủy ban nhân dân quận là đơn vị dự toán cấp 1được Ủy ban nhân dân thành phố giao dự toán thu chi hàng năm

2.4 Tổ chức, hoạt động của Ủy ban nhân dân phường

Ủy ban nhân dân phường thuộc quận được tổ chức như một cơ quan hànhchính ở phường gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch phường; Trưởng Công anphường, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự phường và các công chứccủa Ủy ban nhân dân phường Biên chế công chức Ủy ban nhân dânphường thuộc biên chế công chức Ủy ban nhân dân quận và do Ủy bannhân dân quận quản lý và sử dụng không có sự phân biệt giữa công chứccấp xã (phường) và công chức cấp huyện

Ủy ban nhân dân phường hoạt động theo cơ chế thủ trưởng và theo quychế hoạt động của Ủy ban nhân dân phường, trong đó Chủ tịch Ủy bannhân dân phường là người đứng đầu, chịu sự chỉ đạo trực tiếp bổ nhiệm vàquản lý Để giảm khối lượng công việc, nâng cao trách nhiệm của côngchức và phục vụ người dân được nhanh chóng, Chủ tịch Ủy ban nhân dânphường được ủy quyền cho công chức tư pháp – hộ tịch thực hiện kýchứng thực và đóng dấu đối với một số giấy tờ, văn bản theo quy định.Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường có trách nhiệm tổ chức hội đối thoạivới người dân ở phường về tình hình hoạt động của phường, những vấn đềliên quan về tình hình hoạt động của phường, những vấn đề liên quan đếnquyền lợi và nguyện vọng của công dân ở địa phương Khi thực hiện môhình một cấp, Ủy ban nhân dân phường lập dự toán thu chi ngân sáchđược giao gửi Phòng Tài chính – Kế hoạch quận xem xét tổng hợp cùngvới dự toán của quận và trình Ủy ban nhân dân quận, đồng thời là cơ quanhành chính tổ chức thực hiện các nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh, trật tự

an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạmpháp luật

2.5 Mô hình chính quyền đô thị hai cấp

Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân thành phố trong mô hình chínhquyền đô thị hai cấp được tổ chức và hoạt động như các thành phố khác.Hội đồng nhân dân quận được bổ sung một số nhiệm vụ, quyền hạn trong