PHÂN BIỆT KHIẾU NẠI VÀ TỐ CÁO. QUYỀN KHIẾU NẠI VÀ QUYỀN TỐ CÁO CỦA CÔNG DÂN TRONG LUẬT KHIẾU NẠI VÀ LUẬT TỐ CÁO HIỆN HÀNH

Bìa 1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI KHOATRUNG TÂM TÊN ĐỀ TÀI PHÂN BIỆT KHIẾU NẠI VÀ TỐ CÁO QUYỀN KHIẾU NẠI VÀ QUYỀN TỐ CÁO CỦA CÔNG DÂN TRONG LUẬT KHIẾU NẠI VÀ LUẬT TỐ CÁO HIỆN HÀNH BÀI TẬP LỚN KẾT TH.

Học phần: Pháp luật Thanh tra, Khiếu nại, Tố cáo

Mã phách:……….(Để trống)

TP.Hồ Chí Minh – 2022

1

MỞ ĐẦU

Bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Việc quan tâm đến lợi ích của nhân dân là trách nhiệm của Đảng và Nhà nước Khiếu nại, tố cáo là quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp ghi nhận Giải quyết khiếu nại, tố cáo là một lĩnh vực hết sức quan trọng trong hệ thống quản lý nhà nước và điều hành xã hội Do vậy, thực hiện tốt công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của nhân dân sẽ củng cố và tăng cường niềm tin của nhân dân vào đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của nhà nước

đề ra, thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước Nhận thức được điều đó, Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra những chính sách, văn bản pháp luật ngày càng hoàn thiện để giải quyết khiếu nại, tố cáo nhanh, đúng pháp luật, bảo vệ và khôi phục kịp thời quyền, lợi ích hợp pháp cho nhân dân, đồng thời xử lý nghiêm minh những cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật, tạo niềm tin của nhân dân vào con đường đi lên XHCN mà Đảng và Nhà nước ta đã lựa chọn

Trong thời gian qua, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật giải quyết khiếu nại, tố cáo Cụ thể là: Luật khiếu nại, tổ cáo năm 1998, luật sửa đổi bổ sung một điều của Luật khiếu nại, tố cáo năm 2004, 2005 Pháp luật về khiếu nại, tố cáo ngày càng hoàn thiện với sự ra đời mới đây của Luật khiếu nại 2011, Luật tố cáo 2011 và các văn bản hướng dẫn thi hành Điều đó đã giúp việc giải quyết khiếu nại, tố cáo đã đạt được nhiều kết quả tích cực hơn trước

2

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

1.1 Khái niệm khiếu nại

Khiếu nại là một hiện tượng xã hội được quan niệm và hiểu theo nhiều góc độ khác nhau Khiếu nại là hoạt động diễn ra khá thường xuyên và phổ biến, do

đó cụm từ khiếu nại được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội

Theo nghĩa rộng: Khiếu nại là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định, hành vi khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi ấy xâm hại đến quyền, lợi ích của mình Các quyết định, hành vi là đối tượng khiếu nại là quyết định, hành vi trái pháp luật hoặc không đúng quy định của tổ chức, cộng đồng

Theo nghĩa hẹp: Khiếu nại là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét lại quyết định, hành vi trái pháp luật khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi ấy xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình Lúc này, khiếu nại chỉ hướng vào phạm vi hoạt động của bộ máy nhà nước và được thực hiện trên cơ sở nhận định, đánh giá về tính trái pháp luật của các quyết định, các hành vi

Theo quy định tại Điều 2, Luật khiếu nại năm 2011:

“Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỉ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp của mình.”

Khiếu nại tư pháp:

Khiếu nại về quyết định trái pháp luật hoặc hành vi trái pháp luật trong hoạt động tư pháp Khiếu nại tư pháp là khiếu nại về quyết định hoặc hành vi trái pháp luật của cơ quan hoặc của người tiến hành tố tụng như: cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử và thi hành án hoặc điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, hội thẩm, chấp hành viên Khiếu nại tư pháp trong lĩnh vực hình sự, dân sự, kinh tế, lao động, hành chính được pháp luật tố tụng tương ứng quy định

1.2 Khái niệm tố cáo

Tố cáo là khái niệm được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội

Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng thì tố cáo là: “vạch rõ tội lỗi của kẻ khác trước cơ quan pháp luật hoặc trước dư luận.”

Tố cáo là việc công dân báo với cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền về bất

kì hành vi của cơ quan, tổ chức, cá nhân mà họ cho rằng hành vi ấy vi phạm pháp luật hoặc vi phạm quy định của tổ chức, cộng đồng đã gây ra thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích Nhà nước, tổ chức, cộng đồng hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của công dân

Theo quy định tại Điều 2, Luật tố cáo năm 2011:

4

“Tố cáo là việc công dân theo thủ tục do Luật này quy định báo cho cơ quan,

tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ

cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức.”

Tố cáo được phân thành các dạng cơ bản sau:

Tố cáo hành chính:

Tố cáo về các hành vi vi phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý của cơ quan nhà nước Đây là dạng tố cáo hướng vào các hành vi vi phạm về các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước Việc xử lý, giải quyết tố cáo dạng này do các cơ quan giải quyết theo thủ tục hầnh chính thông thường

Tố cáo về các hành vi vi phạm của tổ chức, đoàn thể, cộng đồng dân cư thuộc phạm vi điều chỉnh của nội bộ các tổ chức, đoàn thể, cộng đồng dân cư đó Đây là dạng tố cáo hướng vào các hành vi trái với tôn chỉ, mục đích đã được thể hiện trong quy định của tổ chức, của cộng đồng; trái với luân thường đạo

lý đã mặc nhiên được thừa nhận Xử lý tố cáo dạng này được thực hiện theo quy định của tổ chức, cộng đồng đã được ghi nhân trong quy chế, điều lệ hoặc được hình thành mặc nhiên trong cộng đồng

Tố cáo tội phạm:

Tố cáo về hành vi vi phạm pháp luật hình sự khi công dân cho rằng một cá nhân, một tổ chức đã hoặc sẽ thực hiện hành vi gây nguy hiểm cho xã hội hoặc cho rằng hành vi đó đã vi phạm các quy định của pháp luật hình sự thì

họ thực hiện tố cáo hành vi vi phạm trước cơ quan có thẩm quyền Hành vi là đối tượng của dạng tố cáo này được quy định cụ thể trong pháp luật hình sự Việc xử lý và giải quyết tố cáo tội phạm được quy định chặt chẽ và thực hiện theo thủ tục tố tụng hình sự

1.3 Hoạt động khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo

5

Khiếu nại, tố cáo là việc công dân yêu cầu cơ quan tư pháp (cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa sán, cơ quan thi hành án…) cán bộ công chức có thẩm quyền trong cơ quan tư pháp xem xét lại những quy định, hành vi phát sinh trong lĩnh vực tư pháp mà người khiếu nại cho rằng quyết định hành vi đó đã

vi phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình

- Công dân thực hiện quyền khiếu nại của mình bằng cách gửi đơn hoặc trực tiếp đến các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, các tổ chức kinh tế hay người đứng đầu các cơ quan, tổ chức đó để trình bày ý kiến, nguyện vọng và những đề nghị cụ thể của mình, đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét một việc mà mình không đồng ý, cho là trái phép hay không hợp lý

- Công dân thực hiện quyền tố cáo của mình bằng cách nêu đích danh không chỉ việc vi phạm mà còn chủ thể của hành vi vi phạm đó, hoặc chỉ phát giác về người có hành vi vi phạm cho dù hành vi đó đã, đang hoặc sẽ gây thiệt hại cho ai

Hoạt động giải quyết khiếu nại của các cơ quan nhà nước, các cấp có thẩm quyền diễn ra dưới nhiều hình thức và nội dung khác nhau, nhưng chủ yếu dựa trên các quan hệ pháp lý nảy sinh giữa công dân với các cơ quan nhà nước, giữa công dân với các tổ chức kinh tế, các tổ chức xã hội Các cơ quan, các cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đã tiến hành các hoạt động làm cho việc vi phạm pháp luật được khắc phục

Hoạt động giải quyết tố cáo được tiến hành bởi nhiều bước khác nhau Trước hết là tiếp nhận đơn thư tố cáo hoặc nghe trực tiếp chủ thể của quyền tố cáo trình bày nội dung sự việc Sau đó xác định được tính chất, mức độ của hành

vi bị tố cáo, trên cơ sở đó, tiến hành công tác thẩm tra, xác minh, thu thập thêm tài liệu bảo đảm có đủ thông tin cần thiết làm cơ sở Cuối cùng là tiến hành cách thức, biện pháp khắc phục hậu quả, hay ngăn chặn hậu quả của hành vi bị tố cáo và hình thức, biện pháp xử lý hành vi đó

6

1.4 Vai trò của khiếu nại, tố cáo

1.4.1 Vai trò trong quản lý nhà nước

Giải quyết khiếu nại, tố cáo là hoạt động của hoạt động của quản lý hành chính nhà nước Trong quản lý hành chính nhà nước, thông qua giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhà nước kiểm tra tính đúng đắn, sự phù hợp và khả thi của chính sách pháp luật và các quyết định quản lý do mình ban hành Sự phản ứng của xã hội qua tình hình khiếu nại, tố cáo là một trong những thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả của quản lý nhà nước đối với xã hội, giúp nhà nước hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao hiệu quả của quản lý nhà nước Mặt khác việc tăng cường củng cố pháp chế trong giải quyết khiếu nại,

tố cáo tác động tích cực trở lại đối với hoạt động chấp hành và điều hành của

cơ quan hành chính nhà nước

Giải quyết khiếu nại, tố cáo có vai trò quan trọng trong quá trình quản lý nhà nước: Từ việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật, đến việc thi hành và xử lý vi phạm pháp luật Thực tiễn cho thấy ở một số địa phương do phát sinh khiếu nại, tố cáo mà cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền làm không tốt công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo đã dẫn đến ách tắc, trì trệ ảnh hưởng đến hoạt động thông suốt của hoạt động hành chính

1.4.2 Vai trò trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân

Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng

đã trở thành một quan điểm lãnh đạo xuyên suốt được ghi nhận trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam nhằm bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân Khẳng định nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước, mối quan hệ giữa nhà nước và công dân Một trong những nhiệm vụ trọng tâm để xây dựng nhà nước pháp quyền là giải quyết mỗi quan hệ giữa nhà nước và pháp luật Xây dựng được

7

phương thức tổ chức để bảo đảm cho pháp luật được thực hiện một cách nghiêm chỉnh, thường xuyên, liên tục trong đời sống nhà nước và đời sống xã hội

Trong mối quan hệ giữa nhà nước và pháp luật phải đáp ứng được yêu cầu: Nhà nước đặt ra pháp luật nhưng pháp luật phải là căn cứ, cơ sở trong mọi hoạt động của nhà nước Đồng thời pháp luật cũng phải là công cụ phương tiện để hạn chế quyền lực nhà nước Pháp quyền theo đúng nghĩa của nó cần phải có một hệ thống pháp luật đầy đủ, phù hợp, đặc biệt pháp luật phải ngự trị trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, các lĩnh vực hoạt động của nhà nước Do vậy việc tăng cường pháp chế trong hoạt động giải quyết khiếu nại,

tố cáo của cơ quan hành chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng không thể thiếu được trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Hoạt động giải quyết khiếu nại tố cáo là hoạt động quản lý nhà nước, có vai trò trong việc bảo đảm pháp chế và kỉ luật trong quản lý nhà nước Việc tuân thủ chấp hành pháp luật của các cơ quan hành chính nhà nước là tấm gương phản ánh đời sống chính trị, xã hội, pháp luật Chính vì vậy trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo càng đòi hỏi các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền phải nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật khiếu nại, tố cáo

Trên bình diện chung nền pháp chế xã hội chủ nghĩa đòi hỏi mọi chủ thể pháp luật phải nghiêm chỉnh chấp hành, thực hiện đúng đắn mọi quy định của pháp luật Pháp chế trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan hành chính nhà nước không chỉ là một bộ phận của pháp chế nói chung mà hạt nhân cơ bản của nó là việc thực hiện pháp luật khiếu nại, tố cáo một cách đúng đắn đầy đủ, hợp lý của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật khiếu nại, tố cáo đặc biệt là những người thẩm quyền giải quyết khiếu nại tố cáo trong các cơ quan hành chính nhà nước Hoạt động giải quyết khiếu nại tố cáo của các cơ quan hành chính nhà nước có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo

8

đảm các quyền của công dân được hiến pháp quy định Việc cơ quan hành chính nhà nước và những người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo nghiêm chỉnh thực hiện pháp luật khiếu nại, tố cáo có ý nghĩa quyết định đến việc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động này

9

CHƯƠNG 2: PHÂN BIỆT KHIẾU NẠI VÀ TỐ CÁO

Quyền khiếu nại, quyền tố cáo là những quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp và pháp luật ghi nhận và bảo đảm thực hiện Quá trình phát triển của pháp luật và do những đòi hỏi của thực tiễn mà khiếu nại và tố cáo dần dần có sự phân biệt, nhất là kể từ khi ban hành Pháp lệnh về khiếu nại, tố cáo của công dân năm 1991 và qua một thời gian là sự xuất hiện hai đạo luật: Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo

Đây là những cơ sở pháp lý hết sức quan trọng giúp cho người dân thuận tiện trong việc thực hiện quyền khiếu nại, quyền tố cáo Đồng thời giúp cho các

cơ quan nhà nước và những người có trách nhiệm có thể tiến hành xử lý các

vụ việc theo đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền mà pháp luật quy định

Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng trên thực tiễn việc phân định giữa khiếu nại

và tố cáo là công việc không hề đơn giản ngay cả đối với những người thường xuyên phải xử lý đơn thư hay các vụ việc nhận được

Luật điều chỉnh:

Luật Khiếu nại năm 2011

Luật Tố cáo năm 2018 sửa đổi năm 2020

Bản chất:

Bản chất của khiếu nại là hoạt động nhằm bảo vệ hoặc khôi phục các quyền hoặc lợi ích của chính chủ thể khiếu nại khi bị vi phạm, do đó nếu các quyền này bị xâm hại hoặc bị đe dọa xâm hại sẽ dẫn đến khiếu nại

Bản chất của tố cáo là hành động nhằm bảo vệ và ngăn chặn khả năng vi phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức Những việc làm trái pháp luật không phải chỉ của cán bộ, công chức nhà nước mà của cả các cơ quan, tổ chức Những hành vi trái pháp luật

Tố cáo: Người tố cáo là cá nhân thực hiện việc tố cáo

Nếu như khiếu nại cho phép công dân, cơ quan, tổ chức có quyền khiếu nại thì pháp luật chỉ cho phép công dân có quyền tố cáo Bởi lẽ nếu như việc khiếu nại chỉ với mục đích đòi lại lợi ích, thì dù khiếu nại đúng hai sai cũng không ảnh hưởng đến người đã ban hành quyết định có hành vi hành chính bị khiếu nại Vì vậy, pháp luật không quy định người khiếu nại chịu trách nhiệm

về việc khiếu nại sai sự thât

Ngược lại, tố cáo có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, danh dự của người bị tố cáo nên pháp luật đề cao trách nhiệm của người tố cáo, đòi hỏi người tố cáo phải trung thực và chịu trách nhiệm về việc tố cáo sai sự thật nếu

cố tình, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vu cáo, vu khống theo quy định của Bộ luật hình sự Nếu cho phép tổ chức tố cáo thì sẽ không thể xử lý bởi vì pháp luật Việt Nam hiện nay chưa chấp nhận truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân (cơ quan, tổ chức)

Đối tượng:

Đối tượng của khiếu nại là các quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỉ luật đối với cán bộ, công chức Đối tượng tố cáo là hành vi vi phạm pháp luật nói chung, vi phạm về lao động, dân sự, hôn nhân gia đình,…đều là đối tượng của tố cáo

Chủ thể bị khiếu nại, tố cáo:

11

Chủ thể bị khiếu nại là cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước có quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại; cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có quyết định kỉ luật cán bộ, công chức bị khiếu nại: Chủ thể bị tố cáo là cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi bị tố cáo Nói cách khác, chủ thể bị tố cáo rộng hơn khiếu nại

Mục đích:

Cơ bản, mục đích của tố cáo là bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức, trong khi đó khiếu nại nhằm bảo vệ hoặc khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu nại Tuy nhiên, đó cũng có một số trường hợp nhằm bảo vệ quyền lợi của chính bản thân người

tố cáo

Yêu cầu tính chính xác của thông tin:

Đối với khiếu nại không có yêu cầu về tính chính xác của thông tin việc khiếu nại Cho thấy rằng khi các chủ thể thực hiện quyền khiếu nại có căn cú cho rằng các quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỉ luật đối với cán bộ, công chức xâm phạm trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp thì có quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật về khiếu nại

Đối với tố cáo trình bày trung thực về nội dung tố cáo; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung tố cáo mà mình có được; chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung tố cáo; hợp tác với người giải quyết tố cáo khi có yêu cầu; bồi thường thiệt hại do hành vi cố ý tố cáo sai sự thật của mình gây ra Thậm chí nếu tính chất, mức độ nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tội vu khống tại Bộ Luật hình sự hiện hành

Về thái độ xử lý:

12

Khiếu nại không được khuyến khích nhưng tố cáo được khuyến khích: Khiếu nại là đòi lại lợi ích cho mình nên pháp luật không đặt vấn đề khuyến khích trong khi đó về bản chất tố cáo là sự thể hiện trách nhiệm của công dân đối với xã hội, với nhà nước thông qua việc phát hiện những hành vi vi phạm pháp luật, góp phần ngăn chặn xử lý hành vi vi phạm, tránh được những thiệt hại cho lợi ích của nhà nước, của xã hội và các cá nhân khác Vì vậy việc tố cáo cần được khuyến khích và pháp luật đã thể hiện thái độ đó qua việc có những quy định khen thưởng cho người tố cáo đúng

Người tố cáo đúng có thể được tặng Huân chương dũng cảm; Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ; Bằng khen của Bộ ngành, tỉnh, đoàn thể Trung ương Bằng khen, giấy khen theo quy định tại Nghị định này còn được kèm theo một khoản tiền thưởng Mức thưởng dựa trên cơ sở mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định tại thời điểm xét khen thưởng theo quy định của pháp luật

về thi đua, khen thưởng Đối với cá nhân có thành tích trong việc tố cáo hành

vi tham nhũng thì được xét khen thưởng theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng

Việc xử lý đơn không đúng thẩm quyền:

Khiếu nại không đúng thẩm quyền thì người tiếp nhận không phải chuyển đơn trong khi đó tố cáo không đúng thẩm quyền thì người tố cáo vẫn phải xử

lý thông tin: Việc xử lý đơn khiếu nại không đúng thẩm quyền có sự thay đổi

kể từ Pháp lệnh 1991 Điều này được giải thích như sau: Nếu như trước kia người dân gửi đơn không đúng thẩm quyền chủ yếu là do nhận thức không đúng và đa số các trường hợp họ cũng chỉ gửi đến một cơ quan, vậy nên nếu

cơ quan nhận được nếu thấy không thuộc thẩm quyền của mình thì có trách nhiệm giúp người dân chuyển đơn đến cơ quan có thẩm quyền và báo cho người gửi đơn để họ biết và theo dõi việc giải quyết Việc gửi đơn không đúng thẩm quyền hiện nay lại không phải từ nguyên nhân đó mà là do người khiếu nại muốn gây sức ép, dù biết rõ cơ quan có thẩm quyền giải quyết của