FILE 20230111 091547 giải thích nhận định lí luận văn học ( chuẩn)

Giải thích nhận định lí luận văn học 1 “Chi tiết làm nên bụi vàng của tác phẩm” (Pauxtopxki) Tự bao giờ, người ta luôn bằng lòng với quan niệm Nghệ sĩ suốt đời săn tìm cái đẹp và chỉ đi tìm cái đẹp? V[.]

Giải thích nhận định lí luận văn học 1.“Chi tiết làm nên bụi vàng của tác phẩm” (Pauxtopxki).

Tự bao giờ, người ta luôn bằng lòng với quan niệm: Nghệ sĩ suốt đời săn tìm cái đẹp và chỉ đi tìm cái đẹp? Văn chương luôn bắt nguồn từ một men say, một tia chớp lóe sáng, một mạch nước ngầm âm ỉ tự bao giờ? Mỗi tác phẩm phải mở ra một hình sắc riêng, một cảm xúc riêng về cuộc sống Say mê trong khu vườn ngôn

từ, đôi khi tôi băn khoăn tự hỏi: Điều gì trước hết làm nên sức hấp dẫn của một tác phẩm? Tìm gặp ý kiến của Pauxtopxki, tôi đã có được lời giải đáp cho chính mình:

“Chi tiết làm nên bụi vàng của tác phẩm”

Văn chương tự bao giờ đã làm bạn với những niềm vui và nỗi buồn của con người? Chỉ biết rằng trên hành trình kiếm tìm, vươn đến nghệ thuật, người nghệ sĩ luôn mang đến một định nghĩa, một chuẩn mực về văn chương Văn chương là thứ bùa màu nhiệm và bí ẩn có sức cuốn hút và mê đắm lòng người Bởi lẽ nó được kết tinh từ hàng triệu vì sao tinh tú, của vạn giọt nước trong và của nghìn viên ngọc giữa lòng cuộc sống Nhà văn chính là người chắt chiu những vẻ đẹp tiềm ẩn, gạn đục khơi trong, đãi cát tìm vàng để sáng tạo nên tác phẩm của mình Nhưng cái làm nên tầm vóc của nhà văn không phải là sự hoa mỹ về ngôn từ hay quy mô của tác phẩm mà chính là chi tiết – yếu tố đôi khi được coi là nhỏ nhặt, là vặt vãnh trong một tác phẩm lớn Chi tiết nghệ thuật chính là những yếu tố nhỏ lẻ nhưng mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng của nhà văn Chi tiết không chỉ là yếu

tố cấu thành nên tác phẩm mà còn là nơi gửi gắm những quan niệm nghệ thuật về con người, về cuộc đời Nhà văn chỉ thực sự là “người thư ký trung thành của thời đại” (H Balzac) khi anh ta có khả năng làm sống dậy cuộc đời trên trang sách bắt đầu từ những chi tiết nhỏ Lựa chọn chi tiết để xây dựng nên tác phẩm nghệ thuật không chỉ thể hiện được bản chát sáng tạo của người nghệ sĩ mà còn bộc lộ tài năng, tầm vóc, tư tưởng của người cầm bút Như vậy, ý kiến của Pauxtopxki cho rằng chi tiết nghệ thuật là linh hồn của một tác phẩm, chi tiết vàng có sức biểu hiện, sức gọi và ám ảnh càng lớn thì càng góp phần nâng cao giá trị và tạo nên những “bụi vàng” óng ánh cho tác phẩm Một bài thơ hay, một câu thơ đặc sắc phải là nơi cất giấu được nhiều chi tiết giá trị Trong thơ, nhờ chi tiết mà cảm xúc của nhà thơ có nơi nương náu Đặc thù của thơ là cảm xúc và hình ảnh Hình ảnh chính là chi tiết trong thơ: một cánh chim, một làm mây, một chiếc lá, một nhành hoa hay một tia nắng đi vào thơ không còn là sự vật vô tri nữa

Một câu thơ hay phải cất lên từ biến cố cuộc đời và bay cao từ luồng gió nghệ thuật Nghệ thuật làm cho thơ trở nên đẹp đẽ, gieo vào lòng người đọc những cảm xúc thẩm mĩ tuyệt vời Một nhà thơ tài năng phải là một người thợ lặn lành nghề, lặn sâu vào đại dương cuộc sống, không phải để nhặt nhạnh mảnh san hô bình thường mà để tìm kiếm những viên ngọc trai lấp lánh, những “khối tình con” kết từ máu huyết của loài trai nhẫn nại, cần cù Chi tiết nghệ thuật không phải là

thứ phơi bày ra trước mắt người nghệ sĩ mà là thứ ngọc khô cằn trong bàn tay tài hoa của anh Một người nghệ sĩ sáng tạo sẽ biết cách khai phá được nhiều chi tiết đặc sắc, mang ấn tượng chủ thể riêng Cảm nhận chi tiết trong thơ không chỉ là đi tìm nhãn tự, giải mã từ ngữ, cắt nghĩa hình ảnh mà cần đặt nó trong sự tương quan với các biện pháp tu từ, cách sử dụng ngôn ngữ, âm, vần, nhịp điệu để khám phá cái hay, cái đẹp của câu thơ Ta yêu “Truyện Kiều” đâu chỉ vì “Đoạn trường tân thanh” xé ruột cất lên từ quãng đời mười lăm năm lưu lạc, truân chuyên của cánh hoa Thúy Kiều tài sắc Người Việt Nam yêu “Truyện Kiều” vì những “ngôn từ gấm hoa” giàu sức biểu cảm, vì âm hưởng ca dao dịu dàng, man mác trong câu thơ lục bát thân thương:

Long lanh đáy nước in trời Thành xây khói biếc non phơi bóng (Truyện Kiều – Nguyễn Du) Bàn về tương quan giữa chi tiết và tổng thể, có ý kiến cho rằng: “Chi tiết nghệ thuật đơn thuần là ánh nắng, chói lọi trong giây lát trước mọi người, mà chi tiết nghệ thuật còn là sắc xanh của buổi chiều tà, đọng lại trong lòng người để rồi

cứ vấn vương trăn trở” Câu nói đó đã khẳng định thực tế, chi tiết luôn tác động mạnh mẽ đến nhận thức con người “Trong tác phẩm văn chương, chi tiết có thể nhỏ về quy mô, tầm vóc nhưng nó chứa đựng tư tưởng lớn, tình cảm lớn Không nhà văn vĩ đại nào không tập trung xây dựng hình tượng nghệ thuật từ những chi tiết nhỏ, đặc sắc Thực tế cho thấy, chỉ bằng những chi tiết cô đúc, tiêu biểu, kết hợp với lối hành văn đầy ẩn ý, nhiều nhà văn đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc bằng những hình tượng nghệ thuật độc đáo, giàu sức biểu cảm

Trong tác phẩm văn học, nếu thiếu đi chi tiết, nhà văn sẽ không thể đúc kết nên tác phẩm Và không có một tác phẩm lớn nào mà chi tiết lại nhạt nhẽo, nông cạn, thiếu sức sống Trong tiếp nhận văn học, càng không xem nhẹ chi tiết Mỗi người nghệ sĩ đều có cách khai thác chi tiết riêng biệt Nếu Thạch Lam đi tìm và khám phá chi tiết trong cái đẹp đời thường, Vũ Trọng Phụng mổ xẻ một hiện thực cực đoan, Nguyễn Tuân khao khát cái đẹp trong một thời quá vãng thì Nam Cao lại thể hiện và xây dựng chi tiết bằng ngòi bút tỉnh táo và đúng mực Xuất phát từ hiện tại về con người, hướng tới vẻ đẹp nhân văn đích thực của con người Truyện ngắn

và truyện dài của Nam Cao mạnh dạn đi vào tận cùng các cực đối lập trong nhân tính, tâm hồn của con người Khi cùng viết về đề tài người nông dân, nhưng ở hai văn khác nhau, hại góc độ khác nhau lại sinh ra những nhân vật và giá trị thẩm mỹ khác nhau Đọc “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố, người đọc tiếp cận với một khoảng không gian ngột ngạt, oi bức, nỗi khổ đè nặng trên đôi vai gầy yếu, nỗi đau xé lòng của Dậu dường như đã trở thành nỗi đau tột cùng

Như vậy, chi tiết nghệ thuật phải gắn với quan niệm nghệ thuật và quan niệm nhân sinh của nhà văn Đối với người đọc khi nhận biết được các chi tiết đắt giá trong tác tác phẩm, chúng ta có thể làm sáng tỏ được ý nghĩa của hình tượng

nghệ thuật, tư tưởng chủ đề của tác phẩm và hiểu rõ ý đồ sáng tạo của nhà văn Trong truyện nhờ chi tiết mà cốt truyện được triển khai và phát triển đầy đặn, thông qua chi tiết mà cảnh trí, tình huống, tính cách, tâm trạng, hình dáng, số phận của nhân vật được khắc họa và bộc lộ đầy đủ Nhiều chi tiết trở thành những điểm sáng thẩm mĩ của tác phẩm, có vị trị không thể thiếu trong sự phát triển của cốt truyện, gắn liền với những bước ngoặt trong cuộc đời, số phận nhân vật Thiếu chi tiết là sự đặc tả, thiếu tính cụ thể, truyện sẽ trở nên hời hợt, thiếu sức hấp dẫn Tuy nhiên, nếu quá nhiều chi tiết thì truyện sẽ rối rắm, rườm rà, giảm giá trị thẩm mĩ của tác phẩm Chi tiết gánh trọng trách truyền tải đến người đọc những thông điệp

mà nhà văn gửi gắm, những cách nhìn và quan niệm sâu sa về con người và cuộc đời của người nghệ sĩ Nói người đọc, cảm nhận chi tiết nghệ thuật là mở ra những cánh cửa đầu tiên để đi vào thế giới nghệ thuật của một tác phẩm văn học Nhà văn

sẽ không thể làm nên tên tuổi của tác phẩm tự những chi tiết nghệ thuật nhỏ nhất bởi chân lý trong sáng tạo nghệ thuật luôn là: “Chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn”

Tóm lại, Pauxtopxki đã đưa ra một quan niệm đúng đắn trong nghệ thuật sáng tác Dù là thơ hay văn xuôi, đều cần phải xây cất từ chi tiết, qua một giọt sương để thấy cả bầu trời Nghệ sĩ lớn là người có khả năng chưng cất cả đại dương vào trong giọt nước, để vũ trụ vào trong một sương Tầm cỡ của nhà văn là khi viết về những vấn đề những cái không đâu, vặt vãnh nhưng khơi gợi được những vấn đề lớn liên quan đến số phận con người, nhân loại nhờ chi tiết Xin mượn câu nói của nhà phê bình Nguyễn Thanh Tú để đúc kết lại vấn đề rằng: “Nếu một tác phẩm được ví như bóng đèn điện thì các chi tiết được ví như những sợi dây phát sáng Tác phẩm chỉ có thể sống được nếu nó được xây dựng nên những chi tiết đắt giá

-2 “Giá trị của một tác phẩm nghệ thuật trước hết là ở giá trị tư tưởng của nó.

Nhưng là tư tưởng đã được rung lên ở các cung bậc của tình cảm, chứ không phải

tư tưởng nằm thẳng đơ trên trang giấy”.

(Theo Nguyễn Khải, Các nhà văn nói về văn, tập 1, NXB Tác phẩm mới, 1985, trang 61)

Gợi ý

VĐNL: Mối quan hệ giữa tư tưởng và tình cảm, cảm xúc trong tp văn

chương ( Giá trị của tác phẩm và vai trò của tình cảm, cảm xúc trong văn chương.)

“Giá trị của một tác phẩm nghệ thuật trước hết là ở giá trị tư tưởng của nó” nghĩa

là một tác phẩm nghệ thuật có giá trị, trước hết phải đề xuất được một tư tưởng mới mẻ, có những phát hiện riêng về chân lý đời sống, có những triết lý riêng về nhân sinh Bởi xét đến cùng, thiên chức cao cả của văn chương nghệ thuật là phản

ánh con người và hướng tới phục vụ đời sống con người Sứ mệnh thiêng liêng của văn chương là bồi đắp, làm giàu đời sống tinh thần của con người, vậy nên người nghệ sĩ cần gửi được vào tác phẩm của mình tư tưởng sâu sắc về cuộc sống Có như vậy tác phẩm mới có sức sống lâu bền trong dòng chảy của thời gian.Văn chương không chấp nhận những sản phẩm nghệ thuật chung chung, quen nhàm, viết ra dưới ánh sáng của một khuôn mẫu tư tưởng nào đó Nếu thế thì văn chương

sẽ tẻ nhạt biết bao! Không, “Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, biết khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo những gì chưa ai có” (Nam Cao) Điều quan trọng là tư tưởng của nhà văn không phải là tư tưởng “nằm thẳng đơ trên trang giấy mà là tư tưởng đã được rung lên ở các cung bậc của tình cảm” nghĩa là tình cảm là ngọn nguồn sâu xa của cái đẹp Mỗi tác phẩm nghệ thuật đích thực phải hướng con người tới cái đẹp bằng tình cảm, cảm xúc của nhà văn là

sự lên tiếng, sự thăng hoa cảm xúc của người cầm bút Ngô Thì Nhậm khẳng định

“Hãy xúc động hồn thơ cho hồn bút có thần” là bởi thế Tư tưởng của nhà văn phải được rung lên ở các cung bậc của tình cảm Cảm xúc trơ lì, mòn sáo, tình cảm thoáng qua, hời hợt thì tư tưởng có sâu sắc đến mấy cũng chỉ “nằm thẳng đơ”, vô hồn, vô cảm trên trang giấy mà thôi Tư tưởng của nhà văn không khô khan, cứng nhắc, tư tưởng của nhà văn là tư tưởng nghệ thuật, là tình cảm, là “nhiệt hứng”, là

“say mê”, là tất cả nhiệt tình kết tinh lại (Biêlixky).Văn học là tiếng nói tâm hồn, tình cảm của cá nhân người nghệ sĩ trước cuộc đời Nhà văn chỉ có thể sáng tạo nên tác phẩm khi cảm thấy bức xúc trước cuộc sống con người, cảm thấy có tiếng nói thôi thúc mãnh liệt nơi con tim, là giây phút “bùng nổ cảm hứng” hay “cú hích của sáng tạo” là vì vậy Không phải vô cớ mà Lê Quý Đôn cho rằng: “Thơ khởi phát từ trong lòng ta” Còn Nêkraxôp thì tâm sự rằng, tất cả những gì khiến cho ông đau khổ, rạo rực, say mê, ông đều gửi vào thơ Như vậy tình cảm mãnh liệt –

ấy chính là yếu tố đầu tiên của quá trình sáng tạo nghệ thuật

 Đánh giá, mở rộng:

Ý kiến của Nguyễn Khải hoàn toàn đúng đắn bởi lẽ thước đo giá trị của một tác phẩm văn học là ở sự chân thực, sâu sắc trong phản ánh đời sống với những quy luật khách quan và thế giới nội tâm của con người Tác phẩm chính cái túi chứa đựng mọi cảm xúc, khát khao, suy cảm của nhà văn trước hiện thực cuộc sống Có những đêm mắt không ngủ và lòng rực sáng, tâm hồn nhà nghệ sĩ dồn chứa những rung cảm mãnh liệt dẫn tới một nhu cầu: viết, viết và phải viết để tạo nên những tác phẩm có giá trị vượt lên khỏi ranh giới của sự lãng quên, của cái chết và hướng tới một sự tồn tại vĩnh hằng.Tác phẩm A của nhà văn/ nhà thơ B là tác phẩm giàu giá trị tư tưởng và được ngân rung từ tình cảm, cảm xúc mãnh liệt của nhà văn/ nhà thơ Một tác phẩm có giá trị xét cho cùng là do tình cảm của người viết có chân thực hay không, có khả năng đánh động tới tình cảm người đọc hay không Tư tưởng nghệ là những phát hiện, những triết lý riêng của nhà văn, một thứ triết lý

nhân sinh đầy tình cảm, cảm xúc, thấm đẫm bầu tâm huyết của người nghệ sĩ Thế nên, để tp văn chương có giá trị, gửi gắm đến bạn đọc những bức thông điệp sâu sắc của cuộc đời thì nhà văn phải là người tâm huyết, luôn sáng tạo không ngừng nghỉ và nhất là luôn chất chứa trong lòng mình bầu máu nóng, chứa chan tình cảm, cảm xúc mãnh liệt Còn bạn đọc đến với tp văn chương bằng chiếc cầu nối từ trái tim đến với trái tim Những tư tưởng tâm đắc nhất, tha thiết nhất nhà văn gửi gắm trong tác phẩm sẽ thâm nhập vào tâm hồn bạn đọc trong hình hài của cảm xúc Mỗi khi đọc một tác phẩm hay lí trí của ta chưa kịp hiểu câu chữ, hình ảnh,… thì tình cảm đã xâm chiếm hồn ta tự khi nào, lòng ta chợt rung lên theo những rung cảm của tâm hồn người nghệ sĩ, cũng chợt thấy yêu ghét theo những yêu ghét của người viết Bởi thế, Bạch Cư Dị đã khẳng định: “Cảm động lòng người không gì bằng tình cảm” và tình cảm là gốc của văn chương

-31,“Tác phẩm văn học chân chính không kết thúc ở trang cuối, không bao giờ hết khả năng kể chuyện” (Ai-ma-tốp, Con tàu trắng)  

Ý kiến trên bàn về giá trị, sức sống của một tác phẩm văn chương chân

chính “Tác phẩm văn học chân chính không kết thúc ở trang cuối, không bao giờ

hết khả năng kể chuyện” nghĩa là khi tác phẩm kết thúc nhưng dư âm còn lại chính

là những thông điệp nhân sinh mà nhà văn gửi gắm trong tác phẩm, nó có sức

mạnh tạo nên những cuộc đối thoại miên man bất tận bởi “Khi tác phẩm kết thúc,

ấy là lúc cuộc sống của nó mới thực sự bắt đầu” Bất tử, vĩnh hằng, vượt thoát khỏi sự băng hoại của thời gian, đó luôn là một niềm hạnh phúc lớn lao đồng thời

cũng là một sứ mệnh cao cả của tác phẩm văn chương đích thực Tác phẩm chân chính là sản phẩm sáng tạo đặc biệt được hình thành qua quá trình lao động đặc thù của nhà văn, là một văn bản ngôn từ hoàn chỉnh mà thông qua nó, nhà văn muốn gửi gắm những suy ngẫm, cách đánh giá của mình về thế giới và nhân sinh để rồi khi khép trang sách lại, người đọc vẫn không ngừng miên man nghĩ về những câu chuyện mà nhà văn đã gợi ra Mỗi tác phẩm ra đời đều là một thành quả nghệ thuật chứa đầy tâm huyết của nhà văn Bởi đó là nơi để nhà văn gửi gắm những tình cảm sâu lắng nhất, những cảm xúc, khát vọng chân thành nhất, mãnh liệt nhất về con người và về cuộc đời Dưới mỗi con chữ sáng tạo của nhà văn là biết bao xúc động, biết bao tình yêu cũng như nỗi đau đời trong tâm hồn nhạy cảm của người cầm bút Bởi cái đích hướng tới của văn chương đâu chỉ dừng ở việc phản ánh hiện thực mà qua phản ánh hiện thực, nhà văn đều gửi gắm những thông điệp về tư tưởng, những chuẩn mực về tình cảm, thẩm mỹ đối với xã hội và con người Khi thực hiện sứ mệnh sáng tạo của mình, nỗ lực tận hiến hết sức mình với khao khát cho ra đời những tác phẩm có giá trị, nhà văn không chỉ hướng tâm hồn con người đến chân, thiện, mỹ mà còn giúp con người đào luyện mình ngày càng hoàn thiện hơn, ngày càng nhân ái và tốt đẹp hơn Những tác phẩm văn chương đích thực ra đời từ những cảm xúc, những chân thành và khát khao sáng tạo mãnh liệt của nhà

văn, chứ không thể là một sản phẩm hời hợt, máy móc hay áp đặt, nhạt nhẽo… Thông qua những tác phẩm đó, nhà văn khơi lên ở con người niềm trắc ẩn, khát vọng khôi phục và bảo vệ cái tốt đẹp Văn bản kết thúc nhưng dư âm của nó thì còn vang vọng mãi Nó đòi hỏi người đọc phải tự nâng mình lên, trau dồi tri thức,

hiểu biết để biến vốn sống thành chất sống Có như thế mới đồng hành cùng nhà

văn trong việc sáng tạo tác phẩm chân chính

 Đánh giá, mở rộng

Ý kiến trên hoàn toàn đúng đắn bởi lẽ để có những tác phẩm văn chương đích thực, sống mãi với thời gian, “không bao giờ hết khả năng kể chuyện” thì nhà văn phải đến với cuộc sống, đến với con người bằng cả tấm lòng, bằng trái tim mẫn cảm với tất cả sự nâng niu, trân trọng trong nguồn cảm hứng của khát khao sáng tạo Khi và chỉ khi nhà văn thực sự “sống” giữa cuộc đời, tha thiết gắn bó và khao khát hòa nhập với cuộc đời thì mới có thể cho ra đời những tác phẩm văn học thực sự có giá trị Và đến lượt mình, những tác phẩm đích thực chỉ có thể bắt nguồn từ những rung động chân thành của nhà văn, từ hơi thở ấm nóng của cuộc đời Người nghệ sĩ muốn cho đứa con tinh thần của mình sống mãi với thời gian phải tạo cho tác phẩm những khoảng trống, những nốt lặng để người đọc tha hồ khám phá, thưởng thức và trông nhìn…Tác phẩm A của nhà văn B đã thực sự “ Không kết thúc ở trang cuối, không bao giờ hết khả năng kể chuyện” Để làm được điều này, phải bằng tài năng, tâm huyết, sự miệt mài, sáng tạo không ngừng nghỉ

và cả bản lĩnh sự dấn thân để khám phá, tìm tòi và sáng tạo, khát khao cống hiến cho cuộc sống, cho con người, vì phẩm giá con người của người cầm bút Thêm

vào đó, Lưu Hiệp từng nói “Người làm văn tình cảm rung động mà phát ra lời, người xem văn phải rẽ văn để thâm nhập vào tác phẩm” Như vậy, muốn hiểu rõ và

nắm bắt được linh hồn của tác phẩm thì người đọc không chỉ dùng tình cảm để cảm nhận mà còn phải dùng lí trí để phân tích và thấu hiểu đồng cảm cùng nhà văn… Văn chương không thể tự nó vượt thời gian mà phải bay lên nhờ đôi cánh

của người đọc bởi “Nhà văn là người sáng tạo ra tác phẩm nhưng chính người đọc tạo nên số phận cho nó”( M.gorơki)

-Để có trọn bộ LLVH, bộ HSG 8, 9 chuyên sâu thầy cô vui lòng lh zalo 0943413890 Xin trân trọng cảm ơn thầy cô ạ!