CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Phân tích Cơ sở lý luận và Cơ sở thực tiễn của việc lựa chọn Con đường đi lên Chủ nghĩa Xã hội ở Việt Nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG BÀI TẬP GIỮA KÌ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Đề tài Phân tích Cơ sở lý luận và Cơ sở thực tiễn của việc lựa chọn Con đường đi lên Chủ nghĩa Xã hội ở Việt Nam MỤC LỤC MỤC LỤC 2.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

BÀI TẬP GIỮA KÌ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Đ

ề tài: Phân tích Cơ sở lý luận và Cơ sở thực tiễn của việc lựa chọn Con đường đi lên Chủ nghĩa Xã

hội ở Việt Nam

MỤC LỤC

MỤC LỤC 2

A MỞ ĐẦU 3

B NỘI DUNG 5

I Cơ sở lí luận 5

1.1 Chủ nghĩa xã hội 5

1.1.1 Khái niệm 5

1.1.2 Đặc trưng 5

1.2 Chủ nghĩa tư bản 6

1.2.1 Khái niệm 6

1.2.2 Đặc trưng 6

1.3 Lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về tính chất lịch sử tự nhiên trong sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội 7

1.3.1 Tính chất lịch sử tự nhiên trong sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội 7 1.3.2 Những điều kiện để một nước bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, đi lên chủ nghĩa xã hội 8

II Cơ sở thực tiễn 9

2.1 Ý nghĩa của việc bỏ qua chế độ chủ nghĩa tư bản và vươn lên chủ nghĩa xã hội 9

2.2 Những thành tựu của nước ta sau khi theo chế độ chủ nghĩa xã hội 12

2.2.1 Giải phóng đất nước 12

2.2.2 Sự thay đổi về mặt chính trị 12

2.2.3 Sự thay đổi về mặt kinh tế 14

D LIÊN HỆ 16

E KẾT LUẬN 18

F TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

PHỤ LỤC 1 20

DANH SÁCH THÀNH VIÊN VÀ PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC 20

PHỤ LỤC 2 20

BẢNG DANH TỪ VIẾT TẮT 20

A MỞ ĐẦU

Quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội là một phạm trù của chủ nghĩa xã hội khoa học, được nghiên cứu và phát triển hết sức hoàn thiện trong quá trình phát triển của lịch sử thế giới Phát hiện ra quá trình quá độ là một trong những cống hiến vĩ đại nhất của C.Mác và Ph.Ăngghen, chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm cho Chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trở thành khoa học Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh trong bài viết của mình: “Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH là đường lối cơ bản, xuyên suốt của cách mạng Việt Nam, là điểm cốt yếu trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh” Lý luận, thực tiễn, tầm quan trọng của việc lựa chọn Chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam luôn là đề tài để chúng ta có thể đào sâu, nghiên cứu, cũng như phân tích về sự đúng đắn của ông cha ta Chúng ta không thể phủ nhận sự phát triển của các nước tư bản chủ nghĩa, nhưng ẩn sau đó là rất nhiều những mâu thuẫn cần giải quyết Trong khi đó, Việt Nam ta - một nước trên con đường tiến lên xã hội chủ nghĩa cũng gặt hái được nhiều thành tựu Ông cha ta đã chiến đấu để bảo vệ dân tộc, lựa chọn con đường quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội đúng với nhu cầu, điều kiện của Việt Nam, phù hợp với xu thế thế giới

Về con đường đi lên CNXH, chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ rõ mỗi dân tộc không phân biệt trình độ phát triển, màu da, chủng tộc… đều có quyền tự lựa chọn con đường phát triển của dân tộc mình, đó là quyền tự quyết thiêng liêng, bất khả xâm phạm của các quốc gia dân tộc Trên cơ sở lịch sử, bối cảnh quốc tế, đặc thù từng quốc gia dân tộc, đòi hỏi phải điều chỉnh, bổ sung, phát triển những nhận thức mới trong khi vận dụng các phương pháp, các bước xây dựng CNXH V.I.Lênin nêu luận điểm hết sức có ý nghĩa rằng: Các dân tộc đi lên CNXH là tất yếu, nhưng có thể đi bằng nhiều con đường, cách thức khác nhau, phụ thuộc vào đặc thù kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội cụ thể của quốc gia mình

Thấu hiểu được tầm quan trọng của việc làm sáng tỏ sự lựa chọn đi lên chủ nghĩa xã hội, sinh viên mong muốn bằng vốn hiểu biết của mình về Chủ nghĩa xã hội khoa học cũng như những dẫn chứng trong thực tiễn để phản bác lại quan điểm sai trái ấy, từ đó rút ra nhận thức đúng đắn và sâu sắc hơn về sự lựa chọn này của Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta

Do điều kiện thời gian và trình độ còn hạn chế cũng như những kinh nghiệm thực tế còn ít nên bài viết của em không tránh khỏi những thiếu sót nhất định Qua đây nhóm em rất mong nhận được sự chỉ bảo góp ý của cô để bài nghiên cứu nhỏ của em được hoàn thiện hơn

Nhóm em xin chân thành cảm ơn

B NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận

1.1 Chủ nghĩa xã hội

1.1.1 Khái niệm

Chủ nghĩa xã hội (tiếng Đức: Sozialismus; tiếng Anh: Socialism; tiếng Nga: Sotsialisticheskiy) là một trong ba ý thức hệ chính trị lớn hình thành

trong thế kỷ 19 bên cạnh chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa bảo thủ.1

Hiện nay trên thực tế không có định nghĩa rõ ràng về chủ nghĩa xã hội

mà nó bao gồm một loạt các khuynh hướng chính trị từ các phong trào đấu tranh chính trị và các đảng công nhân có tinh thần các mạng, những người muốn lật đổ chủ nghĩa tư bản nhanh chóng và bằng bạo lực cho tới các dòng cải cách chấp nhận

1.1.2 Đặc trưng

Chủ nghĩa xã hội giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc, giải phóng

xã hội, giải phóng con người, tạo điều kiện để con người phát triển;

Chủ nghĩa xã hội có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu;

Chủ nghĩa xã hội là chế độ xã hội do nhân dân lao động làm chủ;

Chủ nghĩa xã hội có nhà nước kiểu mới mang bản chất giai cấp công nhân, đại biểu cho lợi ích, quyền lực và ý chí của nhân dân lao động;

Chủ nghĩa xã hội có nền văn hóa phát triển cao, kế thừa và phát huy những giá trị của văn hóa dân tộc và tính hoa văn nhân loại;

Chủ nghĩa xã hội bảo đảm bình đẳng, đoàn kết giữa các dân tộc và có quan hệ hữu nghị, hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới.2

1 https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_ngh%C4%A9a_x%C3%A3_h%E1%BB%99i

2 Giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học – Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật

1.2 Chủ nghĩa tư bản

1.2.1 Khái niệm

Chủ nghĩa tư bản là một hệ thống kinh tế dựa trên quyền sở hữu tư nhân đối với tư liệu sản xuất và hoạt động sản xuất vì lợi nhuận Chủ nghĩa tư bản xuất hiện đầu tiên tại châu Âu và phát triển từ trong lòng xã hội phong kiến châu Âu và chính thức được xác lập như một hình thái xã hội tại Hà Lan và Anh ở thế kỷ XVII Sau cách mạng Pháp cuối thế kỷ XVIII, hình thái chính trị của "nhà nước tư bản chủ nghĩa" dần dần chiếm

ưu thế hoàn toàn tại châu Âu và loại bỏ dần hình thái nhà nước của chế độ phong kiến, quý tộc Và sau này hình thái chính trị – kinh tế – xã hội tư bản chủ nghĩa lan ra khắp châu Âu và thế giới

1.2.2 Đặc trưng

Các đặc điểm đặc trưnǵ của chủ nghĩa tư bản có thể thấy bao gồm như tài sản tư nhân, tích lũy tư bản, lao động tiền lương, trao đổi tự nguyện, một hệ thống giá cả và thị trường cạnh tranh

Ngoài những đặc điểm trên thì có một trong những đặc điểm mà không thể nào bỏ qua được, có thể nói nó là hình thức thuần túy nhất của chủ nghĩa tư bản đó là thị trường tự do hoặc chủ nghĩa tư bản tự do kinh

tế Ở chủ nghĩa này các hoạt động kinh doanh không giống như các giai đoạn trước mà chỉ phụ thuộc vào việc mà các chủ thể trong chủ nghĩa tư bản tham gia vào hoạt động kinh tế này như thế nào Ở đây, các cá nhân tham gia vào hoạt động kinh doanh thực hiện việc mua bán trao đổi hàng hóa một cách thuận lợi và theo các bên mong muốn nhưng không bị hạn chế Họ có thể xác định nơi đầu tư, sản xuất hoặc bán gì, và ở mức giá nào

để trao đổi hàng hóa và dịch vụ Thị trường tự do kinh tế hoạt động mà không cần sự kiểm tra hoặc kiểm soát nào

1.3 Lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về tính chất lịch sử tự nhiên trong

sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội

1.3.1 Tính chất lịch sử tự nhiên trong sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội

Khi phân tích sự phát triển của lịch sử nhân loại theo lý luận cấu trúc HTKTXH, C Mác đã cho rằng: "Sự phát triển của những hình thái kinh tế

- xã hội là một quá trình lịch sử - tư nhiên" Tính chất lịch sử - tự nhiên của quá trình phát triển các HTKTXH được thể hiện ở các nội dung chủ yếu sau

đây:

Một là, sự vận động và phát triển của xã hội không tuân theo ý chí chủ

quan của con người mà tuân theo các quy luật khách quan, mà trước hết và

cơ bản nhất là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và quy luật kiến trúc thưọng tầng phù hợp với cơ

sở hạ tầng

Hai là, nguồn gốc của mọi sự vận động, phát triển của xã hội, của lịch

sử nhân loại, của mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, của xã hội, suy đến cùng đều có nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp từ sự phát triển của lực lượng sản xuất của xã hội đó

Ba là, quá trình phát triển của các HTKTXH, tức là quá trình thay thế

lẫn nhau của các HTKTXH trong lịch sử nhân loại và sự phát triển của lịch sử xã hội loài người có thể đo sự tác động của nhiều nhân tố chủ quan, nhưng nhân tố giữ vai trò quyết định chính là sự tác động của các quy luật khách quan

Trong khi khẳng định tính chất lịch sử - tự nhiên, chủ nghĩa Mác - Lênin cũng đồng thời khẳng định vai trò của các nhân tố khác đối với tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại nói chung và lịch sử mỗi cộng đồng người

cụ thể nói riêng Chính do sự tác động của các nhân tố này mà tiến trình phát triển của mỗi cộng đồng người có thể diễn ra với những con đường, hình thức khác nhau, tạo nên tính đa dạng trong sự phát triển của lịch sử nhân loại Tính đa dạng của tiến trình phát triển các HTKTXH có thể bao hàm những bước phát triển "bỏ qua" một hay một vài HTKTXH nhất định Tuy nhiên, những sự "bỏ qua" như vậy đều phải có những điều kiện khách quan và chủ quan nhất định Như vậy, lịch sử nhân loại nói chung, lịch sử phát triển của mỗi cộng đồng người nói riêng vừa tuân theo tính tất yếu của các quy luật xã hội, vừa chịu sự tác động đa dạng của các nhân tố khác nhau, trong đó có cả nhân tố hoạt động chủ quan của con người Từ đó lịch

sử phát triển của xã hội được biểu hiện ra là lịch sử thống nhất trong tính

đa dạng và đa dạng trong tính thống nhất của nó

1.3.2 Những điều kiện để một nước bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, đi lên chủ nghĩa xã hội

Trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, đặc biệt là từ sau cách mạng tháng Mười Nga vĩ đại (1917), kế thừa tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăng ghen, V.I.Lênin tiếp tục khẳng định tính tất yếu quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội

bỏ qua giai đoạn phát triển chế độ tư bản chủ nghĩa ở các nước tiền tư bản chủ nghĩa hoặc thuộc địa và phụ thuộc Ông viết: “Với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản các nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiến tới chế độ Xô Viết và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiến tới chủ nghĩa cộng sản, không phải trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa” Để thực hiện điều đó, các quốc gia phái đáp ứng được những điều kiện dưới đây:

Thứ nhất, Ph Ăng ghen đã đề cập đến một điều kiện tiên quyết để các

nước lạc hậu có thể bỏ qua chế độ TBCN để đi lên CNXH đó là chiến thắng của giai cấp vô sản ở các nước phương Tây Đây là một thuận lợi để có thể

tránh được những đau khổ mà các nước phương Tây phải trải qua Trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, đặc biệt là từ sau cách mạng tháng Mười Nga

vĩ đại (1917), kế thừa tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăng ghen, V.I.Lênin tiếp tục khẳng định tính tất yếu quá độ đi lên CNXH bỏ qua giai đoạn phát triển chế độ TBCN ở các nước - 4 - tiền TBCN hoặc thuộc địa và phụ thuộc: “Với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản các nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiến tới chế độ Xô Viết và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiến tới chủ nghĩa cộng sản, không phải trải qua giai đoạn phát triển

tư bản chủ nghĩa”3

Thứ hai, C.Mác cho rằng sự tồn tại đồng thời của nền kinh tế phương

Tây đang thống trị trên thị trường thế giới, cho phép nước lạc hậu có thể

áp dụng những thành tựu mà chế độ tư bản đã đạt được mà không phải trải qua CNTB, ông rút ra điều này khi quan sát tình hình nước Nga năm 1881

Thứ ba, một điều kiện nữa hết sức quan trọng là có Đảng Cộng sản

lãnh đạo Nhà nước chuyên chính cách mạng của giai cấp công nhân và giai cấp nông dân cần được thiết lập và củng cố Đây chính là tiền đề cho

sự ra đời của nhà nước XHCN khi bước vào thời kỳ quá độ lên CNXH

II Cơ sở thực tiễn

2.1 Ý nghĩa của việc bỏ qua chế độ chủ nghĩa tư bản và vươn lên chủ nghĩa xã hội

Có thể thấy đất nước ta đã phát triển quá độ lên Chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ Tư bản chủ nghĩa, có nghĩa là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ Tư bản chủ nghĩa, đặc biệt

về khoa học và công nghệ lại được chúng ta kế thừa và tiếp thu, để có thể

3 V.I.Lênin toàn tập, Nxb Tiến Bộ, Mácxcơva, 1980, tập 41, tr.295

phát triển nhanh lực lượng sản xuất và xây dựng nền kinh tế hiện đại Như vậy chúng ta có thể nói rằng đây là một tư tưởng mới, phản ánh nhận thức mới và tư duy mới của Đảng ta về con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ Tư bản chủ nghĩa Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay là con đường phát triển rút ngắn

Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng của đất nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã từng phát biểu rằng: “Nói bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là bỏ qua chế độ áp bức, bất công, bóc lột tư bản chủ nghĩa; bỏ qua những thói hư tật xấu, những thiết chế, thể chế chính trị không phù hợp với chế độ xã hội chủ nghĩa, chứ không phải bỏ qua cả những thành tựu, giá trị văn minh mà nhân loại đã đạt được trong thời kỳ phát triển chủ nghĩa tư bản” Nhưng chúng ta cũng cần hiểu được rằng những thành tựu này được kế thừa một cách sáng suốt, tỉnh táo, kế thừa có chọn lọc trên quan điểm khoa học, phát triển Cho nên đi lên chủ nghĩa xã hội và bỏ qua chủ nghĩa tư bản là phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử loài người, không phải là sự khác biệt

Việc nhận thức một cách đúng đắn về bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

sẽ giúp cho Đảng ta đề ra được phương hướng, chủ trương phù hợp, linh hoạt Từ đó thấy được rằng trong thời kỳ quá độ của chúng ta không hề vội vàng và chủ quan để có ngay chủ nghĩa xã hội mà phải thực hiện từng đường đi nước bước, từng li từng tí để có hoàn thành từng nhiệm vụ thì mới đạt được đến mục tiêu Hơn nữa việc nhận thức đúng đắn còn giúp ta tránh được những sai lệch, những ảo tưởng, chủ quan trong hướng phát triển hay là những quyết định vội vàng giống như sự hoàn toàn phủ nhận các yếu tố tích cực của nhà nước tư bản chủ nghĩa

Với điều kiện mở cửa, hội nhập và kèm theo đó là sự tăng trưởng đột phá của các phương tiện truyền thông, thế giới đang ngày càng liên kết với nhau cho nên sự tác động, ảnh hưởng lẫn nhau trong thế giới toàn cầu hóa rất nhanh nhạy và trực tiếp Chính vì vậy phải yêu cầu những chính sách linh hoạt để tận dụng các cơ hội và hạn chế thách thức

Những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chủ nghĩa tư bản phải được tiếp thu, kế thừa trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội và bỏ qua chế độ tư bản, đặc biệt là phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện Hơn nữa, quá độ lên chủ nghĩa xã hội và bỏ qua chế độ tư bản còn là tạo ra sự biến đổi về chất của xã hội trên tất cả các lĩnh vực, là

sự nghiệp rất khó khăn, phức tạp, lâu dài với nhiều chặng đường, nhiều hình thức tổ chức kinh tế, xã hội có tính chất quá độ, đòi hỏi phải có quyết tâm chính trị cao và khát vọng lớn của toàn Đảng, toàn dân

Sự phát triển trên thế giới cho thấy không phải chủ nghĩa xã hội là đối lập với chủ nghĩa tư bản, mà nó là sự kế thừa phát triển ở một mức độ cao hơn Dù rằng, vẫn còn những hạn chế, thách thức trong trong khâu cân bằng, hài hòa giữa lợi ích quốc gia với lợi ích chính đáng của từng cá nhân, nhưng với những kết quả đạt được trên thực tế trong những năm qua

ở Việt Nam, chúng ta hoàn toàn tin tưởng chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa

mà nhân dân ta đang xây dựng là một xã hội hướng tới các giá trị đích

thực vì con người, sẽ không “có sự cạnh tranh chiếm đoạt lợi ích riêng

giữa các cá nhân và phe nhóm”, không có “vì lợi nhuận mà bóc lột chà đạp lên phẩm giá con người”.