Tiểu luận cao học so sánh hệ thống tòa án của việt nam với hệ thống tòa án anh, từ đó rút ra những giá trị tham khảo cho đổi mới hệ thống chính trị ở việt nam

Tên môn học Hệ thống chính trị thế giới đương đại Tên đề tài So sánh hệ thống tòa án của Việt Nam với hệ thống tòa án Anh, từ đó rút ra những giá trị tham khảo cho đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Na[.]

Tên môn học: Hệ thống chính trị thế giới đương đại

Tên đề tài: So sánh hệ thống tòa án của Việt Nam với hệ thống tòa án Anh, từ đó rút ra những giá trị tham khảo cho đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam

MỞ ĐẦU

Trong hệ thống chính trị của mỗi quốc gia trên thế giới, cơ quan tư pháp hay hệ thống

tư pháp là một hệ thống tòa án nhân danh quyền tối cao hoặc nhà nước để thực thi công lý, một cơ chế để giải quyết các tranh chấp Là cơ quan này đóng vai trò trong việc thực thi pháp luật, tòa án đại diện cho cơ quan tư pháp khẳng định vị trí quan trọng của nó trong đảm bảo hoạt động mang tiếng nguyên tắc và chặt chẽ của hệ thống chính trị Ở mỗi thể chế chính trị khác nhau, cơ quan tư pháp lại được tổ chức với những cấu trúc hệ thống tòa

án khác nhau, song có thể nói chúng cùng hướng đến nhiệm vụ chung là đảm bảo việc thực thi công lý, giữ gìn trật tự, kỷ cương xã hội

Việc so sánh cấu trúc hệ thống tòa án giữa thể chế chính trị Việt Nam với hệ thống tòa

án của các nước khác nhau trên thế giới giúp chúng ta nhận thức được những đặc điểm tương đồng cũng như khác biệt giữa chúng, đồng thời thấy được những giá trị ưu việt cần phải tham khảo bổ sung cho nước ta Trong nội dung học phần, hệ thống chính trị thế giới đương đại, tôi xin lựa chọn việc so sánh cấu trúc hệ thống tòa án của Anh và Việt Nam làm

đề tài bài tiểu luận ngắn của mình

Kết cấu tiểu luận gồm:

Phần 1: hệ thống sơ đồ cấu trúc và đặc điểm của tòa án Anh và Việt Nam

Phần 2: so sánh những điểm giống và khác nhau giữa hai hệ thống tòa án

Phần 3: kết luận về những giá trị tham khảo với hệ thống tòa án Việt Nam hiện nay

Trang 1

NỘI DUNG

I. CẤU TRÚC HỆ THỐNG TOÀ ÁN

(House of Lords) (Priry Council)

(Court of Appeal)

(High Court of Justice) (Crown Court)

(Queen’s Bench Division) (Chanery Division) (Family Division)

(County Court) (Magistrate’s Court)

Trình tự phúc thẩm

Quan hệ tổ chức(phân tòa)

CẤU TRÚC HỆ THỐNG TÒA ÁN ANH

Hội Đồng Cơ Mật Thượng nghị viện

Tòa Phúc Thẩm

Tòa Nhà Vua Tòa Tối Thượng

Tòa Hòa Giải Tòa Địa Hạt

Hệ thống tòa án ở Anh được thành lập từ rất sớm, từ thời phong kiến Đến nay nó cũng chỉ có thay đổi chút ít cho phù hợp Tòa án Anh được phân cấp cho trung ương và địa phương

CẤU TRÚC HỆ THỐNG TOÀ ÁN VIỆT NAM

I.1. CẤU TRÚC HỆ THỐNG TOÀ ÁN ANH

Gồm:

- Thượng Nghị Viện: Cơ quan cao nhất trong hệ thống tòa án Anh Quốc: các phán quyết được đưa ra khi xét xử của thượng nghị viện là các án lệ có giá trị bắt buộc đối với các tòa án cấp dưới, đồng thời nó cũng có giá trị bắt buộc đối với thượng nghị viện

- Tòa Cấp Cao Tòa cấp cao gồm: + Tòa phúc thẩm: Gồm 2 phân tòa Hình sự

Dân sự + Tòa tối thượng: Gồm 3 phân tòa: Tòa Nữ Hoàng

Tòa Công Bình

Trang 3

TAND Tối Cao

TA Phúc

HĐ Thẩm Phán

Tòa Chuyên Trách UBTP

TA QS Khu Vực TAND Cấp Huyện

Tòa Gia Đình + Tòa nhà vua

- Tòa cấp thấp Tòa cấp thấp gồm: + Tòa địa hạt

+ Tòa hòa giải Ngoài ra còn có Hội Đồng Cơ Mật cơ quan tư vấn chính thức cho nhà vua và cơ quan bán tư pháp phụ trách vấn đề về hành chính

Nhận xét:

Điều đặc biệt ở Anh là không có bộ Tư pháp, hệ thống tư pháp hoạt động dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Thượng viện Ông vừa là Chánh án Tòa án Tối cao, vừa là thành viên Chính phủ Theo quy định, Chánh án (dưới sự chỉ đạo của Thủ tướng) có quyền bổ nhiệm các thẩm phán của tất cả các tòa án ở nước Anh

Ở Anh cũng không có hệ thống công tố, thay vào đó là hệ thống luật sư, đứng đầu

là Tổng Chưởng lý Ông là cố vấn pháp lý của nhà vua và Chính phủ, có quyền buộc tội

và khởi tố bất cứ vụ án hình sự nào

I.2. CẤU TRÚC HỆ THỐNG TOÀ ÁN VIỆT NAM

Gồm:

- 2 cấp xét xử: Sơ Thẩm và Phúc Thẩm

- 3 cấp tòa: TANDTC, TAND Cấp Tỉnh, TAND Cấp Quận/Huyện

Ngoài ra còn có: tòa án quân sự (tòa án binh) và các tòa án theo luật định Trong trường hợp đặc biệt, Quốc hội có thể quyết định thành lập tòa án đặc biệt

1.2.1 Tòa án nhân dân tối cao

- Đây là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Lãnh đạo cao nhất của tòa gọi là Chánh án

* Nhiệm vụ và quyền hạn:

- Hướng dẫn các Tòa án cấp dưới áp dụng thống nhất pháp luật

- Giám đốc thẩm, tái thẩm những vụ án mà bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị - theo quy định của pháp luật tố tụng ( Kháng nghị thực chất cũng là một dạng kháng cáo, nhưng do những người có thẩm quyền của Nhà nước (thuộc Viện kiểm sát ( cơ quan công tố) hay tòa án “kháng cáo”)

- Xử phúc thẩm những vụ án mà bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa

án cấp dưới bị kháng cáo, kháng nghị

- Chánh án Tòa án nhân dân tối cao có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

- Kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của các tòa án cấp dưới

- Trình Chủ tịch nước ý kiến của mình về những trường hợp người bị kết án xin ân giảm án tử hình

- Bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức các thẩm phán ở tất cả các Tòa án trên cả nước

1.2.2 Tòa án nhân dân cấp tỉnh

Có thẩm quyền:

- Xét xử sơ thẩm những vụ án thuộc thẩm quyền của mình - được qui định tại Bộ luật tố tụng (hình sự và dân sự)

- Xét xử phúc thẩm những vụ án mà bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án cấp dưới bị kháng cáo, kháng nghị

- Giám đốc thẩm, tái thẩm những vụ án mà bản án đã có hiệu lực pháp luật của Tòa

án cấp dưới bị kháng nghị

- Về mặt tổ chức, Tòa án cấp tỉnh thường chia thành các Tòa chuyên trách là :

+ Tòa hình sự

+ Tòa dân sự

+ Tòa kinh tế

+ Tòa hành chính

Trang 5

Lãnh đạo cao nhất của Tòa án cấp tỉnh gọi là Chánh án Còn lãnh đạo cao nhất của các tòa chuyên trách gọi là Chánh tòa Ví dụ : tại TAND TP Hồ Chí Minh, vị lãnh đạo cao nhất là Chánh án Còn vị lãnh đạo cao nhất của Tòa kinh tế TP HCM ( thuộc Tòa án TP.HCM) được gọi là “Chánh tòa kinh tế”

1.2.3 Tòa án nhân dân cấp quận, huyện

- Đây là những tòa án phụ trách việc xét xử sơ thẩm các vụ án trong phạm vi địa giới hành chính của quận, huyện đó

- Vị đứng đầu cũng được gọi là Chánh án

1.2.4 Nguyên tắc xét xử Tại Việt Nam, việc xử án phải bảo đảm những nguyên tắc cơ bản sau:

- Xét xử công khai ( trường hợp đặc biệt có thể xử kín, để giữ gìn bí mật nhà nước, thuần phong mỹ tục hoặc để giữ bí mật của các đương sự)

- Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, không phân biệt nam, nữ, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần xã hội, địa vị xã hội …

- Bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo, quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự Tức là được thuê luật sư

II. SO SÁNH

2.1.Giống nhau

- Cả hai hệ thống tòa án của 2 nước đều phân thành nhiều cấp xét xử khác nhau từ trung ương tới địa phương

- Đều có 2 cấp xét xử là sơ thẩm và phúc thẩm được chia thành vụ việc hình sự và vụ việc dân sự

- Trong quá trình xét xử có sự tham gia của đại diện nhân dân tuân thủ nguyên tắc xét

xử công khai và độc lập

- Áp dụng chế độ bổ nhiệm đối với thẩm phán

2.2 Khác nhau

Tiêu chí Hệ Thống Tòa Án Của Anh Hệ Thống Tòa Án Việt Nam

1.Tính Độc Lập

Của Tòa Án

Nghị Viện là cơ quan lập pháp đồng thời cũng là cơ quan cao nhất trong hệ thống Tòa Án của Anh Quốc

Thượng Nghị Viện thực hiện chức năng xét xử thông qua ủy ban phúc thẩm của thượng nghị viện

Nghị viện trở thành cấp xét xử cuối cùng đối với tất cả các vụ án hình sự và dân sự ở Anh

Ở Việt Nam “Quyền lực nhà nước

là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp” Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất trong lĩnh vực tư pháp

2 Nguyên Tắc

Thiết Lập Hệ

Thống Tòa Án

Hệ thống Tòa án Anh được thiết lập theo nguyên tắc khu vực( Tòa Án khu vực)

Và đặc biệt có tòa nhà vua, tòa

nữ hoàng để đại diện cho Hoàng Gia(Nền Quân Chủ)

Hệ thống tòa án được xây dựng theo đơn vị hành chính lãnh thổ từ trung ương tới địa phương với:

2 cấp xét xử: ST - PT

3 cấp tòa: TW – Tỉnh – Huyện Ngoài ra còn có thủ tục đặc biệt là tái thẩm & Giám đốc thẩm

3 Mô Hình Tố

Tụng

Áp dụng mô hình tố tụng tranh tụng

Áp dụng mô hình tố tụng hỗn hợp (thiên về thẩm vấn)

Đặc thù trong hệ thống pháp luật Anh là luật thực định do cơ quan tư pháp (tức tòa án sáng tạo dựa trên cở sở áp dụng và phát triển án lệ) Vì vậy khi xét xử các thẩm phán phải tuân theo các

nguyên tắc nghiêm ngặt Trong

đó có nguyên tắc quan trọng là tiền lệ pháp, có nội dung như sau:

• Mỗi tòa án bị buộc phải tuân thủ theo các quyết định của tòa án cấp cao hơn trong cùng hệ thống hoặc của chính tòa án đã ra tiền

Thẩm phán và hội thẩm độc lập khi xét xử và chỉ tuân theo pháp luật là nguyên tắc cơ bản trong hoạt động của Tòa Án Việt Nam

Tính độc lập của Tòa Án thể hiện:

• Thành viên HĐXX độc lập trong qua trính xét xử

• Độc lập giữa 2 cấp xét xử

• Độc lập giữa TP & Hội Thẩm với CA

• Độc lập giữa Tòa Án với cơ quan Địa Phương đặc biệt là trong quá trình xét xử

Tính chỉ tuân theo pháp luật

III. NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO VỚI HỆ THỐNG TÒA ÁN VIỆT NAM

1. Trong cải cách tư pháp ở Anh

Cải cách tư pháp ở Anh đã được khởi xướng từ những năm 1918 và được đưa ra bàn bạc trong chính phủ Ngay từ 1986, Cục Công Tố Hoàng Gia đã ra đời và vừa qua tháng 5/2007 Bộ Tư Pháp mới của Anh cũng được thành lập Đồng thời dự định sẽ đưa Tòa Án Tối Cao vào hoạt động từ tháng 10/2009 để đảm nhiệm toàn bộ chức năng xét xử của ủy ban phúc thẩm của Thượng Nghị Viện Chế độ bổ nhiệm thẩm phán cũng sẽ có nhiều thay đổi đó là trách nhiệm bổ nhiệm thẩm phản theo luật cải tổ Hiến Pháp năm 2005 được đặt vào tay tập thể chứ không nằm trong tay cá nhân Đại Pháp Quan như trước, hơn nữa thủ tục bổ nhiệm thẩm phán cũng minh bạch hơn, việc bổ nhiệm được tiến hành căn cứ vào phẩm chất và năng lực của từng ứng cử viên

Cải cách tư pháp là hoạt động được tiến hành rộng rãi trên nhiều lĩnh vực: Cải cách hệ thống tòa án, cải cách ngành công tố, Bộ tư pháp… Trên cơ sở tiếp thu những kinh nghiệm cải cách tư pháp ở Anh và nghị quyết 49/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính Trị nhóm tác giả đưa ra những ý kiến cải cách tư pháp ở Việt Nam trong thời gian tới

2. Trong cải cách tư pháp ở Việt Nam

Có thể nói, trong nhiều giai đoạn lịch sử của Nhà nước ta, Toà án nhân dân đã trải qua những cuộc cải cách và đổi mới về tổ chức cũng như phương thức hoạt động để đáp ứng nhiệm vụ ngày càng nặng nề của nền tư pháp, nhất là trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Kết quả phát triển và lớn mạnh của Toà án nhân dân ngày nay thể hiện đậm nét sự vận dụng đường lối lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của Toà án nhân dân

2.1 Hệ thống tòa án

2.1.1 Xây dựng cơ quan bảo hiến ở Việt Nam

Ở nước Anh giá trị pháp lí của Hiến Pháp(Không thành văn) và các luật khác là ngang nhau Vì vậy, ở Anh không có cơ quan bảo hiến Còn ở Việt Nam, Hiến Pháp là đạo luật tối

cao trong hệ thống pháp luật, vấn đề đặt ra là nếu có hiện tượng vi hiến xảy ra thì xử lí như thế nào và cơ quan nào có quyền xử lý?

Theo quy định của luật hiện hành:

 Quốc hội, Uỷ ban thường vụ quốc hội giám sát việc ban hành và thực hiện Hiến Pháp, Luật

 Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất và bản án của Tòa án nhân dân tối cao là quyết định cuối cùng Quốc hội giám sát hoạt động của Tòa Án song cả về mặt lý luận và thực tiễn quy định trên của pháp luật là chưa ổn

 Về mặt lý luận:

- Quốc hội là cơ quan ban hành, sửa đổi, bổ sung Hiến Pháp, Luật Điều này dẫn đến tình trạng Quốc hội ban hành luật vi hiến xảy ra và khả năng: Quốc hội có thể sửa luật hoặc Hiến Pháp cho phù hợp với đạo luật đã ban hành Sự tùy tiện

- QH khi thực hiện quyền của mình có thể sai nhưng không có cơ chế để khác phục

 Về thực tiễn:

- Quốc hội, ủy ban thường vụ quốc hội thực hiện chức năng giám sát của mình chưa hiệu quả do Quốc hội làm cơ quan đa chức năng làm việc theo các nhiệm kì(không thường xuyên)

- Hiện tượng vi hiến vẫn thường xảy ra

Ví dụ: NQ 51/2001 sửa đổi hiến pháp 1992

Từ những phân tích trên đòi hỏi phải xây dựng mô hình Bảo Hiến phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam

Trên thế giới đang tồn tại 2 cơ chế bảo vệ Hiến Pháp chủ yếu

1- Thành lập Toàn Án Hiến Pháp hoặc Hội Đồng Bảo Hiến

2- Trao cho Tòa Án Tối Cao thẩm quyền này

Theo quan điểm của tác giả thì ở Việt Nam nên trao cho Tòa án nhân dân tối cao thẩm quyền bảo hiến vì những lí do sau:

Trang 9

Trên lĩnh vực tư pháp Tòa án là cơ quan xét xử cao nhất, Quốc hội là cơ quan thành lập Tòa án nhưng Quốc hội trao cho Tòa án quyền tư pháp cao nhất Vì vậy Quốc hội cũng không được can thiệp cào mà chỉ có quyền giám sát mà thôi

Mặt khác, Quốc hội là cơ quan làm luật nên không thể khách quan trong hoạt động bảo hiến

2.1.2 Thẩm quyền của Tòa án

Sau khi so sánh với mô hình tòa án cuả Anh, tác giả kiến nghị nên mở rộng thẩm quyền của Tòa Án:

* Tòa án có thẩm quyền giải thích pháp luật thay vì hiện nay chức năng này do Uỷ ban thường vụ quốc hội đảm nhiệm Điều này khác hoàn toàn với các nước tư sản (ở các nước này giải thích pháp luật thuộc tòa án tối cao và nó được xem như luật) Việc mở rộng thẩm quyền này xuất phát từ yêu cầu cả về mặt lý luận và thực tiễn

Về mặt lý luận: Tòa án là cơ quan xét xử & áp dụng pháp luật nên trao cho Tòa án quyền này là phù hợp hơn cả

Về thực tiễn:

+ Ủy ban quốc hội thực hiện chức năng này chưa hiệu quả ủy ban thường vụ quốc hội mới chỉ giải thích một lần duy nhất: Điều 1 luật thương mại 2004, Nó chưa đáp ứng được nhu cầu giải thích pháp luật mang tính nguyên tắc ở Việt Nam

+ Tòa Án Nhân dân tối cao có thẩm quyền tổng kết kinh nghiệm xét xử( tức Tòa án nhân dân tối cao ra Nghị Quyết hướng dẫn Tòa án cấp dưới áp dụng luật một cách hệ thống Dẫn đến sự chồng chéo trong nhiệm vụ giải thích pháp luật, vai trò của Tòa án trong lĩnh vực này chưa được quan tâm đúng mức

+ Nghị quyết hướng dẫn Tòa án cấp dưới của Tòa án nhân dân tối cao thực chất là án

lệ

Từ cơ sở thực tiễn và lí luận trên chúng ta cần quy định tòa án có thẩm quyền làm luật Và án lệ trở thành loại nguồn

* Trách nhiệm của Tòa án: Tập hợp các bản án, quyết định của ngành & công bố công khai Điều này có ý nghĩa:

 Là cơ sở để nhân dân giám sát hoạt động tư pháp

 Bản án, quyết định của Tòa án có thể là nguồn tư liệu quý cho:

+ Công tác giảng dạy pháp luật + Đào tạo thẩm phán và luật sư + Kinh nghiệm xét xử để các thẩm phán tham khảo

 Đặc biệt, trách nhiệm này của Tòa án có ý nghĩa trong việc nâng cao tinh thần tôn trọng pháp luật của người ra các bản án

* Nguyên tắc tổ chức tòa án

Từ thực tế xét xử tại Việt Nam cho thấy: Việt Nam tồn tại một thực trạng có những vùng, những tòa tình trạng ứ đọng án, số lượng án quá nhiều, Tòa án không giải quyết hết đúng thời hạn được Nhưng cũng có những tòa ở những khu vực lại không có việc làm, không có án và đặc biệt là dù không có án để xử nhưng ở đó vẫn duy trì từ 1 tòa án với nhân sự và cơ sở vật chất tương ứng

Hiện nay đã có đề án xây dựng toàn án khu vực theo hướng ở toàn Huyện gần nhau,

án ít thì tổ chức lại thành một tòa giải quyết chung cho các huyện này để:

+ Tận dụng cơ sở vật chất + Số lượng biên chế phù hợp + Đảm bảo tính độc lập của tòa án với các cơ quan quản lý khác

- Đồng thời xây dựng tòa án theo cấp xét xử: Sơ Thẩm – Phú Thẩm

- Thay đổi mô hình tố tụng theo hướng tranh tụng

- Phân biệt rạch ròi giữa 3 chức năng: Buộc Tội, Gỡ Tội và Xét Xử Tách tòa án khỏi chức năng buộc tội, nâng cao vai trò và bình đẳng của luật sư bên gỡ tội

 Tòa án có thẩm quyền làm luật và án lệ là một loại nguồn trong hệ thống pháp luật

* Cơ sở lý luận:

Trang 11