Bài viết Viêm mô tế bào ái toan báo cáo một trường hợp bệnh nhân nam 51 tuổi đang điều trị lao màng phổi đến khám vì phát ban mảng đỏ ngứa ở da cẳng tay trái và 2 mu chân kèm trợt loét với chẩn đoán lâm sàng là u hạt sinh mủ.
Trang 1TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 521 - THÁNG 12 - SỐ ĐẶC BIỆT - 2022
VIÊM MÔ TẾ BÀO ÁI TOAN: BÁO CÁO MỘT TRƯỜNG HỢP
TẠI BỆNH VIỆN DA LIỄU THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Lưu Nguyễn Anh Thư 1 , Phung Linh Thủy 2
TÓM TẮT 50
Viêm mô tế bào ái toan (hội chứng Wells) là
một bệnh da viêm không thường gặp, có sinh
bệnh học chưa rõ, được mô tả lần đầu vào năm
1971 bởi tác giả Wells
Chúng tôi báo cáo một trường hợp bệnh nhân
nam 51 tuổi đang điều trị lao màng phổi đến
khám vì phát ban mảng đỏ ngứa ở da cẳng tay
trái và 2 mu chân kèm trợt loét với chẩn đoán
lâm sàng là u hạt sinh mủ Thăm khám không ghi
nhận các triệu chứng toàn thân, bệnh nhân được
điều trị kháng sinh tích cực trong 18 ngày nhưng
không cải thiện Các xét nghiệm máu ghi nhận
tăng eosinophil (8,64%, 880/µl); tốc độ lắng máu
và chức năng gan thận bình thường Sinh thiết da
cho thấy thượng bì xốp bào với eosinophil xuất
bào, phù nhú bì, u hạt và thâm nhiễm lan tỏa dày
đặc eosinophil ở lớp bì kèm hình ảnh ngọn lửa;
các đặc điểm liệt kê thỏa tiêu chuẩn chẩn đoán
viêm mô tế bào ái toan Sau khi điều trị với
clobetasol propionate thoa tại chỗ, bệnh nhân cải
thiện thương tổn da đáng kể Đây là một trường
hợp hội chứng Wells khá hiếm gặp và dễ bị chẩn
đoán nhầm hoặc bỏ sót, các tiêu chuẩn chẩn đoán
cần kết hợp lâm sàng-giải phẫu bệnh để rà soát;
chẩn đoán đúng sẽ giúp cải thiện nhanh chóng và
1
Bệnh viện Da liễu TP Hồ Chí Minh
2
University of South Alabama College of
Medicine, Mobile, Alabama, USA
Chịu trách nhiệm chính: Lưu Nguyễn Anh Thư
Email: bsthubenhviendalieu@gmail.com
Ngày nhận bài: 30.09.2022
Ngày phản biện: 07.10.2022
Ngày duyệt bài: 24.10.2022
tránh việc sử dụng kháng sinh không cần thiết và
có thể gây nguy hại
Từ khóa: viêm mô tế bào ái toan, hội chứng
Wells, hình ảnh ngọn lửa, tăng eosinophil
SUMMARY EOSINOPHILIC CELLULITIS: A RARE CASE REPORT AT HO CHI MINH CITY HOSPITAL OF DERMATOLOGY
AND VENEREOLOGY
Eosinophilic cellulitis (Wells syndrome) is
an uncommon recurrent inflammatory dermatosis
of uncertain pathogenesis first described in 1971
by Wells We present a case of a 51-year-old man (on treatment of pleural tuberculosis) presented for the first time with an eruption of itching, erythematous swollen plaques with ulceration on the dorsal feet and left arm that were clinically interpreted as pyogenic granuloma There were no systemic symptoms Intensive antibiotic treatment for 18 days was ineffective Blood tests demonstrated elevated eosinophils 8.64%, 880/µl; normal ESR, renal and liver function Skin biopsy revealed a spongiotic epidermis with exocytosis of eosinophils, papillary edema, granulomas, a dense and diffuse eosinophilic infiltrate in the dermis and flame figures, consistent with eosinophilic cellulitis Following treatment with topical clobetasol propionate for 6 days, the patient showed significant improvement of the lesion
Keywords: eosinophilic cellulitis, Wells
syndrome, flame figure, eosinophilia
Trang 2HỘI THẢO KHOA HỌC GIẢI PHẪU BỆNH – TẾ BÀO BỆNH HỌC VIỆT NAM LẦN THỨ 10
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Viêm mô tế bào ái toan nằm trong phổ
các bệnh da có tăng eosinophil, đặc trưng bởi
mảng phù đỏ da tái phát, gặp ở cả 2 giới với
mọi độ tuổi (tuổi trung bình 37) Bệnh chủ
yếu ở vùng da tứ chi và thân mình, có dạng
mảng hồng ban hình vòng giới hạn rõ giống
viêm mô tế bào tuy nhiên không do nhiễm
trùng mà có thể do thuốc, chấn thương ;
ngoài ra có thể biểu hiện thương tổn đa dạng
như bóng nước, nốt, sẩn mụn nước,
Mô bệnh học:
Tổn thương giai đoạn sớm: thâm nhiễm
lan tỏa và dày đặc eosinophil ở lớp bì, có thể
dạng dải dọc theo vùng nối bì-thượng
bì(band-like), có thể sâu đến mô mỡ dưới da,
cân, cơ Phù nhú bì, mức độ nhiều có thể tạo
bóng nước dưới thượng bì Thượng bì xốp
bào có thể tạo mụn nước
Tổn thương sau 1-3 tuần: eosinophil vỡ
hạt và bào tương phóng thích chất ái toan
bao quanh các bó sợi collagen sau đó mô bào
bao quanh, tạo thành hình ảnh “ngọn lửa”
Giai đoạn muộn hơn, tổn thương hiện
diện u hạt và đại bào Hồng cầu thoát mạch,
viêm mạch không thường gặp, nếu có viêm
mạch ái toan kèm viêm mạch cần rà soát hội
chứng Churg-Strauss syndrome
Hóa mô miễn dịch có ít vai trò trong chẩn
đoán bệnh
Tiêu chuẩn chẩn đoán: ít nhất 2 tiêu
chuẩn chính (đặc điểm lâm sàng điển hình; diễn tiến bệnh tái phát; loại trừ bệnh hệ thống; mô học có thâm nhiễm eosinophil và không viêm mạch) và 1 tiêu chuẩn phụ (mô học có hình ảnh ngọn lửa; mô học có u hạt; eosinophil máu ngoại biên hơn 1500/µl; tìm được yếu tố khởi phát bệnh)
Báo cáo trường hợp
Bệnh nhân nam 51 tuổi đang điều trị lao màng phổi., đến khám vì nổi đỏ da ở mu chân trái, sau đó nổi mụn nước, ngứa nhiều, điều trị ngoại trú Bệnh viện Da liễu TPHCM với kháng sinh không cải thiện, ngứa lan ra,
rỉ dịch; nhập viện sau 14 ngày ngoại trú Khám: mảng hồng ban, vết loét 4x5 cm ở
mu chân 2 bên, cánh tay trái, rỉ dịch vàng đục, bờ giới hạn rõ, có nhiều mô hạt kèm mài đen ở đáy
CLS: Tổng phân tích tế bào máu ngoại biên: trong giới hạn bình thường (bạch cầu
10230, eosinophil 880/µl (8,64%, giới hạn bình thường 5%) Chẩn đoán lâm sàng: viêm
da nhiễm trùng
Sinh thiết da: cho thấy thượng bì xốp
bào với eosinophil xuất bào, phù nhú bì, u hạt và thâm nhiễm lan tỏa dày đặc eosinophil
ở lớp bì kèm hình ảnh ngọn lửa; các đặc điểm liệt kê thỏa tiêu chuẩn chẩn đoán viêm
mô tế bào ái toan
Hình 1 A, B) Mảng phù đỏ da kèm loét ở mu chân và cẳng tay trái C) Thương tổn sau 6
ngày điều trị với clobetasol propionate thoa
Trang 3TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 521 - THÁNG 12 - SỐ ĐẶC BIỆT - 2022
Hình 2 A) Phù nhú bì và các u hạt trong lớp bì (X40) B) Thượng bì xốp bào, phù nhú bì,
thâm nhiễm eosinophil trong bì và u hạt (X100)
Hình 3: A) Phù nhú bì với nhiều eosinophil B) Thâm nhiễm lan tỏa dày đặc eosinophil C)
Hình ảnh ngọn lửa với eosinophil vỡ hạt (X400)
Trang 4HỘI THẢO KHOA HỌC GIẢI PHẪU BỆNH – TẾ BÀO BỆNH HỌC VIỆT NAM LẦN THỨ 10
Chẩn đoán phân biệt:
Phân biệt với các bệnh da tăng eosinophil
như côn trùng cắn, ký sinh trùng, dị ứng
thuốc, viêm da tiếp xúc dị ứng, mày đay,
bóng nước dạng pemphigus, hội chứng tăng
eosinophil (HES), hội chứng Churg–Strauss
Cần tiếp cận theo lưu đồ với sự kết hợp: lâm
sàng – giải phẫu bệnh – xét nghiệm
II BÀN LUẬN
Bệnh nhân này thỏa tiêu chuẩn chẩn đoán
viêm mô tế bào ái toan: lâm sàng điển hình
(viêm mô tế bào không đáp ứng kháng sinh);
không kèm bệnh hệ thống; mô học: thâm
nhiễm eosinophil, không dấu hiệu viêm
mạch; “hình ảnh ngọn lửa”; hình ảnh u hạt
Yếu tố khởi phát bệnh có thể gợi ý là lao
màng phổi
Những thương tổn cấp tính của hội chứng
Wells đặc trưng bởi thâm nhiễm lan tỏa dày
đặc eosinophil trong lớp bì không kèm viêm
mạch Sau đó vài tuần là “hình ảnh ngọn lửa”
dù đặc trưng nhưng không quyết định Tổn
thương càng lâu ngày càng hiện diện các u
hạt eosinophil
III KẾT LUẬN
Chẩn đoán viêm mô tế bào ái toan có thể
sớm bị bỏ sót do cần quá trình kết hợp lâm
sàng – giải phẫu bệnh – xét nghiệm mặc dù
vùng da bệnh giống với viêm mô tế bào, nhưng cảm giác đau ít hơn, sờ không nóng, thất bại với kháng sinh giúp phân biệt với viêm mô tế bào do nhiễm trùng “Hình ảnh ngọn lửa” do sự bám dính của chất ái toan hoặc hạt ái toan lên các bó sợi collagen ở lớp
bì Hình ảnh này đặc trưng hướng đến bệnh nhưng không phải là bằng chứng bệnh so với hình ảnh thâm nhiễm dày đặc eosinophil trong lớp bì
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Caputo R Wells Syndrome in Adults and
Children Archives of Dermatology October
2006 142(9):1157-61
2 Calonje E Neutrophilic and eosinophilic
dermatoses McKee’s Pathology of the Skin 5th 2020 ; 15: 704-706
3 Heelan K, Ryan JF, Shear NH, Egan CA
Wells syndrome (eosinophilic cellulitis): Proposed diagnostic criteria and a literature review of the drug-induced variant J Dermatol Case Rep 2013; 7: 113–20
4 Räßler F, Lukács J, Elsner P Treatment of
Eosinophilic Cellulitis (Wells Syndrome) – a Systematic Review J Eur Acad Dermatol Venereol 2016; 30(9): 1465–79
5 Phung TL Dermatoses with Minimal
Epidermal Changes Pediatric Dermatopathology 2017; 5: 132-134